મહાશિવરાત્રી                                             ॐ નમઃ શિવાય

આજે હિન્દુઓનો પવિત્ર તહેવાર મહાશિવરાત્રી છે.

હિંદુ ધર્મમાં વેદો અને પુરાણોમાં ભગવાન શિવ નો મહિમા અનેક રીતે વર્ણવાયો છે અને અનેક નામે ગવાયો છે.ગળામાં સર્પની માળા ધારણ કરનાર શ્રી ભોલે ભંડારી,શિવ શંભુ મહાદેવ ભગવાનની આજે ભારત દેશ અને પરદેશમાં અનેક હિંદુ ધાર્મિક ભાવિક ભક્તો હૃદયની અનેરી શ્રધ્ધાથી એમના આરાધ્ય દેવ મહાદેવની પૂજા,અર્ચના,આરતી અને અભિષેક કરીને કૃતકૃત્યતાની લાગણી અનુભવશે.

કરોના,કેલીફોર્નીયામાં રહેતા મારા મિત્ર શ્રી રમેશભાઈ પટેલે એમના બ્લોગ આકાશ દીપમાં એમની ૧૭મી ફેબ્રુઆરી અને ૧૯મી ફેબ્રુઆરીની પોસ્ટમાં,દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રકાશીત મહાશિવ રાત્રી અંગેનાં બે લેખો,શિવની સ્તુતિનાં બે સ્વ રચિત કાવ્યો,ફોટા સહીત મુક્યા છે.આ માહિતીને એમના આભાર સાથે આજની આ પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરેલ છે.નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરીને એને વાંચી શકાશે.

મહાશિવરાત્રી ………..મહાદેવા ………આકાશદીપ ……….રમેશ  પટેલ  

મારા મિત્ર શ્રી રાજેન્દ્રભાઈ ત્રિવેદીએ એમના  ઈ-મેલમાં અંગ્રેજીમાં મહાશિવરાત્રી વિષે સરસ લેખ મોકલ્યો છે એને આજની પોસ્ટમાં નીચે એમના અને શ્રી રતીભાઈ પટેલના આભાર સહીત્ત નીચે મુકેલ છે. 

આજે મહાશિવરાત્રીના પવિત્ર દિવસે ડૉ.રાજેન્દ્રભાઈ અને એમનાં પત્ની ડૉ.ગીતાબેન અને અનેક ભક્તો બોસ્ટનમાં શ્રી આદિનાથ ધામ ખાતે વિશ્વ શાંતિ માટે આયોજવામાં આવેલ સળંગ ૧૨ કલાકના મંત્રજાપ અને પ્રાર્થનાના કાર્યક્રમમાં ભાગ લેશે .આ અંગ્રેજી લેખમાંથી ગુજરાતી ન જાણનાર નવી પેઢીને પણ શિવરાત્રી અંગે જાણવા મળશે .દરેક હિન્દુને પોતાના સનાતન ધર્મ માટે ગૌરવની લાગણી હોવી જોઈએ.

મહા મૃત્યુંજય મંત્ર

આ મંત્ર હિંદુ ધર્મમાં ગાયત્રી મંત્ર પછીનો,એની સાથે ગવાતો એક અગત્યનો મંત્ર છે.આ  વિષે વિકી પીડીયાની વેબ સાઈટમાં અંગ્રેજીમાં આપેલી માહિતીમાંથી સંકલન કરીને તૈયાર કરેલ અંગ્રેજી લેખ નીચે આજની પોસ્ટમાં મુક્યો છે.

મને આશા છે મહાશિવરાત્રી પર્વ અને મહામૃત્યુંજયમન્ત્રના આ લેખો અને એની સાથે મુકેલ વિડીયો આપનામાં ભક્તિભાવનું ઝરણું વહાવશે અને પ્રેરણાદાયી બનશે તો આ પોસ્ટનો હેતુ લેખે લાગશે.

 વિનોદ વિહારના સૌ વાચક મિત્રો અને ભાવિકજનો તેમજ તેમના પરિવારને  મહાશિવરાત્રી ની શુભકામના સાથે શુભેચ્છાઓ પાઠવું છું. આપને  આજની પોસ્ટ જો ગમી હોય તો જરૂર તમારા પ્રતિભાવ કોમેન્ટ્સ બોક્ષમાં દર્શાવવા વિનતી છે.

મહાશિવરાત્રી, 

સાન ડિયેગો , સોમવાર, તા-૨૦મી ફેબ્રુઆરી,૨૦૧૨.                                                    સંકલન-   વિનોદ આર. પટેલ

_________________________________________________________________

Maha Shivratri

The festival of  Maha Shivratri is dedicated to honor Lord Shiva as this night is especially sacred to Lord Shiva.  Shivaratri, – literally meaning the night of Shiva – is celebrated, through out India, on the moonless night of the month of Phalguna (or February).  . It is celebrated annually as a great event from time immemorial.  This festival symbolizes the wedding day of Lord Shiva to Goddess Parvati. It is also said that this night Shiva Performed the Tandava or the dance of creation, preservation and destruction.

There are many stories and legends in Purans, describing the origin of this festival… According one story, during the Samundra Manthan (Churning of Ocean), a pot of poison emerged from the ocean. Gods and Demons were terrified by this, as the poison was capable of destroying the entire word. At a result, they all ran to Lord Shiva for his help. Shiva, the Bhole - the big hearted drank the deadly poison in order to protect the world, but held the poison in his throat.  This led him to be known as Nilkantha.

It is also believed that once Brahma and Vishnu, the other two pillars of the Holy Trinity, had an argument as to who was supreme among them.  Declaring himself to be the Creator and the Destroyer, Brahma claimed to command more respect. At that moment, a huge linga ablaze with flames appeared from nowhere.  Linga’s constant increasing size overwhelmed both, Brahma and Vishnu, to the extent that they forgot their quarrel and decided to determine the size of linga. However, when neither of them could ascertain the size, at that moment Lord Shiva appeared out of the linga and proclaimed that he was the progenitor of both of them. He was the Creator, Preserver and the Destroyer. He then demanded that thereafter, he be worshiped in his phallic form, the Linga; It represents the space in which the universe creates and exterminates itself again and again. To some, it also represents the creative principle of life.

The word Shiva means “Auspicious One” and Lord Shiva is venerated as the source of all that is good and auspicious, and as the primordial source of all creation, Shiva who is unmanifest – arupa or without form, chose to manifest Himself on this night as an effulgent pillar of light, without beginning or end. This light represents the primal, cosmic energy that is the source of all creation. From this light emanated Brahma, the Creator, Vishnu, the Protector or preserver, and Rudra, the Destroyer that causes the final dissolution of all created things back into the unmanifest.

While this is the abstract concept of the unmanifest, which is difficult to comprehend, Shiva also takes the shape as the Linga or cosmic egg and this is the abstract and concrete symbol that is usually worshiped in all Shiva Temples. He is also worshipped in various human and divine forms like Nataraja, Chandrasekhara etc. In South Indian temples, the Linga form is worshipped with the name, Ramanatha, the Linga that Lord Rama worshipped at Rameswaram, on Rama’s return after killing the Rakshasa King Ravana.  It is also an expiatory act, as Ravana was great devotee of Shiva and a great Vedic scholar. Rameswaram, like Kashi in North India, is one of the twelve famous Jyotirlingas in India. The link to Jyoti or the effulgent light is significant.

Lord Shiva is especially fond of Abhishekam, or the ceremonial and continuous pouring of Holy water on the Lingam. On Shivaratri night, this ritual is repeated four times, along with the continuous chanting of Shree Rudra. This chant figures the center of all the Vedas and has, within its own center, the esoteric five letter panchakshara mantra “Aum Namahshivaya.” This sonorous and majestic prayer, chanted together by large groups of priests and devotees is extremely impressive to hear and is believed to do a lot good to the world at large by the special vibration that it creates.

Shiva, austere in form. Is worshipped with the simplest of offering: the holy ash, the Ultimate residue. The Bilva (Billi) Leaf; the Erukku flower; the lowly fig and plain water. Besides the Vedas, Puranas like the Shiva Purana, etc the Saiva Agamas and several Works in various Indian languages proclaim greatness of Shiva.  There is also evidence Of Shiva worship from ancient times in countries outside India also.

Shivratri is also special, as even a little worship of Shiva on that day brings profound results. The Puranas have several stories of unlettered folks and even sinners having attained instant salvation on this Shivaratri night by even unconscious acts of throwing a Leaf or flower or a drop of water on a Shiva Lingam. 

The Shiva Gayatri salutes Lord Shiva as the ultimate being who can stimulate our highest faculties even as the Sun stimulates all life and energy in the universe. 

– 
(Courtesy-Shri Rajendrbhai Trivedi and Shri RateeBhai Patel )

________________________________________________________________

ઉપરનો લેખ વાંચ્યા પછી શ્રી યોગેશ્વર રચિત શ્રી આસિત દેસાઈ અને હેમા દેસાઈના મધુર કંઠે ગવાયેલ એક   

શિવ સ્તુતિનો યુ-ટ્યુબ વિડીયો નીચેની લિંક  ઉપર સાંભળીને કશીશ અનુભવો.

શિવ સ્તુતિ –  આસિત દેસાઈ અને હેમા દેસાઈ —- વિડીયો   

______________________________________________________________ 

Om Tryambhakam Yajamahe

Sugandhim Pushtivardhanam |

Urvarukamiva Bandhanan

Mrityor Mukshiya Maamritat ||  

Om Tryambakam Yajaamahe SugandhiM Pushti-vardhanam Urvaarukamiva Bandhanaan- Mrityor-muksheeyamaamRtaat – Om (for chanting Purpose only) 

Simple Translation of  Mahamrityunjaya Mantra 

We hail the fragrant Three-eyed One who nourishes [all] and increases the [sweet] fullness of life. As the cucumber is liberated from captivity [from its stem], may we [also] be liberated (mukshiya) from death (mrityor)not for the sake of immortality (maamritaat).

This great mantra dedicated to Rudra as Mrityunjaya is found in the Rig Veda.Any body can recite this mantra and attain good health, release from bondage and other problems. This is the greatest panacea for all evils and can be recited at any time like any other Maha-mantra.  It is called the Maha Mrityunjaya mantra, the Great Death-Conquering mantra.

It is a mantra that has many names and forms. It is called the Rudra mantra, referring to the furious aspect of Shiva; the Tryambakam mantra, alluding to Shiva’s three eyes; and it is sometimes known as the Mrita-Sanjivini mantra because it is a component of the “life-restoring” practice given to the primordial sage Shukra after he had completed an exhausting period of austerity. The Maha Mrityunjaya mantra is hailed by the sages as the heart of the Veda. Along with the Gayatri mantra it holds the highest place among the many mantras used for contemplation and meditation

Actually OM is not spelled out in the Rig-Veda, but has to be added to the beginning of all Mantras as given in an earlier Mantra of the Rig-Veda addressed to Ganapati.

There are many mantra for warding off evils like death and other suffering given in the sacred literature of the Hindu’s. These mantra are of various types but the Mrityunjaya mantra has been extolled in sacred literature as being the best. This mantra is addressed to Lord Shiva and is taught in the Rig Veda (7 mandala 59 Chapter) as well as the Yajur Veda (3-60) showing that it is a Sruti having been received by Maharishi Vasistha, the Kula Guru of Bhagavan Sri Ramachandra.

(Coutesy-Wikipedia)                                         Editor- Vinod R. Patel  

___________________________________________________________________

પ્રખ્યાત શાસ્ત્રીય સંગીતના ગાયક પંડિત જસરાજના સુમધુર સ્વરમાં ગવાએલ મહામૃત્યુજય મંત્ર એના દરેક શબ્દના 

અંગ્રેજીમાં આપેલ અર્થ સાથેનો યુ-ટ્યુબ વિડીયો નીચેની લિંક ઉપર સાંભળો.

મહામૃત્યુંજય મંત્ર — સ્વર- પંડિત જસરાજ —-  વિડીયો 

__________________________________________________________________

                                 (ફાધર વાલેસ- નવેમ્બર  ૨૦૧૧ –   ફોટો સૌજન્ય- શ્રી ઉર્વીશ કોઠારી ) 

ફાધર વાલેસ ફક્ત ગુજરાતમાં જ નહિ પરંતુ દેશ-વિદેશમાં જ્યાં જ્યાં ગુજરાતી સાહિત્ય વંચાતું હશે એ દરેક જગ્યાએ એક સન્માનીય અને પ્રિય લેખક તરીકે અનોખું વ્યક્તિત્વ ધરાવે છે.એમનું જીવન પણ એમના સાહિત્ય જેટલું જ પ્રેરણાદાયી છે.

ફાધર વાલેસે એમની જિંદગીનાં પ્રથમ ૨૪ વર્ષ એમના જન્મના વતન સ્પેનમાં ગાળ્યાં અને એ પછીનાં ૫૦ વર્ષ ભારતમાં અને એ પણ મહત્તમ અમદાવાદમાં ગાળ્યાં હતાં.ફાધર વાલેસ સન ૧૯૪૯માં એક કેથલિક મિશનરી તરીકે ભારતમાં આવ્યા અને અમદાવાદની સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાં ૪૦ વર્ષ સુધી ગણિતના વિષયના વિદ્યાર્થીઓમાં ખુબ જ પ્રિય પ્રાધ્યાપક તરીકે સેવાઓ આપી હતી.સને ૧૯૯૯ માં શિક્ષણ કાર્યમાંથી નિવૃત્તિ લઈને હમ્મેશ માટે પોતાના મૂળ વતન માડ્રીડ,સ્પેન પાછા ગયા ત્યાં સુધીના પુરા ૫૦ વર્ષ પુરેપુરી રીતે પ્રવૃતિમય જીવન ગાળીને ગુજરાતીઓ સાથે સમરસ થઇ સવાઈ ગુજરાતી થઇ બધે સવાઈ ગયા હતા.દસ વર્ષ સુધી અમદાવાદની પોળોમાં વિહારયાત્રા કરી , “રખડતા મહેમાન” તરીકે રહ્યા અને બધા સાથે ભળી ગયા. એ રીતે એમના વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારો સાથે કેળવેલ આત્મીયતાને લોકો હજુ યાદ કરે છે.

એમની કર્મભુમી અમદાવાદમાં સમાજની વધુ નજીક આવવા માટે ખુબ જ ખંત અને મહેનતથી ગુજરાતી ભાષા શીખી લીધી એટલું જ નહીં પણ ગુજરાતીઓને પણ શરમાવે એવી એમની આગવી સરળ,પ્રવાહી અને શુદ્ધ ગુજરાતી ભાષામાં ૨૫ થી એ વધુ પુસ્તકો અને ૭૦ થી વધુ પુસ્તકો અંગ્રેજીમાં લખીને કાકા સાહેબ કાલેલકરની જેમ “સવાઈ ગુજરાતી”બનીને એક સિદ્ધ હસ્ત લેખક તરીકે પંકાઈ ગયા છે.વિદ્યાર્થી જગત,યુવાનોની સમસ્યાઓ ,કુટુંબજીવન,વ્યક્તિ,સમાજ અને ધર્મ એમ વિવિધ વિષયોને આવરી લેતાં એમનાં અંતરમાં અજવાળું કરે એવાં પ્રેરણાદાયી પુસ્તકો ઘણાં લોકપ્રિય છે.એમણે ગુજરાતીના ઉચ્ચ કોટીના સાહિત્યકાર તરીકેની ખ્યાતિ અને રણજીતરામ સુવર્ણ ચન્દ્રક જેવા પ્રતીસ્તિષ્ઠ એવોર્ડ પણ મેળવ્યા છે.

ગુજરાતની વિદાય લીધા પછી તેઓ સપ્ટેમબર ,૨૦૦૯મા એમણે લખેલ બિન નિવાસી ભારતીયોની પોતાની ખરી ઓળખ ( identity ) શું છે એ અંગેના એમના વિચારોનું દોહન કરતા અંગ્રેજી પુસ્તક “ ટુ કન્ટ્રીઝ , વન લાઈફ :એન્કાઉન્તર ઓફ કલ્ચર્સ “ ના લોકાપર્ણ પ્રસંગે અમદાવાદ આવ્યા હતા. ફરી ૧૮ મી નવેમ્બર ૨૦૧૧ ના રોજ એમના બીજા અંગ્રેજી પુસ્તક “નાઈન નાઈટ્સ ઇન ઈન્ડિયા “ના ગુજરાતી સાહિત્ય પરીષદમાં કરવામાં આવેલ લોકાપર્ણ પ્રસંગે અમદાવાદ આવ્યા હતા.આ પ્રસંગે એમણે કહેલું,’લોકોનો ઉમંગ જોઈને એવું લાગે છે કે હું સ્પેન ગયો જ નહોતો,અહીં જ હતો .”

ફાધર વાલેસની માતૃભક્તિ

આજીવન પ્રાધ્યાપક,લેખક અને ઉપદેશક એવા સ્પેનિશ મૂળના પરંતુ ગુજરાતમાં રહી સવાઈ ગુજરાતી બની ગયેલ ફાધર વાલેસને નિવૃત્તિ લીધા પછી પણ પાછા સ્પેન જવાનો મનમાં કોઈ વિચાર ન હતો.તેઓએ કયા કારણે વતન સ્પેન જવાનું નક્કી કર્યું એ અંગે એમણે લખ્યું છે:”મારી જિંદગીના ૫૦ વર્ષ હું ભારતમાં રહ્યો .મને ત્યાં એટલું ગમી ગયેલું કે હું પાછો સ્પેન આવવા માગતો ન હતો.પરતું મારાં માતા જ્યારે ૯૯ વર્ષનાં અહીં (સ્પેનમાં )એકલાં પડ્યાં એટલે એમણે મને સ્પેન પાછા આવી જવા જણાવ્યું.મારી માતાની ઈચ્છાને માન આપી હું સ્પેન આવી ગયો અને એમની સેવામાં લાગી ગયો .જ્યારે મારી માતાને હું પુછું કે બા તારી તબિયત કેમ છે ?એનો હમ્મેશનો જવાબ હોય કે દીકરા મારી જોડે તું છે એટલે કોઈ દુખ નથી,મજામાં છું.”

એમની માતાની સાથે ગાળેલ સમય અંગે એ વધુમાં જણાવતાં કહે છે :”વૃધ્ધાવસ્થા માં માતા-પિતા જોડે રહી એમની સંગતમાં રહેવું એ એમની મોટામાં મોટી સેવા છે.માતાની ગમે તેટલી ઉમર હોય તો ય દીકરાના જીવન ઉપરનો એમનો મંગળ પ્રભાવ કદી ય પુરો થતો નથી.જિંદગીનું સૌથી માંઘુ ઔષધ માતાનો પ્રેમ છે.મારી જિંદગીનો સૌથી મોટો સંતોષ એ છે કે મારી માતાની માંદગી દરમ્યાન એમની સેવા ચાકરી કરવાની તક મને પ્રાપ્ત થઇ.તેઓ ૧૦૧ વર્ષ જીવ્યાં અને એમની અંતિમ ક્ષણોએ હું એમની સાથે હતો.એમના ચહેરા પર મારા પ્રત્યેનો સંતોષ અને આશીર્વાદના જે ભાવો પ્રગટ્યા હતા તે આજે પણ મારામાં જાણે કે નવી શક્તિ પ્રેરે છે.”ફાધર વાલેસની નિર્મળ માતૃભક્તિનું આ કેટલું પ્રેરણાદાયક ઉદાહરણ કહેવાય!.

આજની પોસ્ટમાં નીચે ફાધર વાલેસનો એક સુંદર લેખ “બાના આશીર્વાદ “રીડ ગુજરાતી.કોમના સૌજન્યથી નીચે મુક્યો છે .આ લેખમાં વાચકોને માતા અને એમના અન્યોન્યના  પ્રેમના શુભગ દર્શન એમની રસાળ શૈલીમાં એમણે કરાવ્યાં છે.

સીનીયર સીટીઝનો માટે પ્રેરણામૂર્તિ ફાધર વાલેસ

આજીવન કાર્યનિષ્ઠ અને સદા પ્રસન્ન ફાધર વાલેસ હાલ એમની ૮૬ વર્ષની જૈફ ઉંમરે પણ એમનાં વતન માડ્રીડ ,સ્પેન ખાતે એક યુવાનની જેમ ખુબ જ ઉત્સાહપૂર્વક પોતાનો નિવૃત્તિ કાળ સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃતિઓમાં ગાળી રહ્યા છે.તેમના કહેવા પ્રમાણે: “ જિંદગીમાં સતત પ્રવૃત રહેલા માણસ માટે નિવૃત્તિ જેવો કોઈ શબ્દ જ અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી.પોતાની નોકરીમાંથી નિવૃત્તિ પછીનો સમય જ્ઞાનપિપાસુ માટે તો એક સુવર્ણકાળ છે.” આજે આ ઉંમરે પણ એમની કલમ વણથંભી ચાલી રહી છે છે.

સને ૧૯૯૯માં નિવૃત્તિ લઈને માતાની છેલ્લી જિંદગીમાં એમની સાથે રહેવાના નિર્ણય સાથે તેઓ વતન સ્પેન પરત થયા ત્યારે એમની ૭૫ વર્ષની ઉંમરે એક વિદ્યાર્થીની જેમ કમ્પ્યુટર શીખવાના ક્લાસ ચાલુ કર્યા .થોડા વખતમાં પોતે ઉપયોગ કરતા હતા એ જુના ટાઈપ રાઈટરને તિલાંજલિ આપી અને નવું કમ્પ્યુટર ખરીદ્યું.ત્યારબાદ એમણે ઈન્ટરનેટ વેબ સાઈટનો કોર્સ પુરો કર્યો.આધુનિક ટેકનોલોજીથી માહિર થયા પછી એમના માટે જ્ઞાનની વધુ દિશાઓ ખુલ્લી થઇ ગઈ.તેઓ ૧૯૯૯ થી એમની પોતાની વેબ સાઈટ www.carlosvalles.com મારફતે દર મહિનાની ૧લી અને ૧૫મી તારીખે સ્પેનિશ અને અંગ્રેજી ભાષામાં પોતાના ધાર્મિક અને ચિંતનાત્મક લેખોથી લાખો લોકોના જીવનમાં નવો ઉન્મેશ અને નવી તાજગી આપી રહ્યા છે.

એમના કહેવા પ્રમાણે :”મારી નિવૃતિ પછીના વરસોમાં હું જે શીખ્યો છું એણે મારા આજ સુધીના જીવનભાથામાં ઘણું બધું ભરી દીધું છે.”ફાધર વાલેસ આજે એમની ૮૬ વર્ષની ઉમરે સ્પેનિશ,ફેંચ,જર્મન ,અંગ્રેજી અને ગુજરાતી ભાષાઓ સારી રીતે જાણે છે..

ફાધર વાલેસ એમના નિવૃત્તિકાળમાં એક જુવાન જેવું દિલ અને દિમાગ સાબુત રાખીને જે રીતે એમની અપ્રતિમ કાર્યનીષ્ઠા અને ધ્યેયનીષ્ઠાનાં સૌને દર્શન કરાવી રહ્યા છે એમાંથી સૌ સીનીયર સીટીઝન ભાઈ-બહેનોએ એ શીખવાનું છે કે કઈ પણ નવું શીખવા કે અમલમાં મુકવા માટે કોઈ ઉમર મોટી નથી.જીવન સંધ્યાના આ સુવર્ણ કાળમાં તમે જે સ્વપ્ન સેવતા હો એને કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરવાના ધ્યેયને  ઉમરનું કારણ આડે લાવીને કરમાવા દીધા વગર તમને ગમતી કોઈ પણ પ્રવૃતિ માટે લાગી જવું જોઈએ ,જેમ મારા ફ્રેન્ડ,ફિલોસોફર અને ગાઈડ શ્રી સુરેશ જાની હાલમાં જે ઉત્સાહ અને ધગશથી ચાર/પાંચ બ્લોગોમાં સક્રિય રીતે પ્રવૃતિશીલ રહી સાથે આધ્યાત્મના માર્ગને પણ અનુસરી રહ્યા છે.  

ફાધર વાલેસના જીવન અને કાર્યનો વધુ પરિચય પામવા માટે એમની વેબ સાઈટ ઉપર અંગ્રેજી ભાષામાં એમણે આપેલ એમનો પરિચય –MY LIFE- નીચેની લીંક ઉપર વાંચો.

MY LIFE–BIODATA  OF FATHER VALLES

સાન ડિયેગો                                                                                             વિનોદ આર. પટેલ

_______________________________________________________________

* ” આવીએ ભગવાન પાસેથી , જઈએ ભગવાન પાસે “

*”મારો ધર્મ મારો ધર્મ બને એ મારો ધર્મ છે “    —-  ફાધર વાલેસ

____________________________________________________________________

 ફાધર વાલેસનો ગુજરાતી ભાષા ઉપરનો કાબુ અને ટૂંકા પણ ભાવવાહી વાક્યોમાં વાચકોને રસમાં તરબોળ કરી દે એવી એમની આગવી સરળતાથી વહેતી શૈલીનો પરિચય વાચકોને એમના લેખો વાંચવાથી થતો હોય છે.રીડ ગુજરાતી.કોમમાં પ્રગટ થયેલ લેખ “બાના આશીર્વાદ “નીચેની લીંક પર વાંચવાથી આપને એની પ્રતીતિ થશે.આ લેખમાં એમની માતૃ ભક્તિનાં પણ વાચકોને દર્શન થશે.

બાના આશીર્વાદ– ફાધર વાલેસ   

 ______________________________________________________________

                                                           પ્રસનતાની મૂર્તિ ફાધર વાલેસ       

An E-Letter from Father Valles

From: Carlos G.Vallés

To: Vinod Patel

Date: Tuesday, June 24, 2008

I’m glad you remember me,Vindobhai.

I spent the best years of my life in Gujarat, and I remember them with gratitude. I wrote many books, as you know, and now I keep up my website, which keeps me alive and busy.

Your hobby of writing articles in Gujarati is the best hobby, as it can be kept up anywhere and at any time, as I know well. May God bless you and your family abundantly.

Love and blessings,

Father Valles.

_______________________________________________________________________

 

 પિતા અને પુત્રી વચ્ચેના વાત્સલ્યનો પવિત્ર સંબંધ .             

એક માતા અને એની દીકરી વચ્ચે સખીપણું અને તાદાત્મ્ય હોય એ સ્વાભાવિક ગણાય છે.આજની મારી પોસ્ટનો વિષય છે ,મા-દીકરીના નહીં પણ એક દીકરી અને એના પિતા વચ્ચેના ઊંડા પણ અદીઠ પ્રેમનો મહિમા રજુ કરવાનો.

કોઇપણ સ્ત્રી એના જીવન દરમ્યાન પુત્રી રૂપે,બહેન રૂપે ,પત્ની રૂપે કે માના રૂપે સંસારમાં છવાએલી રહેતી હોય છે.સ્ત્રી મા બને એટલે કોઈની દીકરી મટી જતી નથી.મા-બાપને મન  દીકરી સદાય દીકરી જ રહેતી હોય છે.પિયરમાં ઘણા વર્ષો ગાળીને ,એક દીકરી પોતાનાં મા-બાપ,ભાઈ-બહેન ,સાહેલીયો અન્ય કુટુંબીજનોને મુકીને સાસરે આવીને કદી જાણ્યા ન હોય એવાં પારકાંને પોતાનાં કરીને નવું ઘર વસાવે છે એ એના માટે જેવો તેવો ત્યાગ ન કહેવાય.એક પરિણીત સ્ત્રી પતિ અને પિતા નામના બે કિનારા વચ્ચે વહેતી નિર્મળ નદી જેવી હોય છે.

લગ્ન કરીને સાસરીયે સંચરતી દીકરી વિદાય વખતે રડતી આંખે પિતાને જ્યારે કહેતી હોય કે કે પપ્પા તમારું ધ્યાન રાખજો ,તમારી દવાઓ લેવાનું ભૂલતા નહીં,ત્યારે કઠણ કાળજાનો અને કડક સ્વભાવનો બાપ પણ દીકરીને ભેટીને ચોધાર આંસુએ રડી પડે છે.એ વખતે પિતાને ઊંડે ઊંડે આશંકા રહેતી હોય છે કે ખુબ જ લાડ કોડમાં ઉછરેલી મારી કાળજાની કોર જેવી દીકરી સાસરિયે દુખી તો નહીં થાય ને ?કવિ કાલીદાસના અભિજ્ઞાન શાકુંતલમાં પુત્રી શકુંતલાને વિદાય કરતાં કણ્વ ઋષિ જેવા ત્યાગી પણ દુખી હૃદયે કહે છે :”સંસાર છોડીને સંન્યાસી બનેલા અમારા જેવા વનવાસીને પુત્રી વિદાયનું આટલું દુખ થતું હોય તો સંસારીઓને કેટલી થતું હશે !”

એક દીકરી અને પિતા વચ્ચે કોઇપણ બદલાની આશા સિવાયનો નિસ્વાર્થ પ્રેમ હોય છે.દીકરી પિતાના સ્વાસ્થ્ય અને સુખની ચિંતા કરતી હોય છે તો પિતા પણ દીકરી દુખી હોય તો એના માટે જીવ બાળતો હોય છે.દીકરી રડતી આંખે પિયરમાં પિતાને ત્યાં આવે ત્યારે પીતાનું હૃદય ઊંડો આંચકો અનુભવે છે.પિતા-પુત્રી એક બીજાના સુખ-દુઃખના સમાચાર દુર રહીને પણ પૂછતાં રહે છે.દીકરી થોડા દિવસ પિયરમાં રહેવા માટે આવે ત્યારે માને તો આનંદ થાય એ સમજી શકાય પરંતુ પિતાને આવેલ દીકરીમાં ભૂતકાળમાં પોતાના હાથમાં રમાડેલ નાની બાળકીનાં જાણે કે દર્શન થતાં હોય છે ! કોઈ પણ વૃદ્ધ સ્ત્રીને ફલાણા ભાઈની દીકરી છે એમ કહીને કોઈ જ્યારે ઓળખ કરાવે ત્યારે એ વૃધ્ધા પણ જાણે કે ઉમરમાં જુવાન થઇ ગઈ હોય એમ રાજી રાજી થઇ જાય છે. દીકરી એ વૃદ્ધ પિતા માટે વાતનો વિસામો છે.

એક પિતા અને વ્હાલના દરિયા જેવી દીકરી વચ્ચેના આવા પવિત્ર પ્રેમ સંબંધ અંગે વધુ વાંચવા માટે એક અજ્ઞાત લેખકનો સુંદર લેખ નીચે ક્લિક કરીને વાંચો.

દીકરી એટલે દાંપત્યનો દીવડો અને વ્હાલનો દરિયો  

આજની પોસ્ટમાં એક અજ્ઞાત લેખકની ઈ-મેલમાંથી પ્રાપ્ત એક પિતા અને એની પુત્રી વચ્ચેના ઉચ્ચ કોટીના પ્રેમ અને ત્યાગની ભાવનાને ઉજાગર કરતી કરિયાવર નામની એક હૃદય સ્પર્શી વાર્તા પણ નીચે મૂકી છે.મને આશા છે કે તમોને એ જરૂર ગમશે.

આજની પોસ્ટમાં મુકેલ કૃતિઓના કર્તાઓના નામ ઈ-મેલ કે બ્લોગમાં જણાવેલ નથી એટલે અજ્ઞાત છે.જો કોઈ જાગરુક વાચક કર્તાના નામની જાણ કરશે તો પોસ્ટમાં એમના આભાર સાથે સુધારો કરવામાં આવશે.

                                                  સંકલન- વિનોદ આર. પટેલ

______________________________________________________________

કરિયાવર                                        ( પિતા-પુત્રીના પ્રેમની એક હૃદયસ્પર્શી વાર્તા )

હરખ ભેર હરીશભાઈ એ ઘરમાં પ્રેવેશ કર્યો ‘સાંભળ્યું ?’

અવાજ સાંભળી હરીશભાઈ નાં પત્ની નયનાબેન હાથમાં પાણીનો ગ્લાસ લઈને બહાર આવ્યા.“આપણી સોનલ નું માંગું આવ્યું છે. ખાધેપીધે સુખી ઘર છે. છોકરા નું નામ દિપક છે અને બેંકમાં નોકરી કરે છે. સોનલ હા કહે એટલે સગાઇ કરી દઈએ.”

સોનલ એમની એકની એક દીકરી હતી..ઘરમાં કાયમ આનંદ નું વાતાવરણ રહેતું .હા ક્યારેક હરીશભાઈનાં સિગારેટ અને પાન-મસાલાનાં વ્યસન ને લઈને નયનાબેન અને સોનલ બોલતાં પણ હરીશભાઈ ક્યારેક ગુસ્સામાં અને ક્યારેક મજાકમાં આ વાત ને ટાળી દેતા.સોનલ ખુબ સમજદાર અને સંસ્કારી હતી. એસ.એસ.સી પાસ કરીને ટ્યુશન,ભરતકામ કરીને પપ્પાને મદદ રૂપ થવાની કોશિશ કરતી .હવે તો સોનલ ગ્રેજ્યુએટ થઇ ગઈ હતી અને નોકરી કરતી હતી પણ હરીશભાઈ એની આવક નો એક રૂપિયો લેતા નહિ અને કાયમ કહેતા, ‘બેટા આ પૈસા તારી પાસે રાખ તારે ભવિષ્યમાં કામ લાગશે.’

બંને ઘરની સહમતી થી સોનલ અને દિપકની સગાઇ કરી દેવાઈ અને લગ્નનું મુહર્ત પણ જોવડાવી દીધું. લગ્નને આડે હવે પંદર દિવસ બાકી હતા.હરીશભાઈ એ સોનલને પાસે બેસાડીને કહ્યું ‘બેટા તારા સસરા સાથે મારી વાત થઇ,એમણે કરિયાવરમાં કઈ જ લેવાની ના કહી છે ,ના  રોકડ,ના  દાગીના અને ના  તો કોઈ ઘરવખરી.તો બેટા તારા લગ્ન માટે મેં થોડી બચત કરી ને રાખી છે એ આ બે લાખ રૂપિયાનો ચેક હું તને આપું છું, તારે ભવિષ્યમાં કામ લાગશે, તું તારા એકાઉન્ટ માં જમા કરાવી દેજે.”

‘ભલે પપ્પા’ સોનલ ટુંકો જવાબ આપીને પોતાના રૂમમાં જતી રહી. સમય ને જતાં  ક્યાં વાર લાગે છે ? શુભ દિવસે આંગણે જાન આવી,સર્વેના હરખનો પાર નથી.ગોરબાપા એ ચોરીમાં લગ્નની વિધિ શરુ કરી.ફેરા ફરવાની ઘડી આવી . કોયલનો જેમ ટહુકો થાય એમ સોનલનાં હૈયેથી બે શબ્દો નીકળ્યા, ‘ઉભા રહો ગોરબાપા, મારે તમારા બધાની હાજરીમાં મારા પપ્પાની સાથે થોડી વાત કરવી છે,’

“પપ્પા તમે મને લાડકોડ થી મોટી કરી, ભણાવી,ગણાવી ખુબ પ્રેમ આપ્યો એનું ઋણ તો હું ચૂકવી નહિ શકુ પરંતુ દિપક અને મારા સસરાની સહમતીથી તમે આપેલો બે લાખ રૂપિયાનો ચેક તમને હું પાછો આપું છું, એનાથી મારા લગ્ન માટે કરેલું ભારણ ઉતારી દેજો અને આ ત્રણ લાખ નો બીજો ચેક જે મેં મારા પગારમાંથી કરેલી બચત છે, જે તમે નિવૃત થશો ત્યારે કામ લાગશે, હું નથી ઈચ્છતી કે ઘડપણમાં તમારે કોઈની પાસે હાથ લંબાવવો પડે. જો હું તમારો દીકરો હોત તો આટલું તો હું કરત જ ને !!!”

હાજર રહેલા બધાની નજર સોનલ ઉપર હતી “પપ્પા હવે હું તમારી પાસે કરિયાવર માં જે માંગું એ આપશો ?” હરીશભાઈ ભારે આવાજમાં હા બેટા, એટલું જ બોલી શક્યા. “ તો પપ્પા મને વચન આપો કે આજ પછી તમે સિગારેટ ને હાથ નહિ લગાડૉ , તમાકુ, પાન-મસાલાનું વ્યસન આજથી છોડી દેશો. બધાની હાજરી માં હું કરિયાવર માં બસ આટલું જ માંગુ છું.”દીકરીનો બાપ ના કેવી રીતે કહી શકે.લગ્નમાં દીકરીની વિદાય વખતે કન્યા પક્ષનાં સગાંઓને તો રડતાં જોયાં હશે પણ આજે તો
જાનૈયાઓની આંખો પણ ભીંજાઈ ગઈ.

દુરથી હું સોનલના આ લક્ષ્મી સ્વરૂપ ને જોતો જ રહ્યો .૨૦૧ રૂપિયાનું કવર મારા ખિસ્સામાંથી બહાર કાઢી શક્યો નહિ. સાક્ષાત લક્ષ્મી ને હું શું લક્ષ્મી આપું !!પણ એક સવાલ મારા મનમાં જરૂર થયો.

“ભુણહત્યા કરતાં  સમાજનાં સંસ્કારી લોકોને સોનલ જેવી લક્ષ્મીની જરૂર નહિ હોય?”

લેખક-અજ્ઞાત (ઈ-મેલમાંથી પ્રાપ્ત )

_______________________________________________________________

                                   દીકરો અને દીકરી    

દીકરો વારસ છે દીકરી પારસ છે! દીકરો વંશ છે દીકરી અંશ છે!

દીકરો આન છે દીકરી શાન છે! દીકરો તન છે દીકરી મન છે!

દીકરો માન છે દીકરી સ્વમાન છે! દીકરો સંસ્કાર છે દીકરી સંસ્કૃતિ છે!

દીકરો આગ છે દીકરી બાગ છે! દીકરો દવા છે દીકરી દૂવાં છે!

દીકરો ભાગ્ય છે દીકરી વિધાતા છે! દીકરો શબ્દ છે દીકરી અર્થ છે!

દીકરો ગીત છે દીકરી સંગીત છે! દીકરો પ્રેમ છે દીકરી પૂજા છે!

દીકરો વાદળ છે અને વરસે છે દીકરી ધરતી છે અને તરસે છે!

દીકરો એક પરિવારને તારે છે  દીકરી દસપરિવારને તારે છે!!

(ઈ-મેલમાંથી પ્રાપ્ત- કર્તા  અજ્ઞાત )

સુખદુખ મનમાં ન આણીએ, ઘટ સાથે રે ઘડિયાં ,

ટાળ્યાં તે કોઈનાં નવ ટળે, રઘુનાથનાં  જડિયાં —–નરસિંહ મહેતા

સુખ કોને નથી જોઈતું?પ્રત્યેક માણસ સુખી થવાના પ્રયત્નોમાં વ્યસ્ત રહેતો હોય છે.સુખ મળે એ  માટે તો હજારો માઈલોની દુરી કાપીને સૌ  “સુખ નામના દેશ ,અમેરિકા “માં આવીને વસ્યાં છે.

સુખ એ એક જાતનો મનનો વ્યાપાર છે.દરેક મનુષ્યની સુખ મેળવવાની રીતો જુદી જુદી હોય છે.કોઈને મન ધન પ્રાપ્તિ એ સુખ છે જ્યારે કોઈ સ્વાસ્થ્યને ખરું સુખ માને છે .પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા.ખરેખર તો સાચું સુખ પામવા માટે શરીર અને મન બન્ને દુરસ્ત હોવાં જોઈએ.શરીરની તંદુરસ્તી સાથે મનની દુરસ્તી પણ એટલી જ જરૂરી છે.મન ચંગા તો ક્થરોટમેં ગંગા.

સુખ અને દુખ એ મનની કલ્પનામાં રહેલાં છે.બાહ્ય દ્રષ્ટીએ અઢળક ધનમાં રાચતા માણસો સુખી છે એમ માની લેવાની ઉતાવળ કરવા જેવી નથી.વિપુલ સમૃદ્ધિ હોવા છતાં માણસ વધુ સમૃદ્ધિ મેળવવા માટે મનથી સતત ચિંતાતુર અને આકુળ  વ્યાકુળ રહેતો હોય છે.આકાંક્ષાઓ કોઈની કદી પૂરી થતી નથી હોતી.એક ઈચ્છાની પૂર્તિ થતાં  જ તત્કાળ  બીજી નવી ઈચ્છાઓ ઉત્પન્ન થઇ જાય છે.સાચું સુખ ઇચ્છાઓની પૂર્તિમાં નહીં પણ એના અભાવમાં છે.

સુખ આજે માર્કેટેબલ કોમોડીટી થઇ ગયું છે. સુખના બજારમાં  હેપ્પીનેસ વેચનારાઓ ઠેર ઠેર હાટડી લઈને બેસી ગયાં છે.થોમસ મર્ટન ચેતવે છે કે ‘જો આપણે રેડીમેઈડ સુખ વેચનારાની દયા ઉપર જીવશું તો પછી કદી જ સંતોષી બનવાના નથી,”

આપણું ખરું સુખ એ આત્માનું સુખ છે સરખામણી કરવાથી દુખ જન્મે છે.આપણે પરોન્મુખી દ્રષ્ટિ છોડી અંતરમાં ઝાંખી કરી ,આંતર યાત્રા કરી,આત્માનું ખરું સુખ પામવાનું છે.પોતાના માટે તો સહુ કરે પણ બીજા માટે કઈક કરી છૂટવાની ભાવનામાં જે સંતોષ,સુખ અને આનંદ મળે છે એ અનેરો હોય છે.પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજના કથન પ્રમાણે ઘસાઈને ઉજળા થવાની ભાવનામાં જે સુખ છે એ સ્વાર્થી જીવન ચર્યામાં નથી.ગમશે,ચાલશે,ફાવશે,ભાવશે ,દોડશે જેવા હકારાત્મક વલણ અને સંતોષી જીવન એ સાચું સુખ પામવાની ચાવી છે.સંતોષી નર સદા સુખી એમ જે કહેવાય છે એ ખોટું નથી.સંત કબીરનો એક સરસ દુહો છે:

“આધી અરુ સુખી ભલી પુરી સો સન્તાપ. જો ચાહેગા ચુપડી, બહુત કરેગા પાપ “- કબીર

એનો અર્થ એ છે કે “અરે ભગવાન,મને અડધી રોટી જ આપ,આખી રોટી નાહકની પીડા પેદા કરશે. જો ઘી ચોપડેલી રોટી ચાહીશ, તો ઘણાં પાપ કરતો થઈ જઇશ “.

“સુખ-શાંતિમય જીવન “ નામનો મારો એક લેખ અમદાવાદથી પ્રકાશિત માસિક ધરતીમાં અગાઉ પ્રગટ થયેલો એ લેખ નીચે ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

સુખ શાંતિમય જીવન –વિનોદ પટેલ

જીવનમાં સાચું સુખ કોને કહેવું એ એક મનોવૈજ્ઞાનિક કોયડો છે.આમ છતાં મારા નમ્ર મત પ્રમાણે જે કાર્ય કર્યા પછી આપણો માંયલોઅંતરાત્મા ,આપનું આખું  ચૈતન્ય ,પુલકિત  થઇ  ઉઠે એ જ સાચું આધ્યાત્મિક સુખ.     

પરમ પૂજ્ય મોરારિબાપુનો એક પ્રેરણાદાયી લેખ“સુખી થવાનો સરળ ઉપાય”રીડ ગુજરાતી .કોમ ના સૌજન્યથી આજની પોસ્ટમાં નીચે મુક્યો છે.એમના આ લેખમાં એમણે રજુ કરેલા પ્રેરણાદાયી વિચારો પર મનન કરી સાચું  સુખ મેળવવાના  લક્ષ્યાંક તરફની સૌની

જીવનયાત્રા સફળ થાય એ જ અભ્યર્થના. 

  સાન ડિયેગો ,                                                  —– વિનોદ આર. પટેલ

_________________________________________________________

સુખી થવાનો સરળ ઉપાય                         વક્તા- પૂજ્ય મોરારી બાપુ

માણસ હોય કે પશુ-પક્ષી હોય,દરેક જીવને સુખી થવું ગમે છે.દરેક માણસ પોતાના ધર્મસ્થાનમાં,ધર્મગુરુ પાસે કે વડીલો પાસેથી સુખનાં આશીર્વાદ ઈચ્છે છે. કબીર અને કુંતી જેવા બહુ ઓછા છે જે સુખ ઉપર પથ્થર પડે તેવું ઈચ્છે છે અને ઈશ્વર પાસે દુઃખ માગે છે. માનવીનાં હૃદયમાંથી પ્રેમ જન્મે છે અને મગજમાંથી બુદ્ધિ જન્મે છે. પ્રેમ હંમેશા સારો જ હોય છે જ્યારે બુદ્ધિ બે પ્રકારની હોય છે : (1) સદબુદ્ધિ (2) કુબુદ્ધિ. જેને સુમતિ અને કુમતિ પણ કહી શકાય. જ્યાં સુમતિ હશે ત્યાં સુખ હશે અને જ્યાં કુમતિ હશે ત્યાં દુઃખ હશે. આજે સૌને સુખનાં પ્રદેશમાં જવું છે.જે ચોરી અને લૂંટફાટ કરે છે એમનો ઈરાદો આ રીતે સુખી થવાનો હોય છે પણ એ કુમતિથી અપનાવેલો કુમાર્ગ છે અને એકપણ કુમાર્ગ સુખ સુધી જતો નથી.ઘણાં લોકો સુખ સુખી પહોંચવા માટે સંપત્તિનો વાહન તરીકે ઉપયોગ કરે છે પરંતુ પાયાની વાત એ છે કે સંપત્તિથી સત્તા,સાધનો અને સગવડ ખરીદી શકાય પરંતુ સુખની ખરીદી શક્ય નથી.સંપત્તિથી અદ્યતન શયનખંડ બનાવી શકાય પણ અદ્યતન શયનખંડનાં માલિક હોવું એ સુખ નથી.પરંતુ પથારીમાં પડતાંની સાથે ઘસઘસાટ ઊંઘ આવી જાય તે સુખ છે.સંપત્તિથી મોંઘામાં મોંઘી દવાઓ ખરીદી શકાય પરંતુ દવાઓ દ્વારા નિરોગી થઈ શકાય તો સુખ મળે.સુખ ઈલાજમાં નથી પરંતુ નિરોગી થવામાં છે. સંપત્તિથી કિંમતી પુસ્તકો ખરીદી શકાય પરંતુ સુખ પુસ્તકો ખરીદવામાં નથી પરંતુ એને વાંચીને-સમજીને રાજી થવામાં છે.માટે સુખી થવું હોય તો સંપત્તિ કરતાં સુમતિ વધુ ઉપયોગી છે.

શ્રીમદ ભગવદગીતામાં જે સત્વ,રજસ અને તમસ એમ ત્રણ ગુણની વાત છે તે ત્રણે ગુણો રામાયણમાં પ્રસંગ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.ભગવાન રામ વાલીપુત્ર અંગદને રાજદૂત બનાવીને રાવણની સભામાં સમાધાનની વાત કરવા મોકલે છે અને સૂચના આપે છે કે રાવણનું કલ્યાણ થાય અને આપણું કામ થાય તે રીતે ગોષ્ઠી કરજે.અહીં ભગવાન પહેલા લંકેશનાં કલ્યાણની વાત કરે છે અને ત્યારબાદ પોતાના કામની ઈચ્છા રાખે છે.અહીં અંગદ સુમતિ છે. રાવણની સભામાં વિભિષણ સત્વગુણી છે,લંકા રજોગુણી છે અને રાવણ તમોગુણી છે. દ્વાપરમાં કુરુક્ષેત્રનાં મેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને ગીતાનું જ્ઞાન આપે છે ત્યારે જે ત્રણ ગુણોની ચર્ચા કરે છે તે ત્રેતાયુગમાં પ્રસંગ બનીને ભજવાય છે.ગીતામાં યોગ છે તેનો રામાયણમાં પ્રયોગ છે.મહાભારતનું યુદ્ધ જમીન એટલે જડ તત્વ માટે છે જ્યારે રામાયણનું યુદ્ધ જાનકી એટલે જીવંત તત્વ માટે છે,અત્યારે જડ તત્વ માટેનાં યુદ્ધ વધી ગયા છે.રજોગુણી લંકામાં તમોગુણી રાવણ પાસે સત્વગુણી વિભિષણની સાક્ષીએ સુમતિ અંગદ રાજદૂત બનીને આવે છે.વિભિષણમાં સત્વગુણ હોવાથી એનાં વચનમાં પાંચ શુભ તત્વો જોવા મળે છે : (1) વિચાર (2) વિશ્વાસ (3) વિવેક (4) વિરાગ (5) વિશ્રામ. આ પ્રસંગ બાદ વિભિષણ ઉર્ધ્વગતિ કરે છે.લંકા ત્યાંની ત્યાં રહે છે અને રાવણની અધોગતિ થાય છે.આવી એક સભા મહાભારત વખતે પણ જોવા મળે છે જ્યાં હસ્તિનાપુર રજોગુણી છે, પાંડવો સત્વગુણી છે અને કૌરવો તમોગુણી છે.

રામાયણમાં કેવટ,વિભિષણ અને સુગ્રિવને રામનાં મિત્ર માનવામાં આવ્યા છે જેમાં કેવટ અને વિભિષણ મિત્ર ઓછા અને સેવક વધુ છે,જ્યારે સુગ્રિવ સાચા અર્થમાં સખા છે.પરિણામે કેવટ રામનાં ચરણ સુધી પહોંચી શક્યો,વિભિષણ રામનાં કાન સુધી પહોંચી શક્યા અને સુગ્રિવનું માથું રામનાં ખોળામાં હોવાથી કહી શકાય કે સુગ્રિવ રામની ગોદ સુધી પહોંચી શક્યો. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે ત્રણે પાસે સુમતિ હતી તો રામનાં હૃદય સુધી પહોંચી શક્યા,માટે ઈશ્વર સુધી પહોંચવા માટે સુમતિનું હોવું ફરજિયાત છે.આજનો માણસ સુખ સુધી પહોંચવા માટે સંપત્તિનો આશ્રય કરે છે અને શિવ સુધી પહોંચવા માટે શુષ્ક કર્મકાંડનો આશ્રય કરે છે, જ્યારે બન્નેનો ઉપાય સુમતિ છે, તો સવાલ થાય કે સુમતિ મેળવવા માટે શું કરવું જોઈએ ? તો એનાં પાંચ રસ્તા છે.

(1) હરિનામ : ઈશ્વરનું નામ સાધકની કુમતિ દૂર કરીને સુમતિ આપશે. ઘણીવાર માણસો માળાની ટીકા કરતાં હોય છે.જો માળા ફેરવીએ તો એમ કહે કે ભગવાનનું નામ લેવામાં ગણતરીની જરૂર નથી અને ન ફેરવીએ તો એમ કહે કે દેખાવ માટે માળા રાખી છે,પરંતુ ફેરવતા નથી.જ્યારે હું એમ કહું છું કે જો માળા ફેરવી શકાય તો સારી વાત છે બાકી ફેરવી ન શકાય તો પણ માળા રાખવી.આપણાં ખિસ્સામાં પંદરસો રૂપિયા હોય અને બસ કે ટ્રેનમાં મહુવાથી ભાવનગર જવાનું હોય તો માનસિક શાંતિ રહેશે કે વાહન ચૂકી જઈશું તો ટેક્સી કરીને પણ ભાવનગર પહોંચી જઈશું.કારણ ખિસ્સામાં દોઢ હજાર રૂપિયા છે,જો માત્ર દોઢ હજાર રૂપિયા યાત્રાને નિર્ભય બનાવી શકે તો અમૂલ્ય એવી માળા અનંતની યાત્રાને જરૂર નિર્ભય બનાવી શકે છે,માટે માળા જરૂર રાખવી અને કદાચ ન રાખી શકો તો જે રાખે છે એમની ટીકા ન કરો તો પણ સુમતિ આવી ગણાશે.

(2) સત્સંગ : સત્સંગનો સંકીર્ણ અર્થ કરશો નહીં. કોઈ ધાર્મિક સ્થાનમાં, ધાર્મિક દેખાતા માણસ પાસેથી ધર્મની ચર્ચા સાંભળો તો જ સત્સંગ થયો ગણાય એવું નથી.કોઈ પણ જ્ઞાતિનાં અને કોઈપણ ક્ષેત્રનાં સજ્જન માણસ પાસે કોઈપણ સ્થળે થયેલી કોઈપણ વિષયની સારી ચર્ચા સત્સંગ છે.ઉદાહરણ તરીકે કોઈ વાલ્મિકી કે દેવીપૂજક સમાજનો માણસ જે રીક્ષાચાલક છે,તેની રીક્ષામાં બેસીને ચાલુ પ્રવાસે કોઈ સારા વિષય ઉપર ચર્ચા થઈ શકે તો એ સત્સંગ છે. બાકી ધર્મનાં માંડવા નીચે સત્સંગનાં નામે કોઈ સાત્વિક ચર્ચા ન થાય તો એ સત્સંગ નથી પરંતુ કુસંગ છે.

(3) ભગવતકથા : કોઈપણ પ્રકારની કથા જો સરળ હોય, સબળ હોય અને સજળ હોય તો તે સાંભળવાથી સુમતિનું કેન્દ્ર સક્રીય બનશે –આ કથા કદાચ ધાર્મિક ન હોય પરંતુ પ્રેરણાદાયી હોય તો પૂરતું છે.

(4) સુસાહિત્યસંગ : સાહિત્ય-સંગીત-નાટક વગેરે અલગ-અલગ પ્રકારની આર્ટ છે અને આર્ટ હંમેશા હાર્ટમાંથી આવે છે,હૃદયમાંથી જન્મે તે કળા છે અને મગજમાંથી જન્મે તે વેપાર છે.પરંતુ સાહિત્ય સુસાહિત્ય હોવું જોઈએ.દરેક કલાકાર અન્ય કલાકારની કળાને વધાવી વખાણી શકશે તો સુમતિ સક્રીય થશે બાકી ઈર્ષ્યાની આગમાં સળગશે તો એ આગમાં એની સુમતિ સળગી જશે જે બીજાની સુમતિને જગાડી શકશે નહીં માટે કળાકાર-સાહિત્યકાર સુમતિ મેળવે અને પોતાને મળેલી ઈશ્વરદત્ત ભેટ દ્વારા બીજાની સુમતિને સક્રીય કરે તે ઈચ્છનીય છે.

(5) ઈશકૃપા : ઈશ્વરની કૃપા એ સુમતિ પામવાનું પાંચમું અને અંતિમ દ્વાર છે. આપણે હરીનામ લઈએ,સત્સંગ કરીએ,ભગવતકથા સાંભળીએ, સુસાહિત્યનો સંગ કરીએ પણ ઈશ્વરકૃપા ન હોય તો સુમતિ મળતી નથી.મતિ ચાલાકી અને હોશિયારીનું સ્વરૂપ ધારણ કરે તે પહેલા હરિનામ, સત્સંગ, કથાશ્રવણ, સુસાહિત્યસંગ દ્વારા દિક્ષીત થાય અને આપણી એના ઉપર ઈશકૃપા અવતરે અને મતિ સુમતિ બને તે જરૂરી છે અને સુમતિ માણસને સુખ સુધી લઈ જશે, સુમતિ જીવને શિવ સુધી લઈ જશે.

(શ્રી જગદીશભાઈ ત્રિવેદીના મોરારી બાપુના જીવન પ્રેરક વિચારોના  સંપાદિત પુસ્તક  માનસ દર્શન માંથી સાભાર – સૌજન્ય રીડ ગુજરાતી .કોમ )

__________________________________________________________

                        @@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

૩૦મી  જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ નો દિવસ એટલે દેશ માટે એક મહાત્માએ આપેલ શહીદીનો દિવસ.

આ એ ગોઝારા શુક્રવારનો દિવસ હતો જે દિવસે લોકોના લાડીલા નેતા મહાત્મા ગાંધીએ એક પાગલ હત્યારાની ત્રણ ગોળીઓનો ભોગ બની દેશ માટે પ્રાણ આપી આ ફાની દુનિયામાંથી વિદાય લીધી હતી.આ અહિંસાના પુજારી અને એક નાના જંતુની પણ હિંસા સાંખી ન શકે એવા શાંતિના દૂતનો પ્રાણ એક દેશવાસી અને સહધર્મી લે એ વિધિની કેવી વિચિત્રતા કહેવાય !

દુનિયાના કરોડો લોકોએ આ ૭૮ વર્ષના ફકીરની વિદાયથી પોતાનું જ સ્વજન ગુમાવ્યું હોય એમ આંસુ ભરી શોકાંજલિ અર્પી હતી.એમના જીવન અને કાર્ય અંગે કેટકેટલું અનેક લેખકો દ્વારા લખાયું છે !એમના સત્ય અને અહિંસાના વિચારો આજના સમયે પણ એટલા જ સાર્થક  છે.ડો.માર્ટીન લ્યુથર કિંગની આગેવાની હેઠળ લડાયેલ અમેરિકાની અહિંસક સામાજિક ક્રાંતિમાં ગાંધી વિચારોની અસર ચોખ્ખી જણાઈ આવે છે.એક મોહનમાંથી મહાત્મા સુધીની એમની જીવન યાત્રા અદભુત છે.મારું જીવન એ જ મારો સંદેશ છે એમ એ કહેનાર ગાંધી ભલે સદેહે ન હોય પણ અક્ષર દેહે સચવાએલા એમના વિચારો અમર રહેવા સર્જાયા છે.આ ગાંધી વિચારો યુગો સુધી વિશ્વને પ્રેરણા આપતા રહેશે.

કોમી એખલાસ માટે એમણે પોતાના જીવનની આહુતિ આપી હતી.ઝુંપડીમાં રહીને દેશ સેવા કરનાર એક માત્ર પોતડી ધારી ગાંધી હતા .ગાંધીજી માનતા હતા કે સ્વરાજ્ય મળ્યાનાં ફળ જ્યાં સુધી દેશના છેવટના માણસ સુધી ન પહોંચે ત્યાં સુધી ખરું સ્વરાજ્ય મળ્યું ન કહેવાય.ગરીબોને એમણે દરિદ્ર નારાયણનો દરજ્જો આપ્યો હતો.સમાજના કચડાયેલ દલિત વર્ગને એમણે હરિજનનું બિરુદ આપી સન્માન કરી એમને ન્યાય મળે એ માટે જીવનભર કામ કર્યું હતું.મહાદેવ દેસાઈના સુપુત્ર જાણીતા ગાંધીવાદી શ્રી નારાયણ દેસાઈએ સુંદર લખ્યું છે :”ગાંધીનું જીવન એટલે શ્રધા અને પુરુષાર્થનું જીવન.કચડાયેલી ,લગભગ ગુંગી એવી દક્ષીણ આફ્રિકાની હિન્દી કોમ અને હિન્દુસ્તાનની આખી કોમને એમણે અભય આપ્યો.ગાંધીનો રસ્તો એટલે અન્યાયી વ્યવસ્થા સામે જંગ માંડતો પણ એ વ્યવસ્થાનો શિકાર બનેલ વ્યક્તિ સાથે વિશ્વાસ અને સ્નેહ સાધતો માર્ગ હતો.આજે વિશ્વની વ્યવસ્થામાં ઠેર ઠેર અન્યાય મો વકાસીને ઉભો છે .એની સામે એની જ રીતે લડવાને બદલે એમાં સપડાયેલ સમુહને બચાવી લેવાની દ્રષ્ટીએ જે આગળ વધશે ,તે કદાચ સફળ થશે.”

લોકો એમને મહાત્મા કહે એ ગાંધીજીને પસંદ ન હતું.એ કહેતા”હું તો અલ્પ પ્રાણી છું.તમે મને મહાત્મા માનો છો એનું કારણ ગરીબમાં ગરીબ માટે રહેલો મારો અગાધ પ્રેમ છે. ગમે તે થાય તો પણ ચીંથરેહાલનો તો મારાથી કદી ત્યાગ ન જ થઇ શકે .તેથી જ તમને લાગે છે કે ગાંધી કઈક કામનો માણસ છે.ત્યારે મને ચાહનારા સૌની પાસે હું એ માગું છું કે તમે મારા માટે પ્રેમ ધરાવો છો તો જેમને માટે હું પ્રેમ ધરાવું છું તે ગામડાંના લોકોને અન્નવસ્ત્ર મળ્યાં વિના ન રહે એવી કોશિશ કરો.”ગાંધીજી માનતા હતાં કે તેઓ એવા દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેમાં મોટા ભાગના માણસો ગરીબ છે.એટલા માટે જ તેઓ ગોળમેજી પરીષદમાં લંડન ગયા ત્યારે એમના હંમેશ મુજબના સાદગી ભર્યા પોષક ધારણ કરવાની એમને  કોઈ નાનમ રાખી ન હતી.એ વખતે વિન્સ્ટન ચર્ચિલે “નેકેડ ફકીર ઓફ ઈન્ડિયા” એમ કહીને એમની ટીકા કરી હતી.ગાંધીજી ગરીબો માટે પોતાના દિલમાં કેટલે દરજ્જે ખ્યાલ રાખતા હતા એનો એક પ્રસંગ આજના નેતાઓએ પ્રેરણા લેવા જેવો છે.

એક વખત મહાત્મા ગાંધી એમના અનુયાયીઓ અને સાથીઓ સાથે ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હતા  ત્યારે પ્લેટફોર્મ ઉપરથી ટ્રેનમાં ચડતી વખતે એમનું એક ચમ્પલ ટ્રેન અને પ્લેટફોર્મ વચ્ચેની  ખાલી જગ્યામાં પડી ગયું.ગાડી ઉપડવાની તૈયારી હતી.પડી ગયેલું ચમ્પલ પાછું મળે એમ ન હતું.આ સંજોગોમાં એક ઘડીનો પણ વિલંબ કર્યા વગર જે જગાએ ચમ્પલ પડી ગયું હતું તે જ જગાએ  ગાંધીજીએ એમનું બીજું બચી ગયેલું ચમ્પલ હાથમાં પકડીને ફેંકી દીધું. આશ્ચર્યમાં ગરકાવ થયેલા એમના સાથીઓને એમણે સમજાવ્યું “કોઈ ગરીબ માણસને જો એક ચમ્પલ હાથમાં આવે તો એના કોઈ કામમાં ન આવે પણ જો બે ચંપલની જોડ એના હાથમાં આવે તો એનો ઉપયોગ કરીને રાજી થાય.!”

ભારતને સ્વરાજ્ય મળ્યાને આજે ૬૫ વર્ષના વહાણાં વહી ગયાં છે અને છતાં હજુ દેશમાંથી ગરીબીના શરમજનક દ્રશ્યો દુર થયા નથી.ગાંધીજીની ટ્રસ્ટી શિપની ભાવનાનો લોપ થયો છે.ગરીબ અને તવંગર વચ્ચેની ખાઈ વધતી જાય છે.ફક્ત એકસો માણસો પાસે દેશની ૫૫% સંપતિ કેન્દ્રિત થઇ છે.ગાંધીજીનો સેવાનો મંત્ર આજે ભૂલાઈ ગયો છે.ગાંધીજીના જેવી દરિદ્રોની ચિંતા કરતા હોય એવા નેતાઓ આજે દેશમાં દીવો લઈને શોધવા જઈએ તો પણ મળે એમ છે ?મહેલોમાં મ્હાલતા અને વિમાનોમાં ઉડતા આજના કહેવાતા નેતાઓ,દુરાચારો અને ભ્રષ્ટાચાર આચરીને ગાંધીના રૂડા નામને લજવી રહ્યા છે.પોતાનાં ખિસ્સાં ભરવામાં પડેલા નેતાઓને ગરીબોની ચિંતા કરવાનો સમય ક્યાં છે ? ગઝલકાર શેખાદમ આબુવાલાએ આજના નેતાઓ માટે કટાક્ષ કરતાં કહ્યું છે કે “ગાંધી તને ખબર છે કે તારું થયું છે શું ?ખુરશી સુધી જવાનો તું રસ્તો બની ગયો !કેવો તું કિંમતી હતો,સસ્તો બની ગયો !.”  

એમના કર્મયોગી જીવનથી તેઓ વિશ્વ વિખ્યાત બન્યા હોવા છતાં ગાંધીજીમાં ભારોભાર નમ્રતા ભરી હતી.એમની આત્મકથા સત્યના પ્રયોગોમાં એમણે કહ્યું છે :”મને મહાત્માનું પદ મળ્યું છે એની કિંમત જુજ છે.એ વિશેષણથી હું ફુલાઈ ગયો હોઉં એવી એક ક્ષણ મને યાદ નથી .જેમ જેમ હું વિચાર કરતો જાઉં છું ,મારા ભૂતકાળના જીવન ઉપર દ્રષ્ટિ નાખતો જાઉં છું ,તેમ તેમ મારું અલ્પપણું હું શુદ્ધ રીતે જોઈ શકું છું. “

આવા નિર્મોહી દેશનેતા અને જગતમાં ભૂતકાળમાં થઇ ગયેલ અનેક મહાત્માઓની હારોહાર મૂકી શકાય એવા પ્રાતઃસ્મરણીય મહાન વિભૂતિ મહાત્મા ગાંધીજીની પુણ્યતિથીના આજના દિવસે એમને અંતરમાં પ્રણામ કરીને એમને  આપેલ ભાવભરી સ્મરણાંજલિનો વિનોદ વિહારની આજની પોસ્ટનો મારો આ લેખ આપને જરૂર ગમ્યો હશે. 

જાન્યુઆરી ૩૦,૨૦૧૨.                                                  -વિનોદ આર. પટેલ

_______________________________________________________________________

વિશ્વના એક પ્રખર વૈજ્ઞાનિક તરીકે પોતાનું નામ અમર કરી ગયેલ આઈનસ્તાઈને ગાંધીજીના વ્યક્તિત્વને નીચે મુજબ સુંદર શબ્દોમાં ભવ્ય અંજલિ અર્પી છે :  

Einstein on Gandhi

Mahatma Gandhi’s life achievement stands unique in political history. He has invented a completely new and humane means for the liberation war of an oppressed country, and practised it with greatest energy and devotion.The moral influence he had on the conciously thinking human being of the entire civilized world will probably be much more lasting than it seems in our time with its overestimation of brutal violent forces. Because lasting will only be the work of such statesmen who wake up and strengthen the moral power of their people through their example and educational works.
We may all be happy and grateful that destiny gifted us with such an enlightened contemporary, a role model for the generations to come.

( Source: The Hebrew University of Jerusalem)

Gandhi’s letter to Einstein –

 ”બદલાતા સમય અનુસાર સમાજ વ્યવસ્થામાં આપણે પરિવર્તન નથી લાવતા ત્યારે અનેક વિકૃતિઓ પેદા થાય છે, અને સમાજ દોષપૂર્ણ અને રુગ્ણ થઇ જાય છે,માનવતા મરી પરવારે છે.”      —      અવંતિકા ગુણવંત                                                               

  પરિચય                                                                              પરિચયકાર- વિનોદ પટેલ

નામ- અવંતિકા ગુણવંત

જન્મ- ૧૯૩૭, અમદાવાદમાં

અભ્યાસ- ગુજરાતી- સંસ્કૃત વિષયો સાથે એમ.એ. 

સંતાનો- એક દીકરો- મરાલ સાઉદી એરેબીયામાં

            એક દીકરી- પ્રશસ્તિ ,બોસ્ટન,યુ.એસ.એ.માં . બન્ને સપરિવાર  સુખી છે

સંપર્ક :

અવંતિકા ગુણવંત., ‘શાશ્વત’,કે.એમ.જૈન ઉપાશ્રય સામે, ઓપેરા  સોસાયટીની પાસે, પાલડી. અમદાવાદ-380007.     ફોન :+91-79-26612505

વ્યવસાય-

વાચન ,લેખન, પ્રવાસ અને નવરાશે ચિત્રકામ એ  એમની શોખની પ્રવૃત્તિ..

વર્ષોથી મુંબાઈ સમાચાર,જન્મભૂમિ-પ્રવાસી,સૌરાષ્ટ્ર  સમાચાર (ભાવનગર),હલચલ,  અને સાંવરી(કલકત્તા) વી. પ્રકાશનોમાં એમની લોક પ્રિય કોલમોમાં સ્ત્રી,પરિવાર અને સમાજને લક્ષમાં રાખી જીવન લક્ષી લેખોના લેખક.

૨૦૦૪-૨૦૦૫ દરમ્યાન આરપાર સાપ્તાહિકમાં “મુકામ પોસ્ટ અમેરિકા “નામની એમના અમેરિકાના અનુભવો આધારિત કોલમમાં લખેલ લેખો -વાર્તાઓ લોકોને ખુબ ગમેલા.૨૦૦૬થી સપ્તપદીના સુર કોલમમાં સામાજિક વાર્તાઓ . 

ઘણા વર્ષોથી અખંડાનંદ માસિકમાં “ગૃહ ગંગાને તીરે ” વિભાગમાં નિયમિત રીતે લેખો તેમજ કુમાર,જન કલ્યાણ જેવા અનેક માસિકોમાં અવારનવાર લખાતા લેખો દ્વારા તેઓ જાણીતા છે.

એમના કેટલાક લખાણોના હિન્દી,મરાઠી ,તામિલ ,ઉડીયામાં અનુવાદ પણ થયા છે.

એમના વિષે લેક્શીકોનમાં શ્રી ઉત્તમ ગજ્જર/બલવંત પટેલ આ પ્રમાણે લખે છે :

“પહેરવે ઓઢવે  મહારાષ્ટ્રીયન  જેવાં જણાતાં આ સન્નારી સ્નેહની મૂર્તિ છે.અત્યંત સંવેદનશીલ હૈયું, જીવન મૂલ્યોને ઓળખવાની દ્રષ્ટિ,કશાય અલંકાર ,આડંબર કે અવતરણો વિના સરળ વિચરતી એમની કલમ એ એમની નીજી મૂડી છે…..જીવનને ઉચ્ચતર બનાવવાની પ્રેરણા આપનારા પ્રસંગો આલેખવામાં અવંતિકાબેનનો જોટો  મળવો મુશ્કેલ.”     

 અવંતિકાબેનના પુસ્તકોની યાદી

 [1] આપણી પ્રસન્નતા આપણા હાથમાં [2] ગૃહગંગાને તીરે. [3] સપનાને દૂર શું નજીક શું ? [4] અભરે ભરી જિંદગી [5] પ્રેમ ! તારાં છે હજાર ધામ [6] કથા અને વ્યથા [7] માનવતાની મહેક [8] એકને આભ બીજાને ઉંબરો [9] સહજીવનનું પ્રથમ પગથિયું [10] ત્રીજી ઘંટડી [11] હરિ હાથ લેજે [12] સદગુણદર્શન [13] ધૂપસળીની ધૂમ્રસેર [14] તેજકુંવર ચીનમાં [15] તેજકુંવર નવો અવતાર.બીજા કેટલાંક પ્રેસમાં છે.

પુરસ્કાર -૧૯૯૮માં “સંસ્કાર પારિતોષિક “ મળેલ છે.

            – ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી એમના પુસ્તક “માનવતાની મહેંક “ને

               પારિતોષિક

અવંતિકાબેનની  આ વેબ સાઈટ  ઉપર એમની કેટલીક સરસ સામાજિક વાર્તાઓને માણો.

મારા મિત્ર શ્રી સુરેશ જાનીએ એમના ખુબ વંચાતા બ્લોગ ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચયમાં 

વધુ વિગતે અવંતિકાબેનનો સુંદર પરિચય કરાવ્યો છે એ વાંચવા માટે નીચે ક્લિક કરો .

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચયમાં અવન્તીકાબેન ગુણવંત નો પરિચય  

એમના આ બ્લોગમાં ગુજરાતના ઘણા પનોતા સંતાનોનો પરિચય વાચકોને વાંચવા

મળશે.શ્રી સુરેશભાઈનો ખુબ જ આભારી છું.

લેક્ષીકોનના સૌજન્યથી  અવંતિકાબેનના  અમેરિકાના અનુભવોને આધરિત એક સુંદર વાર્તા “માતા-કુંવારી કે પરણેલી “નો રસાસ્વાદ લેવા માટે નીચે ક્લિક કરો.

 “માતા-કુંવારી કે પરણેલી ”   –લેખિકા અવંતિકા ગુણવંત 

______________________________________________________

અમદાવાદમાં રહેતાં શ્રીમતી અવંતિકાબેન ગુણવંત સાથે મારો પ્રથમ પરિચય ૨૦૦૩માં એમના અમેરિકન જીવન ઉપરના લેખોના પુસ્તક ´છેલ્લી ઘંટડી’ વાંચ્યા પછી એમના એક પ્રસંશક તરીકે થયો. ત્યારબાદ પત્રો દ્વારા અને ફોનમાં વાતચીત દ્વારા તેઓએ મારા અંગત જીવનમાં રસ લઇ મને માર્ગદર્શન અને પ્રેરણા પૂરી પાડી છે.દા.ત. એમના નવેમ્બર ૩૦,૨૦૦૫ના એક પત્રમાં તેઓએ મને લખ્યું હતું:

“હમણા શું નવું વાંચ્યું ?લખ્યું ?તમારા સંસ્મરણો લખો છો? ચિંતન,મનન ના અંતે જે પ્રાપ્ત થાય એ અને જીવનભરના અનુભવો દ્વારા જે તારતમ્ય ,દ્રષ્ટિ મળ્યાં એ બધું કલમ દ્વારા સમાજને મળો એ જ શુભેચ્છા.કોઈને ફાયદો થાય ,પ્રેરણા મળે. લખવા બેસીએ છીએ ત્યારે આપણે આપણા વિચારોમાં વધારે સ્પષ્ટ બનીએ છીએ.  એ આપણો  learning process બની રહે છે. “

નિવૃતિની  લેખનની પ્રવૃત્તિ માટે શરુ કરેલ મારો  બ્લોગ વિનોદ વિહાર એમની પ્રેરણા અને માર્ગદર્શનનું પરિણામ છે એમ હું ચોક્કસ માનું છું.

 આટલાં જાણીતાં લેખિકા હોવા છતાં, આ નખશીખ સન્નારીની આડમ્બર વિહીનતા ,સાદગી અને સ્નેહનો મને પ્રત્યક્ષ અનુભવ, ૨૦૦૭મા મારી અમદાવાદની મુલાકાત વખતે એમના નિવાસ સ્થાને એમને ત્રણ-ચાર વખત મળવાનો અને વાતચીત કરવાનો લાભ મળ્યો એના ઉપરથી થયો. આ વખતે એમણે એમના કેટલાંક પુસ્તકો એમના હસ્તાક્ષર અને આશીર્વચનો લખીને મને ભેટ આપ્યાં હતાં.   એમના પતિ શ્રી ગુણવંતભાઈ  પણ મજાના માણસ છે. આ આદર્શ યુગલ સાથેની મારી મુલાકાતોથી થયેલ આનંદનો અનુભવ હમેશાં યાદ રહેશે.

 “ઘડપણની સામાજિક સમસ્યા “નામની મારી આ પહેલાની પોસ્ટના અંતે મેં જણાવ્યું હતું કે આજે સમાજમાં સમજુ સંતાનો છે અને સમજુ મા-બાપ પણ હોય છે.  સિક્કાની બીજી બાજુને રજુ કરતી જાણીતાં શ્રીમતી અવંતિકા ગુણવંતની  એક સુંદર વિચાર પ્રેરક વાર્તા, “બેટા ,તારે તો ખુલ્લા આકાશમાં ઉડવાનું છે  “ વાંચવા માટે નીચે  ક્લિક કરો.

• બેટા ,તારે તો ખુલ્લા આકાશમાં ઉડવાનું છે 
• આ વાર્તામાં એક વ્હાલસોયી માતા અને વિદેશમાં રહેતા એના  દીકરા વચ્ચે જે સંવાદ રજુ કર્યો છે એમાં માતાની ઊંડી સમજ અને દીકરાના ભવિષ્ય માટે એનાથી દુર રહેવાની માનસિક તૈયારીનું જે શુભગ દ્રશ્ય લેખિકાએ રચ્યું છે,એ   હૃદયને સ્પર્શી જાય છે .માતા કહે છે ;”બેટા,પંખીને પાંખો આવે તો ખુલ્લા આકાશમાં ઉડે,માળામાં કઈ બેસી ન રહે.”    

સંકલન- વિનોદ આર. પટેલ

ઘરડાં મા-બાપની સામાજિક સમસ્યા

આપણી હિંદુ સંસ્કૃતિમાં” માત્રુદેવો ભવ,પિતૃ દેવો ભવ “ ની આદર્શ ભાવના સૈકાઓથી પ્રચલિત થયેલી છે.ભારતમાં અમે ભણતા ત્યારે શાળામાં વિદ્યાર્થીઓને શ્રવણ એનાં આંધળા મા-બાપને કાવડ ઉપર ખભે ઉપાડીને જાત્રા કરાવે છે એ વાર્તા કહીને મા -બાપની સેવા કરવાના પાઠ શીખવવામાં આવતા અને હાલ પણ શીખવાતા હશે જ એવું આપણે માની  લઇએ.એમ છતાં હાલના જમાનામાં ભારતીય સંસ્કૃતિનાં પાયાનાં મૂલ્યો ભુલાતાં જતાં હોય એવું કોઈવાર સમાજમાં જે દ્રશ્યો આપણે જોઈએ છીએ એ ઉપરથી લાગ્યા વગર રહેતું નથી. ઘરડાં મા-બાપની સમસ્યાઓને ઉજાગર કરતી, અમિતાભ બચ્ચનની યાદગાર અદાકારી વાળી ફિલ્મ બાગબાન જેવી ઘણી ફિલ્મો પણ બની ચુકી છે,અનેક નવલકથાઓ,કાવ્યો, વાર્તાઓ ,ભજનો-ગીતો લખાયા છે, જેણે આ સમસ્યા ઉપર આપણું   ધ્યાન દોર્યું છે.પૂજ્ય પુનીત મહારાજનું જાણીતું ભજન ”ભૂલો બધું પણ માં -બાપને ભૂલશો નહી ,અગણિત છે ઉપકાર તેમના ,એહ વાત વિસરશો નહી “ એ આખું ભજન ઠેર ઠેર ગવાતું તમે સાંભળ્યું પણ હશે.      

આ સંદર્ભમાં,મારા હ્યુસ્ટનમાં રહેતા અને ૧૯૫૯-૧૯૬૨માં અમે કઠવાડા-અમદાવાદ ખાતે જોબ કરતા હતા ત્યારથી મૈત્રી સંબંધથી બંધાએલા શ્રી પદ્મકાંત ખંભાતીએ એમના ઈ-મેલમાં આજની આ ઘરડાં મા-બાપની સમસ્યા ઉપર એક સુંદર આપણને બે ઘડી વિચારતા કરી મુકે એવો અસરકારક લેખ ફોરવર્ડ કર્યો છે .

આ લેખના લેખક શ્રી  દીનેશ પાંચાલનો  અને ઈ-મેલમાં આ લેખ મને ફોરવર્ડ કરવા માટે શ્રી ખંભાતીનો ,એમ બન્નેના આભાર સાથે આજની પોસ્ટમાં સૌ વાચકોને વાંચવા અને વિચારવા માટે નીચેનો લેખ મુકેલ છે.આશા છે આપને એ જરૂર ગમશે.

                                            સંકલન  — વિનોદ આર. પટેલ

___________________________________________________________________

ઘરડાં મા-બાપની એક સામાજિક સમસ્યા

હમણાં એક મિત્રની ખબર કાઢવા હૉસ્પિટલ જવાનું બન્યું. ત્યાં 80 વર્ષના એક બીમાર વૃદ્ધે આંખમાં ઝળઝળિયાં સાથે કહ્યું, ‘મારે બબ્બે દીકરા હોવા છતાં મારી સેવાચાકરી નોકર કરે છે. આઝાદીની લડાઈમાં અંગ્રેજોની બેસુમાર લાઠીઓ ખાધા પછી હું અડીખમ રહ્યો હતો. પરંતુ મારા ખુદના લોહીએ જે મૂઢ માર માર્યો છે તેની વેદનાથી હું ભાંગી પડ્યો છું. આ ઉંમરે સમજાય છે કે, એકાદ શ્રવણ જેવો દીકરો હોય તો ઘડપણની લાજ રહે…. નહીંતર આવા દીકરાઓ તો દસ હોય તોય બાપની લાશ રઝળી જાય….!’ કમનસીબે આ વૃદ્ધની વેદના આજે ઘરઘરની કહાણી બની ગઈ છે. હમણાં એક દીકરાએ માબાપ જોડે લડીને ઘરમાં અલગ ચૂલો માંડ્યો. એના લગ્ન થયાને આઠેક મહિના થયા હતા. બધાંએ બહુ સમજાવ્યા, પણ દીકરો – વહુ અલગ થઈને જ જંપ્યા. તેમના ઘરડા માબાપને વા, બ્લડપ્રેશર, સુગર, મોતિયો વગેરેની તકલીફ. પણ રડતા હૃદયે એમણે વહુ-દીકરાની જીદ સામે ઝૂકવું પડ્યું. આજે સ્થિતિ એવી છે કે કમરેથી વળી ન શકે એવી વૃદ્ધ માતાએ ચૂલામાં ફૂંક મારવી પડે છે. અને બાથરૂમ સુધી જવામાંય મુશ્કેલી પડે એવા વૃદ્ધે ડગુમગુ ચાલીને શાકભાજી માટે બજાર સુધી આવવું પડે છે. આવું નિહાળ્યા પછી સમજાય છે કે – ‘દીકરા સમા કોઈ દેવ નહીં, અને દીકરા સમા કોઈ દુશ્મન નહીં !’ આ પણ ભારતીય સંસ્કૃતિની જ એક તાસીર છે. 

નવી પેઢી વૃદ્ધોને તરછોડે છે એ નિર્વિવાદ હકીકત છે. ઘણીવાર એવું ય જોવા મળે છે કે, બે દીકરાઓ લડીને અલગ થઈ જાય અને ઘરવખરી ભેગી મા-બાપની ય વહેંચણી કરી લે. એક દીકરો મુંબઈ રહેતો હોય, બીજો અમદાવાદ. ઘડપણમાં દીકરાઓને વાંકે સારસ બેલડી જેવા વૃદ્ધો એકમેક વિના ઝૂરીઝૂરીને મરે ! દીકરા વહુને મૃત્યુપર્યંત માવતરના અસલી રોગની ખબરે ના પડે ! તેમને કોણ સમજાવે કે ઘરડી ઉંમરનો વિરહ કેન્સર કરતાંય વધુ ભયંકર હોય છે. સોમાંથી સીત્તેર ઘરોમાં એવું થાય છે કે, ઘરમાં વહુ આવી નથી કે ચૂલા અલગ થયા નથી! ચૂલા અલગ ન થાય તોય મન તો અલગ થઈ જ જાય છે. દીકરો સજ્જન હશે તો અલગ રહ્યા પછીય માવતરની દેખભાળ રાખશે અને દુષ્ટ હશે તો જિંદગીભર સાથે રાખીનેય શાંતિથી બટકું રોટલો ખાવા નહીં દે. દરેક વહુ પોતાની સાસુને રિવાજ મુજબ મમ્મી કહેતી હોય છે પણ માનતી નથી હોતી. બલકે કેટલીક વહુઓને તો સાસુઓની એવી એલર્જી હોય છે કે ઘરમાંથી તેન?? કાંટો કાઢીને જંપે છે.

ક્યાંક એક વાર્તા વાંચવા મળી હતી. એક લડાયક સ્ત્રી પોતાના પતિની ઉપરવટ જઈને સાસુને ઘરડાઘરમાં મૂકવા જાય છે. પણ ત્યાં એ જુએ છે કે પોતાની માતાને લઈને એની ભાભી પણ ત્યાં ભરતી કરાવવા આવી હતી. તે નિહાળી એને હૈયે ચોટ પહોંચે છે. અને પોતાની ભૂલ સમજાય છે. એવી એક અન્ય વાર્તા ટીવી પર જોવા મળી હતી. પોતાની ઘરડી સાસુ પર જુલમ ગુજારતી એક માથાભારે વહુ રોજ ઍલ્યુમિનિયમની કાણી થાળીમાં સાસુને ખાવાનું આપતી હતી. વહુનો નાનો દીકરો રોજ એ જોતો. એક દિવસ દીકરાએ થાળી સંતાડી દીધી. વહુએ તે જોઈ પૂછ્યું. ‘બેટા, થાળી કેમ સંતાડે છે?’દીકરો જવાબ આપે છે–‘મમ્મી, આ થાળી હું તારે માટે સાચવી રાખીશ. તું દાદી જેવી ઘરડી થશે ત્યારે હું પણ તને આજ થાળીમાં ખાવાનું આપીશ !’

સત્ય એ છે કે આજે આપણે વડીલો સાથે જે રીતે વર્તીશું તે રીતે આપણા સંતાનો આવતી કાલે આપણી સાથે વર્તશે. અજાણપણે તેમને આપણા વર્તનમાંથી એવા સંસ્કાર પ્રાપ્ત થાય છે. એથી ઘડપણમાં શીતળ છાંયડો ઈચ્છતા હો તો આંગણે આસોપાલવ રોપવો રહ્યો. બાવળ રોપીશું તો કાંટા જ પ્રાપ્ત થશે.

આપણી ધર્મપ્રધાન સંસ્કૃતિમાં ભગવાનની લળીલળીને પૂજા કરાય છે. ભલે કરાતી….. પણ જેમને સેવાની સાચી જરૂર છે એવા વૃદ્ધોની અવહેલના ના થવી જોઈએ. ઘરડા બાપને પાંચ વારનું પોતિયું ન પહેરાવી શકતો દીકરો કૃષ્ણની મૂર્તિને જરકસી જામા અને પિતાંબર પહેરાવે છે. બાપને જીવતા જીવત પાશેર ખમણ ન ખવડાવી શકતો દીકરો તેના મૃત્યુ પછી નાતને મણના લાડુ જમાડે છે. આ બધું ત્યજવા જેવું છે. માવતરને જીવતા જીવત જે સુખો આપશો તે જ તેને મળશે. તેના મૃત્યુ બાદ ગાય કાગડાને શ્રાદ્ધનો વાસ નાખવાનો કોઈ ફાયદો નથી. સમજદાર દીકરાઓ માને છે, બાપના મર્યા બાદ જ્ઞાતિને લાડુને દૂધપાક જમાડવાને બદલે આખી જિંદગી માબાપને જ મિષ્ઠાન્ન જમાડીશું તો શ્રાદ્ધની જરૂર જ ના રહે. લોકો બે પાંચ હજાર રૂપિયાનું સાગ સિસમનું મંદિર ઘરમાં વસાવે છે. અને તેમાં ચોવીસ કલાક ઈલેક્ટ્રિક દીવડો જલતો રહે એવી વ્યવસ્થા કરીને ખુશ થાય છે. પરંતુ ચોવીસ કલાક માબાપનો જીવ જલતો રહે તેવી રીતે જીવવાનું બંધ નથી કરતા. જે ઘરમાં વડીલો રિબાતાં હોય તે ઘરમાં માણસોને મંદિરમાં પ્રવેશવાની સખત મનાઈ ફરમાવવી જોઈએ. મારું ચાલે તો એવી વ્યવસ્થા કરું, જ્યાં મંદિરમાં પ્રવેશતા પૂર્વે એવા માણસો પાસેથી તેમના વડીલોનું એન.ઓ.સી. (નો ઓબ્જેકશન સર્ટિફિકેટ) માંગવામાં આવે. એક દીકરાને હું ઓળખું છું. જે બીમાર બાપને કેપ્સ્યુલ ગળવા પાશેર દૂધ આપવામાં કંજુસાઈ કરે છે,પણ શિવલિંગ પર રોજ શેર દૂધનો અભિષેક કરે છે. (દેશમાં કોણ જાણે કેટલાંય શિવલિંગો એ રીતે અપવિત્ર બનતા હશે.)આવી ભક્તિથી કદી કોઈ ભગવાન રાજી ન થાય. 

 ૧૫મી જાન્યુઆરી, ૨૦૧૨ ના રોજ  મારી ભાતીગર જીવન યાત્રાના ૭૫ વર્ષ પુરાં કરીને આ જીવન સધ્યાના અવનવા રંગો નિહાળતો આનંદપૂર્વક ૭૬મા વર્ષમાં પ્રવેશ કરી રહ્યો છું ત્યારે મારા મનમાં જાગેલ વિચારોને આજની પોસ્ટમાં મુકેલ આ ચિંતન લેખમાં રજુ કર્યા છે. 

જીવનના આ અમૃત પર્વ પ્રસંગે મારી જીવન કિતાબનાં પાછલાં પૃષ્ઠો ઉથલાવું છું ત્યારે મારા માનસ પટ ઉપર વીતેલા સમયનાં ચિત્રો તાદ્રશ્ય થાય છે.મનમાં થાય છે કે  જીવનમાં કેટલા ચઢાવ ઉતરાવ આવી ગયા! જીવનના તપતા લોખંડ ઉપર સંજોગોના હથોડા પડતા ગયા એમ જિંદગી આકાર લેતી ગઈ.સુખ, દુખ, આશા, નિરાશા, આનંદ અને શોકના પ્રસંગો આવ્યા અને ચાલ્યા ગયા. જીવનમાં આવેલી દરેક કસોટીનો કાળ વટાવ્યા પછી મનોબળ મજબુત થતું ગયું અને નવા નવા અનુભવો મેળવતી જિંદગીની રફતાર ચાલતી રહી.જીવનમાં ધૂપ-છાવ તો આવ્યાં જ કરવાનાં .આપણી વેદનાઓનો ક્રોસ આપણે જ ઉચકવાનો હોય છે.મજબુત મનોબળ અને આંતરિક હિમ્મત એજ સંજોગો પર સવાર થવા માટેનો એક માત્ર ઉપાય છે.હિમ્મત હારવાથી કશું વળતું નથી.કવિ ઉમાશંકર જોશીના શબ્દોમાં કહું તો”ત્રણ વાનાં મુજને મળ્યાં ,હૈયું,મસ્તક, હાથ, બહું દઈ દીધું નાથ,જા ચોથું નથી માગવું.”   

ગત સમયમાં મારા જીવનમાં અગત્યનો ભાગ ભજવનાર અને મને અત્યંત પ્રેમ આપનાર સૌથી પ્રથમ ૧૯૯૨માં મારાં ધર્મ પત્ની કુસુમ,ત્યાર પછી ૧૯૯૫મા મારાં માતા શાંતાબેન બન્ને અમદાવાદમાં અને છેલ્લે ૨૦૦૭માં પિતાશ્રી રેવાભાઈ સાન ડિયેગોમાં,અમેરિકામાં  મારી નજર સમક્ષ મેં ગુમાવ્યાથી મારા હૃદયના એક ખૂણામાં જે ખાલીપો સર્જાયો છે એ પુરી ન શકાય એવો છે. પ્રેમ, લાગણી અને ત્યાગના ત્રિવેણી સંગમ સમાં આ ત્રણ દિવ્યાત્માઓનો હું ઘણો ઋણી છું.એમના સહવાસમાં પસાર કરેલા એ ભવ્ય ભૂતકાળના દિવસોની અને મારા જીવન ઉપરના એમના અગણિત ઉપકારોની યાદ તાજી કરતાં આજના પ્રસંગે એ  દિવ્યાત્માઓને ભાવભીની સ્મરણાંજલિ અને શ્રધાંજલિ અર્પું છું. 

સ્થિતપ્રજ્ઞ વ્યક્તિ શારીરિક,માનસિક,આર્થિક અને સામાજિક પરિસ્થિતિમાં સ્થિરતા મેળવે છે.મનમાં કોઇપણ પ્રકારના રાગ,દ્વેષ,ક્રોધ,લોભ,માયા,મમતાથી ધીમે ધીમે પર થઇ શાંત અને સુખી જીવન જીવી શકાય છે. ભગવાન ઉપર મને અપાર શ્રધા છે.મને  હંમેશા એમ લાગ્યા કર્યું છે કે જ્યારે જ્યારે મારા જીવનમાં કોઈ કસોટીનો પ્રસંગ આવ્યો,જ્યારે હિમ્મત હારીને બેસી ગયો એવા વખતે કોઈ  અદ્રશ્ય દિવ્ય શક્તિએ હિમ્મત આપીને મને બેઠો કરી મારો માર્ગ સરળ બનાવ્યો છે. ગીતા જેવા સદગ્રંથોના વાચને મારા મનોબળને  મજબુત કરવામાં અગત્યનો ફાળો આપ્યો છે. 

સમય જતાં કદાચ શરીર મનની વૃતિઓને સાથ આપવા જેટલું સક્ષમ ન પણ રહે ,એની ચિંતા કર્યા સિવાય જે પળ જીવતા હોઈએ  એને સારી રીતે જીવી જાણવી એમાં જ આનંદની અનુભતી છે.મારા આ બ્લોગના પેજ ઉપર મારા પરિચય નીચે મુકેલ મારા કાવ્ય” મને શું ગમે ?” ની અંતિમ ક્ડીયોમાં મેં કહ્યું છે એમ-

ભૂતકાળની ચિંતાઓ અને ભાવિની શંકાઓ ત્યજી
વહેતા ઝરણાની જેમ વર્તમાને મંદ મંદ ગાવાનું મને ગમે.

આ જીવન મહોત્સવની હર પળ મોજથી માણીને
જોશથી જીવન જીવી જવાનું મને બહું ગમે.

કવિ શ્રી સુરેશ દલાલે પણ એમની આ પંક્તિઓમાં સરસ કહ્યું છે કે-

સોનામાં શોધવો સોનાના ઘાટને,

નભ તો વિરાટ છે,

આંખ- કાન ખુલ્લાં ને પૃથ્વી પર ફરવું,

લયમાં વિહરવું, ને શબ્દોમાં ઠરવું.

જીવન સંધ્યાનો આ સમય છે આત્મ ખોજનો સમય.આ સોનેરી સમયની હરેક પળને આનંદથી જીવવા નિવૃતિને મનગમતી પ્રવૃતિમાં અને ધર્મની સાથે કર્મને જોડવાથી પાછલી જિંદગી રસમય બની શકે છે.કવિ શ્રી ઉમાશંકરે એમના એક લેખમાં લખ્યું  કે-“કાર્ય વગરની ભક્તિ વેવલાઈરૂપ બની જાય છે .ગાંધીજી જેવાનું જીવન અવલોકીએ છીએ ત્યારે જણાય છે કે આપણે તો આળસી ગયા ,તંદ્રામાં ડૂબ્યા ,ગાફેલિયતમાં  પડ્યા અને એ તો લાકડીને ટેકે એક એક ડગલું ચાલતા જ રહ્યા .આપણે તો જોતા જ રહીએ છીએ અને એવા પ્રભુના બંદા તો જોતજોતામાં ડગલું ડગલું કરતા માનવતાની એવરેસ્ટ ઊંચાઈએ પહોંચે છે.”   

અંતે,મારા પ્રત્યે સ્નેહ દર્શાવી અને સહકાર આપી મારી જિંદગીને સહ્ય અને સરળ તથા  નિવૃતિના આ દિવસોને રસમય અને આનંદમય બનાવવામાં અગત્યનો ફાળો આપનાર મારાં સંતાનો,ભાઈઓ ,બહેનો ,અન્ય કુટુંબીજનો,મુરબ્બીઓ અને મિત્રો,નવા બ્લોગર મિત્રો સહીત, સૌનો મારા જીવનના આ અમૃત પર્વે ખાસ યાદ કરીને ,હૃદયથી આભાર માનું છું.

તા-જાન્યુઆરી ૧૫,૨૦૧૨.                                        વિનોદ આર. પટેલ      

_______________________________________________________________  

ક્રીસમસ ૨૦૧૧ વખતે પાડેલો  

વિનોદભાઈ અને એમનાં  ૬ પૌત્રો–પૌત્રીઓ સાથેનો ફોટો .

 ડાબેથી-હેતલ,પ્રિયા,અર્જુન,મીરા ,વિનોદભાઈ,રૂબીન અને એરન.  

__________________________________________________________

જીવન કિતાબના પૃષ્ઠોનું અવલોકન          (ચિંતન લેખ )             લેખક- વિનોદ પટેલ

 “જીવન કિતાબના પૃષ્ઠોનું અવલોકન” એ નામનો મારો  એક લેખ અમદાવાદના ધરતી માસિકમાં છપાએલો,એ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

 મુજ જીવન પંથ ઉજાળ

કવિ નરસિંહરાવ દિવેટીયાનું કાવ્ય-પ્રાર્થના  “મુજ જીવન પંથ ઉજાળ”એ ગાંધીજીએ આ કવિ પાસે એમને ગમતી કાર્ડીનલ ન્યુમેનની મૂળ પ્રાર્થના “લીડ કાઈન્ડલી લાઈટ “ ઉપરથી કરાવેલો સુંદર અનુવાદ છે ,જેને માઢ રાગમાં સારી રીતે ગઈ શકાય છે.ગાંધીજીના સાબરમતી આશ્રમમાં દર શુક્રવારે સાંજે આ ભજન ગવાતું.હાઈસ્કુલમાં અભ્યાસ કરતો હતો ત્યારથી મને આ ભજન બહું ગમે છે .અમૃત પર્વને અનુરૂપ આ ભજન આખેઆખું અહીં મુક્યું છે .આ પ્રાર્થનામાં અંકિત થયેલ એક ભક્ત હૃદયની આરતનો અનુભવ કરવાનું તમને જરૂર ગમશે.  

 પેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી

મુજ જીવનપંથ ઉજાળ.

દુર પડ્યો નિજ ધામથી હું ને ઘેરે ઘન અંધાર ,

માર્ગ સુજે નવ ઘોર રજનીમાં, નિજ શિશુને સંભાળ ,

                         મારો જીવન-પંથ ઉજાળ….૧. 

ડગમગતો પગ રાખ તું સ્થિર મુજ ,દુર નજર છો ન જાય,;

દુર માર્ગ જોવા લોભ લગીર ન, એક ડગલું બસ થાય ,

                       મારે એક ડગલું બસ થાય …૨ . 

આજ લગી રહ્યો ગર્વમાં હું ને માગી મદદ ન લગાર ,

આપબળે માર્ગ જોઈને ચાલવા હામ ધરી મૂઢ બાળ ,

                       હવે માંગુ તું જ આધાર …૩. 

ભભક ભર્યા તેજથી હું લોભાયો, ને ભય છતાં ધર્યો ગર્વ ,

વીત્યાં વર્ષો ને લોપ સ્મરણથી સ્ખલન થયાં જે સર્વ ,

                      મારે આજ થકી નવું પર્વ ….૪ . 

તારા પ્રભાવે નિભાવ્યો મને,પ્રભુ,આજ લગી પ્રેમભેર ,

નિશ્ચે મને તે સ્થિર પગલેથી ચલવી પહોંચાડશે ઘેર ,

                      દાખવી પ્રેમળ જ્યોતિની સેર …૫. 

કર્દમ ભૂમિ કળણ ભરેલી, ને ગિરિવર કેરી કરાડ ,

ધસમસતા જળ કેરા પ્રવાહો ,સર્વ વટાવી કૃપાળ,

                    મને પહોંચાડશે નિજ દ્વાર …. ૬. 

રજની જશે ને પ્રભાત ઉજળશે , ને સ્મિત કરશે પ્રેમાળ ,

દિવ્યગણોનાં વદન મનોહર મારે હૃદય વસ્યાં ચિરકાળ,

                     જે મેં ખોયાં હતાં ક્ષણવાર…૭. 

                            —-કવિ નરસિંહરાવ દિવેટીયા

______________________________________________________________________ 

QUOTES  OF  MAHATMA  GANDHI 

 મિત્ર શ્રી વિપુલ દેસાઈએ મને ઈ-મેલમાં મોકલેલ, Quotes Of Mahatmaa Gandhi, નો  વિડીયો માણવા  અહી ક્લિક કરો.

(Full Screen ઉપર જોવાથી Quotes  સારી રીતે વાંચી શકાશે ).

                                                   ——    વિનોદ આર. પટેલ 

_____________________________________________________________________      

સ્વામી વિવેકાનંદ– જીવન અને કાર્ય                 સંકલન- વિનોદ આર. પટેલ                       

સ્વામી વિવેકાનંદનો જન્મ મકરસંક્રાંતિના તહેવાર ની પૂર્વસંધ્યાએ સોમવાર, તા. 12મી જાન્યુઆરી 1863ના રોજ કલકત્તા ખાતે શિમલાપાલ્લીમાં થયો હતો..એમનું મૂળ નામ નરેન્દ્રનાથ દત્ત હતું. નરેન્દ્રનાથ સ્કુલમાં વિદ્યાભ્યાસ દરમ્યાન પહેલેથી જ તત્વજ્ઞાન, ઇતિહાસ, સમાજશાસ્ત્ર, વિનયન, સહિત્ય અને અન્ય વિષયોમાં વિદ્વતા ધરાવતા હતા.તેમણે વેદ, ઉપનિષદો , ભગવદ્દગીતા , રામાયણ  મહાભારત અને પુરાણોમાં ઉંડો રસ દાખવ્યો હતો. તેઓ શાસ્ત્રિય સંગીતમાં, ગાયકી વાદ્ય એમ બન્નેમાં જાણકાર હતા.

દક્ષિણેશ્વરના સંત રામકૃષ્ણ પરમહંસના સંપર્કથી એમની જીવન દ્રષ્ટિ બદલાઈ ગઈ.રામ કૃષ્ણ પરમહંસના તેઓ પટ્ટ શિષ્ય બની ગયા.માત્ર ૩૯ વર્ષની ટૂંકી જીવનયાત્રા દરમ્યાન એમણે કેટ કેટલું કાર્ય કરી બતાવ્યું ! હિંદુ ધર્મને જગતના અન્ય ધર્મોની હરોળમાં મુકીને વિશ્વ સમક્ષ હિંદુ ધર્મ,એના  સિધાંતો ,વેદાંત અને યોગ ઉપર પ્રવચનો કરીને આ વિષયના પ્રખર ચિંતક તરીકેની ખ્યાતિ  મેળવી. એમના ગુરુ રામ કૃષ્ણ પરમહંસ ૧૬મી ઓગસ્ટ ૧૮૮૬ ના રોજ ૫૦ વર્ષનું આયુષ્ય ભોગવી પંચમહાભૂતમાં વિલીન થઇ ગયા.એમની યાદગીરીમાં એમણે  રામકૃષ્ણ મિશનની અને રામકૃષ્ણ મઠની સ્થાપના કરી.આ બન્ને સંસ્થાઓ આજે પણ સક્રિય છે .આ મિશન કેવળ ધર્મ પ્રચારના માધ્યમ તરીકેનું જ નહીં પણ સમાજ સેવા ,કેળવણી વિગેરેનું દેશ વિદેશમાં આજે સુંદર કાર્ય કરી સ્વામી વિવેકાનંદના મૌલિક વિચારોના અમુલ્ય વારસાને દીપાવી રહી છે..સ્વામી વિવેકાનંદે અમેરિકા અને ઈંગ્લેન્ડમાં સ્થાપેલ વેદાંત સોસાયટી પણ સક્રિય છે. વેદાંતનો દ્રષ્ટિકોણ સમજાવવા માટે એમણે વિદેશ યાત્રાઓ કરી અને અનેક સ્થળોએ પ્રવચનો આપ્યાં. 

અમેરિકામાં,સપ્ટેમ્બર 1983ના રોજ શિકાગોના આર્ટ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ખાતે ધર્મ સંસદમાં આપેલું એમનું પ્રવચન આજે પણ હિન્દુ ધર્મ અંગે જગતને પરિચય કરાવનાર એક સીમાચિહ્ન રૂપ પ્રવચન તરીકે પ્રખ્યાત છે.શરૂઆતમાં થોડો ગભરાટ અનુભવતા હોવા છતાં તેમણે વિદ્યાના દેવી સરસ્વતી ને પ્રણામ કરીને  “અમેરિકાના ભાઈઓ અને બહેનો!” સાથે પ્રવચન શરૂ કર્યુ. આ શબ્દો માટે સાત હજારની મેદનીએ ઉભા થઈને બે મીનીટ સુધી તાળીઓ પાડીને તેમનું સન્માન કર્યુ . પોતાના આ વક્તવ્યમાં સૌથી યુવાન રાષ્ટ્રોમાંના એકનું અભિવાદન કરતાં તેમણે આ રાષ્ટ્ર વિશે જણાવ્યુ કે  “વિશ્વમાં સાધુઓની સૌથી પ્રાચીન પરંપરા, વેદની સન્યાસી પરંપરા, ધર્મ કે જેણે વિશ્વને સહનશીલતા અને વૈશ્વિક સદભાવ શીખવ્યો છે.” આ સંદર્ભે ભગવદ ગીતાના બે ફકરા ટાંક્યા—”જેવી રીતે બે વિભિન્ન પ્રવાહોનો સ્રોત અલગ-અલગ ઠેકાણે હોય છે પણ તેનું પાણી સમુદ્રમાં ભેગુ થાય છે, તેવી રીતે હે પ્રભુ, માણસની વિવિધ પ્રથાઓ અલગ-અલગ ભલે લાગતી હોય, પરંતુ તે તમામ રસ્તાઓ તારા સુધી લઈ આવે છે!” અને “જે કોઈ પણ મારી પાસે આવે છે, ભલે ગમે તે સ્વરૂપમાં આવે, હું તેના સુધી પહોંચુ છું; તમામ પુરુષો સમગ્ર માર્ગ પર સંઘર્ષ કરતા રહે છે, પરંતુ આ તમામ રસ્તાઓ આખરે મારા સુધી લઈને આવે છે.” આ વક્તવ્ય ટૂંકું હોવા છતાં, સંસદનો સાર તથા વસુધૈવ કુટુમ્બકમની ખરા દિલની ભાવના તેમાં અભિવ્યક્ત થતી હતી અને એટલે જ આજે બધા એને યાદ કરે છે. સ્વામી વિવેકાનંદે તારીખ ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૮૯૩ થી તારીખ ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૧૮૯૩ દરમ્યાન શિકાગોમાં ધાર્મિક પરિષદમાં ભારતનું પ્રતિનિધીત્વ કર્યું હતું.  

સ્વામી વિવેકાનંદે શિકાગોની ધર્મ પરીષદમાં ૧૧મી સપ્ટેમબર,૧૮૯૩ના રોજ આપેલ પ્રવચનનો વિડીયો સાંભળવા અને એમની વિવિધ તસ્વીરો  જોવા માટે માટેઅહીં ક્લિક કરો. 

શિકાગોમાં ધાર્મિક પરિષદમાં સ્વામી વિવેકાનંદે કરેલ વિખ્યાત છ પ્રવચનો નો અંગ્રેજીમાં પુરેપુરો પાઠ(TEXT) વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

ભારતને કમજોર નહીં પણ શક્તિશાળી નાગરિકોની જરૂરત છે. “દેશને વીરોની જરૂર છે માટે મર્દ બનો અને પર્વતની જેમ અડગ રહો એમ યુવાનોને કહેતા.દેશની યુવા શક્તિને ઢંઢોળવાનું અગત્યનું કાર્ય એમણે કર્યું હતું .સ્વામી વિવેકાનંદ સ્પષ્ટ વક્તા હતા . એમના  વિચારો દરેકને અસર કરી જતા. એક જગાએ એમણે કહ્યું હતું કે “જે ધર્મ કે ઈશ્વર વિધવાના આંસુ લુછી ન શકે અથવા નિરાધાર બાળકોને રોટી આપી નથી શકતો ,તે ધર્મ કે ઈશ્વરમાં હું માનતો નથી.”વિવેકાનંદનો ઉપદેશ ખાસ કરીને યુવા વર્ગને ઉદ્દેશીને અપાયો છે .નવી પેઢીને ગુલામીનું માનસ ત્યજીને આત્મ વિશ્વાસથી કામ કરવાની પ્રેરણા એમણે આપી. શિસ્તની જરૂરીયાત ઉપર ભાર મુક્યો. એમના કેટલાક અસરકર્તા પ્રેરક વિચારોની ઝલક નીચે આપેલ છે. 

*  જેમ ગંદકીથી ગંદકી સાફ ન થાય તેવી રીતે ધિક્કારથી ધિક્કારદુર નથી થતો…મારી દ્રષ્ટીએ ભયથી મુક્તિ એ જ સર્વ શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે.

*  તમે જ તમારા ભાગ્ય વિધાતા બનો .આ માટે જે શક્તિ અને સહાયતાની જરૂર પડે તે તમારી અંદર જ છે.

*  જેઓ બીજાને માટે જીવે છે તેઓ જ ખરેખર જીવે છે બાકીના જીવતા  કરતાં મરેલા વધારે છે.

*  ક્રોધ સાધકનો શત્રુ છે .ક્રોધ કરવાથી શરીરના રોમે રોમમાંથી શક્તિનો વ્યય થાય છે.  

*  દંભી થવા કરતાં આખાબોલા નાસ્તિક થવું એ બહેતર છે.

*  જો તમારે સફળતા પ્રાપ્ત કરવી હોય તો તમારી પાસે પ્રચંડ ખંત અને દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ હોવાં જોઈએ . ખંતીલો માણસ કહે છે ; ‘હું સાગરને પી જઈશ, મારી ઈચ્છા થતાં સાથે જ પર્વતો કડકભૂસ થઈને તૂટી પડશે.’ આવા પ્રકારની શક્તિ પ્રાપ્ત કરો, આવા પ્રકારની ઇચ્છાશક્તિ દાખવો. જો તમે પુરુષાર્થ કરશો તો તમે ધ્યેયને  પામી શકસો.

*  પ્રાર્થનાથી માણસની સુક્ષ્મ શક્તિઓ સહેલાઈથી જાગ્રત કરી શકાય છે. પ્રાર્થના અને સ્તુતિ ઈશ્વર તરફના વિકાસ માર્ગના પ્રાથમિક સાધનો છે.

*  કાર્ય કરવું એ ઘણું સારું છે, પરંતુ તે વિચારોમાંથી આવે છે. માટે મસ્તિષ્કને ઉન્નત વિચારોથી, સર્વોચ્ચ આદર્શોથી ભરી દો; તેમને અહર્નિશ તમારી નજર સમક્ષ રાખશો તો તેમાંથી જ મહાન કાર્યોનો જન્મ થશે.

*  શ્વાસ જયારે ડાબા નસકોરામાંથી વહેતો હોય ત્યારે આરામ લેવાનો સમય છે. જમણાંમાંથી વહે ત્યારે કાર્ય કરવાનો સમય છે  અને બંનેમાંથી વહે ત્યારે ધ્યાનનો સમય છે એમ જાણવું.આપણે જયારે શાંત હોઈએ અને બંને નસકોરાંમાંથી સરખો શ્વાસ લેતા હોઇએ ત્યારે નીરવ ધ્યાન માટેની યોગ્ય સ્થિતિમાં છીએ તેમ માનવું. 

આવાં તો સ્વામી વિવેકાનંદનાં ઘણાં પ્રેરક વચનો એમનાં પુસ્તકો,પ્રવચનો ,લેખો ,પત્રો વિગેરે સાહિત્યમાં વિખરાયેલાં પડેલાં  જોવા મળે છે જે બધાં અહીં એક જ લેખમાં આપવાં અશક્ય છે.  

સ્વામી વિવેકાનંદે તા-૪થી જુલાઈ,૧૯૦૨ના રોજ એમના બેલુર મઠ ખાતે સમાધી લઇ પ્રાણ ત્યાગ કર્યો હતો.તેઓ ૩૯ વર્ષનું ટૂંકું પણ ખુબ જ ફળદાયી અને પ્રેરક જીવન જીવીને ઇતિહાસમાં અમર થઇ ગયા છે. 

સ્વામી વિવેકાનંદના પત્રો  

સ્વામી વિવેકાનંદ અમેરિકા વિશ્વ ધર્મ પરીષદમાં દેશના પ્રતિનિધિ તરીકે ગયા  ત્યારે એમને  ત્યાં જે પશ્ચિમ જગતના અનુભવ થયા એ વિષે એમણે મિત્રો,ગુરુ ભાઈઓ, શિષ્યો વિગેરેને અનેક પત્રો લખ્યા હતા .આ પત્રોમાં એમના વિદેશ અને દેશ અંગેના મનોમંથનોનું આપણને દર્શન થાય છે.

ગુજરાતના લોક પ્રિય લેખક-પત્રકાર અને વક્તા શ્રી જય વસાવડાએ સ્વામીજીના પત્રોમાંથી ચૂંટેલા ૧૨ પત્રોના અંશો એમના બ્લોગ PlanetJV ની પોસ્ટમાં મુક્યા છે એ મને ગમ્યા એટલે એને એમના આભાર સાથે અહીં મારા બ્લોગના વાચકોને વાંચવા માટે મુકું છું. સ્વામીજીને સાચી રીતે સમજવા માટે એમના આ પત્રો ખુબ ઉપયોગી થાય એવા છે. 

સ્વામી વિવેકાનંદના આ બધા ૧૨ પત્રો વાંચવા અહીં કિલક કરો. 

સ્વામી વિવેકાનંદ વિષે અંગ્રેજીમાં વધુ વિગતે જાણવાની જીજ્ઞાશા હોય તેઓ  વિકિપીડિયાની 

આ લિંક પર ઉપર જઈને જાણી શકશે. 

યુગ પુરુષ સ્વામી વિવેકાનંદના પ્રેરણાદાયી જીવન તેમ જ ફક્ત ૩૯ વર્ષના ટૂંકા જીવનકાળ દરમ્યાન ધાર્મિક અને સામાજિક ક્ષેત્રે એમણે કરી બતાવેલ અદભુત કાર્ય અને એમના વિચારો અંગે વાચકોને વિનોદ વિહાર બ્લોગની આજની પોસ્ટમાં રજુ કરેલ વિવિધ માહિતી પ્રેરક લાગશે એવી આશા છે.સ્વામી વિવેકાનંદની ૧૫૦મી જન્મ જયંતિના શુભ પ્રસંગે એમને ભાવભીની સ્મરણાંજલિ અર્પતાં ખુબ જ આનંદની અનુભૂતિ કરું છું. સ્વામી વિવેકાનંદનો સંદેશ યુગો સુધી સૌને માર્ગદ ર્શન અને પ્રેરણા આપતો રહે. 

સ્વામી વિવેકાનંદનો યુવાનોને લલકાર

યુગ પ્રવર્તક વિવેકાનંદ બેલુર મઠમાં સાંજે ગંગા કિનારે ભ્રમણ કરી રહ્યા હતા.
યુવાન શિષ્યે પૂછ્યું ,”સ્વામીજી ,આપે આપની અસાધારણ વકૃત્ત્વ શક્તિથી યુરોપ અને આખા
અમેરિકાને આંજી નાખ્યું  , એ પછી આવીને આપની જન્મભૂમિમાં ચુપચાપ બેઠા છો.એનું શું કારણ ?
આચાર્યદેવ બોલ્યા ,”આ દેશમાં પહેલાં જમીન તૈયાર કરવી પડશે.પશ્ચિમમાં વાતાવરણ
અનુકુળ છે .અન્નના અભાવથી દુર્બળ દેહ ,મન તથા રોગ-શોકથી  પીડિત આ જન્મભૂમિમાં ભાષણ
આપવાથી શું થશે! પહેલાં કેટલાંક ત્યાગી યુવા પુરુષ મળે ,જે શિક્ષણ પુરું થયા પછી ઘેર-ઘેર
જઈને પરીવ્રજ્યા કરતાં કરતાં લોકોને વર્તમાન શોચનીય દશા સમજાવે, સાથોસાથ ધર્મનું મહાન
સત્ય પણ સમજાવે તો આ ભૂમિ જાગી ઉઠશે .કાળ -પ્રવાહને કારણે આવું દેખાય છે ,પણ સંસ્કારોથી
અનુપ્રાણિત ભૂમિ છે આ. જોતા નથી ,પૂર્વમાં અરુણોદય થઇ ચુક્યો છે .હવે સૂર્યોદય થવામાં વાર નથી.
તમે બધાં કમર કસીને મંડી પડો .જો એમ ન કરી શક્યા તો ધિક્કાર છે તમારા ભણતરને ,તમારા
વેદ-વેદાંત અને મઠોને .જગતમાં આવ્યા છો તો એક ચિન્હ છોડીને જાવ.”

સ્વામીજીની આ લલકાર વાણી આજે એમની ૧૫૦મી જન્મ જયંતી વેળાએ વધારે સામયિક બની છે. 

વિનોદ આર.પટેલ ,

સાન ડિયેગો,

તા-૧૨મી જાન્યુઆરી ,૨૦૧૨.

(સ્વામી વિવેકાનંદ- ૧૫૦મી જન્મ જયંતિ. )