વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Daily Archives: એપ્રિલ 6, 2012

હનુમાનજયંતિ – કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજીનો જન્મદિવસ

મારા ગામ ડાંગરવા સ્વામીનારાયણ મંદીરમાં કષ્ટભંજન હનુમાનજીની મૂર્તિ (ફોટો -વિનોદ પટેલ )

શુક્રવાર,તા.૬ માર્ચ,૨૦૧૨ના દિવસે હનુમાન જયંતીનો પવિત્ર દિવસ છે.

કોઈ નગર અથવા ગામ એવુ નહીં હોય જ્યાં પવન કુમાર હનુમાનનું નાનું-મોટું મંદિર અથવા મુર્તિનું પૂજન થતું ન હોય.અમારા ગામ ડાંગરવામાં સ્વામીનારાયણ મંદિરમાં સ્વામીશ્રી ભક્તીનંદાએ સ્થાપેલ હનુમાનજીમાં ગામના અને આજુબાજુના દુર સુધીના  ગામોના લોકો સારંગપુરના હનુમાનની જેમ ખુબ સતવાળા અને ચમત્કારિક હનુમાન તરીકેની આસ્થા ધરાવે છે.હનુમાનજી  સદાય આપણને શક્તિ, ભક્તિ, સમર્પણ, શ્રમ, નિશ્ચલસેવા, ત્યાગ, બલિદાન, વિગેરેની પ્રેરણા આપે છે .પરમ આદર્શ શ્રી હનુમાનજીનું જીવન પ્રકાશ-સ્થંભની જેમ આપણા કલ્યાણ-માર્ગની નિશ્ચિત દિશા બતાવે છે.

હનુમાન જયંતી 

હનુમાન જયંતી એ ભારતીય ઉપખંડમાં ઉજવવામાં આવતો હિંદુ ધર્મના લોકોનો મહત્વનો તહેવાર છે.આ પર્વ ભારતમાં વિક્રમ સંવત/શક સંવત મુજબ ચૈત્ર સુદ પૂનમના રોજ મનાવવામાં આવે છે.આ શુભ દિવસને હનુમાનજીનો જન્મદિવસ તરીકે મનાવવામાં આવે છે.

હનુમાનજીનું કોઇ અલગ અસ્તિત્વજ નથી. તેઓ શ્રી રામમય થઇ ગયા છે. પરમપ્રભુ શ્રીરામે જ્યારે પ્રશ્ન કર્યો કે તું કોણ છે? ત્યારે સ્વયં નિવેદન કર્યું–”પ્રભો!
देहबुद्धया तु दासोऽस्मि जीव बुद्धया त्वदाम्सकः। आत्मबुद्धया त्वमेवाऽहम् ईति मे निश्चिता मतिः॥”
દેહદૃષ્ટિથી તો હું આપનો દાસ છું જીવ રુપથી આપનો અંશ તથા તત્તવાર્થી .શ્રી રામે કહ્યું :”તો આપ અને હું એકજ છીએ આજ મારો મત છે. ”

હનુમાનજીનું ચરિત્ર પરમ પવિત્ર અને મધુર તેમજ પરમ આદર્શ છે અને અદભુત્ત પણ છે.હનુમાનજીની પરમ પુણ્યમયી માતાનું નામ અંજની દેવી છે. પરંતુ તે શંકર સુવન” “વાયુપુત્રઅને કેશરી નંદનપણ કહેવાય છે.અર્થાત શિવ-વાયુ-અને -કેશરી તેમના પિતા છે.આ રહસ્યને સ્પષ્ટ કરવા માટે અનેક કથાઓ પુરાણોમાં જોવા મળે છે.

શ્રી હનુમાન એટલે વીર પ્રાજ્ઞ,રાજનીતિમાં નિપુણ મુત્‍સદી, હનુમાન એટલે વકતૃત્‍વકળામાં નિપૂણ. હનુમાનજી વિદુત્રા બુધ્ધિ રાજનીતિ, માનસશાસ્‍ત્ર, તત્‍વસ્‍થાન સાહિત્‍ય વગેરે સર્વગુણોથી સં૫ન્‍ન હતા.આવી કલિકાલ સર્વજ્ઞ વ્‍યકિત જેની ભકત હોય તે ગુરુને કોઈ વિપતિઓનો સામનો કરવો પડે ખરો?તેથી જ શ્રી રામની સફળતાઓમાં મરુતનંદન હનુમાનજીનો ફાળો અદ્વિતીય હતો.તેઓ આવા સર્વગુણસંપન્‍ન હોવ છતાં તેમનામાં લેશ માત્ર અભિમાનનો ભાવ નહોતો.તેઓ તો હંમેશા શ્રી રામની ભકિતમાં મગ્‍ન રહેતાં.રામને હનુમાનજીનો ભેટો એવા સમયે થયો હતો જયાંરે તેઓ જીવનના સૌથી વધુ વિ૫ત્તિ કાળમાં હતા.શ્રીરામે સીતાજીની શોધનું કપરું કાર્ય હનુમાનજીને સોંપ્‍યું હતું અને તે તેમણે બખૂબી નિભાવ્‍યું હતું. 

શ્રી રામને હનુમાનજી ઉપર પૂર્ણ વિશ્‍વાસ હતો.તેથી જ જયાંરે રાવણનાભાઈ વિભીષણનો સ્‍વીકાર કરવો કે ન કરવો તે ગડમથલમાં પડેલા શ્રીરામે સુગ્રીવના અભિપ્રાયને ઉવેખીને પણ હનુમાનજીના મંતવ્‍યનો સ્‍વીકાર કરેલો.કારણ કે શ્રીરામ હનુમાનજીને માત્ર એક ભકત તરીકે જ નહોતા નિહાળતા તેનામાં રહેલ માણસને પારખવાની અદભુત શકિતને પણ સમજતા હતા.હનુમાનજીએ સીતાજીને અશોક વાટીકામાં આત્‍મહત્‍યાના  માર્ગે જતા અટકાવ્‍યા હતા. તેઓ માત્ર એક વિદ્વાન જ નહિ, એક વીર સૈનિક પણ હતા. તેમનામાં કોઇપણ કાર્ય બુધ્ધિ પુર્વક હાથ ધરવાની સમજદારી હતી.તેથી તેઓએ એકલે હાથે રાવણની આખી લંકા સળગાવી નાખી હતી.

શ્રીરામના કોઈ પણ મહત્‍વનાં કાર્યો કે કટોકટીની ક્ષણોમાં હનુમાનજી હંમેશા સાથે જ હતા.ઇન્‍દ્રજીતના બાણથી મરણશૈયા ઉપર પડેલા લક્ષ્‍મણને ઔષધી લાવીને હનુમાનજીએ જ બચાવેલા.રાવણનો યુધ્‍ધમાં નાશ થયો તે સમાચાર સીતાજીને આપ‍વા શ્રીરામ હનુમાનજીને જ મોકલે છે.શ્રી હનુમાનજીનાં આવા કાર્યોથી ગદગદ થયેલા શ્રીરામે રામાયણમાં એક જગ્‍યાએ કહયું છે,મારુતી તમારા મારા ઉપરના  અસંખ્‍ય ઉપકારનો બદલો માત્ર પ્રાણ ન્‍યોછાવર કરીને પણ હું વાળી શકુ તેમ નથી.હનુમાન શંકરના ૧૧મા અવતાર હતા.જે સાત અમર મહાનુભાવો પૈકીનાં એક છે અને આ કળીયુગમાં હાજરા હજુર છે.

હનુમાનજીની બ્રહ્મચારી તરિકે ગણતરી થાય છે, તેમ છતાં તેમનો મકરધ્વજ નામે એક (પરોક્ષ) પૂત્ર હતો.

____________________________________________________________

શ્રી હનુમાનજીની આરતી (વિડીયોમાં)

નીચે આપેલ યુ-ટ્યુબ વિડીયોની લિંક ઉપર હનુમાનજીની આરતી સાંભળીને અને એની સાથે સાથે ગાન

કરી મનને પાવન કરો.

http://www.youtube.com/v/9mcDj5qR5H8?version=3&feature=player_detailpage

હનુમાન ચાલીસા

હનુમાન ચાલીસા  એ સંત તુલસીદાસ રચિત કૃતિ છે,જે ચાલીસ પદોની બનેલી હોવાને કારણે ચાલીસા કહેવાય છે.આમાં રામભક્ત હનુમાનની સ્તુતિ કરવામાં આવી છે જેને કારણે ભારતમાં હનુમાન ભક્તો પોતાના આરાધ્ય દેવની સ્તુતિમાં તેનું ગાન કરે છે.ગુજરાતમાં શનિવાર અને ઉત્તર ભારતમાં મંગળવારને હનુમાનજીનો વાર ગણવામાં આવે છે.આ દિવસોએ ખાસ કરીને લોકો સમુહમાં હનુમાન ચાલીસાના પાઠ પણ ગોઠવતાં હોય છે.                                                                          

                              || દોહા ||

શ્રી ગુરુચરણ સરોજ રજ,નિજ મન મુકુર સુધારિ |

બરનઉં રઘુબર બિમલ જસુ,જો દાયકુ ફલ ચારિ ||

બુધ્ધિ હિન તનુ જાનિ કે સૂમિરૌ, પવન કુમાર |

બલ, બુધ્ધિ, વિદ્યાદેહુ મોહિ,હરહુ કલેસ બિકાર || 

                                ચોપાઈ

જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર |જય કપીશ તિહુ લોક ઉજાગર ||

રામદૂત અતુલિત બલ ધામા |અંજનિ પુત્ર પવનસુત નામા ||

મહાબીર બિક્રમ બજરંગી |કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી ||

  • કંચન બરન બિરાજ સુવેસા |કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા ||
  • હાથ વજ્ર ઔર ધ્વજા બિરાજૈ |કાંધે મુંજ જનેઉં સાજે ||
  • શંકર સુવન કેસરી નંદન |તેજ પ્રતાપ મહા જગ વંદન ||
  • વિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર |રામ કાજ કરિબે કો આતુર ||
  • પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા |રામ લખન સીતા મન બસિયા ||
  • સુક્ષ્મ રુપ ધરિ સિયહિં દિખાવા |બિકટ રુપ ધરી લંક જરાવા ||
  • ભીમરુપ ધરિ અસુર સંહારે |રામચંદ્ર કે કાજ સંવારે ||
  • લાય સજીવન લખન જિયાયે |શ્રી રઘુબિર હરષિ ઉર લાયે ||
  • રઘુપતિ કીન્હીં બહુત બડાઈ |તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ ||
  • સહસ્ર બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈ |અસ કહિ શ્રીપતિ કંઠ લગાવૈ ||
  • સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા |નારદ સારદ સહિત અહિસા ||
  • જમ કુબેર દિગપાલ જહાં તે |કબિ કોબિદ કહિ સકે કહાં તે ||
  • તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહીં કીન્હાં |રામ મિલાય રાજપદ દીન્હાં ||
  • તુમ્હરો મંત્ર બિભીષન માના |લંકેશ્વર ભયે સબ જગ જાના ||
  • જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ |લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનુ ||
  • પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં |જલધિ લાંધી ગયે અચરજ નાહીં ||
  • દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે |સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હરે તેતે ||
  • રામ દુઆરે તુમ રખવારે |હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે ||
  • સબ સુખ લહૈ તુમ્હારી સરના |તુમ રક્ષક કાહુ કો ડરના ||
  • આપન તેજ સમ્હારૌ આપે |તીનો લોક હાંક તે કાંપે ||
  • ભુત પિશાચ નિકટ નહિં આવૈ |મહાવીર જબ નામ સુનાવૈ ||
  • નાસે રોગ હરે સબ પીરા |જપત નિરંતર હનુમંત બિરા ||
  • સંકટ સે હનુમાન છુડાવૈ |મન કર્મ બચન ધ્યાન જો લાવૈ ||
  • સબ પર રામ તપસ્વી રાજા |તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા ||
  • ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવે |સોઈ અમિત જીવન ફલ પાવે ||
  • ચારો જુગ પરતાપ તુમ્હારા |હૈ પ્રસિધ્ધ જગત ઉજીયારા ||
  • સાધુ સંત કે તુમ રખવારે |અસુર નિકંદન રામ દુલારે ||
  • અષ્ટ સિધ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા |અસ બર દીન જાનકી માતા ||
  • રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા |સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા ||
  • તુમ્હરે ભજન રામકો પાવે |જનમ જનમ કે દુઃખ બિસરાવૈ ||
  • અન્ત કાલ રઘુબર પુર જાઈ |જહાં જન્મ હરી ભકત કહાઈ ||
  • ઔર દેવતા ચિત ન ધરઈ |હનુમંત સેઈ સર્વ સુખ કરઈ ||
  • સંકટ કટે મિટૈ સબ પીરા |જો સુમિરૈ હનુમંત બલવીરા ||
  • જય, જય, જય, હનુમાન ગોસાઈ |કૃપા કરહુ ગુરુ દેવકી નાઈ ||
  • જો સતબાર પાઠ કર કોઈ |છુટહિ બન્દિ મહા સુખ હોઈ ||
  • જો યહ પઢૈ હનુમાન ચાલીસા |હોય સિધ્ધિ સાખી ગૌરીસા ||
  • તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા |કીજે નાથ હદય મહીં ડેરા ||

                                      દોહા

  • પવન તનય સંકટ હરન મંગલ મૂરતિ રુપ |

           રામલખનસીતા સહિત હૃદય બસહુ સુરભૂપ || 

|| સિયાવર રામચંદ્ર કી જય ||

|| રમાપતિ રામચંદ્ર કી જય ||

|| પવનસૂત હનુમાન કી જય ||

|| ઉમાપતિ મહાદેવ કી જય ||

|| બ્રિન્દાવન કૃષણચંદ્ર કી જય ||

|| બોલો ભાઇ સબ સંતન કી જય ||

______________________________________

હનુમાન ચાલીસા  (વિડીયોમાં – પૂજ્ય મોરારી બાપુના કંઠે) 

રામ કથાની પારાયણ કરીને સંત તુલસીદાસની અમર કૃતિ શ્રી રામ ચરિત માનસના

સંદેશને વિશ્વભરમાં પહોંચાડનાર પુ.મોરારીબાપુને શ્રી હનુમાનજીમાં અપાર શ્રધ્ધા છે.

એમના કંઠે હનુમાન ચાલીસાનું રટણ યુ-ટ્યુબના વિડીયોની નીચે આપેલ લિંક

ઉપર સાંભળીને અને ગાઈને આધ્યાત્મિક આનંદ માણો.

http://www.youtube.com/v/XFJ_CC0BfIQ?version=3&feature=player_detailpage

 

____________________________________________  

કષ્ટભંજનદેવ -હનુમાન સાળંગપુર, ગુજરાત

 હનુમાન સ્તુતિ

મનોજવં મારુત તુલ્ય વેગમ

જીતેન્દ્રીયમ બુધ્દ્ધીમતાં વરિષ્ઠમ

વાતાત્મજ્મ વાનરયુથ મુખ્યમ

શ્રી રામદુતમ શરણં પ્રપદ્યે

(અર્થ-મન જેવા વેગવાળા, પવન જેવી ગતિવાળા ,જેણે ઈન્દ્રિયોને જીતી લીધી છે એવા ,

બુધ્દ્ધીમાનોમાં શ્રેષ્ઠ,વાયુદેવના પુત્ર,વાનરોનાં ટોળાઓના નાયક,એવા શ્રી રામચન્દ્રજીના

દૂત હનુમાનજીને શરણે હું જાઉં છું.)

 

(આભાર- વિકિપીડિયા )                                                              સંકલન- વિનોદ આર પટેલ