વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Daily Archives: મે 28, 2012

મેમોરીયલ ડે પ્રસંગે કોઈના લાડકવાયા સૈનિકોને સ્મરણાંજલિ

 

દેશ માટે યુદ્ધમાં જેઓએ પોતાનો જાન ન્યોછાવર કર્યો હોય એવા અમેરિકાના લશ્કરના પુરુષ તેમ જ સ્ત્રી સૈનિકોની યાદગીરીમાં દર વર્ષે  મે મહિનાના છેલ્લા સોમવારના દિવસને મેમોરીયલ ડે તરીકે સરકારી રાહે દેશમાં રજાના દિવસ તરીકે મનાવવામાં આવે છે. 

આ દિવસે મૃત સૈનિકોના કુટુંબીજનો દેશ માટે શહીદ થયેલ પોતાના પ્રિયજનની કબર ઉપર ફૂલો મૂકી એમને  માનપૂર્વક શ્રધાંજલિ અર્પે છે.સરકાર તરફથી અનેક કાર્યક્રમો યોજાય છે.દેશમાં રાષ્ટ્રીયતાની ભાવનાનાં દર્શન થાય છે.વિયેતનામ યુદ્ધમાં અમેરિકાના ૫૮૦૦૦ સૈનિકોએ પોતાના જાનની આહુતિ આપી હતી.હાલના ઈરાક અને અફગાનિસ્તાન યુદ્ધમાં આજદિન સુધી ૬૫૦૦ સૈનિકોએ દેશ માટે લડીને મરણને શરણ થયા છે. 

મેમોરીયલ ડે ના આજના દિવસે આજ સુધીમાં અમેરિકા તરફથી લડીને જાન આપી દેશનું ગૌરવ જાળવી અનોખી દેશ સેવા બજાવનાર તેમ જ શરીરના અંગોની હાનિ ભોગવીને આજે જીવી રહેલ સૌ સૈનિકોને માનપુર્વક યાદ કરી એમની દેશસેવાને અંજલિ આજની આ પોસ્ટમાં આપવામાં આવી છે.આપ સૌને એમાં જોડાવા  આમંત્રણ છે. 

                                                                                                                              —- વિનોદ આર. પટેલ 

____________________________________________________________________

                           

કોઈનો લાડકવાયો                

આજના દિવસે મને મહાત્મા ગાંધીએ જેમને રાષ્ટ્રીય શાયરનું બિરુદ આપ્યું હતું એ ઝવેરચંદ મેઘાણી રચિત  બહું જ જાણીતું ગીત “કોઈનો લાડકવાયો”ની યાદ તાજી થાય છે,જેમાં દેશ માટે જાન આપનાર કોઈના લાડકવાયાને યાદ કરીને  હૃદયસ્પર્શી શબ્દોમાં કવિ દ્વારા અંજલિ આપવામાં આવી છે. .

મેઘાણીને ૧૯૩૦માં સાબરમતી જેલમાં ગાંધીજીના પુત્ર દેવદાસ ગાંધીએ Aa gitnaa Marie La Coste રચિત  Somebody’s Darling કાવ્ય વાંચી સંભળાવેલું જે એમને સ્પર્શી ગયું હતું.એ ગીત   પરથી તેમને કોઈનો લાડકવાયો ગીત રચવાની પ્રેરણા મળેલી.

શ્રી મેઘાણીએ મૂળ અંગ્રેજી ગીતનો સુંદર ભાવાનુવાદ કરી એક ચીર સ્મરણીય કાવ્યની એમણે ગુજરાતને ભેટ આપી છે.આજની પોસ્ટમાં નીચે એમનું ગુજરાતી ગીત તેમ જ મૂળ અંગ્રેજી ગીત પણ આપેલ છે .આ  કોઈનો લાડકવાયો ગીત હું જ્યારે હાઈસ્કુલમાં અભ્યાસ કરતો હતો ત્યારે મને બહું જ ગમતું હતું અને એક કાર્યક્રમમાં ગાયું પણ હતું.

                                        કોઈનો લાડકવાયો                              કવિ-ઝવેરચંદ મેઘાણી    

રક્ત ટપકતી સો સો ઝોળી સમરાંગણથી આવે
કેસર-વરણી દેશસેવિકા કોમલ સેજ બિછાવે
ઘાયલ મરતાં મરતાં રે
માતની આઝાદી ગાવે

કો’ની વનિતા, કો’ની માતા, ભગિની ટોળે વળતી
શોણિતભીના પતિ-સુત-વીરની રણશૈયા પર લળતી
મુખથી ખમ્મા ખમ્મા કરતી
માથે કર મીઠો ધરતી

થોકે થોકે લોક ઊમટતા રણજોધ્ધા જોવાને
શાહબાશીના શબદ બોલતા પ્રત્યેકની પિછાને
નિજ ગૌરવ કેરે ગાને
જખમી જન જાગે અભિમાને

સહુ સૈનિકનાં વહાલાં જનનો મળિયો જ્યાં સુખમેળો
છેવાડો ને એકલવાયો અબોલ એક સૂતેલો
અણપૂછયો અણપ્રીછેલો
કોઇનો અજાણ લાડીલો

એનું શિર ખોળામાં લેવા કોઇ જનેતા ના’વી
એને સીંચણ તેલ-કચોળા નવ કોઇ બહેની લાવી
કોઇના લાડકવાયાની
ન કોઇએ ખબર પૂછાવી

ભાલે એને બચીઓ ભરતી લટો સુંવાળી સૂતી
સન્મુખ ઝીલ્યાં ઘાવો મહીંથી ટપટપ છાતી ચૂતી
કોઇના લાડકવાયાની
આંખડી અમૃત નીતરતી

કોઈના એ લાડકવાયાનાં લોચન લોલ બિડાયાં
આખરની સ્મૃતિનાં બે આંસુ કપોલ પર ઠેરાયાં
આતમ-દીપક ઓલાયા
ઓષ્ટનાં ગુલાબ કરમાયાં

કોઈના એ લાડકડા પાસે હળવે પગ સંચરજો
હળવે એનાં હૈયા ઉપર કર-જોડામણ કરજો
પાસે ધૂપસળી ધરજો
કાનમાં પ્રભુપદ ઉચ્ચરજો

વિખરેલી એ લાડકડાની સમારજો લટ ધીરે
એને ઓષ્ટ-કપોલે-ભાલે ધરજો ચુંબન ધીરે
સહુ માતા ને ભગિની રે
ગોદ લેજો ધીરે ધીરે

વાંકડિયા એ ઝુલ્ફાંની મગરૂબ હશે કો માતા
એ ગાલોની સુધા પીનારા હોઠ હશે બે રાતા
રે ! તમ ચુંબન ચોડાતાં
પામશે લાડકડો શાતા

એ લાડકડાની પ્રતિમાનાં છાનાં પૂજન કરતી
એની રક્ષા કાજે અહરનિશ પ્રભુને પાયે પડતી
ઉરની એકાંતે રડતી
વિજોગણ હશે દિનો ગણતી

કંકાવટીએ આંસુ ધોળી છેલ્લું તિલક કરતાં
એને કંઠ વીંટાયાં હોશે કર બે કંકણવંતા
વસમાં વળામણાં દેતાં
બાથ ભીડી બે પળ લેતાં

એની કૂચકદમ જોતી અભિમાન ભરી મલકાતી
જોતી એની રૂધિર છલક્તી ગજગજ પ્હોળી છાતી
અધબીડ્યાં બારણિયાંમાંથી
રડી હશે કો આંખ બે રાતી

એવી કોઇ પ્રિયાનો પ્રીતમ આજ ચિતા પર પોઢે
એકલડો ને અણબૂઝેલો અગન-પિછોડી ઓઢે
કોઇના લાડકવાયાને
ચૂમે પાવકજ્વાલા મોઢે

એની ભસ્માંકિત ભૂમિ પર ચણજો આરસ-ખાંભી
એ પથ્થર પર કોતરશો નવ કોઇ કવિતા લાંબી
લખજો: ‘ખાક પડી આંહી
કોઈના લાડકવાયાની’

– ઝવેરચંદ મેઘાણી

SOMEBODY’S DARLING

Into the ward of the clean white-washed halls,
Where the dead slept and the dying lay;
Wounded by bayonets, sabres and balls,
Somebody’s darling was borne one day.

Somebody’s darling so young and so brave,
Wearing still on his sweet yet pale face
Soon to be hid in the dust of the grave,
The lingering light of his boyhood’s grace.

Somebody’s darling, somebody’s pride,
Who’ll tell his Mother where her boy died?

Matted and damp are his tresses of gold,
Kissing the snow of that fair young brow;
Pale are the lips of most delicate mould,
Somebody’s darling is dying now.

Back from his beautiful purple-veined brow,
Brush off the wandering waves of gold;
Cross his white hands on his broad bosom now,
Somebody’s darling is still and cold.

Give him a kiss, but for somebody’s sake,
Murmur a prayer for him, soft and low,
One little curl from his golden mates take,
Somebody’s they were once, you know,

Somebody’s warm hand has oft rested there,
Was it a Mother’s so soft and white?
Or have the lips of a sister, so fair,
Ever been bathed in their waves of light?

Somebody’s watching and waiting for him,
Yearning to hold him again to her breast;
Yet there he lies with his blue eyes so dim,
And purple, child-like lips half apart.

Tenderly bury the fair, unknown dead,
Pausing to drop on this grave a tear;
Carve on the wooden slab over his head,
“Somebody’s darling is slumbering here.”

– Marie Ravenal de la Coste

_______________________________________________

 

હો રાજ મને લાગ્યો કસુંબીનો રંગ

 

શ્રી ઝવેરચંદ મેઘાણીનું આવું જ એક બીજું સુંદર ગીત-“હો રાજ મને લાગ્યો કસુંબીનો રંગ”છે.આ ગીતને ડાયરામાં લોક કલાકારો ગાતા હોય છે.જાણીતા કલાકાર ચેતન ગઢવીના સુરીલા કંઠે ભૈરવી રાગની તર્જ ઉપર આ ગીતને યુ-ટ્યુબ વિડીયોની નીચેની લીંક પર માણો અને શ્રી મેઘાણીની શબ્દ શક્તિને જાણો.

 

હો રાજ મને લાગ્યો કસુંબીનો રંગ–વિડીયો —-ગાયક-ચેતન ગઢવી 

                                                 સંકલન- વિનોદ આર.પટેલ   

___________________________________________________________________