વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Monthly Archives: ઓગસ્ટ 2013

(294 ) મજા ન આવતી હોય તો સતર્ક થઈ જાવ – શ્રી કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

</table

જાણીતા લેખક ,પત્રકાર અને ચિંતક શ્રી શ્રી કૃષ્ણકાંત ઉનડકટનો એક પ્રેરણાદાયી લેખ શ્રી ઉત્તમભાઈ

ગજ્જરે એમના ઈ-મેલમાં મને વાંચવા મોકલ્યો .આ લેખમાં રજુ થયેલ વિચારો ખુબ પ્રેરક છે અને ધ્યાનથી

વાંચવા જેવા છે .

શ્રી કૃષ્ણકાંતભાઈના આવા બીજા પ્રેરક લેખો અગાઉ પણ વિનોદ વિહારમાં પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે એટલે

આ લેખક વાચકોમાં પરિચિત છે જ.

લેખક શ્રી કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ અને શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજજરના આભાર સાથે આ લેખને આજની પોસ્ટમાં

વાચકો માટે રજુ કરતા આનંદ થાય છે .

પોસ્ટને અંતે મુકેલ વિડીયો પણ જોવાનું ન ચૂકશો . લેખ જેટલો જ એ પ્રેરણાદાયી છે .

વિનોદ પટેલ

———————————————————–

હું જ દૃષ્ટિ, હું જ દર્પણ ને ડગર પણ હું જ છું, હું જ દર્પણ, હું જ પરદો ને નજર પણ હું જ છું.

કોણ કોને આંતરે, ને કોણ કોને છેતરે ? હું જ ચરણો, હું જ બેડી ને સફર પણ હું જ છું.

બકુલેશ દેસાઈ.

Maja n aavti- KRISJNA KANT

જિંદગી અને માનસિકતાને સીધો સંબંધ છે. માણસના વિચારો એની જિંદગીને સુખી કે દુઃખી બનાવે છે. સતત આવતાં વિચારો માણસને વેદના કે સંવેદના તરફ ખેંચતા રહે છે. કોઈક વખત માણસને કારણ વગર મજા આવતી હોય છે અને ક્યારેક મન વિના કારણે દુઃખી હોય છે. અમુક સમયે મન એવું વિચલિત થઈ જાય છે કે આપણે ડરવા લાગીએ છીએ. કંઈક અમંગળ બનવાનાં એંધાણ હોય એવો ડરામણો આભાસ ખડો થઈ જાય છે. ઘણી વખત સંજોગો અને પરિસ્થિતિ જ એવી સર્જાય છે કે માણસ મજામાં રહી શકતો નથી. આસપાસનું વાતાવરણ જ કાળું ડિબાંગ લાગવા માંડે છે.

હમણાં એક સર્વે થયો. તનની મન પર અને મનની તન પર અસર વિશેનો આ સર્વે કહે છે કે માણસની ખુશી અને સ્વસ્થતા ઉપર મનનો પ્રભાવ તન કરતાં વધુ રહે છે. આપણે એવા ઘણાં કિસ્સાઓ વાંચીએ અને સાંભળીએ છીએ કે એણે પોતાના મક્કમ મનોબળથી બીમારી ઉપર જીત મેળવી. મોટા ભાગે એવું થાય છે કે માણસ વિપરીત સંજોગોને તાબે થઈ જાય છે. એને પોતાના ઉપર હાવી થવા દે છે. માણસને તાવ આવવાનો હોય એ પહેલાં જ તેને ખબર પડવા માંડે છે કે મને ઇઝી નથી લાગતું. આપણે ઘણાંનાં મોઢે સાંભળીએ છીએ કે મને તાવ આવે એવું લાગે છે. એ પછી મનની અસર તન ઉપર શરૂ થઈ જાય છે.

ઘણાં માણસો સ્વાસ્થ્યને લાઇટલી લઈ શકે છે. તબિયત છે, ક્યારેક બગડે પણ ખરી. તાવ તો આવે અને જાય. થોડોક આરામ અને થોડીક દવા કરીશું એટલે સાજા થઈ જઈશું. આવી વિચારસરણીવાળો માણસ જલદીથી સાજો થઈ જાય છે. અમુક લોકો સામાન્ય તાવથી પણ ગભરાઈ જાય છે. હું કેમ બીમાર પડયો ? કોઈ ગંભીર બીમારી તો નહીં હોયને? આ તાવ હવે ક્યારે ઊતરશે? મારાં બધાં જ પ્લાનિંગ ઊંધાં ચત્તાં થઈ ગયાં. આવી વ્યક્તિ ઝડપથી બીમાર પડે છે અને લાંબો સમય બીમાર રહે છે. સર્વે કહે છે કે તમારી માનસિકતા સાજા કે બીમાર થવામાં બહુ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે.

દરેક બીમારી એવી નથી હોતી કે જીવન-મરણનો સવાલ થઈ જાય. આ સર્વે કહે છે કે તમે કંઈ કરી શકો તેમ ન હોવ ત્યારે જે સ્થિતિ હોય એને સ્વીકારો અને એન્જોય કરો. એની સામે હારી ન જાવ કે તેની સામે બળવો પણ ન કરો. ઘણાં લોકો બીમારીને ગણકારતાં નથી અને મોટું જોખમ વહોરે છે. તમારા મનને સમજો અને મજામાં રહેવાનો પ્રયત્ન કરો.

બીમારી હોય કે પછી વિપરીત સંજોગો હોય, તમારી માનસિક સ્વસ્થતા જ તમને એમાંથી બહાર લાવી શકશે. વિચારો એ કળણ જેવા છે. તમે જો એને આવવા દો તો એમાં ખૂંચતા જ જશો. તમને એવું લાગે કે હવે જોખમ છે એટલે એવા વિચારોને ટાળો. હતાશા એકદમ ત્રાટકતી નથી. એ ધીમે ધીમે માણસને સકંજામાં લ્યે છે. એક નબળો વિચાર માણસને હળવે હળવે અંદર ખેંચે છે. માણસ પોતાના મનથી જ સર્જાયેલા અંધકારમાં ઘેરાઈ જાય છે અને એવું માનવા લાગે છે કે હવે આ અંધકાર સિવાય કંઈ બચ્યું નથી. મારામાં હવે કોઈ તાકાત રહી નથી. બધું ખતમ થઈ ગયું છે. હવે હું કાંઈ કરી શકીશ નહીં. આવું કંઈ જ હોતું નથી. માત્ર અને માત્ર આપણે ધારણાઓ બાંધી લીધી હોય છે. તમને આવા વિચારો આવે છે તો સાવધાન થઈ જાવ. તમારા વિચારોને નવી દિશા આપો.

ઘણાં લોકો એવું કહેતા હોય છે કે થઈ થઈને શું થઈ જવાનું છે? જે થશે એ જોયું જશે. આ માનસિકતા સારી છે પણ સાથે એ પણ જરૂરી છે કે તમે સાવ બેફિકર ન થઈ જાવ. સાવ બિન્ધાસ્ત રહેવામાં પણ સાર નથી. અધ્યાત્મ એવો જ મેસેજ આપે છે કે માણસે દરેક ઘટનાને સાક્ષીરૂપે જ જોવી, સમજવી, સ્વીકારવી અને માનવી જોઈએ. સ્પીરિચ્યુઆલિટી કહે છે કે દરેક સ્થિતિમાં સ્વસ્થ રહો. તમારા મન પરનો કાબૂ ન ગુમાવો. માણસ આવું કરી શકતો નથી. માણસ ઘટના સાથે વહેવા લાગે છે. ઘટનાથી દોરવાઈ જાય છે. સુખ હોય ત્યારે અત્યંત સુખી થઈ જાય છે અને ક્યારેક છકી પણ જાય છે. દુઃખ હોય ત્યારે ડરી જાય છે. માણસ મજામાં રહેવા સર્જાયો છે.

હા, અમુક કરુણ પ્રસંગોએ મજામાં રહેવું શક્ય નથી પણ માનસિક રીતે મજબૂત તો રહી જ શકાય. હમણાંની જ એક નજરે જોયેલી ઘટના છે. એક ઘરમાં વડીલ બીમાર પડયા. ઉંમર મોટી હતી. એને જે બીમારી ડાયોગ્નાઈઝ થઈ એ ગંભીર હતી. થોડા જ દિવસોમાં એને દવાખાને ખસેડવા પડયા. એ તો બીમાર હતા જ પણ આ ઘટનાથી એના ઘરના લોકોની હાલત એવી થઈ ગઈ કે બીમાર કરતાં એને સાચવવા અઘરા પડી જાય. બીમાર વ્યક્તિની કેર તો ડોક્ટર્સ લેતા હતા; પણ આ બધાનું શું કરવું એ કોઈને સમજાતું ન હતું. એક તબક્કે એવું લાગે કે કેવા ઇમોશનલ લોકો છે, જોકે ઇમોશન પણ થોડીક કંટ્રોલમાં રહેવી જોઈએ. આપણી ઈમોશન્સ કોઈ માટે આફત બની જવી ન જોઈએ. આવા લોકો ગંભીર પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ બનાવતા હોય છે. તમે ખરાબ,ગંભીર, વિપરીત કે ચેલેન્જિંગ પરિસ્થિતિમાં કેટલા સ્વસ્થ રહી શકો છો તેના પરથી જ તમારી મેચ્યોરિટી નક્કી થતી હોય છે.

દરેક પરિસ્થિતિમાં એ જરૂરી હોય છે કે તમે તમારા મન, વિચારો, માનસિકતા અને ખુશી – નાખુશી ઉપર નજર રાખો. તમારે સાજું સારું રહેવું હોય તો મજામાં રહેવાનો પ્રયત્ન કરો. મજા ન આવતી હોય ત્યારે આપણને ખબર હોય છે કે મને મજા નથી આવતી,આવા સમયે મજા આવે એવું કંઈક કરો. જો આવું નહીં કરો તો તમને મજા ન આવવામાં પણ મજા આવવા લાગશે અને પછી તમે મજામાં જ નહીં રહી શકો. સુખી અને સાજા રહેવાની પહેલી શરત એ છે કે મજામાં રહો.

જાપાનના એક ડોક્ટર છે. તેમનું નામ શીગૈકી હિનોહરા. આવતી તા. ૪ ઓક્ટોબરે ડો. હિનોહરા ૧૦૨ વર્ષના થશે. તેમણે સુખ અને સ્વાસ્થ્ય વિશે પંદર પુસ્તકો લખ્યાં છે. ૧૦૧ વર્ષના થયા ત્યારે ‘લીવિંગ લોંગ, લીવિંગ ગૂડ’ વિશે એક ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે એનર્જી માત્ર સારું ખાવાથી કે પૂરતી ઊંઘ કરવાથી નથી આવતી; પણ ખરી એનર્જી માત્ર સારું ફિલ કરવાથી આવે છે, મજામાં રહેવાથી આવે છે. તેમણે કહ્યું કે જિંદગીને છુટ્ટી મૂકી દો. જમવા અને સૂવા માટે બહુ નિયમો ન બનાવો. બાળકો આવા કોઈ નિયમોને અનુસરતાં નથી છતા એ મસ્ત,ખુશ અને તંદુરસ્ત રહે છે, કારણ કે એ દરેક વસ્તુનો આનંદ ઉઠાવે છે. તમે મજામાં રહેશો તો સાજા રહેશો. મનને મજબૂત રાખો, નેગેટિવ વિચારો અને નકારાત્મક માનસિકતા જ માણસને બીમાર પાડે છે કે દુઃખી રાખે છે. શરીર દરેક પરિસ્થિતિમાં અનુકૂળ થતું હોય છે. માણસ મનથી પરિસ્થિતિને સ્વીકારતો નથી એટલે તેને આકરું લાગે છે.

માત્ર તમે મજામાં રહો એ પણ પૂરતું નથી. તમારી સાથેની વ્યક્તિને પણ મજામાં રાખો. તમે જેની સાથે જીવો છો તેની ખુશી કે તેની વેદના તમને સીધી અસર કરે છે. તમારી વ્યક્તિ મજામાં ન હોય તો તમે પણ મજામાં રહી શકશો નહીં. તમારી વ્યક્તિને મજામાં રાખવાની પહેલી શરત એ છે કે તમે મજામાં રહો. જે માણસ પોતે મજામાં ન હોય તે કોઈને મજામાં રાખી ન શકે. તમે મનથી નક્કી કરી લેશો કે મજા નથી આવતી તો તમને ક્યારેય મજા નહીં આવે. એવું લાગે કે મજા નથી આવતી ત્યારે સૌથી પહેલાં એ વિચારો કે શું કરું તો મજા આવે ? દરેક સ્થિતિમાં આવું કરવું સહેલું નથી પણ થોડુંક સકારાત્મક રીતે વિચારશો તો સમજાશે કે અશક્ય પણ નથી. મજામાં રહેવું કે ન રહેવું એ તમારા હાથમાં છે, સિવાય કે તમે તમારી મજા, આનંદ, ખુશી, સુખ કે હળવાશને તમારા હાથે જ મસળી નાખો.

છેલ્લો સીન

જીવનની મીઠાશને માણવા માટે આપણી પાસે ભૂતકાળને ભૂલવાની શક્તિ હોવી જોઈએ.

– અજ્ઞાત

kkantu@gmail.com

Source -courtesy : http://www.sandesh.com/article.aspx?newsid=226591
_________________________________________________

A HEART TOUCHING AND INSPIRING VIDEO

When you complain about so many things in your life see this heart touching video

( 293 ) એક બાંયનું રંગીન સ્વેટર – એક યુવાન યુગલના અદભૂત પ્રેમની સત્ય કથાનો વિડીયો

 

આ અગાઉની પોસ્ટ નંબર ૨૯૦ માં આપણે પ્રેમ અને પ્રેમની વ્યાખ્યા વિષે વાંચ્યું  અને વિચાર્યું .

એ પોસ્ટના અનુસંધાનમાં આજની પોસ્ટમાં એક સુંદર અને યુવાન પતી-પત્નીના પ્રેમની કથા કહેતો વિડીયો નીચે મુકેલ છે .

મુંબઈ શહેરમાં બનેલી એક સત્ય ઘટના ઉપર આધારિત આ વિડીયો છે .પુસ્તકોના પાનાઓમાં અને નેટ ઉપર આપણે ઘણી કાલ્પનિક પ્રેમ કથાઓ વાંચીએ છીએ પરંતુ આ વિડીયોમાં જે દંપતીની વાત કહેવાઈ છે એ પુસ્તકોમાંની કાલ્પનિક વાર્તાઓ કરતાં વિશેષ એવી એક સંવેદનશીલ સત્ય કથા છે .

પતિ અને પત્ની લગ્નના પવિત્ર સંબંધથી જ્યારે જોડાય છે ત્યારે એકબીજાને સુખમાં અને દુઃખમાં સાથ આપવાની પ્રતિજ્ઞા લેતાં હોય છે .

લગ્નથી જોડાઈ એક બીજાને સહારે સંસારની યાત્રા શરુ કરે છે અને નવા અને ઉજળા ભવિષ્યનાં સ્વપ્નાં સેવતાં હોય છે .

પરંતુ સજોડે લાંબા સમય સુધી સુખ ભોગવવાનું  બધાના નશીબમાં એક સરખું લખ્યું નથી હોતું .

આ વિડીયોમાં કહેવાયું છે એમ એક સુંદર અને યુવાન પતી-પત્નીની જીવન યાત્રા આનંદથી ચાલી રહી હતી ત્યાં જ એની પત્ની કમનશીબે કેન્સરના જીવલેણ રોગમાં સપડાઈ જાય છે .પત્નીની આ દશામાં પણ ઘરનો ખર્ચ કાઢવા માટે પતિને એની નોકરી માટે ગાડીમાં જવું જ પડે એ સ્વાભાવિક છે .

પત્ની જાણે છે કે હવે એના જીવનના ગણતરીના જ દિવસો  બાકી રહ્યા છે . આ પરિસ્થિતિમાં પતિનો જેટલો બની શકે એટલો વધુ સહેવાસ મળી રહે એટલા માટે એ પતિની સાથે રોજ ગાડીમાં એને છેલ્લા સ્ટેશન સુધી મુકવા જાય છે અને વળતી ટ્રેનમાં પાછી આવે છે .

આ ટ્રેનની મુસાફરી દરમ્યાન એ એના પતિ સાથે વાતચીત કરતાં કરતાં પતિને પહેરવા માટે ગરમ લાલ રંગનું  સ્વેટર ગૂંથતી રહે છે .

આ પ્રમાણે લગભગ સ્વેટર ગૂંથવાનું પુરું કરવામાં એની એક જમણી બાજુની બોય બાકી રહે છે અને એની પત્ની કેન્સરના રોગનો ભોગ બનીને છેવટે મોતને ભેટે છે .

આ યુવાન પતિનો વિદાય થયેલ પત્ની માટેનો પ્રેમ એટલો ઉચ્ચ કક્ષાનો છે કે પત્નીની યાદગીરીમાં પત્નીએ અધૂરું છોડેલું એક બોયનું સ્વેટર પહેરીને જ એ ઓફિસમાં ટ્રેનમાં નોકરી કરવા જાય છે . લોકો એ જોઈને શું કહેશે એની એને પરવા નથી .

એની પત્નીની નાજુક આંગળીયો વડે પ્રેમથી ગુન્થાયેંલું સ્વેટર એના શરીરને જાણે કે કોઈ અજબ પ્રકારની હુંફ આપતું ન હોય !

સુખી દામ્પત્યની જીવન યાત્રાની સફર આનંદથી ચાલી રહી હોય ત્યારે જ એકાએક કોઈ વિપરીત સંજોગોનો શાપ આ સુખી જોડાને આભડી જતાં એક પાત્ર આ જગતમાંથી જ્યારે એકાએક વિદાય લઇ લે છે ત્યારે જીવિત પાત્રના જીવનમાં એક પ્રકારનો પૂરી ન શકાય એવો શૂન્યાવકાશ વ્યાપી જતો હોય છે .

જીવનની આ કરુણ વાસ્તવિકતાનો જીવિત પાત્રને એની બાકીની જિંદગીના અંત સુધી સામનો કરવો જ પડે છે .That cannot be cured ,should be endured એટલે કે જેનો બીજો કોઈ ઉપાય નથી એને સહન કર્યે જ છુટકો એવું મન સાથે સમાધાન કરવું જ પડે છે .

દિવંગત થયેલ પત્ની સાથે વીતાવેલી એક એક પળની કિંમત શું હોય છે તેનો અહેસાસ તો પતિને પત્નીની દુખદ વિદાય પછી જ આવતો હોય છે .જેને રામબાણ વાગ્યા હોય એ જ એકાએક આવી પડેલા અને પૂરી ન શકાય એવા શૂન્યવકાશને પૂરી રીતે પરખી શકે !  

મુહોબ્બતના સવાલોના કોઇ ઉત્તર નથી હોતા,

અને જે હોય છે તે એટલા સધ્ધર નથી હોતા;

મળે છે કોઇ એક જ પ્રેમીને સાચી લગન દિલની,

બધાયે ઝેર પીનારા કંઇ શંકર નથી હોતા.

– શેખાદમ આબુવાલા

આવા એક આદર્શ પ્રેમની મિશાલ રજુ કરતા એક યુવાન યુગલની  કરુણ પ્રેમ કહાનીને એક પ્રવક્તાના

શબ્દોમાં નીચેના વિડીયોમાં સાંભળો અને જુઓ . 

———————————————————————————————-

લય સ્તરો બ્લોગમાં પ્રગટ  શ્રી જયંત પાઠકનું એક સોનેટ “વિખૂટું ”  આજની આ પોસ્ટના

વિષય ઉપર વધુ પ્રકાશ પાડે એવું છે .

 વિખૂટું – જયન્ત પાઠક ( સૉનેટ )

લય સ્તરોના સૌજન્યથી આ આખું કાવ્ય અહીં વાંચો 

————————————————–

પોસ્ટને અંતે ૧૯૭૮ ની ફિલ્મ સાજન બિન સુહાગન નું ગાયક યસુદાસના મધુર કંઠે

ગવાયેલ એક ભાવવાહી પ્રેમ-ગીત સાંભળો અને કશિશ અનુભવો .

આ ગીત એ વખતના પ્રખ્યાત અભિનેતા રાજેન્ર્કુમાર અને અભિનેત્રી નુતન ઉપર ફીલ્માયું છે .

Sajan Bina Suhagan – Madhuban Khushboo Deta Hai – Yesudas


 

( 292 ) એક પૂતળામાં કેદ ગાંધી બાપુનો મહિલાઓને સંદેશ

મારા એક નેટ મિત્ર તરફથી એક પૂતળામાં ઉભેલા ગાંધી બાપુ વાંકા વળીને પોતાની લાકડી એક બાળાને
 
આપી રહયા છે એમ દર્શાવતું એક ચિત્ર મને એમના ઈ-મેલમાં મળ્યું .
 
આ ચિત્ર અને એનો સંદેશ મને ગમ્યો .
 
કેટલાંક ચિત્રો એવાં હોય છે જે મુંગા રહીને પણ અનેક શબ્દો બોલતાં હોય છે .
 
ગાંધી બાપુનું નીચેનું ચિત્ર જોતાં મારા મનમાં જે વિચાર મંથનો રચાયાં એમાંથી જન્મી મારી
 
એક અપદ્યાગદ્ય રચના રૂપી નવનીત જેને આજની પોસ્ટમાં પીરસતાં આનંદ થાય છે .
 
આશા છે વાચકોને એનો આસ્વાદ લેવાનું ગમશે .
 
વિનોદ પટેલ
—————————————————
 
પુતળામાં કેદ ગાંધી બાપુ શું કહે છે ?
 

Gandhiji in statue and a Girl -stick

હે બાળા , નજીક આવ , લઇ લે મારી લાકડી ,
આ સમય છે સીધા કરવાનો સૌ દુષ્ટોને ,
જે મહિલાઓને રોજે રોજ પજવી રહ્યા .
 
ઠેર ઠેર મારા નામે, મારા જતાં ,
ઉભાં કર્યાં તમોએ મારાં પુતળા ને રસ્તાઓ
કામ જાણે પતી ગયું હવે એમ માની ,
મારુ નામ વટાવી ખુરશી પર ચઢી બેઠા .
સત્ય ,અહિંસા ,રામરાજ્યની મારી શીખ ,
હવામાં જાણે ઉડી ગઈ !
 
રહેવાતું નથી અને સહેવાતું નથી મારાથી ,
રોજ બરોજ ચાલતું આ બખડજંતર જોઈ ,
દુષ્ટો બહું વધી ગયા અને એમના દ્વારા ,
નારીઓ પરના અત્યાચારો  કેટલા વધી ગયા!
ઓ નારીઓ , મારી સાથે રહી, બહાદુર બની ,
સત્યાગ્રહની તમોએ લડત લડી , જીતી ,
એ શું બધું ભૂલી ગયાં ?
 
પહેલાં જેમ, હવે નથી રહી તું અબળા ,
નારી તું તો છે એક નારાયણી ,
રાણી લક્ષ્મીબાઈ , દુર્ગા અને ચંડિકા.
અવકાશમાં ઉડતી જે એ શું દુષ્ટોથી ડરે !
જે કર જુલાવે પારણું એ
જગ પર શાશન કરે એ વાત કેમ ભૂલે !
 
દુષ્ટોને સીધા કરવામાં નથી હિંસા ,
મને ન ખપે નબળાઓની અહિંસા !
માટે સબળા થઇ જા , બહાદુર બની જા ,
સોટી મારી આ વાગશે ત્યારે જ
એ દુષ્ટો , અત્યાચારીઓ , ભ્રષ્ટાચારીઓ ,
દેશને વગોવતા સૌ લોકો શાનમાં આવશે .
 
માટે ફરી કહું , ઓ બાળા,લઈ લે મારી લાકડી ,
 સીધા કર એ સૌ દુષ્ટોને , રોજ તને પજવતા .
 
— વિનોદ પટેલ
 

( 291 ) શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીની એક હાસ્ય રસિક વાર્તા – ગુજરાતીઓને ગમતું શ્રીમાન બલ્લુભાઈનું સ્વપ્ન….

શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી

શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી

ગુજરાતી સાહિત્યકારો કોશ -૨૦૧૩માં અન્ય સાહિત્યકારો સાથે જેમનું નામ પણ સામેલ છે એવા એક નીવડેલ લેખક અને સાહિત્યકાર મારા મિત્ર  શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીનો વાર્તાના આ બ્લોગ  ની  તાજી વાર્તા # ૫૯  “ગુજરાતીઓને ગમતું શ્રીમાન બલ્લુભાઈનું સ્વપ્ન..”એમણે મને ઈ-મેલથી મોકલી .આ વાર્તા વાંચતા જ મને ગમી ગઈ .
 
શ્રી પ્રવીણભાઈ મૂળ સુરતી લાલા છે એટલે એમનામાં હાસ્ય રસ ભરપેટે ભર્યો છે . એમનો આ અનુભવ આધારિત હાસ્ય રસ એમની ઘણી વાર્તાઓમાં દેખાઈ આવે છે .
 
આ વાર્તામાં પણ શ્રી પ્રવીણભાઈ એક હાસ્ય લેખક બની ગયા છે . એમાં હાલની રાજકીય રીતિનીતિ ઉપર કટાક્ષ પણ  છે .
 
આજે પોસ્ટ કરવામાં આવેલી એમની ઉપરોક્ત વાર્તામાં એક પાત્ર શ્રીમાન બલ્લુભાઈને આવેલ એક સ્વપ્ન મારફતે લેખકના કટાક્ષનો જુઓ આ એક નમુનો :
 
‘ઠેર ઠેર મોદી મંદિરો બંધાયા હતા. તેમાં બધા સંત બાપુઓ મોદીપુરાણની કથા કરતા હતા. બધા ભક્ત જનોને ચાવાલા ફેમિલી તરફથી શીરાને બદલે સુરતી ખમણનોલોચો પ્રસાદમાં અપાતો હતો. અમદાવાદમાં ગાંધીજીના આશ્રમમાં બકરીના દૂધની મોટી ડેરી ખોલવામાં આવી હતી. બકરીને દોહવાનું કામ સોનિયાદેવીની દેખરેખ હેઠળ મનમોહનજી કરતા હતા. બકરીના દૂધમાં આરોગ્યને નુકસાન કરનાર ચરબીયુક્ત ભેંસનુ દૂધ ભેળવવાનો ભ્રષ્ટાચાર ન થાય તે માટે અન્ના કમીશન એના પર સતત નજર રાખતું હતું.’
 
ભારતના ૬૭મા સ્વાતંત્ર્ય દિવસના આ શુભ દિવસે વિનોદ વિહારના વાચકો આ હાસ્ય અને કટાક્ષ મિશ્રિત રસિક વાર્તા વાંચવાનો આનંદ લેશે એવી આશા છે .
 
નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરીને શ્રી પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રીના આ હાસ્ય-કટાક્ષમય લેખનો આનંદ માણો .
 
 
વિનોદ વિહારના વાચકોને ભારતના  ૬૭મા સ્વતંત્રતા દિને હાર્દિક અભિનંદન અને અનેક શુભેચ્છાઓ .
 
વિનોદ પટેલ
___________________________________________________

Happy Independence Day

 
ઉપરની વાર્તામાં જેમનો ઉલ્લેખ કરાયો છે એવાં ગુજરાત અને હવે તો ભારતના  લોકપ્રિય નેતા શ્રી નરેન્દ્ર
 
મોદીએ ભારતના ૬૭મા સ્વાતંત્ર્ય દિવસે ત્રિરંગો ધ્વજ ફરકાવ્યા પછી લાલન કોલેજ , ભુજ, કચ્છ ખાતે કરેલ
 
ઉદબોધનને નીચેના વિડીયોમાં સાંભળો .
 
There is a need to change the status quo-ist mindset for the progress of the country:
 
Shri Modi’s address while unfurling Tricolour at Lalan College, Bhuj
 
 
 
( શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના બ્લોગની આ લીંક ઉપર આ દિવસની ઉજવણીના સમાચાર તસ્વીરો  સાથે જોવા મળશે .)
 
 
 
 
 
 

(290 ) “પ્રેમની વ્યાખ્યા ” અને “હું શા માટે લખું છું?” વિષે શ્રી પી.કે.દાવડાના વિચારો ….. (સંકલિત )


(Photo courtesy – Google images )

 માત્ર અઢી અક્ષરના શબ્દ પ્રેમની વ્યાખ્યા થોડા શબ્દોમાં થઇ શકે એવી સરળ નથી .
 
વિકિપીડીયાની આ લીંક ઉપર પ્રેમ અને પ્રેમની વ્યાખ્યા ઉપર સુંદર વાંચવા જેવી માહિતી એકત્રિત કરીને
 
આપવામાં આવી છે એ વાંચવા જેવી છે .
 
એમાં જણાવ્યું છે એમ “પ્રેમ એ સ્નેહ (affection) , આસક્તિ (attachment)ની તીવ્ર વૃત્તિ સંબંધિત ઘણી બધી લાગણી (emotion) અને અનુભવો પૈકીની એક છે. પ્રેમ શબ્દને સામાન્ય આનંદ (pleasure) થી માંડીને તીવ્ર આંતરવૈયક્તિક આકર્ષણ જેવી વિવિધ લાગણીઓ, સ્થિતિઓ અને અભિગમોના સંદર્ભમાં ટાંકી શકાય છે. શબ્દ પ્રેમ ક્રિયાપદ અને નામ બંને છે.પ્રેમ એ એક જ લાગણી નથી, પરંતુ બે કે બેથી વધારે લાગણીઓમાંથી નીપજેલું સંવેદન છે.”
 
પ્રેમ અથવા તો સીને જગતનો પ્રિય શબ્દ મહોબતને હૃદય સાથે સંબંધ છે. પ્રેમ એ શબ્દોના બંધન બહાર હૃદયથી અનુભવ કરવા જેવી લાગણી યા અનુભૂતિ છે . એટલા માટે તો એનું પ્રતિક ( Symbol )  હૃદય (Heart)ની આકૃતિ છે .
 
પ્રેમનો પ્રભાવ દરેક પ્રકારના અભાવને દુર કરે છે .
 
અંતે , પ્રેમ વિષે મને ગમેલાં કેટલાંક અવતરણો નીચે ટાંકુ છું .
 
પ્રેમના દરિયાને કિનારા નથી હોતા ,
એમાં પડનારા બધા તરનારા નથી હોતા ,
કિનારો ભલે મળે ન મળે , તરણાંને ભરોંસે ,
તરનારના હોંસલા ઓછાં નથી હોતા .
— સંજ્ય જોશી
 
પ્રેમના કવિ સ્વ .કલાપીનું ટૂંકું જીવન પ્રેમ રસથી ભરપુર હતું  .  પ્રેમ વિષે એમનાં આ બે  આ અવતરણ કેટલા
 
સુંદર છે !
 
બન્ને આત્મા રસમય થતાં એકય નું પાન થાતું ,
તે દ્રષ્ટિમાં લય થઈ ગઈ વિશ્વની સૌ ઉપાધી -કલાપી
 
જરાક અમથી હૂંફથી , આ બરફ કેવો પીગળવા લાગ્યો !
હૂંફ ચીજ જ એવી છે, માણસને પોતાનો આકાર ભુલાવી દે ! – કલાપી
 
 
એમની છોતેર વર્ષની પાકટ ઉંમરે પણ નિવૃતિના સમયમાં સાહિત્ય પ્રવૃતિમાં વ્યસ્ત રહેતા , ફ્રિમોન્ટ ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી મારા મિત્ર શ્રી પી.કે. દાવડાજીએ ” પ્રેમની વ્યાખ્યા ” અને  “હું શા માટે લખું છું?” એ નામના એમના બે લેખો ઈ-મેલથી મને સપ્રેમ મોકલી આપ્યાં છે .
 
આ બે ટૂંકા લેખોમાં એમણે એમના અનુભવો આધારિત વિચારો રજુ કર્યાં છે .
 
આ લેખો સૌને માટે  વિચાર પ્રેરક ઈ એને આજની પોસ્ટમાં પ્રગટ કરતાં આનંદ થાય છે .
 
મને આશા છે નીચે પોસ્ટ  કરેલ શ્રી દાવડાજીના બે લેખો  આપને વાંચવા અને વિચારવા ગમશે .
 
આ લેખોના વિષય અંગે આપ શું વિચારો છો એને પ્રતિભાવ રૂપે પાઠવવા માટે વાચકોને મારું પ્રેમ ભર્યું નિમન્ત્રણ છે .
 
વિનોદ પટેલ
 
——————————————————————-
Mr. P.K.DAVDA

Mr. P.K.DAVDA

 
પ્રેમની વ્યાખ્યા – લેખક શ્રી પી.કે. દાવડા
 
પ્રેમ વિષે ઘણું બધું બોલાયું છે અને લખાયું છે, પણ હજી સુધી કોઈ પ્રેમની સંતોષકારક વ્યાખ્યા આપી શક્યું નથી. પ્રેમની સંતોષકારક વ્યાખ્યા શોધવા મેં અહીં પ્રયત્ન કર્યો છે અને પ્રત્યેક વ્યાખ્યા માટેના કારણો પણ આપ્યા છે.
 
“પ્રેમ એક પ્રકારનું “એનેસ્થેસિયા” છે.” આ વાત ઘણે અંશે સાચી છે. ઓપેરેશન વખતે એનેસ્થેસિયા આપી ડોકટર ગમે તેવી વાઢ-કાપ કરે છે તો પણ આપણને કંઈ ખબર પડતી નથી. આજકાલ પ્રેમમા પડેલા લોકોની હાલત પણ લગભગ આવી જ છે.
 
“પ્રેમ પારા જેવો છે.” હાથમા રહે પણ મુઠ્ઠીમા ન રહે, સરકી જાય.
     
“પ્રેમ યુધ્ધ જેવો છે.”  શરૂ થઈ જાય છે, રોકવું મુશ્કેલ છે. આ વાત એટલે  પણ સાચી છે કે જેમ યુધ્ધ પુરું થયા બાદ ચારે કોર બરબાદી જોવા મળે છે તેમ પ્રેમ ખતમ થયા પછી લગભગ આવું જ દેખાય છે.
 
“પ્રેમ દુનિયાને ફેરવતું નથી, દુનિયામાં ફેરવે છે.” આ વિષયમાં મારે કંઈ કહેવાની જરૂરત છે?
 
“પ્રેમ એક કલ્પના છે.” લગ્ન એક હકીકત છે.
 
“નશીબદાર લોકોનો પ્રેમ સિતાર જેવો છે.” વચ્ચે વચ્ચે સંગીત બંધ થઈ જાય પણ એના તાર સાબૂત હોય છે.
આમ ઘણા ફાંફા માર્યા છતાં પ્રેમની કોઈ બંધ બેસતી વ્યાખ્યા સાહિત્યમા તો મળી નહિં. એંજીનીઅર હોવાથી ગણિતની મદદ લેવાની કોશીશ કરી. વિચાર કર્યો  Squareroot of love શું હશે? ખૂબ ગણત્રી કર્યાં પછી જવાબ આવ્યો, “Attraction”. મને તો ગણિત પર વિશ્વાસ છે,
 
પણ લોકો માનશે કે નહિં એવી શંકા હોવાથી સાહિત્યમાં જ શોધ ચાલુ રાખી.
 
આખરે સંત કબીરદાસે જવાબ આપ્યોઃ
 
પોથી પઢી પઢી જગ મુઆ, પંડિત ભયા ન કોય,
ઢાઈ અક્ષર પ્રેમકા ,પઢે સો પંડિત હોય.
 
પ્રેમ ન બાડી ઉપજે , પ્રેમ ન હાટ બિકાય ,
રાજા-પરજા  જેહી રુચે, સીસ દેઈ લે જાય.  
 
પ્રેમ છિપાયા ના છીપે, જો ઘટ પ્રગટ હી હોય ,
જોકિ મુખ બોલે નહિ, નયન દેત હૈ રોય . 
 
     -પી.કે.દાવડા, ફ્રિમોન્ટ, કેલીફોર્નીયા .
____________________________________
 
હું શા માટે લખું છું?
 
મારા માતા-પિતાથી ગણું તો મારી આજે ચોથી પેઢી ચાલે છે. કેટલાક લોકોની પાંચમી પેઢી પણ આવી ચૂકી હશે. આ દરમ્યાન માનવ-જીવનમાં મોટાપાયે પરિવર્તન આવી ગયું છે.
 
આ પરિવર્તનની અલગ અલગ સમાજમાં વધતી-ઓછી અસર થઈ છે. કેટલીક ખરાબ પ્રથાઓ નાશ પામી છે તો કેટલીક સારી પ્રથાઓ પણ લુપ્ત થઈ ગઈ છે. નવું બધું સારૂં અને જૂનું બધું ખરાબ એવા પ્રચારમાં આપણે ટબના પાણી સાથે ક્યાંક બાળકને પણ બહાર નથી ફેંકી દીધુંને? (Have we thrown out baby with bath water?)
 
મારા કેટલાક લખાણોએ એવી છાપ ઊભી કરી લાગે છે કે હું જુનું બધું સારૂં હતું અને નવું બધું ખરાબ છે એમ કહેવા માગું છું, પણ આ વાત સાચી નથી. મારો પ્રયત્ન આજની પેઢીને છેલ્લા ૬૦-૭૦ વર્ષનો આપણા સમાજનો ઈતિહાસ દર્શાવવાનો છે. મુલ્યાંકન કરવાનું મારૂં ગજું નથી.  
 
હું જાણું છું કે છેલ્લા ૬૦-૭૦ વર્ષમાં થયેલા સામાજીક રીતરિવાજ અને રહેણીકરણીમાં આવેલા પરિવર્તનથી અનેક લાભ થયા છે. બાળ-મરણની સંખ્યા ઘટી છે, લોકોના આયુષ્યમા વધારો થયો છે.
 
નવા નવા ઉપકરણોને લીધે ગધ્ધા-મજૂરી ઘટી છે, શિક્ષિત લોકોની સંખ્યામાં જબરો વધારો થયો છે, મુસાફરી માટેની સગવડોમાં ખૂબજ સુધારો થયો છે અને લોકોની આર્થિક ઉન્નતિ થઈ છે. એની સામે આપણા બાળકોએ એમનું બચપણ ગુમાવ્યું છે, સંબંધોમાંથી સચ્ચાઈ જતી રહી છે, લાંબા આયુષ્યમાં અનેક રોગોની પીડા આવી ગઈ છે. શરીરની પ્રતિકાર શક્તિ ઘટી ગઈ છે, bottled water પીતા લોકો પણ રોગોની ઝપેટમાં આવી જાય છે. વડિલો પ્રત્યેનો આદરભાવ ઘટ્યો છે, સંયુક્ત કુટુંબો લગભગ ગાયબ થઈ ગયા છે, લગ્નની પરિભાષામાં ઝડપી બદલાવ આવી રહ્યો છે.
 
Sex ની બાબતમાં ઝડપથી આવી રહેલા પરિવર્તનને અટકાવી શકવામાં સમાજ અસમર્થ હોવાથી મુંગે મોઢે જોઈ રહ્યો છે. ગર્ભપાતની ગોળીઓની ટી.વી. મા જાહેરાતો આવે છે અને સંસ્કારી ગણાતાં છાપાં તથા મેગેજીન્સમાં sex ના પ્રકાર અને વૈવિધ્યનું વર્ણન કરવામાં આવે છે.  
 
હું નથી કહેતો કે મારા બાળપણ અને યુવાનીના સમયમાં બધું સારું હતું, હું તો માત્ર એટલું જ કહું છું કે ત્યારે આવું ન હતું.
 
સાંભળ્યું છે કે શ્રીકૃષ્ણના અંતિમ દોર(યાદવાસ્થળી)માં લગભગ બધું અત્યારે છે એવું જ હતું.!
 
   -પી.કે.દાવડા, ફ્રિમોન્ટ, કેલીફોર્નીયા
 
———————————————————————————————————
 
ઉપર પ્રેમ વિશેનો લેખ વાંચ્યા પછી પ્રેમ દીવાની મીરાંબાઈની એક જાણીતી રચનાને મધુર સ્વર
 
અને સુંદર સંગીતને સથવારે નીચેના વિડીયોમાં સાંભળીને હરિના પ્રેમમાં તમે પણ પાગલ બની જાઓ ! 
 
પ્રેમની, પ્રેમની, પ્રેમની રે;મુને લાગી કટારી પ્રેમની – વિડીયો
 
  સ્વર :- નિશા ઉપાધ્યાય , સંગીત :- આસિત દેસાઇ ,રચના- મીરાંબાઇ
 
 
 
પ્રેમની, પ્રેમની, પ્રેમની રે;
મુને લાગી કટારી પ્રેમની.
 
જળ જમુનાનાં ભરવા ગયા’તાં;
હતી ગાગર માથે હેમની રે;
 
કાચે તે તાંતણે હરિજીએ બાંધી;
જેમ ખેંચે તેમ તેમની રે;
 
બાઈ મીરાં કહે પ્રભુ ગિરધર નાગર;
શામળી સૂરત શુભ એમની રે;
 
         –મીરાબાઈ
 
__________________________________________
 
અહં વિષે શ્રી પી.કે.દાવડાનો શબ્દોનું સર્જન બ્લોગમાં પ્રગટ એક લેખ પણ
 

( 289 ) કવિ શ્રી હેમેન શાહ અને એમની રચનાઓ – લેખક શ્રી સૌરભ શાહ

સુરત નિવાસી મારા સાહિત્ય રસિક મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે એમની

ઈ-મેલમાં કવિ હેમેન શાહના કાવ્ય પુસ્તકનું સરસ રસ દર્શન કરાવતો

મુંબઈ સમાચારમાં પ્રગટ શ્રી સૌરભ શાહ લીખિત એક લેખ મોકલ્યો છે .

આ સાહિત્યિક લેખ મને ગમી જતાં, શ્રી ઉત્તમભાઈ , શ્રી સૌરભભાઈ અને મુબઈ સમાચારના આભાર
સાથે આજની પોસ્ટમાં મુકતાં આનંદ થાય છે .
આશા છે વિનોદ વિહારના વાચકોને પણ એ લેખ જરૂર ગમશે .
વિનોદ પટેલ

—————————————-

 

 

 

 

kavi hemen shah

કંઠને શોભે તો શોભે   માત્ર પોતાનો અવાજ પારકી રૂપાળી કંઠી બાંધવાનું છોડીએ

 

                                                                      સન્ડે મોર્નિંગસૌરભ શાહ
 
  આ વર્ષના ‘કવિ કલાપી   ઍવોર્ડ’ના હક્કદાર હેમેન શાહના કોઈ બે જ શેર યાદ કરવાના હોય તો હું   જિંદગીના નિચોડસમા આ બે શેર ટાંકું:
 
  મન ન માને એ જગાઓ પર   જવાનું છોડીએ,
 
  કોઈના દરબારમાં હાજર   થવાનું છોડીએ.
 
  કંઠને શોભે તો શોભે   માત્ર પોતાના અવાજ,
 
  પારકી રૂપાળી કંઠી   બાંધવાનું છોડીએ.
 
  ખુમારીની માત્ર વાતો ન હોય.   સ્વાભિમાન અને આત્મસન્માનનાં માત્ર બણગાં ફૂંકવાનાં ન હોય. સેલ્ફ એસ્ટીમ શું ચીજ   છે તેની જાણ કડવાસારા અનુભવો થયા પછી થતી હોય છે. જે કવિ આ બધામાંથી પસાર થઈ   ચૂક્યા હોય એ જ આટલી સરળ ભાષામાં આવી ગહન વાત રજૂ કરી શકે. કવિ હેમેન શાહ આવા   ખુદ્દાર સમકાલીન ગુજરાતી કવિઓમાં પહેલી હરોળમાં સ્થાન ધરાવે છે.
 
  વ્યવસાયે ડૉક્ટર, ડર્મેટોલોજિસ્ટ   જેમને સાદી ભાષામાં સ્કિન સ્પેશિયાલિસ્ટ કહેવાય. પિતા અમૂલ શાહ પણ જાણીતા ડૉક્ટર   હતા અને લઘુબંધુ નીલેન શાહ પણ વિખ્યાત ઓર્થોપેડિક. ડૉક્ટર ફેમિલીમાં ઉછેર એટલે   કવિને આમ કવિ જેવી આર્થિક હાડમારીમાંથી પસાર નહીં થવું પડ્યું હોય. પણ જિંદગીની   બધી ખુશીઓ કે જિંદગીનાં બધાં સપનાંઓ માત્ર આર્થિક સલામતીમાંથી નથી આવતાં. રોટી, કપડાં ને   મકાનની ચિંતામાંથી મુક્ત થઈ ગયા પછી માણસને અનેક લાલચો સતાવતી હોય છે. આવી   લાલચોનો સામનો કર્યા પછી જે વિચારો પ્રગટ થાય છે તે ભઠ્ઠીમાં ઓગળીને બહાર આવેલા   શુદ્ધ સોના જેવા હોય છે.
 
  કવિતા લખવાનું કામ માત્ર પ્રતિષ્ઠા   મેળવવા માટે નથી થતું. પોતાની આસપાસ જોયેલી અને પોતાની અંદર જિવાયેલી જિંદગીના   અનુભવોમાંથી સાર ગ્રહણ કરીને શબ્દોમાં મૂકવાનું કવિકર્મ સૌથી મહત્ત્વનું હોય છે.   હેમેન શાહ આ કર્મને વફાદારીથી વળગી રહ્યા છે. પોતાની જાતને સતત પ્રમોટ કર્યા   કરતા સાહિત્યકારો, લેખકો, પત્રકારોથી તેઓ ઘણા જુદા છે. કવિતા લખાઈ ગયા પછી એનું શું   કરવાનું? કશું જ નહીં,   હેમેન શાહ કહે છે અને આ ભાવને   પદ્યમાં મૂકતાં લખે છે:
 
  તરતું મૂકી લખાણ, ખસી જાવ બાજુએ,
 
  કાગળની હોડીને કદી ધક્કા   મરાય નહીં.
 
  પોતાના સર્જનનો અને   પોતાના નામનો હાઈપ ઊભો કરવાનો આ કોઈ શો બિઝનેસ નથી. ચૂપચાપ લખીને બાજુમાં સરકી   જવાની આ કળા છે. આ લખાણોમાંથી જે ટકવાનું હશે તે ટકશે. નરસિંહ, મીરાં કે સૂરદાસે મુશાયરાઓ ગજવ્યા નથી છતાં ટક્યાં છે. સત્ત્વશીલ   સર્જન તાળીઓનું, પ્રસ્તાવનાઓનું કે પબ્લિક રિલેશનશિપનું મોહતાજ   નથી હોતું.
 
  સર્જનમાં અનુકરણ મૃત્યુ સમાન છે.   કોઈના જેવું લખવું એટલે મૂળની છઠ્ઠી ફોટોકોપી બનીને સાહિત્યના બજારમાં મહાલવું.   વિચારોમાં અને રજૂઆતમાં જે પોતાની રીતે આગળ વધે છે તે જ સાહિત્યકારના શબ્દો અમર   બને છે. રિફ્લેક્ટેડ ગ્લોરીમાં ઊજળા દેખાઈને કે કોઈ મહાનુભાવનો હાથ પકડીને તમે   ક્યાં સુધી પ્રવાસ કરી શકવાના છો?   હેમેન શાહે પોતાની આસપાસ આવું ઘણું   ઘણું જોયું છે. અને એટલે જ એ કહી શકે છે:
 
  ચાંદની રાતે સરોવર બનવું   તો સૌને ગમે,
 
  આગિયા બનવાની હિંમત થાય   તો કંઈ થઈ શકે.
 
  હેમેન શાહનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ‘ક, ખ કે ગ…’ ૧૯૮૮માં   તૈયાર થયો અને ૧૯૮૯માં ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીએ એ પ્રગટ કર્યો એ પહેલાંથી એક ભાવક   તરીકે હું એમની સર્જનપ્રક્રિયાનો સાક્ષી અને ચાહક રહ્યો છું. ત્રણ દાયકા કરતાં   વધુ સમય પહેલાં જે કવિ માનવ સંબંધોની આરપાર આ રીતે જોઈ શકે એ કવિની સમજણ કેટલી   પુખ્ત હશે, વિચાર કરો:
 
  ઈસુ ઉપર ફેંકાયેલા પથ્થર   તપાસ કર,
 
  લોહી વડે લખાયેલા અક્ષર   તપાસ કર.
 
  ત્યાં મિત્રતાના અર્થને   ચોખ્ખો લખ્યો હશે,
 
  જુલિયસ સીઝરની પીઠનું   ખંજર તપાસ કર.
 
  સામાજિક ચેતના અને સાંપ્રત વેદના   જેવાં શબ્દજોડકાં વિવેચકો માટે અનામત રાખીએ. પણ કવિએ વર્તમાનયુગમાં સત્તાશાળીઓ   કેવા હોય છે તે જોયું છે, એમની આગળ ઝૂકી જતી પ્રજાનું કૌવત કેટલું છે તે પણ તપાસ્યું   છે. આ શેરમાં ખાખી અને ખાદી બેમાંથી કોઈપણ શબ્દ મૂકો, અર્થમાં કોઈ   ફરક નહીં પડે:
 
  ખાખી વરદી પહેરી એક   મવાલી નીકળે,
 
  ને સલામી ઝીલતી રૈયત   નમાલી નીકળે.
 
  પ્રેમનો સંબંધ કેવી રીતે જન્મે છે, કેવી રીતે   ઓસરે છે અને સૌથી મહત્ત્વની વાત તો એ કે શા માટે એ ઓસરે છે – આ વિશે અનેક કવિઓએ   પોતપોતાના મૌલિક અંદાજમાં યાદગાર પંક્તિઓ લખી છે. દરેકનો પોતાનો મિજાજ છે, દરેકની   પોતાની અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ છે અને દરેક પાસે રજૂઆતની આગવી શૈલી છે. હેમેન શાહ પણ આ   જ વિચારોને પોતાની મૌલિક બાજુમાં,   નોખા પોઈન્ટ ઓફથી રજૂ કરે છે:
 
  જન્મની મુખપૃષ્ઠ જેવી   સનસનાટી હોય છે,
 
  ક્યાંક નીચે નોંધમાં   મૃત્યુ મુકાતું હોય છે.
 
  ચાહવામાં હૂંફ છે કેવળ   અમુક માત્રા સુધી,
 
  એ પછી તો માત્ર આડેધડ   દઝાતું હોય છે.
 
  ‘ક,   ખ અને ગ…’ના   પ્રાગટ્યના લગભગ દાયકા પછી હેમેન શાહનો બીજો કાવ્યસંગ્રહ પ્રગટ થાય છે – ‘લાખ ટુકડા   કાચના.’ હૂંફ અને દાઝવાની વાતનું અનુસંધાન આ સંગ્રહના પહેલા જ પાને   જોવા મળે છે:
 
  પ્રેમના પ્રકરણ વિશે કંઈ   બોલવાનું છોડીએ,
 
  ચોપડીમાં એક વચ્ચે કોરું   પાનું છોડીએ.
 
  કવિએ માત્ર પ્રેમની કે સંબંધોની   વાતો નથી કરવાની. એની આસપાસનું જગત એના કરતાં ઘણું વિશાળ છે. હેમેન શાહ આ વાત   સમજે છે. એમને નવા રસ્તાઓની ખોજ છે. પણ ચારે તરફથી સલામત થઈ ગયેલી જિંદગીમાં નવો   રસ્તો શોધવો હોય તોય કેવી રીતે શોધવો?
 
  હોય રમણીય રસ્તાઓ જે   સ્થળ ઉપર,
 
  માર્ગ ત્યાં શોધવાનું   વિકટ હોય છે.
 
  કવિમાં આ સમજ છે એટલે જ   એમણે એક વખત લખ્યું હતું:
 
  એક પણ તૈયાર કેડી ના ગમી,
 
  ત્યારથી યાત્રા શરૂ શાયદ  થઈ.
 
  સો વખત બોલાયેલું જુઠ્ઠાણું એકસો   એકમી વખત લોકોને સત્ય લાગવા માંડે છે એવા હિટલરના પ્રચાર સલાહકાર ગોબેલ્સના   વિધાનને વારંવાર ખોટું પડતાં જોયું છે. જે ખોટું નથી એને તમે લાખ વાર ખોટું છે, ખોટું છે   કહેશો તો પણ એમાં રહેલા સત્યની એક કાંગરી પણ ખરવાની નથી. આ જ વાત કવિ કેવી રીતે   જુએ છે?
 
  દરરોજ અંધકારનો પ્રચાર   થાય છે,
 
  તો પણ અજાયબી છે કે સવાર   થાય છે.
 
  જલદી નિરાશ થઈ જાય કે થાકી જાય એ   કવિ નહીં. એણે તો રવિનું કિરણ પણ ન પહોંચી શકે એવાં અંધારાંઓ ઉલેચવાનાં હોય છે.   કવિના શબ્દોમાં સત્ય પ્રગટે છે. આ સત્ય ક્યારેક કડવું હોવાનું, ક્યારેક   નગ્ન. કવિને સત્યના સ્વાદ કે સ્વરૂપ સાથે નહીં પણ એના મૂળ તત્ત્વ સાથે નિસબત છે.   એટલે જ એ જે જુએ છે તે પોતાના આવરણ વિનાના,   ઢાંકપિછોડા વિનાના શબ્દોમાં પ્રગટ   કરે છે:
 
  જંગલનો કાયદો બધે જ છે   અમલ મહીં,
 
  જેની ગતિ હો મંદ, એ શિકાર થાય છે.
 
  હેમેન શાહના બેઉ ગઝલ સંગ્રહની લગભગ   બધી જ કે ઘણીખરી રચનાઓ સમાવી લેતા અને એન. એમ. ઠક્કર એન્ડ કંપની દ્વારા પ્રકાશિત   પુસ્તકનું શીર્ષક એમના એક અમર શેરની યાદ અપાવનારું છે: ‘તો દોસ્ત હવે   સંભળાવ ગઝલ.’
 
  આ પછી ગયા વર્ષે ઈમેજ પબ્લિકેશન્સમાં   ત્રીજો કાવ્યસંગ્રહ ‘આખરે ઉકલ્યા જો અક્ષર’   પ્રગટ થયો. આમાંની પુસ્તકના ૬૩મા   પાને છે એ  રચના ‘પ્રિસ્ક્રિપ્શન’  લયસ્તરો ડૉટ  .કોમ માં વાંચવા જેવી છે .

  ગઝલસમ્રાટ અમૃત ઘાયલે હેમેન શાહની   ત્રિપદીઓ ‘નવનીત સમર્પણ’માં વાંચીને સામેથી પત્ર લખ્યો હતો: ‘મારી દાદ   મનોમન રાખું એટલો હું કંજૂસ નથી. (આવું કરનાર) સાચો સર્જક-શાયર હોઈ જ ન શકે માટે   આ પત્ર દાદને નિમિત્તે છે.’
 
  હેમેન શાહની બે ત્રિપદીઓથી સમાપન   કરીએ:
 
  ક્યાં થશે ગુજરાન? કંઈ નક્કી નથી,
 
  છે અળસિયાની સનાતન આ   દ્વિધા,
 
  કઈ તરફ પ્રસ્થાન? કંઈ નક્કી નથી.
 
  ***
 
  આખરે એક વાતનું તો સુખ   થયું,
 
  જો થઈ પ્રત્યેક બારી બંધ   તો
 
  કોઈ આપોઆપ અંતર્મુખ   થયું.

 

આભાર-સૌજન્ય  : મુંબઈ સમાચાર