વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

( 589 ) કવિતા અને ગઝલોમાં “જીવન”……-પી. કે. દાવડા

જીવન વિષે ઘણા લેખકો અને કવિઓએ ઘણું ઘણું લખ્યું છે. “જીવન શું છે ? “એ પ્રશ્ન ” હું કોણ છું ? ” જેવો ના સમજાય એવો એક કોયડો છે જેનો ઉકેલ શોધવો સહેલો નથી.

આજની પોસ્ટમાં શ્રી પી.કે.દાવડાએ મોકલેલ લેખ “કવિતા અને ગઝલોમાં “જીવન”એમના આભાર સહીત પોસ્ટ કરતાં આનંદ થાય છે.

આ લેખમાં એમણે જાણીતા કવિઓ/ગઝલકારો ની જીવન વિશેની કંડિકાઓ એકત્રિત કરીને મૂકી છે એ વાંચવી અને વિચારવી ગમે એવી છે.

આજની પોસ્ટના સંદર્ભમાં વી.વી. ની પોસ્ટ નંબર  (439 ) ” જિંદગી ” વિષય ઉપરની મારી કેટલીક સ્વ-રચિત વિચાર ક્ન્ડીકાઓ — મારી નોધપોથીમાથી પણ વાંચશો.

આ પોસ્ટમાં મારી નોધપોથીમાં ટપકાવેલી જિંદગી વિષય ઉપરની કાવ્યમય સ્વરૂપમાં મારી કેટલીક સ્વ-રચિત વિચાર ક્ન્ડીકાઓ પ્રસ્તુત કરી છે. 

વિનોદ પટેલ 

=================================

કવિતા અને ગઝલોમાં “જીવન”-પી. કે. દાવડા 

P.K.DAVDA

P.K.DAVDA

ગુજરાતી કવિતામાં કવિઓએ જીવન શબ્દનો ઉપયોગ પોતપોતાની કલ્પના પ્રમાણે કર્યો છે. મને આ બધી રચનાઓમાંથી ઉમાશંકર જોશીની આ પંક્તિઓ સૌથી વધારે ગમે છે.

 “સપનાનો વાણો, ને સ્નેહનો તાણો

બેનું      ગૂંથેલું     જીવન    જાણો;

આની  કોરે રમણા, પેલી કોરે ભ્રમણા

 વચ્ચે   વહ્યાં  જાય   જીવન    જમના.”

 જીવનની આનાથી વધારે સુંદર પરિકલ્પના હોઈ જ ન શકે. 

મકરંદ દવેને જીવન સિતાર જેવું લાગે છે. તેઓ પૂછે છેઃ

“ઓ દોસ્ત, વહેતા જીવનની
 આ કોણ સિતાર સુણાવે છે?
 આ બેઠો છે ક્યાં બજવૈયો ?
 કૈં સૂર નથી, કૈં સાજ નથી.”

 અકબરઅલી જસદણવાલા તો જીવનને પોતાની મરજી મુજબ ઢાળે છે. તેઓ કહે છેઃ 

“મનોરંજન કરી લઉં છું, મનોમંથન કરી લઉં છું,
પ્રસંગોપાત જીવનમાં પરિવર્તન  કરી  લઉં છું.

સમજપૂર્વક સમષ્ટિનું સમાલોચન કરી લઉં છું,
જીવનને હું વલોવી આત્મસંશોધન કરી લઉં છું.

સમય ક્યારે વિસામો ખાય છે ‘અકબર’ના જીવનમાં ?
વિસર્જન થાય છે  નિત્, નિત્ નવું  સર્જન કરી લઉં છું.” 

અમૃત ઘાયલે તો જીવન વિષે ઘણી બધી વાતો કરી છે. દા.ત. 

“જીવન જેવું જીવું છું એવું કાગળ પર ઉતારું છું,
ઉતારું છું    પછી    થોડું   ઘણું  એને  મઠારું  છું;
ફરક  તારા  ને મારા વિષે છે   એટલો   જાહિદ,
વિચારીને  તું જીવે છે  હું  જીવીને   વિચારું  છું.”

અહીં ઘાયલ જીવન સાથે છેડછાડ કરતા નથી, થોડું ઠીકઠાક કરી લે છે. 

તેઓ બીજી જ્ગ્યાએ લખે છેઃ

“જીવનનું પુછતા હો તો જીવન છે ઝેર ‘ઘાયલ’ નું
 છતાં હિંમત જુઓ કે નામ ‘અમૃતલાલ’ રાખે છે”

ભાઈ વાહ! ખરેખર હિંમતવાળા છે ઘાયલ. 

બીજી એક જ્ગ્યાએ ઘાયલને માશુકા વગરનું જીવન જીવવા જેવું જ નથી લાગતું,

“મજા ક્યાં છે, ખુશી ક્યાં છે, એ દિલ ક્યાં છે, જીગર ક્યાં છે?
 જીવનમાં   જીવવા   જેવું    કઈ   તારા   વગર   ક્યાં    છે ?”

ઘાયલ સાહેબ જરા શોધો, બીજું ઘણું બધું છે. 

બરકત વિરાણી તો જીવનને સાચું માનતા જ નથી. એમને તો સપના જેવું લાગે છેઃ

“જીવન ને સ્વપ્ન માનું છું, મગર ત્યાગી નથી શકતો,
છું  એવી  જાગ્રુતિમાં  કે  વધુ  જાગી  નથી      શકતો,” 

આદિલ’ મન્સૂરી સાહેબનું જીવન તો પાણીની જેમ વહી ગયું.

“પથ્થર બની હું જોતો રહ્યો કાળની ગતિ,
 વર્ષો જીવનનાં પાણી બનીને સરી ગયા.”

આદિલ સાહેબ, જીવન તો બધાનું ઝડપથી વહી જાય છે. 

અસિમ રાંદેરી સાહેબ તો પોતાનું જીવન કટકે કટકે જીવ્યા છે.

“બચપણ, યૌવન, વૃદ્ધાવસ્થા,
 જીવન  પણ   છે  કટકે  કટકે.”

આમ તો આપણું બધાનું જીવન કટકે કટકે જ જીવાય છે. 

બરકત વીરાણીએ ખૂબ સરસ વાત કહી છેઃ

‘બેફામ’  તોયે   કેટલું   થાકી   જવું     પડ્યું?
 નહિ તો જીવનનો માર્ગ છે ઘરથી કબર સુધી” 

અને આખરે, જીવનને ઈશ્વર અથવા માસુકાને સોંપનાર ગઝલકાર કહે છેઃ

“તમારી સૂચના  છે  સૌ  ગતિમાં

    તમે   કહ્યું   તો  ગગન   ફરે    છે

    તમારી   આંખોની   સાથ   સાથે

    અમારૂં   આખું   જીવન   ફરે   છે.”

અને અંતેઃ

“આ  મળ્યું  જીવન  છે જેવું એને જીવી જાણો,

અને મળ્યો જેમનો સાથ એને સહી પહેચાણો” 

-પી. કે. દાવડા

4 responses to “( 589 ) કવિતા અને ગઝલોમાં “જીવન”……-પી. કે. દાવડા

  1. Dhanesh Bhavsar November 18, 2014 at 8:07 PM

    दावडा साहेबनी काव्य पंक्तिओमां अंतिम पंक्ति स्पर्शी गई ।
    आ जीवन मल्युं छे जेवुं अेने जीवी जाणो
    अने मल्यो जेमनो साथ अेने सही पहेचानो ।
    आभार

  2. pragnaju November 18, 2014 at 7:40 PM

    કવિતા અને ગઝલોમાં “જીવન”……-પી. કે. દાવડાસાહેબનો અભ્યાસપૂર્ણ લેખ
    ગુજરાતી લેક્સિકોન અનુસાર જીવન વૈદ્યક દવામાં વપરાતું એક ચાટણ છે જે અભ્રકભસ્મ, બંગભસ્મ, રસસિંદૂર અને કેસર નાખીને બનાવાય છે. તે પૌષ્ટિક, વીર્યવર્ધક અને બળદાયક છે
    આજે નીરવરવે પર
    વનઅપમેનશિપ કે ઉબુન્ટુ?

  3. Vinod R. Patel November 18, 2014 at 1:19 PM

    જીવનની સાદી,સીધી, ટૂંકી સરળ વ્યાખ્યા. પાણીની જેમ તરત જ ગળે ઉતરી જાય એવી.

    જીવન પણ પાણીની જેમ વહી જ રહ્યું છે ને ! જેમ પાણી એનો રસ્તો કરી લે છે , વચ્ચે રુકાવટ આવે તો

    એ બાજુમાંથી વહે છે પણ રોકાતું નથી ,વહેતું જ રહે છે એવું જીવનનું પણ . પાણી અંતે સમુદ્રમાં જઈને સમાઈ

    જાય છે , એકાકાર થઇ જાય છે . એટલે તો ભવ સાગર શબદ બન્યો છે 1

  4. સુરેશ જાની November 18, 2014 at 1:10 PM

    સંસ્કૃતમાં ‘જીવન’ એટલે પાણી.
    એક વખત ‘જીવન’ વિશે લખવા મન થયું હતું. અને એક આખી શ્રેણી લખાઈ ગઈ હતી.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: