વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Monthly Archives: ઓક્ટોબર 2016

વિસામાને ગણી મંઝિલ …. ગઝલાવલોકન …… શ્રી સુરેશ જાની ( રી-બ્લોગ )

rusva

પ્રખ્યાત ગઝલકાર સ્વ.રૂસવા મઝલૂમી, Rooswa Majhloomi  ( પરિચય અહીં ) ની મને ગમેલી નીચેની ગઝલ મારા મિત્ર શ્રી સુરેશ જાનીને વાંચવા માટે મોકલી હતી.

નથી ગમતું

પરાયાના ચરણ ચાંપી, અનુસરવું નથી ગમતું,
તણખલાનો સહારો લઇ મને તરવું નથી ગમતું.

જીવન ઝિંદાદિલીથી હું જીવ્યો છું, એટલું બસ છે,
ફકીરી હાલમાં છું મસ્ત. કરગરવું નથી ગમતું.

અચળ ધ્રુવસમ, આકાશ જેવી મારી દુનિયામાં
નજીવા કો’ સિતારા, સમ મને ખરવું નથી ગમતું.

હુંફાળી હુંફ આપું છું થથરતી આશને હરદમ,
સૂરજ સમ ઉગી ઉગીને પછી ઢળવું નથી ગમતું.

ખુદા ખાતર મને ખેંચી ન જા મસ્જીદ મહીં ઝાહિદ,
મને દેખાવ કાજે ક્યાંય દેખાવું નથી ગમતું.

સતત ચાલી રહેલા કાફલાનો, મીર છું ‘રૂસ્વા’,
વિસામાને ગણી મંઝિલ, મને ઠરવું નથી ગમતું.

– રુસ્વા મઝલૂમી

શ્રી સુરેશભાઈ એક વિચારક અંતર યાત્રી છે.જીવન કળા અને આઝાદ બની વિહરવાની ફિલસૂફી એમણે સ્વ અનુભવે પચાવી છે.ઉપરની રુસ્વા મઝલૂમીની ગઝલનું એમણે ટૂંકું પણ મનને ગમી જાય એવું અવલોકન એમના બ્લોગ સૂર સાધનામાં કર્યું છે એ નીચેની લીંક પર સાભાર વાંચી શકાશે.

 

Sureshbhai Jani in contemplating mood

સુરેશ જાની 

વિસામાને ગણી  મંઝીલ …..ગઝલાવલોકન 

ઉપરની ગઝલમાં સ્વ.રુસ્વા મઝલૂમીએ એમને ” શું નથી ગમતું ” વિષે એમના વિચારો મુક્યા છે.આ  ગઝલે  મને મારી એક કાવ્ય રચનાનું સ્મરણ કરાવ્યું જેમાં  ” મને શું  ગમે ” એ વિષે વાત મેં કરી છે. આ કાવ્ય રચના નીચે પ્રસ્તુત છે.આ કાવ્ય મારા પરિચયના પેજ પર પણ જોવા મળશે. 

મને શું શું ગમે 

એક સુરજ થવાનાં નથી મને કોઈ શમણાં,

માટીના મારા કોડીયામાં તેલ-વાટ પેટાવી,

અંધારાં ઉલેચતો ઘરદીવડો થવાનું મને ગમે .

ભલેને આવતી મોટી મુશીબતો મારી વાટે,

શુળોમાં ખીલતા પેલા ગુલાબ જેમ ખીલીને,

સર્વત્ર ગુલાબી પમરાટ પ્રસરાવવાનું મને ગમે.

મનનું માગ્યું બધું ક્યાં મળે છે આ જગમાં ?

જે મળ્યું છે એનું જતન કરી, બને તો ઉમેરી,

મળેલાને સુપેરે સંતોષથી માણવાનું મને ગમે.

સાહિત્ય સાગરે ઊંડેથી હંસ જેમ મોતીઓ ખોજીને,

સૌ રસિકોને એનો પ્રેમથી મોતી ચારો કરાવીને ,

આનંદથી ઝૂમતા પેલા હોળૈયા થવાનું મને ગમે .

આ અમોલ જીવન ફક્ત એક વાર જ મળે છે,

જીવન સંઘર્ષો વચ્ચે પણ મનથી ધૈર્ય રાખીને ,

સમય પટ પર સુંદર છાપ છોડી જવાનું મને ગમે.

સંસાર સાગરના તોફાનો વચ્ચે, મારી જીવન નૌકાને,

સ્થિર રાખી સુપેરે હંકારવાની પરમ કૃપા કરવા માટે,

દીન દયાળુ પ્રભુનો આભાર માનવાનું મને ગમે.

ભૂતકાળની ચિંતાઓ અને ભાવિની શંકાઓને ત્યજી,

એક વહેતા ઝરણા જેમ વર્તમાને મંદ મંદ ગાવાનું ગમે.

આ જીવન મહોત્સવની હર પળ ખુબ મોજથી માણીને,

જોશથી જીવન જીવી જવાનું મનથી મને બહું જ ગમે.

વિનોદ પટેલ

 

( 960 ) જન્મદાત્રીના જન્મ દિવસનો જશન …(સત્ય ઘટના )… હેમંત વૈદ્ય

સમાજમાં બનતી સત્ય ઘટનાઓની પ્રેરક વાતો કોઈ વાર્તા લેખકની કાલ્પનિક વાર્તાઓ કરતાં મને વધુ ગમે છે.

લેખકો પણ છેવટે તો સમાજમાં બનતી ઘટનાઓનું નિરીક્ષણ કરી એમાં એમની કલ્પનાઓ ઉમેરીને અને એમની રીતે શબ્દો અને શૈલીના વાઘા પહેરાવીને વાર્તાઓની રચના કરતા હોય છે ને !

આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરેલ સત્ય ઘટનામાં  શંકર પાટોળે નામનો કોલ્હાપુરનો રિક્ષાચાલક એની માતૃ વંદનાની અભિવ્યક્તિ અનોખી રીતે કરે છે એની વાત છે.સ્વર્ગસ્થ જન્મ દાત્રી માતાના જન્મ દિવસ ૨૩ ઑગસ્ટે માતા પ્રત્યેની લાગણી અને પ્રેમ વ્યક્ત કરવાનો એક નવો શિરસ્તો પાડીને એ લોકોની ચાહના મેળવી ગયો છે. 

એક  સામાન્ય રીક્ષા વાળાની અનોખી માતૃ ભક્તિને ઉજાગર કરતી આ સત્ય ઘટના વાંચ્યા પછી તમને  શંકર પાટોળેને સલામ કરવાનું જરૂર મન થશે. 

આ સત્ય કથા વાંચીને મને સ્વ.કવિ બોટાદકર રચિત ખુબ જાણીતા કાવ્ય જનનીની જોડ સખી ! નહી જડે રે લોલ (વિડીયો) ની યાદ તાજી થઇ ગઈ .

વિનોદ પટેલ 

 mother-rikshawala

જન્મદાત્રીના જન્મદિવસનો જશન

પ્રાસંગિક – હેમંત વૈદ્ય

આપણી સંસ્કૃતિમાં માનો દરજ્જો બહુ ઊંચો છે. ભગવાન કરતાં ઉપરનું સ્થાન તેને આપવામાં આવ્યું છે. ‘મા તે મા, બીજા બધા વગડાના વા’ જેવી કહેવતો પણ આપણે ત્યાં પ્રચલિત છે. મહારાષ્ટ્રના કોલ્હાપુર શહેરમાં એક રિક્ષાચાલક માતૃવંદના અનોખી રીતે કરીને લોકોની ચાહના મેળવી ગયો છે.

જન્મદિન અથવા વરસગાંઠનું આપણે ત્યાં અનેરું મહાત્મ્ય છે. દરેક જણ પોતપોતાની સમજણ તેમ જ ક્ષમતા અનુસાર આ દિવસની ઉજવણી કરતા હોય છે. કોઇ સાદાઇથી કરે તો કોઇ લાખો ખર્ચીને ધામધૂમ કરીને ઉજવણી કરે. કોલ્હાપુરના રિક્ષાવાળાએ પોતાની માતાની વરસગાંઠ નિમિત્તે આખા દિવસ દરમિયાન પ્રવાસીઓને વિનામૂલ્ય સેવા આપીને વરસગાંઠ મનાવી. તેણે શરૂઆત સવારે આઠ વાગ્યે કરી હતી અને ૧૨ કલાક સુધી રિક્ષા ચલાવીને રાતે આઠ વાગ્યા સુધી લોકોને સહેલ કરાવી. આ સાથે માતા પ્રત્યેની લાગણી અને પ્રેમ વ્યક્ત કરવાનો નવો શિરસ્તો તેણે પાડ્યો.

શંકર પાટોળે નામનો આ રિક્ષાચાલક છેલ્લાં ૨૦ વર્ષથી રિક્ષા ચલાવી પોતાનું ગુજરાન કરી રહ્યો છે. ઘરની પરિસ્થિતિ અત્યંત નાજુક. શંકર દસ વર્ષનો હતો ત્યાં જ તેના પિતાશ્રીનું અવસાન થયું હતું. જોકે, માતા કમલતાઇ હિંમત ન હાર્યાં. વાસણ-કપડાં ધોવાનું કામ કરીને તેમ જ પોસ્ટ ઑફિસમાં કૉન્ટ્રૅક્ટ પર સાફસફાઇનું કામ કરીને તેમણે બાળકોનો ઉછેર કર્યો. માને પડતું કષ્ટ અને તેને થતી વેદના શંકરથી છૂપી નહોતી. એટલે માતાને જતી જિંદગીમાં કોઇ કરતા કોઇ પ્રકારનું કષ્ટ ન પડે એવું ઘરનું વાતાવરણ તે જાળવી રાખતો હતો. બીજી એક વાત તેણે ખાસ નોંધી કે જ્યારે પણ પરિવારની કોઇ વ્યક્તિની વરસગાંઠ હોય ત્યારે માતુશ્રી એ દિવસ ધ્યાનમાં રાખીને ઘરમાં કોઇ ગળી વાનગી બનાવીને લોકોના મોઢાં મીઠાં કરાવતી, પણ પોતાના જન્મદિનની તારીખ સંતાડીને રાખતી. શંકરને તો માની વરસગાંઠ કયે દિવસે છે એની જાણ પણ નહોતી અને માને પૂછતા પોતાને યાદ નથી એનું કહીને વાત ટાળી દેતી. જોકે, થોડા દિવસો પહેલા આધાર કાર્ડ બનાવવાને નિમિત્તે કેટલાક કાગળો શોધતા શોધતા માતાની વરસગાંઠ ૨૩ ઑગસ્ટે હોવાની અને એ દિવસે તેમને ૬૫ વર્ષ પૂરાં થઇ રહ્યા હોવાની શંકરને જાણ થઇ. બસ, આ દિવસે કંઇક નોખું કરવું એવો નિર્ધાર શંકરે કરી લીધો.

‘ધાર્યું હોત તો હું બસો રૂપિયાની કેક ખરીદીને વરસગાંઠની ઉજવણી કરી શક્યો હોત,’ શંકરે કહ્યું, ‘પણ મને એ દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે મા વાસણ-કપડાં ધોવા જતી. ક્યાંય જવું હોય તો પગપાળા જતી, કારણ કે રિક્ષા ત્યારે પોસાતી નહોતી. એટલે એ દિવસે (૨૩ ઑગસ્ટે) પ્રવાસીઓ પાસેથી ભાડું નહીં લેવાનો નિર્ણય લીધો. હું ભાડું નથી લેતો એ જાણીને ઘણા લોકોને સુખદ આંચકો લાગ્યો. જોકે, જ્યારે મેં તેમને કારણ જણાવ્યું ત્યારે તેમના ચહેરા પરના ભાવે મારી ઉજવણીને વધુ આનંદદાયક બનાવી દીધી.’ શંકરે એ દિવસે રિક્ષાના પાછળના ભાગમાં માતુશ્રીની તસવીર તેમ જ આજનો દિવસ વિનામૂલ્ય પ્રવાસનો આનંદ માણો એવી જાહેરાત પણ કરી. કેટલાક લોકોએ ભાડું આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે તેણે નમ્રતાથી ના પાડી. જોકે, એક પ્રવાસીએ ફૂલની દુકાન નજીક રિક્ષા ઊભી રખાવીને ફૂલનો બુકે લઇને ઉજવણી કરી તો વળી એક પ્રવાસીએ મીઠાઇનું પડીકું બંધાવ્યું. બે-ત્રણ જણે તો શંકરની સાથે સેલ્ફી લઇને આનંદ વ્યક્ત કર્યો. માતા પ્રત્યેનો આદર અનોખી રીતે વ્યક્ત કરવાનો શંકરનો આ પ્રયાસ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

સૌજન્ય- મુંબઈ સમાચાર 

માતાની મહત્તાને ઉજાગર કરતાં બે ચિત્રો 

( 959 ) એક યુવતીએ રૂઢિચુસ્ત સમાજમાં અનોખો ચીલો ચાતર્યો …. સત્ય કથા … આશુ પટેલ

એક યુવતીએ રૂઢિચુસ્ત સમાજમાં અનોખો ચીલો ચાતર્યો
સુખનો પાસવર્ડ – આશુ પટેલ

anokho-chilo

વાત છે પી. જયંતી નામની દક્ષિણ ભારતીય યુવતીની. તે એક એવી જગ્યાએ કામ કરે છે જ્યાં સામાન્ય રીતે કોઈ સ્ત્રી જતી પણ ન હોય. જી હા, પી.જયંતી સ્મશાનભૂમિમાં ફરજ બજાવે છે. તે તમિળનાડુના નમક્કલ શહેરના સ્મશાનમાં ઈલેક્ટ્રિક ભઠ્ઠીની ઓપરેટર છે.

મુંબઈ જેવા મહાનગરોમાં પણ ભાગ્યે જ કોઈ મહિલાઓ સ્મશાનમાં ડાઘુ તરીકે જાય છે.કોઈ મહિલાના પિતા કે પતિ કે ભાઈનું મૃત્યુ થાય ત્યારે તે સ્મશાનમાં જવાની કલ્પના પણ નથી કરતી.અને અપવાદરૂપ કોઈ મહિલા સ્મશાનમાં જાય તો રૂઢિચુસ્ત પુરુષોને આઘાત લાગે છે.એકવીસમી સદીમાંય મહિલાઓ સ્મશાનમાં જઈ ન શકતી હોય ત્યારે નમક્કલ શહેર નજીકના સેન્થામંગલમની વતની જયંતી, જૂના જમાનાના નીતિ-નિયમો અને રૂઢિઓને અવગણી ખૂબ જ સહજતાથી નમક્કલ શહેરમાં અવેલા સ્મશાનનો કારભાર સંભાળે છે. ૪૦ વર્ષની જયંતી ૨૦૧૩ની સાલથી એ સ્મશાનમાં મૃતકના અંતિમ સંસ્કાર માટે વપરાતી ઈલેક્ટ્રિક ભઠ્ઠી ઓપરેટ કરે છે.

૨૦૧૬ના સ્વાતંત્ર્ય દિવસની ઊજવણી પ્રસંગે જયંતીને તેની હિંમત અને તેણે પસંદ કરેલા પડકારજનક કામને બિરદાવતા મુખ્ય મંત્રી જયલલિતાના હસ્તે કલ્પના ચાવલા ઍવોર્ડથી સન્માનિત કરાઈ હતી. જયંતીને મુખ્ય મંત્રી જયલલિતાના હાથે ગોલ્ડ મેડલ અને પાંચ લાખ રૂપિયાનું ઈનામ અપાયું હતું.

જયંતીના પરિવાર માટે એ પ્રસંગ ખૂબ લાગણીભીની ક્ષણોવાળો બની રહ્યો હતો, કારણ કે જયંતીને ઍવોર્ડ મળ્યો એના એક સપ્તાહ પહેલા જ જયંતીની માતા મૃત્યુ પામી હતી. જયંતીની માતાને જ્યારે જયંતીને મળનારા આ ઍવોર્ડ વિશે ખબર પડી હતી ત્યારે તે અત્યંત રોમાંચિત થઈ ગઈ હતી, પરંતુ કમનસીબે જયંતીને જ્યારે આ ઍવોર્ડ મળવાનો હતો તેના એક અઠવાડિયા પહેલાં જ તેનું મૃત્યુ થઈ ગયું હતું. પોતાની માતાને યાદ કરતા લાગણીશીલ બનીને જયંતી કહે છે કે મને એ વાતનો આનંદ છે કે તે અમને છોડીને જતી રહી એ પહેલા તે આ ઍવોર્ડ વિશે જાણી શકી હતી.

જયંતીએ સ્મશાનમાં ઓપરેટર તરીકે ફરજ સ્વીકારી એની પાછળ તેના પિતાનું મૃત્યુ કારણભૂત હતું. જયંતીના પિતાનું જ્યારે વર્ષ ૨૦૦૯માં મૃત્યુ થઈ ગયું હતું ત્યારે જયંતીને એ વાસ્તવિકતા સમજાઈ ગઈ હતી કે, રીત-રિવાજો માટે બીજાઓ પર આધાર રાખવો પડે છે અને ખરા સમયે નજીકના સગાંઓ પણ ઊભા રહેતા નથી. જયંતીના પિતા પટ્ટુ ગુરક્કલ થિરુપાઈંજિલી મૃત્યુ પામ્યા એ પછી તેમના અંતિમ સંસ્કાર માટે જયંતીના સગાંવહાલામાંથી કોઈ પુરુષ સભ્ય આગળ નહોતો આવ્યો. એમાં જો કે તેમની સામાજિક અને આર્થિક મજબૂરી પણ કારણભૂત હતી. જયંતીના સમાજમાં એવો રિવાજ છે કે જે પુરુષ કોઈ સગાંવહાલાના અંતિમ સંસ્કાર કરે એ એક વર્ષ માટે બ્રાહ્મણ તરીકે સારાં પ્રસંગોમાં વિધિ ન કરી શકે. એક વર્ષ સુધી વિધિ ન કરી શકાય એટલે એક વર્ષ સુધી આવક વિના રહેવું પડે.

‘પુરુષ તરીકે અમારા ઘરમાં માત્ર અમારા પિતા હતા. તે સિવાય મારી માતા અને અમે બધી બહેનો જ હતી, અમને કોઈ સગો ભાઈ નહોતો. અને મારા પિતાના મૃત્યુ સમયે મને સમજાયું કે, કેટલાક રિવાજો માટે અમારે અમારા સગાંમાં જે પુરુષો હતા તેમના પર આધાર રાખવો પડતો હતો. મારા પિતાના મૃત્યુ માટે અમારા નજીકના સગાંવહાલાઓમાંથી કોઈ પુરુષ સભ્ય આગળ ન આવ્યો. અમે અમારા પિતરાઈ ભાઈઓને પણ આજીજી કરી જોઈ, પણ તેઓ અમારી મદદે ન આવ્યા. છેવટે મારા જીજાજીએ મારા પિતાના અંતિમ સંસ્કાર કર્યાં’, એક અંગ્રેજી અખબારના પત્રકાર સાથે વાત કરતા જયંતીએ કહ્યું હતું.

પિતાના મૃત્યુ પછી થોડા સમય બાદ જયંતીને જાણ થઈ કે નમક્કલના સ્મશાન માટે કોઈ ઓપરેટરની જરૂર છે. સ્મશાનભૂમિના કેમ્પસમાં ઓપરેટર તરીકે કોઈ વ્યક્તિની જરૂર છે એવી જયંતીને ખબર પડી ત્યારે તે એક અનાથાલયમાં કામ કરતી હતી. જયંતીએ વિચાર્યું કે મારે આ તક ઝડપી લેવી જોઈએ.

જયંતી કહે છે કે મને વિચાર આવ્યો કે શા માટે મારે તક ન ઝડપી લેવી જોઈએ? કારણે કે કામ અગત્યનું છે તે કોણ કરે છે તે નહીં. લોકો મારી પીઠ પાછળ વાત કરે એનો મને વાંધો નહોતો. મારા પિતાના મૃત્યુ પછી જે અનુભવ થયો ત્યાર બાદ તો મે નિશ્ર્ચય કર્યો હતો કે હું હવે લોકોની પરવા નહીં કરું. જો કે, મને એ વાતનો આનંદ છે કે હવે લોકો માટે હું એક પ્રેરણારૂપ બની ગઈ છું.

જયંતીને એ વાતની ખુશી છે કે તેના પતિએ તેના આ નિર્ણયમાં પૂર્ણ રીતે પોતાની સહમતી આપી છે. જો કે, જયંતી પહેલેથી જ થોડા વિદ્રોહી સ્વભાવની રહી છે. તેના લગ્ન વખતે પણ તેણે સમાજ સામે બાથ ભીડી હતી.

‘હું એક બ્રાહ્મણ પરિવારની દીકરી છું અને મારા લગ્ન અન્ય જાતિના પુરુષ સાથે થયા ત્યારે મારે લોકોના ખૂબ મહેણાં-ટોણાંનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. સમાજમાં અમારા વિશે બહુ વાતો પણ થઈ હતી, પરંતુ મારા પિતાએ મને ખૂબ સપોર્ટ કર્યો હતો. શરૂઆતમાં મારા પતિને પણ અમારા લગ્ન વિશે વિચારતા તકલીફ થઈ હતી, પણ પછી તેઓ તૈયાર થયા હતા.’

જયંતીએ દક્ષિણના રૂઢિચુસ્ત સમાજની પરવા કર્યાં વિના સ્મશાનમાં ફરજ બજાવવાનું પડકારજનક કામ સ્વીકાર્યું. તેણે એક નવો ચીલો પાડ્યો. પોતાને મનપસંદ જિંદગી જીવવા માટે સમાજ સામે બાથ ભીડવાની તૈયારી રાખીને જયંતી આખા તમિળનાડુમાં (અને હવે ઍવોર્ડ મળ્યા પછી દેશના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ) જાણીતી બની.

પોતાને મનગમતું જીવન જીવવા માટે કે અનોખી પ્રવૃત્તિ કરવા માટે બીજાઓની પરવા ન કરવી જોઈએ એવી વ્યક્તિઓ પોતાનું નામ રોશન કરી જતી હોય છે. પી. જયંતી એનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે.

સાભાર- આશુ પટેલ
સૌજન્ય- મુંબઈ સમાચાર.કોમ