વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Monthly Archives: જાન્યુઆરી 2017

( 1008 ) મહાત્મા ગાંધી, રેંટિયો અને ઈન્ટરનેટ …… સોનલ પરીખ

૩૦મી જાન્યુઆરી એટલે કે ગાંધી નિર્વાણ દિને  દેશ અને પરદેશમાં પૂજ્ય બાપુને ભાવભરી શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી .

આજથી ૬૯ વર્ષ અગાઉ ૩૦મી જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ ના દિવસે મહાત્મા ગાંધીએ પોતાના જીવનની આહુતિ આપી હતી .ગાંધી દેશ માટે જીવ્યા હતા અને દેશ માટે શહીદ બની એમનાં કાર્યોથી વિશ્વમાં અમર બની ગયા.

વિશ્વ પ્રસિદ્ધ નાટ્યકાર બર્નાડ શો એ મહાત્મા ગાંધી વિષે કહ્યું હતું કે –

“આવનારી પેઢીઓ ભાગ્યે જ વિશ્વાસ કરશે કે ક્યારેક આ સંસારમાં એવી વ્યકિત પણ રહી હતી, જે આધુનિક સ્વતંત્ર ભારતના પિતા,નવરાષ્ટ્રના નિર્માતા અને ભાગ્ય વિધાતા એવી ઘણી વિવીધતાઓ લઈને કોઈ નોખી માટીનો માનવી આ દેશમાં જન્મયો હશે”.

મારી નીચેની અછાંદસ રચનાથી પૂજ્ય બાપુને ભાવભરી શ્રદ્ધાંજલિ આપું છું.

ગાંધી અને આઝાદી …અછાંદસ રચના

Gandhi Sketch- Vinod Patel

પંદરમી ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ એ ભારત બન્યો આઝાદ,

ખુશી ફરી વળી, સમગ્ર દેશે ખુબ જશન મનાવ્યો,

દિલ્હીમાં દેશ નેતાઓ ઉજવણીમાં હતા મગ્ન ,

પણ આઝાદીની લડતમાં આગેવાની લેનાર,

દેશ માટે જીવન ખપાવનાર દુખી રાષ્ટ્રપિતા ,

અલિપ્ત રહ્યા, ગેરહાજર રહ્યા એ ઉજવણીમાં,

ક્યાં હતા એ જશન ટાણે, અને શું કરતા હતા ?

કોમી દંગાઓથી દુખી આ દેશનેતા, એ વખતે,

દિલ્હીની ઉજવણીની ખાણી પીણીથી ઘણે દુર ,

બંગાળના નાના ગામમાં અનશન  ઉપર  હતા !

 નિસ્પૃહી હતા આ દીન દુખિયા મહાત્મા ગાંધી !

કેવી કરુણતા કે ,આઝાદીના માત્ર છ માસ પછી ,

એક ખૂનીના હાથે, દેશ માટે તેઓ શહીદ થયા .

દેશ માટે જીવનાર અને મરનાર આ રાષ્ટ્રપિતાને,

શહીદીની ૬૯મી સંવત્સરીએ દિલી સ્મરણાંજલિ. 

–વિનોદ પટેલ

=========

રીડ ગુજરાતી.કોમના સૌજન્યથી ગાંધી ઉપરનો મને ગમેલો એક લેખ મહાત્મા ગાંધી, રેંટિયો અને ઈન્ટરનેટ “ એનાં લેખિકા સાહિત્યકાર સુશ્રી સોનલ પરીખના આભાર સાથે નીચે પ્રસ્તુત છે.

મહાત્મા ગાંધી, રેંટિયો અને ઈન્ટરનેટ…..સોનલ પરીખ

મહાત્મા ગાંધીનું વ્યક્તિત્વ અત્યંત સીધુંસાદું હતું,સાથે અનેક પરિમાણીય અને માપનનાં કોઈ ધોરણોમાં બંધ ન બેસે તેવું વિરાટ હતું. તેઓ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલૉજીના પ્રખર વિરોધી હતા એવી એક વ્યાપક માન્યતા છે. સાથે અનેક બુદ્ધિજીવીઓ ગાંધીજી આજે હયાત હોત તો કૉમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટનો માનવીય નિસબત અને માનવ વિકાસના સંદર્ભે સારામાં સારો ઉપયોગ કરતા હોત તેવું પણ માને છે.

તાજેતરમાં એક દળદાર અંગ્રેજી પુસ્તક પ્રકાશિત થયું છે : ‘મ્યુઝિક ઑફ ધ સ્પિનિંગ વ્હીલ’ – જેમાં રેંટિયા જેવા સાદા યંત્રને સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ અને આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતીક બનાવનાર મહાત્મા ગાંધીના ઈન્ટરનેટ યુગ સાથેનાં જોડાણની એક શક્યતા વર્ણવાઈ છે. પ્રસ્તુત છે વાચકો માટે એ પુસ્તકની થોડી રોચક વાતો….

વર્ષ 1931ના ડિસેમ્બર મહિનામાં મહાત્મા ગાંધી અને યુરોપના નૉબલ પ્રાઈઝ વિજેતા ચિંતક રોમા રોલાં – આ બે સુપ્રસિદ્ધ મહાપુરુષો વચ્ચે એક વાર્તાલાપ થયો હતો. આજે પણ એને વાંચીને મન પ્રકાશિત થઈ ઊઠે. તેનો એક અંશ જોઈએ.

રોમા રોલાં : તમે સત્યને ઈશ્વર શા માટે કહો છો ?

મહાત્મા ગાંધી : હિંદુઓમાં ઈશ્વરનાં હજારો નામ છે, પણ તેમાંનું એક પણ નામ ઈશ્વરની વિભૂતિને સર્વથા વ્યક્ત કરતું નથી. ઈશ્વર તેનાં સર્વ સર્જનોમાં- દરેક જીવમાં રહેલો છે. તેથી તેનું કોઈ એક નામ ન હોઈ શકે તેમ પણ આપણે કહીએ છીએ. પણ મારે માટે ઈશ્વરને વ્યક્ત કરી શકે તેવો જો કોઈ એક શબ્દ હોય તો તે સત્ય છે. પહેલાં હું કહેતો, ઈશ્વર સત્ય છે. પણ હવે હું માનું છું કે સત્ય ઈશ્વર છે.

રોમા રોલાં : પણ સત્ય એટલે શું ?

મહાત્મા ગાંધી : પ્રશ્ન અઘરો છે, પણ મેં મારા પૂરતું શોધી કાઢ્યું છે કે મારા અંતરાત્માનો અવાજ તે જ મારું સત્ય.

રોમા રોલાં : સત્ય એ જ ઈશ્વર હોય તો હું માનું છું કે ઈશ્વર એટલે પૂર્ણ આનંદ. સાચી કલા, નિરામય સૌંદર્ય, સૌજન્ય, સહજ આનંદ – આ ઈશ્વરનાં રૂપો છે.

મહાત્મા ગાંધી : હિંદુ ધર્મમાં ‘સચ્ચિદાનંદ’ શબ્દ છે. એનો અર્થ પણ આ જ છે. સત્ય આનંદવિહોણું ન હોઈ શકે. તેની શોધમાં હતાશા, યાતના, થાક બધું નથી આવતું તેમ નથી, પણ અંતે જે પ્રાપ્ત થાય છે તે નિર્ભેળ આનંદ જ હોય છે.

આ અંશ એક દળદાર પુસ્તક ‘મ્યુઝિક ઑફ ધ સ્પિનિંગ વ્હીલ : મહાત્મા ગાંધીઝ મેનિફેસ્ટો ફોર ધ ઈન્ટરનેટ એજ’ ના એક પ્રકરણમાંથી લેવામાં આવ્યો છે.

સત્ય, સત્ય પ્રાપ્તિનો નિર્ભેળ આનંદ અને સામાન્ય માનવીને પોતાનામાં રહેલાં સત્ય અને સત્વથી પરિચિત કરાવવો તે હતું મહાત્મા ગાંધીનું જીવન ધ્યેય. એક ગુલામ દેશનો હડધૂત થતો ગરીબ ગ્રામજન પણ પોતાની જાતને નિરુપયોગી કે અસહાય ન મહેસૂસ કરે તે માટે તેમણે તેના હાથમાં ચરખો મૂક્યો. ચરખાએ એ યુગમાં એવી ક્રાંતિ સર્જી કે ભારતનું નિર્માલ્ય પ્રજાજીવન એક વિરાટ ચૈતન્ય બની પોતાને જકડી રાખનાર સાંકળોને તોડી શક્યું.આ સંદર્ભે આ પુસ્તકના લેખક સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જે ભારતના ભૂતપૂર્વ પ્રધાનમંત્રી અટલ  બિહારી વાજપાઈના અંગત સહાયક હતા, તેમણે એક રસપ્રદ વાત કરી છે કે જે ક્રાંતિ ચરખાએ ગાંધીયુગમાં કરી હતી એ ક્રાંતિ-સામાન્ય માનવીના સશક્તીકરણની- આજે ઈન્ટરનેટે કરી બતાવી છે.

ઈન્ટરનેટ વાપરતો વૃદ્ધ કે અશક્ત માનવી દુનિયાના એક ખૂણામાં બેસીને માહિતી, જ્ઞાન ને મનોરંજન મેળવી શકે છે. સમય બદલાતો જાય તેમ સાધનો બદલાતાં જાય : ત્યારે ચરખો હતો, આજે ઈન્ટરનેટ છે. પણ ધ્યેય બન્નેનું એક જ છે – અને તો પછી ઈન્ટરનેટ એક સાચા માનવપ્રેમી મહાત્મા ગાંધીની વૈચારિક ક્રાંતિનો જ એક ચહેરો કેમ ન હોઈ શકે ? સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસની પોતાની કોલમમાં પણ આ વાત વારંવાર કહેતા.

મહાત્મા ગાંધીનો જન્મ 1869માં થયો. ઈન્ટરનેટનો જન્મ તેનાgandhi-internet બરાબર સો વર્ષ પછી એટલે કે 1969માં થયો. ઈન્ટરનેટ યુગનું એક સીમાચિહ્ન એટલે સ્ટીવ જૉબ્સ.

સ્ટીવ જૉબ્સે 1990ના દાયકામાં એપલનું મશહૂર ‘થીંક ડિફરન્ટ’ એડવર્ટાઈઝિંગ કૅમ્પેન શરૂ કર્યું ત્યારે તેણે મહાત્મા ગાંધીનો ચરખા સાથેનો ફોટોગ્રાફ પસંદ કર્યો હતો, જેના પર ‘થીંક ડિફરન્ટ’ ઉપરાંત ‘બી ધ ચૅન્જ યુ વીશ ટુ સી ઈન ધ વર્લ્ડ’ એવું મહાત્મા ગાંધીનું અવતરણ હતું.

ડિજિટલ ટેકનૉલૉજીના અનેક ચહેરા છે, પણ તેના સંશોધન સાથે ઊંડી સામાજિક નિસબત જોડાયેલી છે. ઈન્ટરનેટ વિશ્વ સાથે જોડાયેલા તમામ ‘જેન્યુઈન’ સંશોધકોનું ધ્યેય ધન નહીં, પણ માનવજાતની સેવા અને સર્જનાત્મકતાનો આવિષ્કાર છે. આ સંશોધકો કહે છે કે ડિજિટલ ક્રાંતિ ખરેખર તો પ્રકૃતિના ઉત્ક્રાંતિના નિયમને અનુસરે છે.

પ્રકૃતિમાં વિકાસ છે, પણ સંઘર્ષ નથી, સહકાર છે. ગાંધીએ પણ આ સિદ્ધાંત માનવવિકાસના પાયામાં જોયો છે. જોકે, ઈન્ટરનેટ વ્યાવસાયિકતાને રાજકારણની સાંકડી સીમાઓથી નિયંત્રિત થાય તો તે માનવવિકાસને બાધક નીવડે છે, જેમ માનવીનું મગજ નૈતિક મૂલ્યોવિહોણી બુદ્ધિથી ગેરમાર્ગે દોરવાય અને વિકાસને બદલે પતન લાવે તેમ.

સ્ટીવ જૉબ્સ કહે છે, ‘માનવીનું મન અત્યંત ઉધમાતિયું છે, જેમ તમે તેને શાંત પાડવા જાઓ તેમ તે વધુ ધાંધલ કરે છે, પણ એકવાર જો તે શાંત થાય તો એક સાચી ક્ષણમાં રહેલી અપરંપાર શક્યતાઓને જોઈ શકે છે.’ ‘હિંદ સ્વરાજ’માં ગાંધીજીએ લખ્યું છે, ‘મન અશાંત પક્ષી જેવું છે. જેમજેમ તેને વધુ પ્રાપ્તિ થાય તેમતેમ તેની ઝંખના વધતી જાય છે. તેના અસંતોષનો કોઈ અંત નથી.’ ‘પ્રાર્થના, ઉપવાસ, મૌન અને કાંતણ વડે તે શાંત થાય છે અને ચરખાના મધુર ગુંજારાવ જેવો પોતાના આત્માનો અવાજ પછી તે સાંભળી શકે છે.’

સ્ટીવ જૉબ્સે ભારતમાં આવ્યા બાદ પોતાનું નિરીક્ષણ આ શબ્દોમાં નોંધ્યું છે : ‘અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે અત્યંત વિરાટ સાંસ્કૃતિક તફાવત છે. ભારતની ગ્રામીણ પ્રજા અમેરિકાના લોકોની જેમ બુદ્ધિના આધારે નથી જીવતી. આ પ્રજા પોતાની સહજ સ્ફુરણાના આધારે જીવે છે અને આ તેમની આ શક્તિ વિશ્વની અન્ય પ્રજાઓ કરતાં અનેક ગણી વધુ વિકસિત છે. હું માનું છું કે ઈન્ટ્યુઝન ઈઝ મોર પાવરફુલ ધેન ઈન્ટલેક્ટ. મારા જીવન પર આ બાબતની બહુ મોટી અસર છે.’

8 એપ્રિલ, 1921માં ભારતભ્રમણ કર્યા બાદ એક વ્યાખ્યાનમાં ગાંધીજીએ કહ્યું હતું, ‘આ પ્રવાસમાં મેં જોયું કે ભારતની ગ્રામીણ સ્ત્રીઓ આપણે તેમને માનીએ છીએ તેવી બુદ્ધિહીન કે અસંસ્કારી નથી. તેઓ પોતાની સહજ સમજના આધારે ભણેલા ભારતીયોના વિચાર વાદળમાં ધૂંધળું જોતી દષ્ટિ કરતાં વધુ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે.’

લેખક કહે છે, ‘ઈન્ટરનેટ અને અન્ય ડિજિટલ ટેકનૉલૉજી મહાત્માના વિચારોનું વહન કરવાનું સામર્થ્ય ચોક્કસ ધરાવે છે.’ ઈન્ટરનેટમાં ગાંધી જેમાં માનતા તેવી વ્યક્તિગત અને વૈશ્વિક જીવનશૈલીનો નવો યુગ નિર્માણ કરવાની ભરપૂર શક્યતાઓ રહેલી છે. એક એવું વિરાટ વિશ્વ, જેની ધરી નૈતિક મૂલ્યોની બનેલી હોય – જેમાં સંવાદિતા અને સાતત્યપૂર્ણ વિકાસ હોય.

‘ઈન્ટરનેટ સત્યાગ્રહીઓ’ ઊભા કરવાની વાત સાથે લેખકે અટલ બિહારી વાજપાઈએ જે ભૌતિક, સાંવેદનિક, રાજકીય, વૈશ્વિક, પડોશી રાષ્ટ્રો વચ્ચેની અને ડિજિટલ ‘કનેક્ટિવિટી’ની વાત કરી હતી તેનો પણ સંદર્ભ આપ્યો છે. ગાંધીજી કહેતા, ‘હું ભારતનો નહીં, સત્યનો સેવક છું.’ તેઓ ક્રાંતિકારી હતા. તેઓ વિજ્ઞાન અને ટેકનૉલોજીના નહીં, માણસ અને માણસાઈનું હનન કરતાં  તેનાં પરિણામોના વિરોધી હતા.

પુરાતન સાદા યંત્ર રેંટિયાથી માંડી તંત્રજ્ઞાનના વિકાસની ચરમસીમા સમા ઈન્ટરનેટ આ બન્ને અંતિમોને વિચારીએ તો લાગે છે કે મહાત્માની શાંતિમય અને અહિંસક વિશ્વકુટુંબ રચવાની ઝંખનાએ જે તાલાવેલીથી ચરખો ચલાવ્યો હતો તે જ નિપુણતાથી ઈન્ટરનેટને પણ આવકાર્યું જ હોત અને કૉમ્પ્યુનિકેશન રિવોલ્યુશનના આ યુગમાં પણ તેઓ અવતાર પુરુષ રહ્યા જ હોત. આ પુસ્તક મહાત્મા ગાંધીનો વૈચારિક ક્રાંતિનો તંતુ ઈન્ટરનેટ વિશ્વ સાથે જોડવાનો એક રસ પડે તેવો ઉપક્રમ લઈને આવ્યું છે. કોઈ ગાંધીજને કે ગાંધીયુગના કોઈ ચિંતકે ગાંધીવિચારોને આ પ્રકારનું પરિમાણ આપ્યું હોવાનું જાણમાં નથી.

-સોનલ પરીખ

સંપર્ક :sonalparikh1000@gmail.com

સૌજન્ય :રીડ ગુજરાતી.કોમ

 

gandhi-sins-2-3

===========

બે એરીયાની જાણીતી સંસ્થા “બેઠક” ઘણી સુંદર સાહિત્ય પ્રવૃતિઓ કરી રહી છે, એમાંની એક પુસ્તક પરબની પ્રવૃત્તિ છે.એમાં સભ્યોને વાંચવા માટે પુસ્તકો અપાય છે.હવે નવા વર્ષથી સારા પુસ્તકો વડીલોને સાંભળવા મળે એ માટે નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી ઓડિયો -વિડીયો માધ્યમનો ઉપયોગ શરુ કરી સદવિચારો લોકો સુધી પહોંચાડવા ” વાચિકમ” નું અભિનવ પગલું શરુ કર્યું છે. આ માટે આ સંસ્થાને અભિનંદન ઘટે છે.

નીચેના ઓડિયોમાં સુશ્રી.દીપલ પટેલને એક જાણીતા પુસ્તકમાંથી ૩૦મી જાન્યુઆરીના શહીદ દિનને અનુરૂપ ગાંધીજી વિશેના ભાગનું પઠન કરતાં તમે સાંભળી શકશો.

Vachikam-Dipal patel

સૌજન્ય :શબ્દોનું સર્જન – બેઠક 

( 1007 ) હિન્દી કવિ સ્વ.હરિવંશરાય બચ્ચનનું એક સુંદર હિન્દી કાવ્ય અને એનો ગુજરાતી અનુવાદ ….

Harivansh Rai Bachchan

Harivansh Rai Bachchan

સુપરસ્ટાર અમિતાભ બચ્ચન ( બીગ-બી)ના પિતાશ્રી સ્વ.હરિવંશરાય બચ્ચન હિન્દી સાહિત્યના મશહુર કવિ તરીકે જાણીતા છે. નેટ યાત્રા કરતાં કરતાં એમની એક હિન્દી કાવ્ય રચના વાંચી જે મને ગમી ગઈ.

મૂળ હિન્દી રચના અને એનો ગુજરાતીમાં કરેલો મારો અનુવાદ નીચે પ્રસ્તુત છે.ત્યારબાદ આ કાવ્ય પઠનનો વિડીયો પણ મુક્યો છે, એમાં આખું કાવ્ય સાંભળી શકાશે.

A beautiful poem by  हरिवंशराय बच्चन

बैठ जाता हूं मिट्टी पे अक्सर…

क्योंकि मुझे अपनी औकात अच्छी लगती है..

मैंने समंदर से सीखा है जीने का सलीक़ा,

चुपचाप से बहना और अपनी मौज में रहना ।।

ऐसा नहीं है कि मुझमें कोई ऐब नहीं है

पर सच कहता हूँ मुझमे कोई फरेब नहीं है

जल जाते हैं मेरे अंदाज़ से मेरे दुश्मन क्यूंकि एक मुद्दत से मैंने

न मोहब्बत बदली और न दोस्त बदले .!!.

एक घड़ी ख़रीदकर हाथ मे क्या बाँध ली..

वक़्त पीछे ही पड़ गया मेरे..!!

सोचा था घर बना कर बैठुंगा सुकून से..

पर घर की ज़रूरतों ने मुसाफ़िर बना डाला !!!

सुकून की बात मत कर ऐ ग़ालिब….

बचपन वाला ‘इतवार’ अब नहीं आता |

शौक तो माँ-बाप के पैसो से पूरे होते हैं,

अपने पैसो से तो बस ज़रूरतें ही पूरी हो पाती हैं..

जीवन की भाग-दौड़ में –

क्यूँ वक़्त के साथ रंगत खो जाती है ?

हँसती-खेलती ज़िन्दगी भी आम हो जाती है..

एक सवेरा था जब हँस कर उठते थे हम

और आज कई बार

बिना मुस्कुराये ही शाम हो जाती है..

कितने दूर निकल गए,

रिश्तो को निभाते निभाते..

खुद को खो दिया हमने,

अपनों को पाते पाते..

लोग कहते है हम मुस्कुराते बहोत है,

और हम थक गए दर्द छुपाते छुपाते..

“खुश हूँ और सबको खुश रखता हूँ,

लापरवाह हूँ फिर भी सबकी परवाह

करता हूँ..

मालूम है कोई मोल नहीं मेरा,

फिर भी,

कुछ अनमोल लोगो से

रिश्ता रखता हूँ…!

–हरिवंशराय बच्चन

ગુજરાતી અનુવાદ 

 આ ધરતીની માટી પર હું બેસી જાઉં છું હમેશાં ,

કેમ કે મારા મૂળ સાથે જોડાએલી હોઈ મને એ ગમે છે.

સમુદ્ર પાસેથી જીવવાની રીતનો એ પાઠ હું શીખ્યો છું કે,

ચુપચાપ વહેતા રહેવું અને પોતાની મોજમાં જ રહેવું,

એવું રખે માનતા કે મારામાં કોઈ દોષ નથી,

પણ સાચું કહું છું કે મારામાં કોઈ દગો નથી.

મારી રહેણી કરણીથી મારા દુશ્મનો ઈર્ષ્યાથી બળી જાય છે,

કેમ કે, ઘણો સમય થયો,મેં નથી બદલ્યા મારા મિત્રો

કે નથી બદલ્યો મારો એમના પ્રત્યેનો મારો પ્રેમ,

એક ઘડિયાળ ખરીદીને મારા હાથે બાંધી ત્યાં તો,

સમય મારી પાછળ જ પડી ગયો છે જાણે !

વિચાર્યું હતું કે એક ઘર બનાવીને આરામથી બેસીશ,

પરંતુ ઘરની જરૂરીઆતોએ તો મને એક મુસાફર જ બનાવી દીધો !!

ઓ ગાલીબ તું આરામની તો વાત જ ના કરતો,

બાળપણની રવિવારની રજાની મજાનો સમય હવે નથી રહ્યો.

મા-બાપની કમાણીમાંથી તમારા મોજશોખ પુરા થાય છે,

ફક્ત જરૂરીઆતો જ માંડ પૂરી થાય છે,પોતાના કમાયેલા પૈસામાંથી.

જીવનની આ ભાગ-દોડ પાછળ, સમય સાથે,

જીવનનો આનંદ કેમ ખોવાઈ જતો હશે ?

હસી-ખુશીની જિંદગી પણ કેમ ખાટી બની જાય છે?

એવી પણ સવારો હતી જીંદગીમાં, જ્યારે હસીને ઉઠી જતો,

અને આજે હવે, એક સ્મિત કર્યા વિના જ સાંજ પડી જાય છે.

સંબંધો જાળવવામાં જ કેટલો દુર નીકળી ગયો છું હું ,

સ્વજનોને મેળવવામાં મારી જાતને જ હું ખોઈ બેઠો છું.

લોકો એમ કહે છે હું  હંમેશા ખુબ હસતો દેખાઉં છું,

પણ એમને ક્યાં એ ખબર છે કે,મારું દર્દ

છુપાવતાં છુપાવતાં જ હું બહુ થાકી ગયો છું !

હું ખુશ છું અને બીજાઓને ખુશ રાખું છું ,

હું પોતે બેદરકાર છું એમ છતાં બીજાઓની દરકાર રાખું છું,

મને ખબર છે કે મારૂ કોઈ મુલ્ય નથી ,એમ છતાં,

કેટલાક મુલ્યવાન લોકો સાથે સંબંધો જાળવી રહ્યો છું.

— હરિવંશરાય બચ્ચન  

અનુવાદ … વિનોદ પટેલ 

આ હિન્દી કાવ્યને હિન્દીના જાણીતા મોટીવેશનલ વક્તા Simerjeet Singh ના મુખેથી નીચેના વિડીયોમાં સાંભળીને તમે ખુશ થઇ જશો.એમના આ કાવ્ય પઠનના હેતુ વિષે તેઓ કહે છે :” Hindi is our national langauge, we want to promote our rich culture and literature. “

Baith Jata Hoon Mitti pe Aksar by Harivansh Rai Bachchan | Hindi Inspirational Poem

હિન્દી સાહિત્યની બીજી પ્રેરક રચનાઓનું પઠન કરતા મોટીવેશનલ વક્તા Simerjeet Singh ને એમની વેબ સાઈટ ની નીચેની લીંક પરના વિડીયોમાં સાંભળી શકશો.

http://www.simerjeetsingh.com/best-motivational-inspirational-videos.html

==================================

અગાઉ વિનોદ વિહારની પોસ્ટ નંબર ( 698 ) માં આ જ હિન્દી કવિ સ્વ.હરિવંશરાય બચ્ચનના એક બીજા જાણીતા કાવ્ય  जो बीत गई सो बात गई એના ગુજરાતી અનુવાદ સાથે અને બીજાં કાવ્યો પોસ્ટ કરવામાં આવ્યાં હતાં.

નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને એ કાવ્યો પણ માણી શકાશે.

જે વાત ગઈ એ હવે પતી ગઈ … સ્વ. હરિવંશરાય બચ્ચન … અનુવાદ

( 1006 ) યુટ્યુબ પર દ્રશ્ય – શ્રાવ્ય માધ્યમ દ્વારા પ્રતિલિપિનું આગે કદમ

પ્રતિલિપિ ઍક બેંગ્લોર સ્થિત સોશિયલ નેટવર્કિંગ સ્ટાર્ટ-અપ છે જે ભારતીય ભાષા- સાહિત્ય ને પ્રોત્સાહન આપે છે.પ્રતિલિપિની વેબસાઈટ 14મી સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ ના રોજ હિન્દી દિવસના મંગલ દિને લૌંચ થયું એ પછી આજ સુધી એણે ગુજરાતી ભાષાના લેખકોને ઉત્તેજન આપવા માટે અભિનંદનીય કામ કર્યું છે.પ્રતિલિપિ એ દિન પ્રતિદિન ઘણી પ્રગતિ કરી હિન્દી, ગુજરાતી, તામિલ,અંગ્રેજી ભાષામાં વિશાળ લેખક અને વાચક વર્ગ ઉભો કર્યો છે.

પ્રતિલિપિ સંસ્થા હવે દ્રશ્ય -શ્રાવ્ય માધ્યમથી ગુજરાતી ભાષાની સેવા માટેનું પગલું ભરી રહી છે.

પ્રતિલિપિનાં પ્રતિનિધિ બ્રિન્દા ઠક્કર એમના ઈ-મેલમાં લખે છે.

આદરણીય લેખકશ્રી,

આપ પ્રતિલિપિ પર લેખક તરીકે એક ઉત્તમ સર્જન કરી રહ્યા છો, તેનો અમને આનંદ છે. આપની આ સફરમાં આપ હજી વધારે શ્રેષ્ઠ બની શકો, ઉત્તમ સર્જન વાચકો સમક્ષ મૂકી શકો તેના માટે અમે પણ પ્રયત્નશીલ છીએ.

અને તેથી જ.. આપ માટે “અભ્યાસ” ની શ્રેણી લાવી રહ્યા છીએ. જ્યાં ગુજરાતના શ્રેષ્ટત્તમ સાહિત્યકારો આપને માર્ગદર્શિત કરશે. શાળા અને કોલેજમાં જેના પાઠ – કાવ્યો – નિબંધો આપણે ભણીને આવ્યા છીએ, તેમના જ દ્વારા આપણને સાહિત્યની ઊંડી ઓળખ પ્રાપ્ત થાય, તે વાત જ કેટલી અદભુત છે ને..!

તો આવો. “અભ્યાસ” મારફતે આપણામાં રહેલી લેખનશક્તિને ઉજાગર કરીએ. કલમને સુંવાળી કરીએ, મજબૂત કરીએ અને શ્રેષ્ઠ કરીએ.

દર શુક્રવારે આપની સમક્ષ ઉપસ્થિત થશે, એક શ્રેષ્ઠ સાહિત્યકાર, જે આપણી સમજમાં થોડો વધારો કરશે. નવું જાણીએ, નવું શીખીએ, શ્રેષ્ઠ બનીએ.

એક નાનકડી ઝલક : 

https://www.youtube.com/watc h?v=mkVvxDbwaYI

યુટ્યુબ પર દ્રશ્ય – શ્રાવ્ય માધ્યમ દ્વારા અમે કરેલા આ પ્રયત્નને આપ વધાવી લેશો તેવી આશા છે. 

આપ યુટયુબ પર “પ્રતિલિપિ ગુજરાતી ” ચેનલ subscribe કરી શકો છો, જેથી તેમાં પ્રતિલિપિ દ્વારા મુકવામાં આવતા દરેક વિડિઓ ની માહિતી આપ નોટિફિકેશન દ્વારા મેળવી શકો. 

Channel Link: 

https://www.youtube.com/ channel/UC0uTNjyOnBzxV-Bm5pMDm qA 

પ્રતિલિપિ સાથે જોડાઈ રહેવા બદલ આભાર 

Brinda Thakkar

Content Marketing Expert

અભ્યાસ.. સૌને માટે https://www.youtube.com/watch?v=mkVvxDbwaYI 

‘Let’s make India well read again’

યુ-ટ્યુબ પર પ્રતિલિપિએ પ્રકાશિત વિડીયોમાંથી કેટલાક ગમેલા વિડીયો….
Published on Jan 24, 2017
પ્રોક્રાસ્ટીનેશન એટલે શું ? પરિસ્થિતિનો સામનો કઈ રીતે કરવો ? સપના જોવા એ મહત્વનું કે એને પૂરા કરવા એ ? આવા જ બીજા પ્રશ્નોનો સચોટ જવાબ આપવા આપણી વચ્ચે છે આજે શ્રી સૌરભ શાહ.

Published on Jan 10, 2017

યુવાની એટલે ધગશ… યુવાની એટલે અધીરાઈ …યુવાની એટલે ઉત્સુકતા… યુવાની એટલે તીખા તમતમાતા પ્રશ્નોની વણઝાર..
એક મુલાકાત યુવાઓના પથદર્શક અને જાણીતા લેખક જય વસાવડા સાથે

સ્વામી વિવેકાનંદના જન્મ દિન નિમિતે એક સુંદર નિરૂપણ

પ્રતિલિપિ.કોમ પર પ્રકાશિત મારી કેટલીક સાહિત્ય રચનાઓ વાંચવા માટેની લીંક  ..  

http://gujarati.pratilipi.com/search?q=%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AB%8B%E0%AA%A6+%E0%AA%AA%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%B2+

( 1005 ) यह भानुका/ की हिम्मत – ‘आता’…. સંકલન – શ્રીમતિ પૂર્વી મલકાન

aataa-face-anjli-3

આતાજીનાં સ્વર્ગસ્થ ધર્મપત્ની ભાનુમતીબેન વિશેના આતાજી ના લેખોમાંથી તારવીને લેખિકા શ્રીમતિ પૂર્વી મલકાનએ લખેલ એક સુંદર અને મુલ્યવાન લેખ આતાવાણી બ્લોગમાં પ્રસિદ્ધ થયેલ છે.

આ લેખમાં આતાજીએ ધર્મપત્ની સ્વ.ભાનુમતીબેન સાથેનાં સ્મરણો એમની જાણીતી શૈલીમાં આલેખ્યાં  છે અને એ રીતે એમનાં સ્વર્ગસ્થ પત્નીને હૃદયથી અંજલિ આપી છે.

ધર્મપત્નીના અવસાન પછી એકલતા અનુભવતા આતાજીના મનની વ્યથાનો  અંદાજ  એમણે રચેલ નીચેની  પંક્તિઓ માંથી  આવે છે.

“ સિત્તેર વરસનો સાથ  ભવમાં ય  ભુલાશે નઈ
સાચો હતો સંઘાથ  ઈ હવે માણેક વેર્યે નઈ  મળે.”

भानु भानु पुकारू में  मनसे पर,
भानु आ नहीं सकती  जन्नतसे
भानु के वियोगमे जुरता रहेता

यह भानु का  हिम्मत – ‘आता’

આ લેખ આતાજીની સ્મૃતિમાં એમને ભાવાંજલિ રૂપે અહીં વિનોદ વિહારની આજની  પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરેલ છે.

-વિ.પ.

કેશોદ જિલ્લો, જુનાગઢ .

આજે બીજી ઓગસ્ટના દિવસે મારી પ્રેમાળ પત્ની ભાનુમતી સ્વર્ગે સિધાવી. તેના મધુરાં રમુજી સ્મરણો હું યાદ કરું છું અને આપને વાંચવા આપું છું .

એક દિવસ મારા કાકા અમારા એક જ્ઞાતિ બંધુને ઘરે રાત રોકાયા, તે દરમ્યાનમાં તેની કામઢી અને પ્રેમાળ દીકરી ભાનુમતીને જોઈ મારા કાકાને વિચાર આવ્યો કે આ છોકરીનું મારા ભત્રીજા હેમત (તમારો આતો ) સાથે સગપણ થાય તો મારા ભાભી (મારી મા) રાજીની રેડ થઇ જશે ને મનેય ખુબ યશ મળશે. આમ વિચારી મારા કાકાએ ઘરધણી જાદવજી પુરુષોત્તમભાઈ વ્યાસને વાત કરી કે જો આ છોકરીનો વેવિશાળ કરવું હોય તો આપને અનુરૂપ મારો એક ભત્રીજો યોગ્ય છે. મારા કાકાની વાત સાંભળીને જાદવજીભાઈ વ્યાસે કહ્યું કે હું આપને વિચારીને કહીશ.

મારા ગામ દેશીંગામાં રહેતા સુથાર લાલજી લખમણનું સાસરું કેશોદમાં હતું. આ લાલજીભાઈની વાત મેં આતાવાણીમાં “ગોમતી માનો લાલો ગાંડો થયો“ એ શીર્ષક નીચે લખી છે. લાલાભાઈના સસરાને અને આ જાદવજીભાઈ વ્યાસને બહુ ગાઢ સબંધ હતાં. એક વખત લાલાભાઈની સાસુ એક દિવસ ઓચિંતા મારા ઘરે દેશીંગા આવ્યાં ત્યારે સાથે સાથે મારી ભવિષ્યની ઘરવાળી અને તેની નાની બેન પણ આવ્યાં, કેમકે તેમણે ઘર અને વરનું નિરિક્ષણ કરવાનું હતું. આ વખતે હું ત્રણેક શેર જેટલું બકરીનું દૂધ લાવેલો તે ગડગડાટ પી ગયો. આ દૃશ્ય છોકરીઑ એ જોયું એ જોઈ એમને બહુ અચંબો થ્યો. પછી તો ધામેધૂમે મારા લગ્ન ભાનુમતી સાથે થયાં, ને તે સાથે હેમતભાઈ લાડીને લઈને ઘેર આવ્યાં. કેશોદમાં જન્મેલી છોકરી દેશીંગા ગાયો ભેંસો રાખતા સાસરીયામાં આવી. આવીને તેણે મારી મા પાસેથી ફટફટ કામ શીખવા માંડ્યુ. મારી મા એ સીમમાં પશુ માટે ઘાસ લેવા જવું પડે તેથી પશુઓ કેવું ઘાસ ખાઈ શકે એ ઓળખતા શીખવ્યું. ગાયો ભેંસોને દોહતા શીખવ્યું, ને મારા મિત્ર પરબતભાઈની વહુ રાણીબેને કાંપો વાળતાં શીખવ્યું. આમ ભાનુમતી અમારા ઘરની રીતે ઢળવા લાગ્યાં.

આ આખો રસસ્પદ લેખ આતાવાણી બ્લોગ ના હેડરના નીચેના ચિત્ર ઉપર ક્લિક કરીને વાંચો.

attawani-hedar

સ્વ.આતાજી ની એક હિન્દી રચના ..( એમના ફેસબુક પેજ પરથી )

जब रूह बदनसे निकले
या परवर दिगार जब मुझ पर नज़अका आलम हो.
मेरा रूह जिसमसे रिहा होनेकी तैयारी कर रहा हो.
तब इतना करम करना! क्या करना ?
इतना तो करना यारब जब रूह बदनसे निकले
आला ख़याल हो दिलमे जब रूह बदनसे निकले १
आसोंका महीना हो बरखाकी कमी ना हो
गैरोंकी ज़मी ना हो जब रूह बदनसे निकले २
भादरका किनारा हो समशान विराना हो
नरसिका तराना जब रूह बदनसे निकले ३
मेरी बीबी पासमे हो बच्चों भी साथमे हो
बिछाना घासमे हो जब रूह बदनसे निकले ४
केशंगका सरपे दस्त हो मेरा मन भजनमे मस्त हो
सब आस मेरी नस्त हो जब रूह बदनसे निकले ५
“आता ” कि है ये अर्ज़ी जो आपका है क़र्ज़ी
फिर आपकी जो मर्ज़ी जब रूह बदनसे निकले ६

બે બાળક !

atta-with-balak

 

( 1004 ) સાપ(નાગ)ના પણ મિત્ર આતા …( સ્વ. હિંમતલાલ જોશી સ્મૃતિ લેખ )

આ અગાઉની પોસ્ટ નંબર (1003 ) આતાજીએ અમદાવાદ માં એક મોર પાળ્યો હતો એના વિષે તમે વાંચ્યું હશે.આતાને નાગ-સાપ પણ બહુ ગમતા અને ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં એને હાથમાં ચાલાકીથી પકડી લેતા હતા.

માણસ તો શું, ઝેરી સાપ પણ આતાના મિત્ર બની ગયા હતા!આતાના બહુરંગી વ્યક્તિત્વનું આ કેવું અજાયબ પાસું કહેવાય !

આતાના બ્લોગ આતાવાણીના શીર્ષક(હેડર) પર પણ તમને દાઢી વાળા આતાના ચિત્ર સાથે ફેણ ચડાવેલ નાગ-સાપનું ચિત્ર જોવા મળશે.

સ્વ.આતાને સર્પ બહુ પ્રિય હતા. એ ગમે તેવા નાગને પણ નાથી શકતા હતા. આતાવાણીની એક પોસ્ટમાં ૧૧-૨૩-૨૦૧૫ ના રોજ તેઓએ લખ્યું છે.

“હું ચાલ્યા જતા કોબ્રા (નાગ )ને મારા ખુલ્લા હાથે પકડી લઉં છું અને મારા ઘરની આજુ બાજુની કાંટાની વાડમાં મૂકી દઉં છું .મારા ઘરના ટેવાઈ ગયા હોય એટલે સાપ ઘરની આજુ બાજુ આંટા મારતા હોય .મન ફાવે તો ઘરની અંદર પણ આવી ગયા હોય. પણ અમારા ઘરનાઓને કોઈ આશ્ચર્ય થતું નહી કે ડર લાગતો નહી.”

આતાના બ્લોગમાં એમના પરિચયના પેજ અતાઈ કથા માં તેઓ લખે છે …

“અમદાવાદમાં હું એક એવો પોલીસ હતો કે D.S.P. સુધીના માણસો મને અંગત રીતે ઓળખે. એનું કારણ એ કે, હું કાળા નાગને કોઈ પણ જાતના સાધન વગર મારા ખુલ્લા હાથથી પકડી લઉં છું. એક વખત હું મારા આવા સરપ પકડવાના ધંધાને લીધે છાપે ચડેલો છું . એની વાત તમારી જાણ ખાતર લખવાનું મન થાય છે. સુભાષ બ્રીજ બની રહ્યો હતો ત્યારે એનો ચીફ એન્જી. બી. કુમાર હતો. તે નવરંગપુરા દિલખુશ સોસાયટીમાં એની ઘરવાળી અને કાકા સાથે રહેતો હતો .એક વખત સિનેમા જોઈ ઘરે આવ્યા અને પથારી પાસે ગયા ત્યારે, ત્યાં ગુંચળું વાળીને બેઠેલા નાગ દેવતાએ ફૂફાડો મારીને એમને ડરાવ્યા. એટલે એ તો હડી કાઢીને બંગલાની બહાર નીકળી ગયા. આ વખતે લોકોનું ટોળું પણ ભેગું થઇ ગયેલું, પણ મજાલ છે કે, કોઈ બંગલા નજીક જાય! પણ એક ભડનો દીકરો ભૈયો હતો તે દરવાજા પાસે હાથમાં લાકડી અને ટુવાલનો ડૂચો લઈને બેઠો હતો. મને બોલાવવામાં આવ્યો. હું ગયો એટલે ભૈયાએ મને ચેતવ્યો કે,

“साब! आप साथ कुछ नहीं लाए। यह साप बड़ा खतरनाक है।”

મે તો મારા હાથમાં લાકડી હતી એ પણ દુર મૂકી દીધી; અને પથારી પાસે ગયો. એટલે મને ડરાવવા નાગ દેવતાએ ફેણ માંડી, અને ફૂફાડો માર્યો. હું સૌને સંભળાવવા બોલ્યો –

” નાગબાપા! આ તમે જુઓ છો; એ માંયલો માણસ હું નથી.”

એમ બોલી ફેણ માથે હાથ મૂકી નીચે કરી દીધી. પછી એના ગુંચળા નીચે મારા બે હાથની હથેળીઓ ઘાલી નાગદેવતાને ઊંચા કરી મારા નાક સામે ફેણ મંડાવી અને પછી ચાદરમાં મૂકી દીધા.

કાકો બોલ્યો કે આને કૈક ઇનામ આપવું જોઈએ. બી.કુમારે મને વીસ રૂપિયા આપવાનું કર્યું. મેં તેમને કહ્યું કે મારાથી સીધું ઇનામ લેવાનો કાયદો નથી. તમે મને મારા ખાતા મારફત આપો.

પછી તો છાપાંવાળાઓને ઈન્સ્પેક્ટરે બોલાવ્યા. મારો ઈન્ટરવ્યુ લેવડાવ્યો; અને બાપુ! હું તો છાપે ચઢી ગયો. મુંબઈના ‘જન્મભૂમિ’ છાપામાં આ મારા સર્પ પકડવાની વિગત પણ છપાણી.”

atta-nag-bapa

જય નાગ બાપા નામની આતાવાણીની પોસ્ટમાં સ્વ.આતાજીએ લખ્યું છે …. 

“એક કિસ્સો સૌ ના માટે લખું છું :

atta-parrotહું ચાલ્યા જતા કોબ્રા (નાગ )ને મારા ખુલ્લા હાથે પકડી લઉં છું અને મારા ઘરની આજુ બાજુની કાંટાની વાડમાં મૂકી દઉં છું .મારા ઘરના ટેવાઈ ગયા હોય એટલે સાપ ઘરની આજુ બાજુ આંટા મારતા હોય. મન ફાવે તો ઘરની અંદર પણ આવી ગયા હોય. પણ અમારા ઘરનાઓને કોઈ આશ્ચર્ય થતું નહી કે ડર લાગતો નહી.

આ વાત અમે સરદાર નગર અમદાવાદમાં રહેતા હતા ત્યારની છે .દેવ આ વખતે હાઈસ્કુલ નો વિદ્યારથી હતો અને દિલ્હી દરવાજા બહાર એચ. બી. કાપડિયા હાઈસ્કુલમાં ભણવા જતો . અહીં  એક રામજી નામનો અસારવામાં રહેતો છોકરો દેવ સાથે ભણતો . અસારવામાં ઘોંઘાટ થતા રેહતા હોય . કોઈ શીંગ ચણાની લારી વાળો બુમો પાડતો હોય કૂતરાં ભસતાં હોય . જ્યારે અમે રહેતા તે શાંત વિસ્તાર ઘરની બાજુમાં મેં શેતુરનું ઝાડ વાવેલું અને ઘરની આજુ બાજુ કાંટાની વાડ કરેલી . એક દિવસ  દેવે રામજીને કીધું કે તું રજામાં મારે ઘરે આવતો હોય તો આપણે સાથે અભ્યાસ કરીએ . રામજી એકદી રજામાં સવારે ઘરે આવ્યો . સાથે લંચ પણ લઇ આવ્યો. મારી વાઈફ ભાનુમતિએ રામજીને કીધું :” હવેથી ખાવાનું ન લઇ આવતો દેવ સાથે તું પણ જમી લેજે .”

એક દિ દેવ અને રામજી શેતુરના ઝાડ નીચે ખાટલા ઉપર બેસીને વાંચી રહ્યા હતા. એટલામાં વાડમાંથી અવાજ આવ્યો. રામજી માટે આ અવાજ નવીન હતો. એણે દેવને પૂછ્યું :” દેવ આ શેનો અવાજ છે ?” દેવ ખાટ્લા ઉપરથી નીચે ઉતર્યો અને વાડમાં જોયું અને રામજીને બહુ સહજતાથી કીધું ” ઈતો કોબ્રા દેડકાને ગળી રહ્યો છે . દેડકું મોતની ચીસો પાડે છે”

સાંભળીને રામજી એકદમ ભાગ્યો . ઈ પગરખાં પહેરવા પણ નો રોકાણો. ઈ ભાગ્યો ઈ ભાગ્યો. એક વખત દેખાણો પછી પાછો આવ્યો નથી .

આવે નાગ પાંચમ નાગ દેવ પૂજે
ગારાના નાગલા બનાવેજી
સાચુકલો નાગ દેવ નીકળે ઘરમાં તો
“આતા બાપુને ” તેડાવજોજી

નાગ બાપા સૌનું ભલુ કરજો .

 સર્પ શો….સ્લાઈડ શો 

આતાવાણીના સહ તંત્રી શ્રી સુરેશભાઈ જાનીએ, આતાજીને સાપ પ્રિય હોઈ એમની ખુશી માટે ત્રિસેક જેટલા સાપનાં નામ,રહેઠાણ અને ઝેરી / બિન ઝેરી માહિતી વી.શ્રી અશોક મોઢવાડિયા પાસેથી મેળવી એનો સરસ સ્લાઈડ શો એમને બનાવી આપ્યો હતો.

 નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને જોઈ શકાશે.

સર્પ શો,,,સ્લાઈડ શો ….સાભાર …શ્રી સુરેશ જાની /શ્રી અશોક મોઢવાડિયા 

(1003 ) અમદાવાદમાં આતાજી એ મોરલો પાળ્યો …!!!

(તારીખ ૧૫ મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૭ ના રોજ ૯૬ વર્ષીય આતાજી( હિમતલાલ જોશી ) ની ચિર વિદાયના દુખદ પ્રસંગની શ્રધાંજલિની આ પોસ્ટ   પછીની આ પોસ્ટમાં આતા જ્યારે અમદાવાદમાં પોલીસ ખાતામાં એમના કુટુંબ સાથે સરદારનગરમાં રહેતા હતા એ વખતનો એક પ્રસંગ એમના જ શબ્દોમાં એમના ફેસબુક પેજ પરથી મુક્યો છે.)
morlo

સરદારનગર (અમદાવાદ ) પોલીસ લાઈનમાં મોરલો પાળ્યો 

atta-bhanu-2

(એમનાં ધર્મપત્ની સ્વ.ભાનુમતીબેન સાથેનો સ્વ.આતાનો  એમની  હમેશાંની દાઢી વગરનો જુનો ફોટો !)

મારી બદલી માધુપુરા પોલીસ સ્ટેશનમાંથી સરદારનગર (અમદાવાદ ) પોલીસ સ્ટેશનમાં થઇ.

સરદારનગર ભાગલા વખતે સિંધમાંથી આવતા શરણાર્થીઓ માટે નવું વસાવેલું છે.એ હાંસોલ ગામના ખેડૂતોના ખેતરો અને આંબાવાડિયું બીજા વિશ્વ યુદ્ધ વખતે બ્રિટીશરોએ ખરીદેલ છે. અહીં બાવળ,બોરડીનાં ઝાળાં ઘણાં અને મચ્છરોનો પણ ત્રાસ. આ એરપોર્ટ અને હાંસોલ ગામ વચ્ચેનો વિસ્તાર.

આ વખતે એરપોર્ટ ઇન્ટરનેશનલ નો’તું.અહી પોલીસની બદલી થાય તો બદલી રોકવા માટે પોલીસ આકાશ પાતાળ એક કરે કેમકે અહીં પોલીસોને નોકરી કરવાનું ન ફાવે. પોલીસનો પણ ચા પી જાય એવા સિંધી લોકોની અહીં વસ્તી.
नाअहल है वो अहले पोलिसोकी नज़रमे खाना और खिलाना (ऑफिसरोको )जिसको नही आता

મારી બદલી અહી સજા તરીકે થએલી. એક રાજારામ નામના નિર્દોષ પોલીસને બચાવવા જતાં મને અહીં કાઢ્યો,પણ રાજારામ મારો ઉપકાર માને છે .રાજારામ મારી જેમ રીટાયર્ડ થઇ ગયા પછી મને મળેલો ત્યારે મને કહેતો હતો કે” આ હું જે પેન્શન મેળવું છું એ તમારા પ્રતાપે મેળવું છું .”

હું સરદારનગરમાં રહેવા આવ્યો એટલે મેં તુર્ત જ મચ્છરદાનીઓ અને એને બાંધવા માટે પાતળી વાંસની લાકડીયો ખરીદી લીધી અને આ મિલીટ્રીના જવાને તાત્કાલિક જંગલમાં મંગલ ખડું કરી દીધું .

હું સિંધમાં રહેલો એટલે સિંધી ભાષા કામ ચલાવ મને આવડતી અને અહીં આવ્યા પછી વધારે પ્રેકટીશ થઇ . હું સિંધી ભાઈયો અને બહેનો સાથે સિંધીમાં વાત કરવા લાગ્યો. અચો સાઈ અચો એમ મને આવકાર મળવા લાગ્યા .

પોલીસે કોઈ સિંધીનું નામ લખ્યું હોય તો તેનું નામ કઢાવવા માટે કોઈ મારી પાસે આવે અને મને કહે “પોલીસ ખે ચે હિનીજો નાં કઢી છડે , અસી પાંણમેં ભાવર અયુ.” કચ્છી ભાષામાં નામને નાંલો કહે. સિંધીમાં નામને નાં કહે . આનો અર્થ એવો થાય કે આ પોલીસે આનું નામ લખ્યું છે એ કઢાવી નખાવજે આપણે તો આપસમાં ભાઈઓ છીએ .

હું બ્રિટીશ આર્મીમાં હોવાને કારણે ઘણું શીખ્યો છું . એમાંનું એક પરિસ્થિતિને અનુકુળ થવાની ટેવ અને દુ :ખમાં છુપાએલું સુખ શોધી કાઢવાની ટેવ.આવી બધી કેળવણી લઈને હું ઘડાએલો છું અને એટલે આ બ્લોગનાં મહાસાગરમાં સેલારા મારું છું,અને તમારા સૌ ભાઇઓ બહેનોનો પ્રેમ અને ઉત્સાહ મેળવતો હું બ્લોગ જગતમાં ટકી રહ્યો છું .બાકી આપ જુવો છો એમ ઘણા બ્લોગરો અદૃશ્ય થવા માંડ્યા છે. ये है ब्लॉग जगतका मेला सब चला चालिका खेला .

અહીંનું ઝાડી જંગલ જોઈ મને બકરીઓ રાખવાનો વિચાર આવ્યો.મારા આ વિચારને મારી સુખ દુ:ખમાં સાથ આપનારી કેશોદ, દેશીંગા અને અમદાવાદ અને એરિઝોનાના રણ સુધી ખભે ખભો મિલાવીને સાથ આપનારી મારી પત્ની ભાનુમતી અને દેવ જોશી જેવા દીકરાઓની સમ્મતિ મળી અને મેં બકરીઓ પાળવાનું નક્કી કર્યું અને કુતરા બકરીઓને હેરાન ન કરે એ માટે જાતે ચરાવવાનું નક્કી કર્યું .

આ સ્થળનો ઘાસ વગેરેનો સરકાર તરફથી કોન્ટ્રાક અપાતો આ કોન્ટ્રાક ડાયાભાઈ પટેલ એક ભેંસો રાખનાર બ્રાહ્મણ અને એક તાજમામદ નામનો અફઘાનિસ્તાનનો માણસ રાખતો અને આ ઘાસની ચોકી રાખવા માટે ચોકીદાર રાખવામાં આવતો .

પણ આતો જમાદારની બકરીયું, એને ચરતી અટકાવાય નહી .એક દુ:ખીરામ નામનો યુપીનો કુણબી ચોકીદાર હતો. આપણે ગુજરાતીઓ યુપીનો કે બીહારનો હોય એને ભૈયા કહીએ છીએ પછી એ ભલે ગમે તે જાતિનો હોય.આવી રીતે તાજ મામદ જેવા લોકોને આપણે પઠાણ સમજીએ છીએ પણ ખરું જોવા જાઓ તો જે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે જે પટી છે, એમાં વસનારી આ જાતી છે , એ પોતાના નામની પાછળ ખાન નો પ્રત્યાય લગાડે છે અને જે લોકો જુના વખતમાં ભારતમાં આવી વસેલા છે એ લોકોપણ પોતાને ખાન કહેવડાવે છે. આમીર ખાન સલમાન ખાન, શાહરૂખ ખાન વગેરેના વડવાઓ આ પ્રદેશથી આવેલા છે .

અફઘાનિસ્તાનના કોઈ માણસના નામની પાછળ ખાનનો પ્રત્યાય લાગેલો જોવા નહિ મળે . તાજમામદ ગોરી ચામડીનો હતો . એ જર્મન કે રશિયન પ્રજા જેવા ગોરા રંગનો હતો. એના કહેવા પ્રમાણે એના વડવાઓ સિકંદરના વખતથી અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા છે અને એ લોકોનો ધર્મ પણ પ્રાચીન સમયના ગ્રીક લોકોના ધર્મ જેવો મૂર્તિ પૂજક હતો .

1847ની સાલ પછીનાં લોકો મુસલમાં ધર્મી બન્યા. આ પહેલાં આ લોકો કાફિર તરીકે ઓળખાતા અને જે વિસ્તારમાં આ લોકોની વસ્તી હતી એ વિસ્તાર કાફીરીસ્તાન તરીકે ઓળખાતો. હાલ આ વિસ્તાર નુરીસ્તાન તરીકે ઓળખાય છે . આપ સહુને આ વાતની ખબર હશે કેમકે આ વાત વરસો પહેલાં નેશનલ જીયોગ્રાફીમાં આવેલી.

તાજમાંમદ અમારી બકારીયોને ચરતી જોઈ ચરાવનાર દેવ જેવાને ધમકી આપે કે बच्चे लोग ए बकरिया तुम लोग घर ले जाओ वरना में बकरिया डिब्बेमे पुर्र दूंगा .80 વરસની ઉમરનો તાજ મામદ ઘોડા ઉપર આવતો તેની આંખ નબળી હતી . છોકરાઓ એને દેખાવ પૂરતા બકરી હાન્ક્વાનો દેખાવ કરે . ભાનુમતી બકરીયું ચરાવતી હોય અને તાજ્મામદને જુવે એટલે પોતે આઘી પાછી થઇ જાય.

મે-જુનના વરસાદી માહોલમાં ઢેલડયુ ઈંડાં મુકવા આવે . એક વખત મેં ઈંડામાંથી તાજુ જ નીકળેલું બચ્ચુ મેં પકડી લીધું અને એને ઉછેરીને મોટું કર્યું.ખાસ ભાનુમતી બચ્ચાની કાળજી રાખતી. એને ઉધઈ વગેરે ખવડાવતી. આ જીવહિંસાને એ પાપ માનતી નહિ . બકરીનું દૂધ પણ પીવડાવતી વખત જતાં એ મોટો મોર થઇ ગએલો પણ એને હજી રંગીન પીંછાં આવ્યા નોતાં.એ ઘર નજીકના આંબા ઉપર બેસી રહે તો ખાવા પીવા માટે એ આંબા ઉપરથી નીચે ઉતરે અથવા કોઈ અજાણ્યું માણસ પાસે આવે તો એના ઉપર હુમલો કરવા નીચે ઉતરે . ઈ ચાંચો ન મારે પણ પોતાના પગથી હુમલો કરે .

લોકો કુતરાથી ન ડરે એટલા આ ભાનુબાના મોરથી ડરે. આ મોર વાળી કથા તો તમને ભાનુમતી પાસેથી સાંભળવાની મજા આવે.

( આતા ના ફેસ બુક પેજ પરથી )

તારીખ ૧૦ મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૭ એટલે કે આતા ના અવસાનના પાંચ દિવસ પહેલાં અમદાવાદના જાણીતા અખબાર દિવ્ય ભાસ્કર માં આતા વિષે એક સચિત્ર લેખ પ્રસિદ્ધ થયેલો એની એક ઝલક 

aatta-divy-bhaskar