વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Daily Archives: જાન્યુઆરી 11, 2017

( 1000 ) અમેરિકન બોલી–અમેરિકામાં…….. હરનિશ જાની

ન્યુ જર્સી નિવાસી જાણીતા હાસ્ય લેખક શ્રી હરનીશ જાનીના હાસ્ય-કટાક્ષ મિશ્રિત લેખો સુરતના અખબાર ગુજરાત મિત્રમાં દર બુધવારે” ફિર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની” કોલમમાં નિયમિત પ્રકાશિત થાય છે.મોટા ભાગના એમના લેખો અમેરિકાના જન જીવન ઉપર આધારિત હોય છે.

ગુજરાત મિત્રના તારીખ ૧૧મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૭ ના અંકમાં પ્રગટ થયેલો શ્રી હરનીશભાઈનો એક લેખ “અમેરિકન બોલી–અમેરિકામાં” એમના અને ગુજરાત મિત્રના આભાર સાથે વિનોદ વિહારની આજની ૧૦૦૦ મી પોસ્ટમાં મુક્યો છે.

હરનીશભાઈ લગભગ ચાર દશકાથી અમેરિકામાં વસે છે એટલે અમરીકન જન જીવનનો એમને સુંદર જાત અનુભવ છે.એમના આ લેખમાં અમેરિકામાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષા વિષે એમણે પ્રકાશ પાડ્યો છે.

જેમ ગુજરાતી ભાષા વિષે કહેવાય છે કે બાર ગાઉ બોલી બદલાય એમ અમેરિકામાં પણ જુદા જુદા રાજ્યોમાં અંગ્રેજી ભાષાના ઉચ્ચારની લઢણમાં થોડો થોડો ફેર જણાતો હોય છે.અમેરીકા આવતા ભારતીયોને શરૂઆતમાં અહી બોલાતી ઈંગ્લીશ ભાષા સારી રીતે સમજવામાં થોડો સમય લાગે છે પણ પછી વાંધો નથી આવતો.હરનીશભાઈએ એમની આગવી હળવી શૈલીમાં લખેલ એમના આ લેખમાં અમેરિકામાં બોલાતી અંગ્રેજી ભાષાની ઉપયોગી માહિતી આપી છે એ જરૂર વાંચવી ગમશે.

શ્રી હરનીશભાઈના ગુજરાત મિત્રમાં અને અન્યત્ર પ્રગટ ઘણા હાસ્ય લેખો અગાઉ વિનોદ વિહારમાં પોસ્ટ થયા છે એને અહીં ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

વિનોદ પટેલ

અમેરિકન બોલી–અમેરિકામાં ….. હરનિશ જાની

મારા સસરાજીના એક મિત્રના જમાઈ અમેરિકા આવવાના હતા. ત્યારે તેઓ બન્નેને ચિંતા હતી કે જમાઈનું અમેરિકામાં શું થશે? જમાઈએ તો ગુજરાતી વિષયમાં આર્ટસની ડિગ્રી લીધી હતી. તેમને અંગ્રેજી જરાયે આવડતું નહોતું પણ મોટા ભાઈની સિટીઝનશીપ પર તેમને અમેરિકન વીઝા મળ્યો હતો. ત્યારે હું ભારત ફરવા ગયો હતો. બન્ને મુરબ્બીઓએ મને અમેરિકામાં બોલાતા ઈંગલીશ માટે સવાલો પૂછ્યા. મેં તેમને સમજાવ્યું કે જમાઈએ કયા પ્રકારની નોકરી કરવી છે. તેના પર આધાર રાખે છે. લેબર જોબ કરવો હોય તો જીભ ન ચાલતી હોય તો ય કામ ચાલશે. પરંતુ ગવર્મેન્ટ જોબ કે કોઇ શૈક્ષણીક સંસ્થામાં નોકરી કરવી હોય તો સાચું અને ચોખ્ખું અંગ્રેજી બોલવું પડે. આજકાલ તો ભારતીયોના સ્ટોર અને બિઝનેસીસ એટલા બધા છે કે અંગ્રેજીનો શબ્દ પણ ન આવડતો હોય તોય પૈસા કામાવાય. છેવટે કશું ન આવડતું હોય તો પણ કોઈ હિન્દુ મંદિરમાં ભગવાનને શરણે ગોઠવાઈ જાય તોય ઉધ્ધાર થઈ જાય. ભગવાન તો અંતર્યામી છે. એ તો કોઈપણ ભાષા બોલ્યા સિવાય મનની વાત જાણી લે છે. અહીંના કેટલાય ઈમિગ્રંટસ્ અમેરિકન ને ‘હી ડોન્ટ નો નથીંગ ‘ બોલતા સાંભળ્યા છે. ત્યારે મને મારી વાત સાચી લાગી છે.

એક જમાનો હતો કે અમેરિકા આવતા સ્ટુડન્ટે પોતાને ઈંગ્લીશ ભાષા આવડે છે તે સાબિત કરવા ટોફેલનો જુદો ટેસ્ટ આપવો પડતો હતો. તે ટેસ્ટના માર્ક્સને આધારિત તેમને અહીંની કોલેજોમાં એડમિશન મળતું. હું ૧૯૬૯માં સ્ટુડન્ટ હતો. મેં ટોફેલની પરિક્ષા તો આપી હતી. એટલું જ નહીં પણ અમેરિકનોની દિનચર્યા પર યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ઈન્ફર્મેશન સર્વિસીસમાં ફિલ્મ પણ જોઈ હતી. અને અહીં મ્હોં ખોલ્યા સિવાય ફોર્ક–નાઈફથી કેવી રીતે ખાવું તે પણ બતાવવામાં આવ્યું હતું. આ એક જાતની અમેરિકા આવતાં પહેલાંની તૈયારી જરુરી હતી. એક જાતનો કોર્ષ હતો.

સૌ પહેલાં આવતા સ્ટુડન્ટસ્ ને માટે કોઈ ગેરેન્ટી નહોતી એટલે આ બધાં ટેસ્ટ હતા. અરે, અમારે મેડિકલ એક્ષામ આપવી પડતી હતી અને એક્ષ રે પણ લેવડાવવો પડતો હતો. આજે કાયદા તેના તે રહ્યા છે. અને પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. સિટીઝનના સગાં વહાલાં ટોફેલ બોફેલ વિના આવી શકે છે. યુનિ.માં ભણવું છે કોને? હવે આપણા લોકોનું કલ્ચર પણ બદલાઈ રહ્યું છે.

શરુઆતમાં આવતા સ્ટુડન્ટસ્ અમેરિકન કલ્ચર જાણતા હતા અને અમેરિકન સોસાયટીમાં ભળવા માંગતા હતા. અને બાળકોને પણ ઈંગ્લીશ આવડે તો સારું. એમ સમજીને તેમની સાથે ઈંગ્લીશમાં બોલતા. હવે ભારતીયો વધી ગયા છે. જે અદરો અંદર ગુજરાતી, હિન્દી, પંજાબીમાં કામ ચલાવે છે. એટલું જ નહીં પણ આપણું કલ્ચર બધે પ્રસરાવે છે. જેવું કે–પાન ખાઈને જ્યાં ત્યાં થુંકવું, જાહેર જગ્યાએ મોટે મોટેથી વાતો કરવી. દરેક વાતમાં ભાવ તાલ કરવા. વિ. વિ. એટલે અમેરિકન ઈંગ્લીશ પણ ભારતીય લઢણમાં બોલે છે.

હવે અમેરિકા દેશ ખૂબ મોટો છે. તેમાં દુનિયા આખીના લોકો વસે છે. વસે છે એટલું જ નહીં દરેક જણ સાથે પોત પોતાનું કલ્ચર લાવે છે. અને તેને લીધે અમેરિકન કલ્ચર વધુને વધુ વિકસે છે– ખીલે છે. બીજા કશાની વાત ન કરીએ અને ફક્ત ન્યૂ યોર્ક શહેરની જ વાત કરીએ તો ન્યૂ યોર્કમાં લિટલ ઈટાલી નામનો લત્તો છે.ન્યૂ યોર્કમાં જ વેસ્ટ ઈન્ડિઝના કરેબિયન આઈલેન્ડઝ્ના લોકો, પોલેન્ડના લોકો, આઈરીશ નેબરહુડ (લત્તો) પણ છે.આવા દરેક જુદા જુદા એરીયા મળે. ન્યૂ જર્સીમાં ઓક ટ્રી રોડ પર લિટલ ઈન્ડિયા છે. જ્યાં તમને સાડી અને ધોતિયાં દેખાય. અને ધ્યાનથી સાંભળો તો ચરોતરી બોલતા મંગરા માસી પણ સંભળાય.

ન્યૂ યોર્કના ક્વીન્સ એરિયામાં સેન્ટ્રલ અમેરિકાના સ્પેનિશ બોલતા લોકો રહે છે. હવે આ બધી પ્રજા પોતાની લઢણમાં ઈંગ્લીશ બોલે છે. જે તેઓને અંદરો અંદર સમજાય છે. બીજી પ્રજાને તેમાં ગરબડ થાય છે. મારા પોલેન્ડના મિત્રો ઘરમાં પોલિસ ભાષા બોલે છે. ઈટાલીયનો ઘરમાં ઈટાલિયન ભાષા બોલે છે અને યુરોપમાં રમાતી ફૂટબોલની મેચો જુએ છે. તો સવાલ થાય કે અમેરિકન ઈંગ્લીશ કેવું? અને કોણ બોલે છે?

કોઈ પણ નેશનાલિટી હોય પણ તેમની ચોથી પાંચમી પેઢી પછી તેમની ભાષા અને ખરું અમેરિકન રૂપ લે છે. અને ખરા અમેરિકન બને છે. પરંતુ ભાષા પાછળ બીજા પરિબળો કામ કરે છે. તેમાંનું એક તે આ વિશાળ દેશની ભૂગોળ– જો દરેક સ્ટેટની વાત ન કરીએ અને ફક્ત દિશા પ્રમાણે જોઈએ તો સાઉથના અમેરિકનો વાતો કરતા હોય તો આપણને તે ગાતા હોય એમ લાગે, દક્ષિણના રાજ્યો ધાર્મિક બહુ. ઘણી બધી ચર્ચો ત્યાં છે. તે રાજ્યોને બાયબલ બેલ્ટ કહેવાય છે. એટલે તેમના અવાજમાં લ્હેકા હોય છે. ન્યૂ યોર્કમાં ત્રીસ વરસ રહ્યા પછી , હું વર્જિનીયામાં રહ્યો છું. ત્યાંના લોકો મારા ન્યૂ યોર્કના ઉચ્ચારો પકડી પાડતા. શરુઆતમાં મને અમેરિકન ગાયનો નહોતા ગમતા પણ પછી દક્ષિણના ગાયકો–જ્હોની કેસ– કેની રોજર્સ–ગ્લેન કેમ્બલ–ડોલિ પાર્ટનના ગીતો ગમવા માંડ્યા. તેમના ગીતોમાં મને હિન્દી ગાયનો સંભળાતા. પછી મેં બીજીઝ– જેક્શન ફાઈવ(માયકલ જેક્શન)ના સંગીત વસાવ્યા. અને મારી જેમ બોલિવુડના બીજા મ્યુઝિક ડાયરેક્ટરો બપ્પી લહેરી અને અન્નુ મલિક જેવાને પણ સંભળાવા લાગ્યા.

ટેક્ષાસમાં વળી જુદા ઉચ્ચાર. આફ્રિકન અમેરિકનોના જુદા ઉચ્ચારોવાળું ઈંગ્લીશ. ૮૦ના દાયકામાં તેમણે ગોરા અમેરિકનોથી જુદા પડવા ફોનીક્ષ –જુદા ઉચ્ચારોવાળું ઈંગ્લીશ ચાલું કર્યું હતું પરંતુ બિલ કોસ્બી–જેસી જેક્સનઅને બીજા બધા કાળા લિડરોએ સમજાવ્યું કે આપણે જો ગોરા અમેરિકનોની સાથે બિઝનેસ કરવો હોય તો તેમના જેવું ઈંગ્લીશ બોલો. અને ભણો. આજે ગોરા કાળાના ભેદભાવ વિના સૌ અમેરિકનો છે. તેમ છતાં આજે અમેરિકામાં સેંકડો ઉચ્ચારોવાળું ઈલીશ બોલાય છે.

હા, એક વાત કહેવી પડશે કે બ્રોડકાસ્ટિંગના–રેડિયો અને ટી.વી.ના એનાઉન્સરોના ઉચ્ચારો સીધા એક સરખા હોય છે. તેમ છતાં કેટલાક અપવાદો જરૂર હોય છે. હું તેને સાચું અમેરિકન ઈગ્લીશ ગણું છું. પછી તે ટીવી એનાઉન્સર જાપાનીઝ હોય, ભારતીય હોય કે આફ્રીકન અમેરિકન હોય. પરંતુ સૌ સરખા ઉચ્ચારોવાળું અમેરિકન ઈંગ્લીશ બોલે છે.

છેલ્લી વાત–

એક નાના શહેરમાં એક દાનેશ્વરી એ ગાંડાની હોસ્પીટલમાં સ્વીમીંગ પુલ બનાવવા માટે દાન કર્યું .દર્દીભાઈઓના મનોરંજન માટે તેની જરૂર હતી. વરસ પછી તે દાનેશ્વરીએ હોસ્પીટલના ડાયરેક્ટરને ફોન કર્યો કે “સ્વીમીંગ પુલનું કામ કેટલે આવ્યું? ‘ ડાયરેક્ટરે જણાવ્યું પુલ બની ગયો છે. અને દર્દીભાઈઓ એનો લાભ ઊઠાવે છે. તો દાનેશ્વરીએ ગભરાઈને પૂછયું કે‘ કોઈ ડૂબી જશે એવો તમને ડર નથી લાગતો?‘ તો ,ડાયરેક્ટરે શાંતિથી જવાબ આપ્યો કે “ના અમને એવો ડર નથી. સ્વિમીંગ પુલમાં હજુ પાણી જ નથી ભર્યું.!”

-હરનીશ જાની 

સંપર્ક :

Harnish Jani

4, Pleasant Drive, Yardville, NJ08620

Email harnishjani5@gmail.com.

Phone 609-585-0861

પરિચય 

Harnish Jani-3

 હરનીશ જાની …..સૌજન્ય….ગુજરાતી  પ્રતિભા  પરિચય