વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Monthly Archives: એપ્રિલ 2017

( 1042 ) બે હાથ નથી તો શું થયું ? બે પગ તો છે ને ! ..

હાલ ૪૨ વર્ષની અર્નાકુલમ કેરાલાની રહીશ સ્વપ્ના ઓગસ્ટીન Swapna Augustine બે હાથ વિના જ જન્મી હતી.બાળપણથી જ એણે બધું કામ બે પગની મદદથી કરવાનું શીખી લીધું હતું.પેઇન્ટીન્ગ અને ડ્રાઈંગ પણ પગથી એ ખુબ વિશ્વાસ સાથે કરવા લાગી હતી.

નીચે એના પગના અંગુઠાથી પેઈન્ટ કરેલ એની ચાર કલાકૃતિઓ બતાવી છે. આ કલાકૃતિઓ કેટલી અદભુત છે. આ ચિત્રો તરફ ૩૦ સેકન્ડ એક નજરે જોશો તો એની સુંદરતાની પ્રતીતિ તમને થઇ જશે. 

ચિત્ર કલામાં અનેરી સિદ્ધિ મેળવીને સ્વપ્નાએ આંતર રાષ્ટ્રીય ખ્યાતી પ્રાપ્ત કરી છે.

દિવ્યાંગ સ્વપના ઓગસ્ટીનની કેટલીક કલાકૃતિઓના નમુના આ રહ્યા ..

સ્વપના ઓગસ્ટીન અને એની કળા કૃતિઓ વિષે નીચેના વિડીયોમાંથી વધુ જાણો.

Armless artist creates beautiful artworks with her feet : Swapna Augustine

Swapna Augustine Foot Painting MFPA

બે પગની મદદથી આટલું સરસ કામ કરતી સ્વપનાને “અપંગ”કેમ કહેવાય !બે હાથ વિનાની સ્વપ્નાએ એના બે પગથી એનાં સ્વપ્ન કેવાં સાકાર કરી લીધાં છે!બે હાથ વાળાઓ અને બે પગ વાળાઓને માટે પણ સ્વપ્ના પ્રેરણા રૂપ છે. 

શાબાશ સ્વપ્ના …સલામ છે તને અને તારી જીવન કલાને !

 

( સમાચાર સૌજન્ય : શ્રી નરસી પટેલ/શ્રી ચીમન પટેલ )

( 1041 ) હાસ્ય લેખક શ્રી હરનીશ જાનીની 76 મા જન્મ દિવસની ભેટ …”સુધન” ઈ-પુસ્તક

જિંદગીને જીવવાની ફિલસુફી સમજી લીધી,
જે ખુશી આવી જીવનમાં, આખરી સમજી લીધી.
-મરીઝ સાહેબ

ગુજરાતી સાહિત્યમાં જાણીતા હાસ્ય લેખક ન્યુ જર્સી નિવાસી શ્રી હરનીશ જાનીના હાસ્ય લેખ સંગ્રહનાં જે બે પુસ્તકો પ્રિન્ટ મીડિયામાં પ્રકાશિત થયાં એ ખુબ જ પ્રચલિત છે.એમનો પહેલો વાર્તા સંગ્રહ “સુધન” (સુધન એમના પિતાજીનું નામ ) ને સાહિત્ય એકેડેમીનું બીજું ઈનામ મળ્યું. ત્યારબાદ એમનાં બા ના નામ ઉપરથી “સુશીલા” નામે હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ બહાર પડ્યો જેને સાહિત્ય એકેડેમીનું શ્રેષ્ઠ હાસ્ય પુસ્તકનું પ્રથમ ઈનામ અને સાહિત્ય પરિષદનું જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષીક મળ્યાં છે.

હરનીશભાઈના એવોર્ડ વિજેતા પ્રથમ પુસ્તક ” સુધન” વિષે ” સુરત નિવાસી સાહિત્ય પ્રેમી મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે હરનીશભાઈના પ્રસંશકોને ખુશ કરે એવા સમાચાર ફેસ બુક દીવાલ ઉપર મુક્યા છે જે નીચે મુજબ છે:

તેઓ જણાવે છે :

ભાઈ હરનીશભાઈ નો પ્રથમ ‘હાસ્યવાર્તાઓ’નો સંગ્રહ તો છેક 2003માં પ્રકાશીત થયેલો .. પ્રકાશક હતાં : સુનીતા ચૌધરી, રંગદ્વાર પ્રકાશન અને મુદ્રક હતા જાણીતા ‘ચંદ્રીકા પ્રીન્ટરી’.

આજે લાંબા સમયથી એ પુસ્તક લગભગ અપ્રાપ્ય અવસ્થામાં હતું .. એની ઈ.બુક બનાવવાનું સુઝ્યું ને અનેકોના સહકારથી તે બની..

આજે તા. 05-04-2017નો રામનવમીનો દીવસ એ હરનીશભાઈનો જન્મદીવસ છે.તે ટાણે આ ઈ.બુક આપ સૌ રસજ્ઞોને ભેટ ધરતાં બહુ આનંદ થાય છે.

કોઈ પણ પાનું ખોલો, કોઈ પણ (હાસ્ય)વાર્તા વાંચવી શરુ કરો, ને તે પુરી વાંચ્યા વીના તમે ન રહી શકો તેની ખાતરી..વધારે વીગતો તો આ ઈ.બુકમાં જ છે.

આ ઈ.બુક હૃદયસ્થ રતીલાલ ચંદરયા કૃત વિશ્વપ્રસીદ્ધ વેબસાઈટ ગુજરાતી લેક્ક્ષિકોન પર મુકાઈ છે.સુજ્ઞ વાચકો ઈચ્છે ત્યારે નીચેની લીંક

http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/category/3/humour-

પરથી તેની પીડીએફ અને ઈ.પબ બન્ને ડાઉનલોડ કરી શકશે..
સૌનો ખુબ આભાર..વીશ યુ હેપી રીડીંગ..

− ઉત્તમ ગજ્જર

વિનોદ વિહારના વાચકો ” સુધન -ઈ બુક “ના નીચેના ચિત્ર ઉપર ક્લિક કરીને આ અપ્રાપ્ય પુસ્તકના બધા જ લેખો વાંચી શકશે.

સહૃદયી હરનીશભાઈની ૭૬ મી વર્ષ ગાંઠ નિમિત્તે વાચકોને એમના હાસ્ય લેખોનું આ ઈ-પુસ્તક વિના મુલ્ય પ્રાપ્ય કરાવવા માટે લેખકનો અને ગુજરાતી લેક્ષિકોન વતી શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરનો ખુબ આભાર .

        Shri Harnish Jani with family

શ્રી હરનીશભાઈ ને એમની ૭૬ મા જન્મ દિવસ માટે અભિનંદન.પ્રભુ એમને આરોગ્યમય દીર્ઘાયુ બક્ષે અને ગુજરાતી સાહિત્યને એમના લેખોથી સમૃદ્ધ કરતા રહે એવી હાર્દિક શુભેચ્છાઓ .

સુરતના અખબાર ‘ગુજરાતમીત્ર’ દૈનીકની બુધવારીય પુર્તી ‘દર્પણ’માં ન્યુ હરનીશ જાનીની કૉલમ ‘ફીર ભી દીલ હૈ હીન્દુસ્તાની’માં દર બુધવારે એમના હાસ્ય લેખો નિયમિત પ્રગટ થતા રહે છે.

મને ગમેલા એમના ઘણા હાસ્ય લેખો અને “ફેર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની “કોલમના ગમેલા લેખો અગાઉ વિનોદ વિહારમાં પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

આ બધા લેખો આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

હરનીશભાઈ નો સંપર્ક
Harnish Jani
4, Pleasant Drive, Yardville, NJ08620
Email harnishjani5@gmail.com.
Phone 609-585-0861

( 1040 ) ત્રણ મંદિર કાવ્યો …..શ્રી પી.કે.દાવડા

( શ્રી પી.કે.દાવડા ….મારે આંગણે !…વિનોદ પટેલ )

ફ્રીમોન્ટ, કેલીફોર્નીયા નિવાસી હમઉમ્ર અને સહૃદયી મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડાએ એમની નવી ઈ-મેલ શ્રેણીમાં મિત્રોને દરરોજ એક મંદિર કાવ્ય ( એવાં કાવ્ય કે જેમાં મંદિર કે ભગવાનનો નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો હોય),અને એ કાવ્ય ઉપરના  ટૂંકા વિવરણ સાથે મિત્રોને વાંચવા માટે મોકલ્યાં હતાં.આ માટે તેઓએ શ્રી માવજીભાઈ મુંબઈવાળાના બ્લોગની સહાય લીધી હતી. 

આવાં નવ મંદિર કાવ્યોમાંથી મારી પસંદગીનાં ત્રણ મંદિર કાવ્યો શ્રી.પી.કે.દાવડા તથા શ્રી માવજીભાઈના આભાર સાથે આજની વિનોદ વિહારની પોસ્ટમાં વાચકો માટે પ્રસ્તુત કરેલ છે. 

વિનોદ પટેલ

મંદિર કાવ્યો …. શ્રી પી.કે.દાવડા 

રામને મંદિર ઝાલર બાજે …… કવિ- સુન્દરમ્ 

રામને મંદિર ઝાલર બાજે, ઘંટના ઘોર સુણાય

શેઠની મેડિએ થાળીવાજું,  નૌતમ ગાણાં ગાય 

મંદિરની  આરતી  ટાણે  રે

વાજાનાં   વાગવા  ટાણે  રે

લોકોના જૂથ નિતે ઊભરાય 

 

એક ફળિના ત્રણ રહેવાસી : શેઠ ને બીજા રામ

ત્રીજી  માકોરબાઈ રાંડેલી,  કોડી કને  ના દામ 

લોકોનાં  દળણાં  દળતી   રે

પાણીડાં  કો’કના  ભરતી  રે

કાઢી ખાય રોટલો કરતી કામ

 

શેઠની મોટી દૈત્ય હવેલી  ગામનું  નાક કે’વાય

રામનું મંદિર આરસબાંધ્યું નિત ઝળાંઝળ થાય 

ફળિના     એક    ખૂણામાં   રે

ગંધાતા    કો’ક    ખૂણામાં   રે

માકોરના મહેલ ઊભેલા જણાય

 

માકોર ઊઠી અંગ મરોડે, પેટાવે દીપકજ્યોત

ધાન લઈને દળવાં બેસે, રામની માગી ઓથ 

ઘરેરાટ     ઘંટી  ગાજે   રે

ભૂખી ડાંસ ઘંટી  ગાજે   રે

ગાજે જેમ દુકાળિયાનું મોત

 

ગોકુળ આઠમ આજ હતી  ને  લોક કરે ઉપવાસ

માકોર ભૂખી રહી નકોરડી કાયામાં ન રહ્યો સાસ

 

મુઠ્ઠીભર ધાન  બચાવવા રે

સીતાના રામ  રીઝાવવા રે

પેટાવ્યો પેટમાં કાળ-હુતાશ

 

શેઠના ઘેરે,  રામને  મંદિર,   સાકર-ઘીનાં ફરાળ

પારણામાં કાલ કરવા ભજિયા દળવા આપીદાળ 

દળાતી  દાળ તે આજે રે

હવાયેલ દાળ તે આજે રે

ઉઠાળે માકોર પેટ વરાળ

 

અંગ થાક્યું એનું આંચકા લેતું હૈડે હાંફ ના માય

બે પડ વચ્ચે  દાળ દળે  તેમ કાયા એની દળાય 

દળી જો  દાળ ના  આપે  રે

શેઠ   દમડી   ના  આપે  રે

બીજો ઉપવાસ માકોરને થાય

 

અન્ન ખાતી તોય અન્નનો દાણો ન દેતી ઘંટીઆજ

માકોરની  અન્નપૂરણા  રૂઠી   ફરવા  પાડે  ના  જ 

હજી દાળ  અરધી  બાકી  રે

રહી  ના રાત  તો  બાકી  રે

મથી મથી માકોર આવે વાજ

 

શેઠ  જાગે  ને  રામજી  જાગે,  જાગે  સૌ સંસાર

ભોમનો ભાર ઉતારવા આજે જન્મ્યા’તા કિરતાર 

પરોઢના જાગતા  સાદે  રે

પંખીના  મીઠડા   નાદે  રે

ડૂબે માકોરનો ભૂખ પોકાર

 

શેઠ હસે બેઠા આઠમે માળે,  રામ રમે રણવાસ

રામને મંદિર ઝાલર બાજે, શેઠને મહેલ હુલાસ 

માકોરની   મૂરછા  ટાણે    રે

ઘંટીના    મોતના   ગાણે   રે

કાળો એક કાગ કળેળે નિસાસ

-સુન્દરમ્ 

વિવરણ … 

જેમનું નામ સાહિત્યના એક યુગ સાથે જોડાયલું છે,(ઉમાશકર-સુન્દરમ યુગ), એવા કવિ સુન્દરમની આ કવિતા મારા કોઈ પ્રતિભાવની મોહતાજ નથી.દબાયલા કચડાયલા લોકોની તરફેણમાં સમાજ સામે આક્રોશ વ્યક્ત કરતી એમની અનેક કવિતાઓ પ્રખ્યાત છે.શેઠ અને માકોર ડોસી, સમાજના સાચા પ્રતિકો છે.સાહિત્યકારો લખે છે, સાહિત્યપ્રેમીઓ વાંચે છે, અને પરિસ્થિતિ જેમની તેમ જ રહે છે.ક્રાંતિની ધમકીઓ તો દાયકાઓથી અપાય છે,પણ દૂર દૂર સુધી ક્યાંયે એના એંધાણ દેખાતા નથી. સમાજની આ દારૂણ અસમાનતા દર્શાવવા મંદિરનો તો એક માધ્યમ તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. 

પી. કે. દાવડા 

પ્રભુજીને પડદામાં રાખ મા …. -ઇન્દુલાલ ગાંધી 

પ્રભુજીને પડદામાં રાખ મા

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા

 

વાયુ વીંજાશે ને દીવડો હોલાશે એવી

ભીતિ વંટોળિયાની ભાખ મા

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા

 

આડે ઊભો તારો દેહ અડીખમ

ભળી જાશે એ તો ખાખમાં

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા

 

ઊડી ઊડીને આવ્યાં પંખી હિમાળેથી

થાક ભરેલો એની પાંખમાં

સાત સમંદર પાર કર્યા તોયે

નથી રે ગુમાન એની આંખમાં

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા

 

આંખનાં રતન તારા છોને હોલાય

છોને હીરા લૂંટાય તારા લાખના

હૈયાનો હીરો તારો નહિ રે લૂંટાય કોઇથી

ખોટા હીરાને ખેંચી રાખ મા

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા

-ઇન્દુલાલ ગાંધી 

વિવરણ .. 

આજે પણ ઘણાં મોટાં અને જાણીતાં મંદિરોમાં માત્ર થોડી ક્ષણો જ પ્રભુ દર્શન માટે પડદો હટાવવામાં આવે છે.લોકો ધક્કા-મૂક્કી કરી, જરા એક ઝલક મેળવે ન મેળવે ત્યાં સુધીમાં તો પડદો બંધ કરી દેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રીયામાં ભક્તો તો ઠીક, ભગવાન પણ પોતાના ભક્તોને જોઇ શકતા નથી. 

ઈંદુલાલ ગાંધીની કવિતાઓમાં કરૂણતા ભારોભાર ભરી હોય છે, યાદ કરો આંધળીમાનો  પત્ર. અહીં પણ એ પૂજારીને કરગરીને વિનંતી કરે છે કે પ્રભુજીને પડદામાં ન રાખ, આતો તારા આત્મા ઉપર પડદો ઢાંકી દેવા જેવું કામ તું કરે છે. એ કહે છે, પવનથી દીવો હોલવાઈ જશે એવા બહાના કાઢીને, પવન રોકવા પડદો ઢાંકું છું એવી દલીલ ન કર. એક તો માત્ર ક્ષણવાર જ પડદો હટાવે છે, અને તેમાંયે વળી તું વચ્ચે ઊભો રહીને દર્શન કરતાં રોકે છે, પણ તું એ ભૂલી જાય છે કે જે શરીરથી તું દર્શન રોકે છે, એ તો એક દિવસ બળીને ભસ્મ થઈ જવાનું છે . ત્યાર પછીની બે કડીઓમાં તત્વજ્ઞાનની ભાષામાં સમજાવે છે કે જે થઈ રહ્યું છે એ ખોટું છે. 

આઝાદી પહેલાંના સમયમાં આવાં સુંદર મંદિર કાવ્યો રચાયાં છે. 

પૂજારી પાછો જા …… -કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી 

ઘંટના નાદે  કાન ફૂટે મારા, ધૂપથી શ્વાસ રૂંધાય

ફૂલમાળા દૂર રાખ પૂજારી, અંગ મારું અભડાય

ન નૈવેદ્ય તારું આ, પૂજારી પાછો જા

મંદિરના આ ભવ્ય મહાલયો, બંધન થાય મને

ઓ રે, પૂજારી તોડ દીવાલો, પાષાણ કેમ ગમે

ન પ્રેમ નું ચિન્હ આ, પૂજારી પાછો જા

એરણ સાથે અફાળે હથોડા, ઘંટ તણો ઘડનાર

દિન કે રાત  ન નીંદર લેતો, નૈવેદ્ય  તું ધરનાર

ખરી તો એની પૂજા, પૂજારી તું પાછો જા

દ્વાર આ સાંકડા કોણ પ્રવેશે, બહાર ખડી જનતા

સ્વાર્થ  તણું  આ મંદિર  બાંધ્યું, પ્રેમ નહીં, પથરા

ઓ તું જો ને જરા, પૂજારી પાછો જા

માળી કરે ફૂલ મહેકતી વાડી, ફૂલને તું અડ કાં

ફૂલને  ધરે  તું,  સહવા એણે,  ટાઢ અને તડકા

આ તે પાપ કે પૂજા, પૂજારી પાછો જા

ઓ રે પૂજારી આ મંદિર કાજે, મજૂર વહે પથરા

લોહીનું પાણી તો થાય એનું ને નામ ખાટે નવરા

અરે તું કાં ના શરમા, પૂજારી પાછો જા

ખેડૂતને અંગ માટી ભરાતી, અર્ધ્ય ભર્યો નખમાં

ધૂપ  ધર્યો  પરસેવો ઉતારી, ઘંટ  બજે   ઘણમાં

પૂજારી સાચો આ, પૂજારી પાછો જા

-કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી

વિવરણ …

સ્વ. કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીની આ કવિતામાં એમણે મંદિરના પ્રવર્તમાન વાતાવાવરણને સજ્જડ રીતે વખોડી કાઢ્યો છે. આરતી વખતે થતો નુકસાનકારક દેશીબેલ્સનો અવાજ અને શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી પડે એટલો અગરબત્તીઓનો ધુમાડો એ બન્ને હકીકત છે. એમણે પોતાની નારાજગી ભગવાન (મૂર્તિ)ના મુખે કહેવડાવી છે. રોષે ભરાઈને ભગવાન કહે છે,મને ફૂલમાળા ન પહેરાવીશ, એનાથી તો હું અભડાઈ જઈશ,મને તારૂં નૈવેદ પણ નથી ખપતું, ઓ પૂજારી (અને ભક્ત) તું મારી નજરથી દૂર થા. મંદિરની આ પાષાણની દિવાલોમાં મને શા માટે કેદમાં રાખ્યો છે?

ત્યારબાદ એક પછી એક તર્ક બધ્ધ કારણો આપીને આ બધું જે થઈ રહ્યું છે એ ખોટું થઈ રહ્યું છે, એ આક્રોશ સાથે કહે છે,અખાની જેમ.

આ કાવ્યથી વધારે જોરદાર રીતે મંદિરની કુરીતિઓ વિષેનું કોઈ કાવ્ય કદાચ કોઈએ નહીં લખ્યું હોય.આવી તો કેટલીયે કવિતાઓ, કેટલાય લખાણો અને કેટલાયે વાર્તાલાપો થઈ ગયા,પણ મંદિરોની સંસ્કૃતિમાં લેશમાત્ર પણ ફરક પડ્યો નથી. હવે તો કેટલાક મંદિરોમાં દર્શન કરવા માટે પણ ટીકીટ ખરીદવી પડે છે. 

પી. કે. દાવડા
https://davdanuangnu.wordpress.com/ 

રામકા નામ લીયેજા, તૂ અપના કામ કીયેજા...

( 1039 ) નરસિંહ મહેતાનું એક પદ …અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં …. રસદર્શન …. વિનોદ પટેલ

મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના એક સર્વ શ્રેષ્ઠ ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાની કૃષ્ણભક્તિ શબ્દોમાં વર્ણન ના થઈ શકે એવી ભવ્ય હતી. એમના આરાધ્ય દેવ શ્રી કૃષ્ણનું નામ અને સંકીર્તન જ એમના જીવનનું જાણે કે એક ધ્યેય બની ગયું હતું. એમનું આખું જીવન કૃષ્ણમય બની ગયું હતું જેની ઝાંખી આપણને એમનાં અનેક પ્રભાતિયાં, રાસ, રસિક પદો વ. રચનાઓમાંથી થાય છે .

આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાંના રૂઢિચુસ્ત સમાજમાં જ્યારે મરજાદી લોકો હરિજનોને અડવું એ એક પાપ ગણતા હતા એવા સમયે એમની ઉચ્ચ નાગર કોમના રોષની જરાયે પરવા કર્યા વિના હરિજનવાસમાં જઈને ભજન કીર્તન કરનાર નરસિંહ મહેતાની ભક્તિ, આંતરિક શક્તિ અને હિંમતને સલામ કરવાનું મન થાય છે..

નરસિંહ મહેતાની હૃદયપૂર્વકની આરાધનાથી પ્રસન્ન થઈને શ્રી હરિએ એમના આ પ્રિય ભક્તના સામાજિક પ્રસંગો જેવા કે પુત્ર શામળશાના વિવાહ, દીકરી કુંવરબાઈનું મામેરું, પિતાનું શ્રાદ્ધ એમ અણીના સમયે હાજરાહજૂર થઈને એમની લાજ રાખી હતી એ આપણે જાણીએ છીએ.

કાવ્ય તત્ત્વની દૃષ્ટિએ નરસિંહ મહેતાનાં પદો એ આપણા સાહિત્યની એક ઉત્તમ વિરાસત સમાં છે. કૃષ્ણને પામવા માટેની ગોપીઓની વિરહ વ્યાકુળતામાં ભક્તિરસની સાથે શૃંગારરસ પણ જોવા મળે છે. ઘણાં પદોમાં આપણને સારું જીવન જીવવાની શીખ પણ જોવા મળે છે. જેમ કે વૈષ્ણવ જન તો એને કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે. ગાંઘીજીના આ પ્રિય ભજનમાં નરસિંહ મહેતાએ સારા માણસ બનવા માટે કયાં લક્ષણો જરૂરી છે એનો સરસ માર્ગ ચીંધ્યો છે. સુખ દુખ મનમાં ના આણીએ જેવાં પદોમાં એમણે કેટલો સરસ બોધ આપ્યો છે !

નરસિંહ મહેતાનાં ઘણાં પદોમાંના ઊંડા ચિંતનથી તેઓ એક તત્ત્વજ્ઞાની તરીકે આપણને જોવા મળે છે .સાધુસંતોનો સંપર્ક અને ભાગવતના વેદાંતની અસર નરસિંહના સર્જનમાં જોવા મળે છે.

નરસિંહ મહેતાના આવા પ્રકારનાં જે અનેક પદો છે એમાંથી મને પસંદ નરસિંહ મહેતાનું અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં નામનું એક બોધદાયક અને ભાવ અને અર્થથી સભર પદ નીચે રજૂ કર્યું છે. મને આશા છે મને ગમ્યું એવું તમને પણ એ જરૂર ગમશે. આ પદમાં તત્ત્વજ્ઞાનની સાથે સાથે શ્રી કૃષ્ણને પામવા માટે શી શી જરૂરીઆતો છે એનો હરિનો ભક્ત નરસૈયો આપણને માર્ગ ચીંધે છે. આ પદનો મને સૂઝ્યો એવો એનો રસાસ્વાદ કરાવવાનો મેં નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે .


અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં

તોયે અંતર રહ્યું છે લગાર

પ્રભુજી છે રે પાસે રે, હરિ નથી વેગળા રે ,

આડો પડ્યો છે એન્કાર.

દિનકર રૂંધ્યો રે જેમ વાદળે રે,

મત્યુ અજવાળું ને થયો અંધકાર,

વાદળ ખસ્યું ને જેમ લાગ્યું દીસવા રે,

ભાનું કાંઈ દેખાયો તે વાર.

લોકડિયાની લાજું રે બાઈ, મેં તો ના’ણીઓ રે,

મેલી કાંઈ કુળ તણી મરજાદ,

જાદવાને માથે રે, છેડો લઈને નાખીયો રે,

ત્યારે પ્રભુવર પામી છઉં આજ.

નાવને સ્વરૂપે રે, બાઈ, એનું નામ છે રે,

માલમી છે એના સર્જનહાર,

નરસૈયાનો સ્વામી રે, જે કોઈ અનુભવે રે,

તે તો તરી ઉતારે ભવ પાર.


શ્રી હરિને મેળવવા માટેના માર્ગમાં મનુષ્યે જેનો કોઈ અંત ન આવે એમ જુગો જુગ સુધી, જન્મોજન્મ ફેરા કર્યાં પણ એનું કોઈ પરિણામ ના મળ્યું. હરિ અને એનું છેટું પડી ગયું. હરિ ના મળી શકયા. બધા જન્મો જન્મના ફેરા વ્યર્થ ગયા. આનું શું કારણ એ અંગે આ આદ્ય કવિ ખુલાસો કરે છે કે પ્રભુને મેળવવા માટે દૂર જવાની કોઈ જરૂર નથી, એ કઈ આપણાથી છેટા નથી પણ આપણી નજીક જ એનો વાસ છે. આમ હોવા છતાં હરિને પામી શકાતું નથી એનું કારણ એ છે કે આપણામાં હું પદ, એન્કાર એટલે કે અહંકાર ઠાંસી ઠાંસીને ભર્યો છે. પ્રભુને મેળવવાના માર્ગમાં આ અહંકાર જ એક મોટું નડતર છે. ‘હું કરુ હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા, શકટનો ભાર જ્યમ સ્વાન તાણે’માં પણ આ જ ભાવ છે.

એટલે અહંકારને દૂર કરવો એ જ એક માત્ર ઉપાય છે. ભક્ત કબીરે પણ એની એક સાખીમાં આવા જ મતલબની જ વાત કહી છે કે જબ મૈ થા, તબ હરિ નહીં, …..પ્રેમ ગલી અતિ સાંકરી, તામેં દો ન સમાહી. એટલે કે જો મનમાં હું પદ હોય તો હરિ નથી, ભગવાનને પામવાની સાંકડી ગલીમાં હું અને હરિનો સાથે સમાવેશ થવો મુશ્કેલ છે.

આકાશમાં જયારે વાદળોનો ઢગ છવાઈ ગયો હોય છે ત્યારે થોડા સમય માટે દિનકર એટલે કે સૂર્ય વાદળાંના આવરણને લીધે જોઈ શકાતો નથી, અંધારું છવાઈ જાય છે. જેવું વાદળોનું આવરણ હટી જાય છે ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ બધે જ ફેલાઈ જાય છે. કંઈક આવી જ રીતે મનુષ્યોમાં પડેલું મોહ, માયા, અહંકાર વ.નું જે આવરણ પડેલું છે એનાથી સૂર્યરૂપી પરમાત્મા જોઈ શકાતા નથી. સૂર્યની જેમ માધવ તો યુગોથી હાજરાહજૂર છે એને શોધવા જવું પડે એમ નથી.

કવિ કાલીદાસ એમની ઉપમાઓ માટે જાણીતા હતા. નરસિંહ મહેતા પણ ઉપમાઓનો સુંદર ઉપયોગ કરી જાણે છે. એમના આરાધ્યદેવ શ્રી કૃષ્ણને એમણે સ્વયં પ્રકાશિત દિનકર-સૂર્યની અને મોહમાયાના આવરણને વાદળોના આવરણો સાથે સરખાવીને કેવી કમાલ કરી છે ! શ્રી કૃષ્ણ એમની કૃપારૂપી પ્રકાશ યુગો યુગોથી જગત ઉપર સૂર્યની જેમ પાથરી રહ્યા છે. જો આ સ્વયં પ્રકાશિત સૂર્ય જેવા માધવની ઝાંખી કરવી હોય તો એની આડે મોહ, માયા, અહંકારરૂપી વાદળોનું આવરણ જે આ ઝાંખી કરવામાં નડતર રૂપ છે એને દૂર કરીએ ત્યારે જ એ શક્ય બને અન્યથા નહિ.

આ પછીની પંક્તિઓમાં હરિભક્ત નરસૈયાના ગોપી હૃદયની ઓળખ મળે છે. એક ગોપી બનીને ગોપીઓને ઉદ્દેશીને તેઓ ‘બાઈ’ નું સંબોધન કરતાં કહે છે, લોકો શું કહેશે, કેવાં મહેણાં મારશે એવી લોકલાજની બીકને લીધે મેં મારા પ્રીતમની મારા પ્રત્યેની પ્રીતની પરીક્ષા ના કરી, એને બરાબર નાણી ના જોયો. લોક્લાજનો પડદો આડે આવ્યો. ગોપીઓના હૃદયમાં મિલનની તીવ્ર ઝંખના પડેલી છે એને આ લોક્લાજનો પડદો ક્યાં સુધી રોકી શકે ! તેઓ કહે છે, મારા જીવતરનો છેડો મારા માથેથી મેં તો હરિને માથે જ નાખી દીધો અને એટલે જ મારા વ્હાલાએ એને અપનાવી લીધો અને એટલે જ હું આજે મારા પ્રભુવરને પામી છું.

નરસિંહ વધુમાં ગોપી બનીને બીજી ગોપીને કહે છે કે હે બાઈ, મારા વ્હાલા હરિનું નામ જ ભવસાગર તરવા માટેની એક નાવને સ્વરૂપે હાજર છે. આ નાવનો માલમી એટલે કે એનો સુકાની આ જગતનો સર્જનહાર હરિ છે એવો અનુભવ સૌ કોઈએ કરવાનો છે. એના નામસ્મરણ વિના બીજો કોઈ આરો નથી. નરસૈયાના સ્વામી હરિનું નામ જ તમને આ ભવસાગર પાર કરાવશે. પ્રભુ જાતે તરીને પણ આપણને તારશે. જે નાવનું સુકાન સર્જનહારના હાથમાં હોય તો પછી ચિંતા રાખવાની શી જરૂર છે. જીવનનૌકાને મારો સ્વામી પેલે પાર જરૂર લઈ જશે એવી મારા મનમાં અડગ શ્રદ્ધા છે.

–વિનોદ પટેલ 

સૌજન્ય વેબ ગુર્જરી 

 

( 1038 ) કવિવર રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનું પ્રખ્યાત કાવ્ય …એકલો જાને રે! (ભાવાનુવાદ -મહાદેવભાઇ દેસાઇ)

  Tagor -Quote

“એકલો જાને રે!” કાવ્ય કૃતિ નોબેલ પ્રાઈઝ વિજેતા કવિવર રવીન્દ્રનાથ ટાગોર ની સૌને પ્રોત્સાહિત કરતી એક પ્રેરક અને અમર કાવ્ય કૃતિ છે.

પૂજ્ય ગાંધી બાપુના રહસ્ય મંત્રી સ્વ.મહાદેવભાઇ દેસાઇએ કવિવરની મૂળ સુંદર બંગાળી કાવ્ય કૃતિનો એટલો જ સુંદર ગુજરાતીમાં ભાવાનુવાદ કર્યો છે એ નીચે પ્રસ્તુત છે.

એકલો જાને રે!

તારી જો હાક સુણી કોઇ ના આવે, તો એકલો જાને રે!
એકલો જાને, એકલો જાને, એકલો જાને રે! – તારી જો …

જો સૌનાં મોં સિવાય
ઓરે ઓરે ઓ અભાગી ! સૌનાં મોં સિવાય;
જયારે સૌએ બેસે મોં ફેરવી, સૌએ ડરી જાય;
ત્યારે હૈયું ખોલી, અરે તું મન મૂકી,
તારાં મનનું ગાણું એકલો ગાને રે ! – તારી જો …

જો સૌએ પાછાં જાય,
ઓરે ઓરે ઓ અભાગી ! સૌએ પાછાં જાય;
ત્યારેકાંટા રાને તારે લોહી નીગળતે ચરણે
ભાઇ એકલો ધા ને રે ! – તારી જો …

જયારે દીવો ન ધરે કોઇ,
ઓરે ઓરે ઓ અભાગી ! દીવો ન ધરે કોઇ,
જયારે ઘનઘેરી તુફાની રાતે, બાર વાસે તને જોઇ;
ત્યારે આભની વીજે, તું સળગી જઇને
સૌનો દીવો એકલો થાને રે ! – તારી જો …

– રવિન્દ્રનાથ ટાગોર …ભાવાનુવાદ -સ્વ.મહાદેવભાઇ દેસાઇ

(મૂળ બંગાળી ગીતનો પાઠ, ગીતની સમજુતી, હિન્દી અનુવાદ અને અંગ્રેજી અનુવાદ વિકિપીડીયાની આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.)

આ ગીતમાં કવિ ટાગોર માનવીઓને સંબોધીને એક સંદેશ આપતાં કહે છે કે જો તારી જીવનની મુસાફરીમાં તારે કોઈનો સંગાથ પ્રાપ્ત નથી,કોઈનો સહકાર મળતો નથી, લોકો તારાથી મુખ ફેરવી લે છે તો શું થયું. કોઈ પણ વિપરીત સંજોગોથી તું ગભરાઈશ નહિ.કોઈ પણ સારાં કાર્ય માટે તારી સાથે કોઈ આવવા તૈયાર ના હોય કે ના આવતા હોય તો તું એકલો નીકળી પડ અને તારા નિશ્ચિત ધ્યેયને પ્રાપ્ત કર.

ટાગોરે આ ગીતની રચના ૧૯૦૫માં કરી હતી જ્યારે અંગ્રેજો સામે સ્વતંત્રતાની લડતની શરૂઆત દેશમાં થઇ ચુકી હતી.ગાંધીજી એ વખતે આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહની લડત ચલાવી રહ્યા હતા.આવી રાજકીય પાર્શ્વ ભૂમિકામાં લોકોને દેશની આઝાદી માટે માટે એકલા નીકળી પડવાની હાકલ કરતું અને પ્રેરિત કરતું ટાગોરનું આ ગીત છે.પુ.વિનોબા ભાવેએ જ્યારે એમની ભૂદાન ચળવળ શરુ કરી એ વખતે તેઓએ ટાગોરનું આ ગીત ગાયું હતું.

કવિવરના આ ગીતમાં કેટલો પ્રેરક સંદેશ અને અદભૂત ભાવ છે ! શબ્દ પ્રયોજન પણ હૃદયને સીધું સ્પર્શી જાય એટલું સુંદર છે.એક સુંદર કાવ્યની બધી ખૂબીઓ આ પ્રેરક ગીતમાં છે.

કવિવર ટાગોરનું આ ગેય કાવ્ય જ્યારે કોઈ જાણીતા ગાયકના કંઠે ગવાય ત્યારે કેવું દીપી ઉઠે છે એ નીચેના વિડીયોમાં જ્યારે તમે સાંભળશો ત્યારે તમને કોઈ નવી જ અનુભૂતિ થશે.

ગુજરાતીમાં આ આખું ગીત તેજસ મોદીના સૌજન્યથી સાંભળો.
Ekla Chalo Re …Full Gujarati song Tejas Modi

ટાગોરનું મૂળ બંગાળી ભાષાનું આ ગીત જાણીતી બંગાળી ગાયિકા શ્રેયા ઘોષાલના સુરીલા કંઠે માણો.

Shreya Ghosal Ekla Chalo Re

હિન્દી ફિલ્મ કહાની ( ૨૦૧૨ ) માં સુપર સ્ટાર અમિતાભ બચ્ચનના કંઠે અંગ્રેજી, બંગાળી અને હિન્દી મિશ્ર રીતે ગવાતું આ ગીત માણો.

Tribute to Tagore – Amitabh Bachchan – Ekla Chalo Re
(Movie Kahaani-2012)

ભારતના રાષ્ટ્રગીત જન ગણ મનના રચયિતા રવીન્‍દ્રનાથ ટાગોર

ભારતના રાષ્ટ્રગીત તરીકે અપનાવાયેલ ગીત એ નોબૅલ પારિતોષિક વિજેતા રવીન્‍દ્રનાથ ટાગોર રચીત બંગાળી ભાષાની કવિતામાંથી લીધેલી પ્રથમ પાંચ કડીઓ છે.આ રાષ્ટ્રગીત પ્રથમ વાર ડિસેમ્‍બર 28, 1911 ના દિવસે ઇંડિયા નેશનલ કૉંગ્રેસની સભામાં ગવાયું હતું અને 2 જાન્‍યુઆરી,1947 ના દિવસે ભારતના ગણતંત્રમાં રાષ્ટ્રગીત તરીકે સમ્‍માનિત કરાયું હતું.ભારતના પડોશી દેશ બંગલા દેશનું રાષ્ટ્રગીત સોનાર બંગલા પણ ટાગોરની જ ગીત રચના છે.

રાષ્ટ્રગીત
જન ગણ મન અધિનાયક જય હે,
ભારત ભાગ્‍યવિધાતા
પંજાબ સિન્‍ધુ ગુજરાત મરાઠા
દ્રાવિડ ઉત્‍કલ બંગ
વિંધ્‍ય હિમાચલ યમુના ગંગા
ઉચ્‍છલ જલધિ તરંગ
તવ શુભ નામે જાગે
તવ શુભ આશીષ માંગે
ગાહે તવ જયગાથા
જન ગણ મંગલદાયક જય હે,
ભારત ભાગ્‍યવિધાતા&
જય હે, જય હે , જય હે ,
જય જય જય જય હે

આ રાષ્ટ્રગીતને કવિવર ટાગોરના જ કંઠે નીચેના વિડીયોમાં સાંભળો.

ORIGINAL VOICE OF RABINDRANATH TAGORE

Jan Gan Mann Adhinaayak Jay Hai

( 1037 ) એપ્રિલ-રાષ્ટ્રીય કવિતા માસ- National Poetry Month / મારી બે અંગ્રેજી કવિતાઓ

Poems are a form of music, and language just happens to be our instrument—language and breath.”
—Terrance Hayes,
Academy of American Poets Chancellor (2017– )

અમેરિકા અને કેનેડામાં આખો એપ્રિલ મહિનો નેશનલ પોએટ્રી મન્થ National Poetry Month  તરીકે ૧૯૯૬ થી ઉજવવામાં આવે છે.આ ઉજવણીની વ્યવસ્થા એકેડેમી ઓફ અમેરિકન પોએટ્સ Academy of American Poets દ્વારા થાય છે. ઉજવણીનો હેતુ કવિતાના પ્રચાર, પ્રસાર, સર્જન અને સંવર્ધનનો છે.આ સંસ્થાની વેબ સાઈટ https://www.poets.org/ છે જેના પર એની પ્રવૃતિઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.

અંગ્રેજી કવિતાઓને પ્રોત્સાહિત કરતી એક બીજી સંસ્થા Poetry .com છે. તેઓ ઉગતા કવિઓ માટે હરીફાઈઓ યોજે છે .એની વેબ સાઈટ http://www.poetry.com/ છે.

કવિતા,કાવ્ય કે પદ્ય એટલે શું ? 

काव्य, कविता या पद्य

કવિતાને કાવ્ય કે પદ્ય પણ કહેવામાં આવે છે.કવિતા,કાવ્ય કે પદ્ય શું છે એ હિન્દી વિકિપીડીયાની આ લીંક પર  ખુબ જ વિસ્તારથી સમજાવવામાં આવ્યું છે.

મારી બે અંગ્રેજી કવિતાઓ

સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧થી મેં આ વિનોદ વિહાર બ્લોગ શરુ કર્યો એ અગાઉ નિવૃત્તિની નવરાશમાં કોઈ કોઈ વાર અંગ્રેજીમાં કાવ્યોની રચના  માટે મેં હાથ અજમાવેલો.૨૦૦૮ માં મારું એક અંગ્રેજી કાવ્ય Train of life ને The International Library of Poetry ની વેબ સાઈટ www.poetry.com માં The International Who’s Who in Poetry માં મોકલ્યું હતું.

મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે આ કાવ્યને poetry.COM તરફથી નીચે મુજબનો Editor’s Choice Award પ્રાપ્ત થયો હતો.

આ અંગ્રેજી કાવ્ય Train of life નીચે પ્રસ્તુત છે.

Train of life

Looking out of window of a speeding train,
My eager eyes see all things far and near,
Green trees, fields, flowers and flowing river ,
My mind contemplating on nature’s gifts.
Enjoying cool soothing breeze from out side,
When sleep took over me, I did not know.
When train stopped at my destination station,
I got down and headed towards my sweet home.
My mind all the time in contemplating mood,
Thought,is it not true,the journey of our life,
Is also like the journey of the train I just had?
When destination station of death arrives,
Do we not too get down from train of life ,
And heading towards holy home of God?
– Vinod Patel , March 4,2008

૨૦૦૬ માં લખેલું એક બીજું અંગ્રેજી કાવ્ય Lost Paradise મારી નોટબુકમાં છે એ નીચે પ્રસ્તુત છે.

આ કાવ્ય રચનામાં પોતાની પત્નીને ગુમાવનાર અને એના મૃત શરીરની બાજુમાં ઉભેલા અંદરથી રડી રહેલા એક પતિના હૃદયના ભાવ વ્યક્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

Lost Paradise

On that day when my dear wife passed away,
I stood still very near her lifeless cold body,
My misty eyes riveted on her closed eyes,
And her serene,still beautiful looking face,
Which now no longer be admired ever again!

A trail of  memories unfolded in my mind,
As if mind’s eyes are seeing movie on screen.
On the day she gave birth to our first child,
What a boundless joy and bliss we had felt!
We basked in our jointly created paradise !

My world will now be changed  profoundly.  
Like a kite just  cut off  from its strings,
I too did not know which direction I will go,
Suddenly found me  roaming in wilderness.

With heavy heart, head bowed,hands folded,
I prayed God to  take her to His Holy Abode,
May her soul rest in peace she well deserved,
Yes,on that fateful and tragic day,

My beautiful paradise was lost for ever !

Vinod Patel ..9-27-2006

આ પોસ્ટની શરૂઆતમાં જણાવ્યું એમ આ એપ્રિલ મહિનો એ કવિતાઓ માટેનો મહિનો છે.આ એપ્રિલ મહિનામાં મારાં અથવા તો અન્ય કવિઓનાં મને ગમતાં કાવ્યો વિનોદ વિહારમાં મુકવા વિચાર છે.

–વિનોદ પટેલ