વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Monthly Archives: જુલાઇ 2017

1077- કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ… મનની મોસમ : અનિલ ચાવડા

કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ

મનની મોસમ : અનિલ ચાવડા

જે વાંચે ચોપડી, તે ચોપડી ચોપડી ખાય.

ગુજરાતી કહેવત 

૨૩એપ્રિલે વિશ્વપુસ્તક દિવસ હતો. યુનેસ્કો દ્વારા વિશ્વ પુસ્તક દિવસ તથા કોપીરાઇટ દિવસની ઔપચારિક શરૂઆત ૨૩ એપ્રિલ, ૧૯૯૫થી થઈ. તેનો પાયો તો ૧૯૨૩માં સ્પેનમાં પુસ્તક વિક્રેતાઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ લેખક સર્વાન્ટિસને સન્માનિત કરવા સમયે જ નખાઈ ગયો હતો. આ લેખકનું અવસાન પણ ૨૩ એપ્રિલે જ થયું હતું. આ સિવાય ૨૩ એપ્રિલ અનેક મહાન લેખકોના જન્મ અને મરણની તિથિ સાથે પણ જોડાયેલી છે. મધ્યકાલીન સમયમાં ૨૩ એપ્રિલના દિવસે એક સરસ રિવાઝ હતો. પ્રેમી પોતાની પ્રેમીકાને એક ગુલાબ આપતો, સામે પ્રેમિકા પ્રેમીને ઉત્તર રૂપે પુસ્તક આપતી. ૨૩ એપ્રિલનો દિવસ સાહિત્યિક રીતે ખૂબ જ મૂલ્યવાન છે. આજના ઇન્ટરનેટના યુગમાં લોકોનો પુસ્તક પ્રત્યેનો પ્રેમ જળવાઈ રહે અને ઉત્તમ વાંચન થતું રહે તે જ આ ઉજવણીનો મુખ્ય ધ્યેય છે.

એક ઉત્તમ પુસ્તક કોઈ પણ વ્યક્તિનું જીવન ઉજ્જવળ કરવા માટે પૂરતું છે. ક્યારેક પુસ્તકનું એક વાક્ય પણ આખી જિંદગી બદલી નાખે છે. કોઈ સર્જક જ્યારે એક સાચું અને સારું પુસ્તક સર્જે છે ત્યારે કાગળને ગર્વ થાય છે. શબ્દોમાં પર્વ ઊજવાય છે. એક પુસ્તક સર્જાય છે ત્યારે ખરેખર તો ભાષાના કપાળમાં ચાંલ્લો થાય છે – ભાષાના હાથમાં મેંદી મુકાય છે. ભાષાના કેશમાં વેણી શોભે એમ શબ્દોથી મહેકે છે ભાષા. એક પુસ્તક ભાષાના આંગણામાં રંગોળી પૂરવાનું કામ કરે છે. પુસ્તક કોઈ વ્યક્તિનું માર્ગદર્શક, દિશાસૂચક, ગાઇડ કે બેસ્ટ ફ્રેન્ડ બની શકે છે. આમ જોઈએ તો બે પ્રકારનાં પુસ્તકો બહોળા પ્રમાણમાં લોકો પર અસર કરે છે. એક તો એવું પુસ્તક કે જે એકદમ ઉત્તમ કોટિનું છે, સર્વશ્રેષ્ઠ છે, મહાન છે અને બીજું એવું પુસ્તક કે જે સાવ નિમ્ન કોટિનું અને ઊતરતી કક્ષાનું છે. લોકોને અવળે માર્ગે દોરે તેવું પુસ્તક. આ બંનેનો પ્રભાવ લોકો પર વધારે પડતો હોય છે.

પુસ્તક મૂર્ત હોય છે, જ્યારે એના વિચારો અમૂર્ત છે. કદાચ પુસ્તક અને એના કાગળો નાશ પામશે, પરંતુ વિચારો નાશ પામશે નહીં. પુસ્તક એ માત્ર કાગળ પર શબ્દોનું પ્રિન્ટિંગ નથી, પણ વિચારની પ્રસ્તુતિ છે. એનું મૂલ્ય કાગળના વજનમાં કે કાગળની સાઇઝમાં કે પુસ્તક પર છાપેલી કિંમતથી ક્યારેય આંકી શકાય નહીં.

પુસ્તક એ કોઈ અજાયબ વાહનથી સહેજ પણ ઊતરતું નથી, પરંતુ એનાથી પણ વિશેષ છે. પુસ્તક એક એવી નૌકા છે કે જે આપણને વગર વાહને અનેક સરોવરો,નદીઓ અને સાગરોની સફર કરાવે છે. પુસ્તક એ એવું વિમાન છે કે જે આપણને દૂર દૂરના કલ્પનાના આકાશની સફર કરાવે છે. આપણને વિવિધ પાત્રોમાં જીવવાનો અને અનુભવવાનો મોકો આપે છે.

આપણે જ્યારે પુસ્તક વાંચતા હોઈએ છીએ ત્યારે પુસ્તકમાં એકતાન થઈ જતાં હોઈએ છીએ. આથી પુસ્તકનાં પાત્રો આપણે પોતે બની ચૂકીએ છીએ અથવા તો પુસ્તકમાં વર્ણવેલા માહોલમાં આપણે પોતે હરવા-ફરવા માંડીએ છીએ. પુસ્તક એ એક મધપૂડો છે. દરેક માણસ તેમાંથી પોતાને ભાવતું મધ ચાખી શકે છે. કેટલાંક પુસ્તકો ચાખવાનાં હોય છે, જ્યારે કેટલાંક પુસ્તકો ગળી જવાનાં હોય છે અને કેટલાંક પુસ્તકો ચાવીને પચાવવાનાં હોય છે. જ્યારે કેટલાંક પુસ્તકો મમળાવવાનાં હોય છે. તમે જ્યારે પુસ્તક ખરીદો છો ત્યારે માત્ર કાગળનો અમુક જથ્થો કે કાગળની થપ્પી નથી ખરીદતા, પરંતુ તમે આખું એક નવું જીવન ખરીદો છો.

પુસ્તકથી જીવનનો આનંદ બેવડાઈ જાય છે, તેનાથી આપણને એક નવી દિશા અને એક નવી દુનિયા મળે છે. તમે કાગળ પર તમારી આંખો ફેરવો છો ત્યારે તમે માત્ર કાગળ પર જ નથી રહેતા, તમે જે તે પુસ્તકની દુનિયામાં ચાલ્યા જાવ છો અને એની તમને ખબર પણ નથી હોતી. એક સારા પુસ્તકનું મૂલ્ય દીકરી કે દીકરાથી સહેજ પણ ઊતરતું નથી. દરેક સર્જક માટે તો પુસ્તકો એમનાં સંતાનો જેવાં જ હોય છે. પુસ્તકો સંસ્કારધામ છે. પુસ્તક એ એક મંદિરથી સહેજ પણ ઉતરતું નથી.

છેલ્લે પુસ્તકો વિશેની સફદર હાશમી ખૂબ જ જાણીતી કવિતાઃ

કિતાબે કરતી હૈ બાતેં બીતે જમાને કી, દુનિયા કી, ઇન્સાનો કી, આજ કી, કલ કી, એક-એક પલ કી, ગમોં કી, ફૂલો કી, બમોં કી, ગનોં કી, જીત કી, હાર કી, પ્યાર કી, માર કી, ક્યાં તુમ નહીં સુનોગે ઇન કિતાબોં કી બાતેં? કિતાબે કુછ કહના ચાહતી હૈ, તુમ્હારે પાસ રહના ચાહતી હૈ, કિતાબોં મેં ચીડિયા ચહચહાતી હૈ, કિતાબોં મેં ઝરને ગુનગુનાતે હૈ, પરિયોં કે કિસ્સે સુનાતે હૈ, કિતાબોં મેં રોકેટ કા રાજ હૈ, કિતાબોં મેં સાઇન્સ કી આવાજ હૈ, કિતાબોં મેં જ્ઞાાન કી ભરમાર હૈ, ક્યા તુમ ઇસ સંસાર મેં નહીં જાના ચાહોગે? કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ, તુમ્હારે પાસ રહના ચાહતી હૈ.

 શ્રી અનિલ ચાવડા….. પરિચય

અનીલ ચાવડા

મળવા જેવા માણસ – યુવા કવી શ્રી અનિલ ચાવડા

પરિચય …શ્રી પી .કે.દાવડા

 

1076- રહેમાન ચાચાનો ‘કાળીયો’ ..વાર્તા … શ્રી આનંદ રાવ લિંગાયત

ગુંજન સામયિકના તંત્રી અને જાણીતા વાર્તા લેખક ૮૫ વર્ષીય મારા મિત્ર શ્રી આનંદ રાવએ એક મુગા પ્રાણીના એના માલિક પ્રત્યેના પ્રેમની એક સરસ વાર્તા મને ઈ-મેલમાં મોકલી છે.

મને ગમેલી આ વાર્તાને વિનોદ વિહારના વાચકોના આસ્વાદ માટે લેખકના આભાર સાથે આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરતાં આનંદ થાય છે.

‘કાળીયો’ એ રહેમાન ચાચાના પાળેલા કુતરાનું નામ છે. કાળીયો એમના કુટુંબનો એક સભ્ય બની ગયો છે. રહેમાન ચાચાના દીકરા સલીમના અવસાન વખતે આ મૂંગા પ્રાણીએ જે રીતે કબરમાં પહોંચી જઈને રહીમ પ્રત્યેના પ્રેમ અને શોકની લાગણી બતાવે છે એનું આ વાર્તાના લેખક શ્રી આનંદ રાવે એમની આગવી શૈલીમાં સુંદર દર્શન કરાવ્યું છે.

આનંદ રાવની અન્ય વાર્તાઓની જેમ કુતરા જેવા મુંગા પ્રાણીના પ્રેમની આ સંવેદનાપૂર્ણ અનોખી વાર્તા પણ આપને જરૂર વાંચવી ગમશે.

વાર્તા વાંચવા માટે નીચેની લીંક પર ક્લિક કરશો 

રહેમાન ચાચાનો ‘કાળીયો’ ..વાર્તા … શ્રી આનંદ રાવ લિંગાયત

શ્રી આનંદ રાવનો પરિચય અને અગાઉ વિનોદ વિહારમાં પ્રકાશિત એમની અન્ય વાર્તાઓ, કબીર દુહા અને અન્ય સાહિત્ય આ લીંક ઉપર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

આનંદરાવ નો ઈમેલ સંપર્ક ..
gunjan_gujarati@yahoo.com

1075- ના, સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે… :મધુવનની મહેકઃ સંતોષ દેવકર

નાના માણસની મોટી વાતો  ..

ના, સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે
મધુવનની મહેકઃ સંતોષ દેવકર

 

‘સાહેબ બીજો બૂટ.’

ને મારા બીજા પગનો બૂટ બૂટપોલિશવાળાને આપ્યો. પોલિશ તો જાણે એ રીતે કરતો હતો કે બૂટ નહિ પણ હોય કોઈ અમૂલ્ય વસ્તુ ! બૂટને હાથમાં એ રીતે પકડી રાખ્યું હતું જાણે નાનું બાળક ન હોય ! ખૂબ જ વ્હાલપૂર્વક મારા બૂટને એક હાથે પકડી રાખી બીજા હાથે બ્રશ ફેરવતા એ પોલિશવાળા ભાઈને હું એકીટશે જોઈ રહયો.

એક બ્રશ, બીજુ બ્રશ, ત્રીજુ બ્રશ બૂટ પર એ રીતે બ્રશ ફેરવતો જાણે આખી દુનિયાના દર્શન બૂટની ચમકમાં કરતો હોય. મને નવાઈ લાગી. કોઈ બૂટ પોલિશવાળાને પ્રથમ વખત આટલી એકાગ્રતાપૂર્વક કામ કરતો જોયો. પ્રથમ કોઈ મલમ જેવું બૂટ પર લગાવ્યું. પછી એક પછી એક બ્રશ ફેરવતો ગયો. ને બૂટને ચમકાવતો ગયો. બસ એક જ ધ્યેય હતું તેનું. મારા બૂટને ચમકાવવાનું. બૂટની ચમક માટે તેણે પોતાની પાસે હતું એટલું બધું જ ખર્ચી નાખ્યું. વાપરી નાખ્યું. એક જ લક્ષ્ય, બૂટ ચમકવો જોઈએ. એટલી બધી એકાગ્રતા કે એ પણ ભાન ન રહયું કે આસપાસ કોણ છે, શું કરે છે, શું બોલે છે ? બસ, એક જ ધૂન બૂટ ‘બોલવા’ જોઈએ.

‘લો સાહેબ, બીજો બૂટ તૈયાર’. કહીને એણે મારી એકાગ્રતા તોડી. મને પણ તે જ વખતે ભાન થયંુ કે હું બૂટપોલિશવાળાને આટલું ધ્યાનપૂર્વક નિહાળી રહયો છું.

‘કેટલા પૈસા થયા ?’

‘સાહેબ, પંદર રૂપિયા.’

મેં વીસની નોટ કાઢીને આપી. એણે પાંચ રૂપિયા પાછા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

‘રહેને દો.’ મેં કહયું પોલિશ કરવાની એમની તન્મયતા પર હું વારી ગયો હતો.

‘નહી ંસાહેબ.’

‘અરે.. રાખો હું ખુશીથી આપું છું.’

‘નહિ સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે.’

એણે પાંચ રૂપિયા મને એમ કહીને પાછા આપ્યા. હું આઘાત સાથે આશ્ચર્ય અનુભવી રહયો. પ્રમાણિકતા તેના રગેરગમાં વ્યાપેલી દેખાઈ. રાજી ખુશીથી આપેલા પાંચ રૂપિયા તેણે પ્રમાણિકતાપૂર્વક મને પરત કર્યા.

‘વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે’- આ વાકય એ મારા મનોજગતનો કબજો લઈ લીધો.

મહેનત કરતાં વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડે તો … !

સામાન્ય બૂટ પોલિશવાળાએ જીવનનું સત્ય સમજાવી દીધંુ. જરૂર કરતાં વધુ શા માટે ? જેટલું જરૂર છે તેટલું જ જોઈએ.

આ પોલિશવાળો ગાંધીજીના અગિયાર મહાવ્રતોથી તદ્ન અજાણ હતો. માત્ર મહેનતનું ખાતો, હરામનું અવગણતો ને પ્રલોભનથી દૂર રહેતોે.

વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ….. ગાંધીજીનું પ્રિય ભજન આપણે ગાઈએ છીએ. બૂટ પોલિશવાળાએ આ ભજન સાચા અર્થમાં પચાવ્યું હતું.

પરધન નવ ઝાલે હાથ રે….. કોઈ નિશાળમાં ભણવા ગયો નહોતો.

‘એક દિવસમાં કેટલા કમાઈ લો છો ?’ મને પૂછવાનું મન થયું.

‘સાહેબ, ઘરમાં પાંચ જણાનું ગુજરાન ચાલે તેટલું મળી રહે છે.’

આજે પ્રમાણિક, મહેનતુ, અલોભી માણસો મળવા મુશ્કેલ છે. ત્યારે બૂટ પોલિશવાળા ભાઈ લીમડામાં એક ડાળ મીઠી જેવા લાગ્યા.

દિલ એક મંદિર, કામ હી પૂજા આ મોટાભાગે સ્વીકારાયેલો મંત્ર છે. વ્યકિત મંદિરે ન જાય તો ચાલે, યાત્રા ધામે ન જાય તો ચાલે, નદીએ ન્હાવા ન જાય તો ચાલે, પરંતુ જે કામ હાથ પર લીધું છે તે નિષ્ઠાપૂર્વક કરે તો તે તેની પૂજા જ છે. પોતાને સોંપેલું કામ અથવા પોતે સ્વીકારેલું કામ એ એક સાધના જ છે. મહાન પુરુષો કામને પૂજા સમજીને વર્તે છે. કામને સત્ય, નિષ્ઠા, પરિશ્રમ અને પ્રમાણિકતાપૂર્વક કરે તો એ જ પૂજા ભકિત બની રહે છે.

નિષ્ઠાપૂર્વક પોતાનું કાર્ય કરવું એ એક પ્રકારનું તપ છે. માણસ પોતા માટે વેઠે તે તાપ અને બીજા માટે સહન કરે તે તપ. પોતાના કાર્યને પૂજામાં પરિવર્તિત કરનારા સફ્ળતાને વરે છે.

હું ગણગણતો રહયો, જરૂર કરતાં વધુ પૈસો કોણ લે ?

મિસરી

“ જો કામ દુનિયાકો

નામુમકિન લગે

વહી મૌકા હોતા હૈ

કરતબ દિખાને કા “

(ફ્લ્મિ-ધૂમ-૩).

http://sandesh.com/to-know-me-more-per-lead/

1074- सुख के सब साथी, दुःख में ना कोई …

હિન્દી ફિલ્મ -ગોપી જેમાં સદા બહાર અભિનેતા દિલીપ કુમારએ અભિનવ અભિનય આપ્યો છે એનું નીચેનું મને ગમતું ગીત  सुख के सब साथी, दुःख में ना कोई એ એના શબ્દો સાથે નીચે પ્રસ્તુત છે.

આ ગીતના ગાયક મહમદ રફીએ એમના સુરીલા ગુંજતા સ્વરમાં ગાયું છે .

राजिंदर कृषण  રચિત આ ગીતનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે સૌ સુખનાં-સ્વાર્થનાં સગાં હોય છે .દુઃખમાં સાથ આપનાર લોકો જવલ્લે જ જોવા મળે છે.

सुख के सब साथी, दुःख में ना कोई
मेरे राम, मेरे राम
तेरा नाम एक साचा दूजा न कोई

जीवन आनी-जानी छाया
झूठी माया झूठी काया
फिर काहे को सारी उमरिया
पाप की गठरी धोई
सुख के…

ना कुछ तेरा ना कुछ मेरा
ये जग जोगी वाला फेरा
राजा हो या रंक सभी का
अंत एक सा होई
सुख के…

बाहर की तू माटी फांके
मन के भीतर क्यूँ न झांके
उजले तन पर मान किया
और मन की मैल ना धोई
सुख के…

Sukh ke Sab Saathi (Md.Rafi)

Movie/Album : गोपी (1970)
Music By : कल्याणजी-आनंदजी
Lyrics By : राजिंदर कृषण
Performed By : मो.रफ़ी

ઉપરનું ગીત માણ્યા પછી નીચે મુકેલ વિડીયોમાં મોટીવેશનલ સ્પીકર હરૂન રશીદની હિન્દી જબાનમાં – કુછ પ્યારી બાતેં- નો પણ લાભ લો.એમનો સંદેશ ઘણો પ્રેરક છે. 

kuch pyari batein hindi by haroon rashid

zz enterprise presents full HD video

આવી બીજી વાતો નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને માણી શકાશે. 

https://www.youtube.com/results?search_query=zz+enterprise+video

1073 – ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? ” ( ચિંતન ) … ગૌરીશંકર પ્ર. ત્રિવેદી

” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? ” ( ચિંતન )

ગૌરીશંકર પ્ર. ત્રિવેદી ‘ ધુનીરામ’

સુખ એટલે શું ? તેની કેટલીક વ્યાખ્યાઓ આપવામાં આવે છે.” દુઃખનો અભાવ એટલે સુખ”, “અનુકૂળ પરિસ્થિતિ એટલે સુખ”, ” મનવાંછિત વ્યક્તિ કે વસ્તુની પ્રાપ્તિ એટલે સુખ “. પણ આ વ્યાખ્યાઓ અધૂરી લાગે છે. તો પછી સુખ એટલે શું ?

શ્રી ગીતાજીના સૂત્ર પ્રમાણે વ્યાખ્યા આપી શકાય કે, ” મનની શાંતિ એટલે સુખ.” એટલે ગીતાજીમાં કહ્યું છે કે ” જે સ્થિતપ્રગ્ન છે, જેની બુદ્ધિ સ્થિર છે- જેનું મન સ્વસ્થ છે તે સુખી છે.” ” અનુકૂળ કે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં મન વિચલિત ન થાય, હર્ષ કે શોકનો આઘાત મનને અસ્વસ્થ ન કરી શકે તે સાચું સુખ.” કારણ ” પ્રસાદે – સર્વ દુઃખના હાનિરસ્યોપ જાયતે”. મનની પ્રસન્નતાથી સર્વ દુઃખોનો અંત આવે છે.”

આપણે જાણીએ છીએ કે મન જ્યારે અશાંત હોય ત્યારે બાહ્ય સુખ-સામગ્રીમાં આનંદ આવતો નથી. અશાંત મનવળી વ્યક્તિને અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પણ પ્રતિકૂળ લાગે છે. જ્યારે શાંત મનવાળાને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ પણ અનુકૂળ લાગે છે. રોગથી ઘેરાયેલી કે મરણપથારીએ પડેલી વ્યક્તિને એક કરોડ રૂપિયાની લોટરી લાગે તો પણ તેને આનંદ થતો નથી.

શાંત મન જ સુખ ભોગવી શકે, સ્વસ્થ મન જ આનંદનો અનુભવ કરી શકે, શાંત મન, સ્વસ્થ મન એટલે સુખ ! આ સુત્રને ગાંઠે બાંધી માણસ વિચાર અને વર્તન કરે તો કાયમી સુખ-શાંતિનો અનુભવ કરી શકે. એ વાત વાંચવા કે લખવા જેટ્લી સરળ નથી.તેને માટે સતત જાગ્રુત રહેવુ જોઇએ, તટસ્થાપૂર્વક મનને તપાસતા રહેવું પડે,મનના વિચારો -ગતિ-વિધિ સમજવી પડે, મનના સૂક્ષ્મ અવલોકનથી જે વિચાર-વૃતિઓ મનને અશાંત કરનારી લાગે તેનાથી બચવા પ્રયત્નો કરવા પડે.આ એક તપ છે, આને જ સાધના કહે છે.

મનને અંતઃકરણ કહે છે. આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ તેને સૂક્ષ્મ દેહ કહે છે. આપણુ શરીર તે સ્થૂળ દેહ અને અંતઃકરણ એટલે સૂક્ષ્મ દેહ.સૂક્ષ્મદેહના વિચારો અને પ્રેરણા મુજબ સ્થૂળ દેહ કાર્ય કરે છે. અંતઃકરણમાં ચાર ઘટકો હોય છે. તેમાં બળવાન તત્વ અહંકાર છે. આ અહંકાર જ મનમાં અશાંતિ ઉભી કરે છે, એટલે ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? “

“હું અને મારું,” તું અને તારું” વિચારનાર અને બોલનાર ‘અહં’ છે. ‘હું અને તું, મારું-તારું’ આવે, એટલે રાગ અને દ્વેષ આવે. જ્યાં સુધી શરીર છે ત્યાં સુધી સંપૂર્ણ ‘અહં’ જતો નથી. પણ અહંનુ ઉર્ધ્વીકરણ કરવાથી મનમાં રાગ- દ્વેષનુ ઘર્ષણ રહેતું નથી.

‘ હું આત્મા, હું પરમાત્માનો અંશ, હું ઈશ્વરનું સંતાન’ આવી મનમાં  ધારણા કરવાથી ‘અહં શુદ્ધ થાય. અશુદ્ધ અહં- નિમ્ન કક્ષાનો અહં માણસને કર્મબંધનમાં બાંધે, જ્યારે શુદ્ધ અહં મુક્તિ-મોક્ષ અને પરમ શાંતિ અપાવે ! આ રીતે મન શાંતિનો- સાત્વિક સુખનો અનુભવ કરાવી શકે.
મનનુ તટસ્થ નિરીક્ષણ કરતાં જાણી શકાય કે, વધારે ભોગ ભોગવવાની ઇચ્છા, કાંચન-કીર્તિ, માન-પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા, આ તૃષ્ણા-વાસના મનમાં અનેક વિચારોના વંટોળ ઊભા કરી મનને ચંચળ- અશાંત બનાવે છે. મનમાં અપાર શક્તિ છે પણ એ શક્તિ વિચારો-વિકારો- સંકલ્પ-વિકલ્પમાં વેડફાઇ જાય છે. આ શક્તિનો સંચય માણસને ઉન્નત બનાવે છે.

વિવેક વિચારથી જોવું જોઇએ કે જેઓ કરોડપતિ કે અબજોપતિ છે એ બધા સુખી છે ? કીર્તિ અને કલદારની મોહિનીમાં ડૂબેલા લોકો જેને મળવા- દર્શન કરવા પડાપડી કરે છે, જેઓને મનમાન્યા ભોગો ભોગવવાની સગવડ છે, જેવા કે ફિલ્મી કલાકારો, ક્રિકેટરો, ધર્મધુરંધરો, કહેવાતા ગુરુઓ, કથાકારો સુખી છે ? આ બધા મહાનુભાવો પાસે ખૂબ પૈસા છે, માન-પ્રતિષ્ઠા-કીર્તિ છે, ભોગો ભોગવવાની પૂરતી સામગ્રી છે પણ આ બધા સુખી નથી. અતિ ભોગથી રોગના ભોગ બનવું પડે ! આ સોએ સો ટકા સાચું છે.

આ બધાના મન આશંકા, અજંપો, ભય-ચિંતા અને અનેક વાસનાઓથી ઘેરાયેલા છે. તેથી મનમાં અશાંતિ છે ! ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?” આવા લોકોમાંથી કેટલાક અનેક રોગોથી ઘેરાયેલા છે. સો ગ્રામ અનાજ પચાવવા ખૂબ પરસેવો પાડવો પડે છે. સામે મિષ્ટાનના થાળ ભર્યા હોવા છતાં તેમાંથી એક ટુકડો પણ ખાઇ શકતા નથી. કેટ્લાક હજી વધારે, હજી વધારેની હાયવોયમાં શાંતિથી ભોજન કરી શકતા નથી. ઊંઘવા માટે ઊંઘની ગોળિઓ ગળવી પડે છે. કોઇ શાંતિ મેળવવા નશાકારક દ્રવ્યોનો ઉપયોગ કરે છે.

ભોગ ભોગવવાની શક્તિ ગુમાવી બેઠેલા શક્તિ મેળવવા મોંઘા ઔષધોનો ઉપયોગ કરે છે. પરિવારના લોકો સ્વછંદી હોવાથી સંપ નથી. ઘણા મહાનુભાવો ભયથી ઘેરાયેલા હોવાથી સ્વતંત્રાથી બહાર હરીફરી શકતા નથી. આવા ભયથી ફફડતા લોકોને અંગરક્ષકોથી ઘેરાયેલા રહેવું પડે છે ! તેથી સમજી શકાય કે આવા લોકો સ્વપ્નમાં પણ સુખનો અનુભવ ન કરી શકે.

વ્યક્તિએ પોતાની- પોતના કુટુંબની જરૂરિયાત નક્કી કરવી જોઇએ. જીવન જીવવા જે અનિવાર્ય હોય તે જરૂરિયાત ગણાય. જીવન જીવવા અનિવાર્ય ગણાય તે હવા-પાણી, પ્રકાશ કુદરત મફત આપે છે. બીજી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ અન્ન-વસ્ત્ર અને રહેઠાણ. પછી શોખથી-દેખાદેખીથી-મોભો પાડવા, દંભ-અભિમાનને પોષવા બીજી અનેક વસ્તુઓ એકઠી કરી વધારેની અપેક્ષા રાખે એ જરૂરિયાત નહિ પણ વાસના છે. વસના કદિ તૃપ્ત થતી નથી પણ અજંપાનુ કારણ બને છે. ભૌતિક વસ્તુઓ ખરીદવા વધારે પૈસા ખરચવા પડે.અને વધારે પૈસા કમાવવા અયોગ્ય રસ્તો ગ્રહણ કરવો પડે.મનમાં અશાંતિ ઊભી થાય જ. અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?”

આમ સુખ બાહ્ય વસ્તુથી મળતુ નથી પણ સુખ ભીતર મન સાથે સંબંધ ધરાવે છે.સંતુષ્ટ મન જ શાંત રહી શકે. આપણામાં કહેવત છે, ” સંતોષી નર સદા સુખી.”

સંતોષનો અર્થ કશુ કર્યા વિના બેસી રહેવુ એવો નથી. માણસે કર્મ કરવું પડે છે. તેથી પ્રમાણિક રીતે કર્મ કરતાં, ધંધો-રોજગાર કરતાં કુટુંબની જરૂરિયાત પૂરી થાય, સારું જીવન જીવી શકાય એટલું મળે તેમાં સંતોષ માનવો વધારે સંગ્રહની અપેક્ષા ન રાખવી. સંતોષ એ જ સુખ છે. ‘ જબ આયે, સંતોષ ધન, સબ ધન ધૂરી સમાન ‘ ઈશ્વર  પર શ્રધ્ધા રાખી, સંતોષી,સદાચારી, સાદું જીવન જીવવું એ સુખ મેળવવાની ચાવી છે.

જે વ્યક્તિ મનની ગુલામ છે તે દુઃખી છે અને જે વ્યક્તિ મનની માલિક છે તે સુખી છે. શુભ વિચારો , સકારાત્મક વલણ રાખવાથી મન સ્વસ્થ રહે છે.મનમાં કોઇ તનાવ પેદા થતો નથી. જેનું મન શાંત છે તે સુખી છે. અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?”

Source- http://www.kieratechnologies.com/rajuat/ContentViewer.aspx?ContentID=63