વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Daily Archives: માર્ચ 4, 2018

1159- ધનસંપત્તિ …….અવંતિકા ગુણવંત….શ્રધાંજલિ વાર્તામાળા …મણકો..૭

 સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત … શ્રધાંજલિ … વાર્તાઓની સાપ્તાહિક શ્રેણી …મણકો..૭ 

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત

ધનસંપત્તિ –વાર્તા …  અવંતિકા ગુણવંત

ટેકરા પાસેની ઝૂંપડપટ્ટીને ખસેડીને એ ખાલી જગ્યામાં પાયા ખોદાતા હતા ત્યારથી ત્વિષા એ બાંધકામ જોતી આવી છે. શરૂઆતમાં એને હતું કે એપાર્ટમેન્ટની કોઈ સ્કીમ હશે. પણ બાંધકામ શરૂ થયું ને એને ખ્યાલ આવવા માંડ્યો કે આ કોઈ હાઈરાઈઝ બિલ્ડિંગ નહિ પણ કોઈનો બંગલો બને છે. ઓહોહો, આવી વિશાળ જગ્યામાં એક જ કુટુંબનો નિવાસ ! કેવાં ભાગ્યશાળી હશે આ બંગલામાં રહેનારાં !ત્વિષાથી બોલાઈ ગયું. બંગલો ક્રમશ: આકાર લેતો ગયો વિશાળ ઓરડાઓ, મોટાં મોટાં બારણાં ને બારીઓ, કમાન અને ઝરૂખા, કોતરણીવાળી જાળીઓ અને કલાત્મક સ્તંભો બધું જ અનુપમ, કલાના ઉત્કૃષ્ટ નમૂના જેવું. 

ત્વિષા એ બંગલાને પસાર કરીને દૂર જાય પછીય એના ચિત્તમાં એ બંગલો રમ્યા કરે. એની નજર આગળથી એ બંગલો ખસે જ નહિ. એ વિચારે આજકાલ તો કુટુંબો મોટાં હોતાં નથી, માંડ ચાર-છ માણસનું કુટુંબ હોય, બાકી હોય નોકરોનો કાફલો. એ કુટુંબના નોકરોનેય કેવા આલીશાન બંગલામાં રહેવાનું મળશે ! એ લોકોએય પુણ્ય કર્યા હશે, અને અરેરે, અમે કેવાં પાપ કર્યાં હશે તો બે ઓરડીના ફલેટમાં રહેવું પડે છે. જિંદગી આખી વૈતરું કરીશું તોય બે ઓરડીમાંથી ત્રણ ઓરડીઓ નહિ થાય. 

ત્વિષા પોતે નોકરી કરતી હતી, એનો પતિ અરીલ પણ નોકરી કરતો હતો. સીમિત એમની આવક હતી. આજ સુધી ત્વિષા પોતાની જિંદગીથી ખુશ હતી. એને કોઈ અભાવ-અછત નડ્યાં ન હતાં. કોઈની સંપત્તિએ એને બેચેન નહોતી બનાવી. સ્નેહ, સમજ અને સંસ્કારને એ પોતાની સંપત્તિ માનતી. એ બોલતી, ‘મનથી હું મહારાણી જેવું જ ગૌરવ અનુભવું છું.પરંતુ એણે આ બંગલો બંધાતો જોયો છે ત્યારથી એનામાં અસંતોષ જાગ્યો છે. એનું હૈયું ચચર્યા કરે છે કે, ‘અમે ગમે એટલી મહેનત કરીએ તોય વૈભવ નહિ પામી શકીએ. અમારે લમણે તો કરકસર જ લખાઈ છે. બે રૂપિયા અને પાંચ રૂપિયાના સરવાળા-બાદબાકી કરતા રહીશું. 

પેલો બંગલો તૈયાર થઈ ગયો. ચારે બાજુ સરસ બાગ થયો. એક બાજુ લતામંડપ હતો અને એમાં નાજુક સરસ હીંચકો હતો. બીજી બાજુ અષ્ટકોણીય ગાઝીબો-સીટિંગ ઍરેન્જમેન્ટ હતી, રાતા રંગનું એનું છાપરું હતું અને એની પર પીળા રંગના ફૂલોની વેલ હતી. વચ્ચે સફેદ આરસનું શિલ્પ હતું. બંગલાની જમણી બાજુ નાનકડું તળાવ હતું, એમાં કમળના વેલા હતા. લાલ કમળ ફૂલ અને લીલા પાંદડાં. એ તળાવના કાંઠે ગામઠી ઢબનું નાનકડું મંદિર હતું. બાગના દરેક ખૂણે કંઈ નવું જ દેખાતું. ત્વિષા ત્યાંથી પસાર થતી ત્યારે એની ચાલ ધીમી પડી જતી. બંગલાને જ એ જોયા કરતી. ત્યાં કોણ રહેવા આવ્યું છે એ જાણવાની એને ઉત્સુકતા રહેતી. એક વાર એક વયોવૃદ્ધ દંપતી હીંચકે ઝૂલતું એણે જોયું ને એને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ દંપતી મકાનમાલિક લાગે છે, પણ આવી મહેલ જેવી ઈમારતના માલિક આવાં સામાન્ય ! બેઉ પતિપત્ની દેખાવમાં એટલાં રુક્ષ અને સંવેદનારહિત હતાં કે ત્વિષા એક આંચકો ખાઈ ગઈ. બેઉ દેખાવમાં જાજરમાન હતાં પણ ચહેરા પર જરાય કુમાશ નહિ, આંખમાં હેત નહિ, વ્યક્તિત્વમાં સૌમ્યતા કે ભદ્રતા નહિ. 

ત્વિષાને થયું આ જોડું આ ભવ્ય બંગલામાં શોભતું નથી. લાંબો વિચાર કરતાં થયું, કદાચ જીવનસંઘર્ષમાં પડેલી થપાટોએ એમને કઠોર બનાવી દીધાં હશે. જીવન દરમિયાન મળેલા દગા-ફટકાએ એમની કોમળતા છીનવી લીધી હશે એટલે એમનાં હૃદયમન સખત થઈ ગયાં હશે અને એ સખ્તાઈ એમના દેખાવમાં પ્રતિબિંબિત થતી હશે. પણ એમનાં ઊંડાણમાં તો હેતભાવ હશે. આટલી અઢળક ભૌતિક સમૃદ્ધિએ હવે તો એમના આંતર મનને સમૃદ્ધ કર્યું હશે. નાજુક ભાવોથી હૈયું રળિયાત બન્યું હશે. એ બંગલાની સુંદરતા જોઈ જોઈને ત્વિષા એટલી બધી પ્રભાવિત થઈ હતી કે, એમાં વસનારાં વિશે કોઈ અણગમતી કલ્પના જ એ કરી શકતી ન હતી. દિવસો પસાર થતાં ગયાં પણ એ બંગલામાંથી ત્વિષાનો રસ જરાય ઓછો ના થયો. જતાં-આવતાં એ બંગલાને જોયા જ કરતી. 

એક દિવસ ત્વિષાએ ત્યાં કમ્પાઉન્ડમાં એક અત્યંત રૂપવતી યુવતી જોઈ. સાથે નાનાં બે બાળકો હતાં. ત્વિષા અને એની નજર મળી ને એ યુવતી હસી અને હાથ હલાવ્યો અરે વાહ, પ્રથમ ક્ષણથી જ આવો મૈત્રીપૂર્ણ વ્યવહાર ! આ યુવતી કેવી સરળ અને મળતાવડી છે. મને ઓળખતી નથી તોય હસી. દેખાવ અને પહેરવેશે હું સામાન્ય દેખાઉં છું. તેથી એને ખ્યાલ તો આવ્યો જ હશે કે હું મધ્યમવર્ગની છું, મારા કરતાં એ ચડિયાતી છે, બધી રીતે ચડિયાતી, છતાં એનું એને અભિમાન નથીપછી તો જો એ યુવતી કમ્પાઉન્ડમાં હોય ને ત્વિષાને જુએ તો દરવાજે આવીને ત્વિષાને કેમ છેપૂછે અને બે-ચાર મિનિટ વાત કરે. યુવતીનો મિલનસાર સ્વભાવ જોઈને ત્વિષાના મનમાં એક આશા જાગી હતી કે એ યુવતી એક દિવસ તો જરૂર એને ઘરમાં બોલાવશે. ત્વિષાને એ બંગલો અંદરથી જોવાની તીવ્ર ઈચ્છા જાગી હતી, પરંતુ પેલી યુવતીએ કદી એને આવો કહીને ઘરમાં તો શું, કમ્પાઉન્ડમાંય ન બોલાવી. એ યુવતીનું નામ નેહા હતું. નેહા કાયમ ત્વિષા સાથે દરવાજે ઊભી રહીને જ વાતો કરતી. 

ત્વિષાને થતું કે નેહા છે પ્રેમાળ, સરળ અને નિખાલસ. એને પૈસાનો જરાય ઘમંડ નથી લાગતો. અમારે પરિચય થયે ખાસ્સો સમય થયો છે, છતાં એ મને અંદર કેમ નહિ બોલાવતી હોય ? એના કમ્પાઉન્ડમાં ચાર ચાર મોટરો તો પડી જ હોય છે. એકાદ માળી કમ્પાઉન્ડમાં કામ કરતો જ હોય. આટલા ઐશ્વર્યમાં રહેનારી એ મારા જેવી પગે ચાલીને જનાર સાથે કેટલા ભાવથી વાતો કરે છે. એને મારા માટે સાચુકલો ભાવ લાગે છે, કોઈક વાર તો મને એવું લાગે છે કે એ જાણે મારી રાહ જોઈ રહી છે. મને જોઈને એ ખીલી ઊઠે છે, હાથ ઊંચો કરીને મારું અભિવાદન કરતી દરવાજે આવે છે છતાં મને ઘરમાં કેમ નથી દોરી જતી ? – ત્વિષાના મનમાં આવું મંથન ચાલતું હતું ત્યાં આ શું ? એ દિવસે નેહાએ ત્વિષાને જોઈને હાથ હલાવ્યો પણ એની સાથે વાત કરવા દોડી ના આવી અને એના ચહેરા પર પેલું ચિરપરિચિત હાસ્ય ન હતું. હાસ્યના ઠેકાણે ઉદાસીનતા હતી. ત્વિષાનું હૈયું એક આંચકો ખાઈ ગયું. ઓહ, નેહા દુ:ખી છે. નેહા કેમ દુ:ખી છે ? આ મહેલ જેવા મકાનમાં રાજરાણીનું ઐશ્વર્ય ભોગવવાનું ભાગ્ય કોને મળે, તો પછી એની આંખમાં આંસુ કેમ છે ? 

તે દિવસ પછી તો નેહા બહાર દેખાતીય બંધ થઈ ગઈ. ત્વિષાને એની ચિંતા થવા માંડી. ત્યાં એક દિવસ એણે નેહાને જોઈ, અને એને ધ્રાસકો પડ્યો, ખરેખર આ નેહા છે કે એની લાશ ? એ નેહાની નજીક ગઈ, વહાલથી એનો હાથ પકડીને એની સામે જોયું. એકબીજાની આંખ મળી. પણ નેહા કશું બોલી નહિ, ત્વિષા એને કશું પૂછી શકી નહીં પણ એના હૈયે હાહાકાર ઊઠ્યો કે શું નેહા સુખી નથી ? સુખી તો નથી જ, પણ એટલી બધી દુ:ખી છે કે સાવ મૂંગી થઈ ગઈ ! મને જોઈને એની આંખમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયાં હતાં. મારો હાથ એણે પકડી રાખ્યો હતો. મારા સમભાવની એને આટલી જરૂરત ? મારા જેવી સામાન્ય સ્ત્રી પાસેથી એને ઉષ્મા મળે છે. તો આ બંગલામાં તેને એનું પોતાનું કોઈ નહિ લાગતું હોય ?! 

ત્વિષાએ ઘેર જઈને એના પતિ અરીલને વાત કરી. અરીલ પણ દુ:ખી થતો ને ધીરેથી બોલ્યો : ત્વિષા, આ છે જીવનની વાસ્તવિકતા. માણસમાં હોશિયારી હોય, કાબેલિયત હોય ને ભાગ્ય સાથ આપે તો એને પુરુષાર્થ ફળે છે, એ લખલૂટ ધન કમાઈ શકે છે, પછી એ હુકમ કરે ને બીજા લોકો એને ભવ્ય મહેલ બાંધી આપે પણ કોઈ એને રાજા ન બનાવી શકે. રાજા તો માણસે પોતે બનવાનું છે, પોતાનાં હૃદયમનનાં દ્વાર ખોલી નાખીને, પોતાના દૈવતથી, પોતાનાં કાર્યોની ઉદાત્તતાથી, લાયકાત કેળવીને. નેહા બિચારીને મહેલ જેવા બંગલામાં રહેવા મળ્યું, પણ કેવા લાગણીહીન માણસો સાથે ! નેહાનાં સાસરિયાં મહેલ જેવા બંગલામાં ઠાઠથી રહે છે. કલાકારોએ એમના એ મહેલને સજાવી આપ્યો, માળીએ ચારેબાજુ હરિયાળી લહેરાવી આપી પણ એમનાં હૈયાં ! એમનો સ્વભાવ ! એ તો એમણે પોતે કેળવીને રાજાશાહી બનાવવાનાં છે. પણ એમનામાં એ સૂઝબૂઝ નથી. ભૌતિક સંપત્તિ કમાયા પણ આંતરિક વિકાસ વગર હૃદયમન સંપત્તિવાન ક્યાંથી બને ! નેહા માટે સહાનુભૂતિ જાગે છે, પણ આપણે શું કરી શકીએ ? 

ત્વિષા બોલી : અરીલ આપણે મહેલમાં વસતાં નથી તોય રાજા છીએ. રાજા બનવા દિલ જોઈએ, અરીલ, તારા જેવું દિલ.થોડી વાર મૌન રહીને મનોમન કબૂલાત કરતી હોય એમ ત્વિષા બોલી, ‘આજ સુધી નેહાના નસીબની મને ઈર્ષા આવતી હતી. હું આપણા ફલેટમાં પગ મૂકું ને મારાથી નિસાસો મૂકાઈ જતો; હું અકળાઈ ઊઠતી પણ આજે થાય છે, આપણો આ ફલેટ રાજમહેલથી કમ નથી. અહીં સુખ, સુખ અને સુખ જ છે. અહીં પ્રેમની સત્તા ચાલે છે. એનાં સૂત્રો મારા હાથમાં છે. હું રાજરાણી છું. તું રાજા. આ ચાંદો, સૂરજ અને તારલાઓ બધા આપણા માટે ઊગે છે ને તેજ રેલાવે છે. આપણા જીવનમાં કોઈ કમી નથી.

[‘હલચલસામયિકમાંથી સાભાર.]

સૌજન્ય- રીડ ગુજરાતી.કોમ