વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

1301 .. ભાષાપ્રેમી છો? ….હિમાંશુ કીકાણી

  • હિમાંશુ કીકાણી

હિમાંશુ કીકાણી

ઈન્ટરનેટની આંટીઘૂંટીને સરળ ભાષામાં સમજાવતી તેમની ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ની કોલમ ‘સાયબર સફર’ હવે અલાયદા મેગેઝિન સ્વરૂપે વિસ્તરી છે.

ભાષાપ્રેમી છો? ….હિમાંશુ કીકાણી

આ વખતે ફરી એક વાર, પહેલાં કેટલાક પ્રશ્નોનો મારો! પણ ચિંતા ન કરશો, આ વખતે આ દરેક સવાલના જવાબ ક્યાંથી મળશે એ પણ કહીશું.

⚫ ‘I feel bad’ એમ કહેવું જોઈએ કે પછી ‘I feed badly?’

⚫ ‘who’ને બદલે ‘whom’નો ઉપયોગ ક્યારે કરવો જોઈએ?

⚫ વાક્યમાં ‘that’ અને ‘which’નો ક્યારે ઉપયોગ કરાય અને બંનેમાં ફેર શું?

⚫ આ બંનેમાંથી શું સાચું? ‘taller than I’ કે પછી ‘taller than me?’

⚫ ઇંગ્લિશના ઘણા બધા શબ્દોમાં ગૂંચવણ કેમ છે? ‘daughter’ અને ‘laughter’ બંનેના સ્પેલિંગ લગભગ સરખા હોવા છતાં ઉચ્ચાર કેમ જુદા છે?

⚫ ‘should’ અને ‘would’ ના સ્પેલિંગમાં ‘l’ કેમ ઘૂસી ગયો?

આ બધા સવાલો વાંચીને તમારાં બે રિએક્શન હોઈ શકે. એક, ‘જવા દો, આપણા કામની વાત લાગતી નથી.’ અને બીજું, તમને જાણે તમારી દુખતી રગ દબાઈ ગઈ હોય એવું લાગે!

જો તમને ભાષા પ્રત્યે (પછી વાત ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી ગમે તે ભાષાની હોય) પૂરો લગાવ હોય તો એની બારીક ખૂબીઓ જાણવામાં તમને ચોક્કસ રસ હશે. એ જ કારણે, ઇંગ્લિશના સંદર્ભે વાત કરીએ તો ઉપર આપેલા થોડા સવાલો જેવા સંખ્યાબંધ સવાલો તમારા મનમાં રમતા રહેતા હશે અને તેના ઊંડાણભર્યા જવાબો મળવા મુશ્કેલ પણ લાગતા હશે.

યાદ રહે, અહીંથી આગળની વાત માત્ર એવા જ લોકો માટે કામની છે, જેઓ અંગ્રેજી ભાષા પર સારું એવું પ્રભુત્વ ધરાવે છે. એટલું પ્રભુત્વ કે ઉપર લખ્યા એવા સવાલો તેમને થઈ શકે છે!

જો તમે આ કેટેગરીમાં આવતા હો તો તમારે આ બ્લોગ જોવા જેવો છે – https://www.grammarphobia.com/

આ બ્લોગ પેટ્રિશિયા ટી. ઓ’કોનર અને સ્ટુઅર્ટ કેલરમેન નામના બે ભાષાનિષ્ણાતો લાંબા સમયથી લખે છે. બંને મૂળભૂત રીતે પત્રકાર છે. 1971માં ગ્રેજ્યુએટ થયેલ પેટ્રિશિયાએ વિવિધ અખબારો ઉપરાંત ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં પંદરેક વર્ષ કામ કર્યું છે. જ્યારે સ્ટુઅર્ટે 1965થી ડિપ્લોમેટિક કોરસપોન્ડન્ટ અને ફોરેન કોરસપોન્ડન્ટ તરીકે સાઉથ ઈસ્ટ એશિયા, મિડલ ઈસ્ટ, લેટિન અમેરિકા વગેરેમાં કામ કર્યું છે. લાંબો સમય તેમણે દુનિયાનાં યુદ્ધો પણ કવર કર્યાં છે.

છેવટે પેટ્રિશિયા અને સ્ટુઅર્ટ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં ભેગા થઈ ગયા. બંનેએ સાથે મળીને આ બ્લોગ લખવાનું શરૂ કર્યું. બ્લોગ પર ઓગસ્ટ, 2006થી અત્યાર સુધીના જુદા જુદા અનેક લેખો વાંચી શકાય છે, જેમાં ઇંગ્લિશ ભાષાની ખરેખર બારીક ખૂબીઓ વિશે, એથી પણ વધુ ઊંડાણભરી સમજ આપવામાં આવી છે. જુદા જુદા શબ્દો કેવી રીતે જન્મ્યા એ જાણવામાં રસ હોય તો પણ આ બ્લોગ તમને કામ લાગશે.

આપણી ભાષામાં ગોંડલના મહારાજા ભગવદસિંહજી, સ્વામી આનંદ (‘જૂની મૂડી’), હરિવલ્લભ ભાયાણી (‘શબ્દકથા’)થી માંડીને રતિલાલ ચંદરિયા (gujaratilexicon.com) વગેરેએ આ દિશામાં જુદી જુદી રીતે સરસ કામ કર્યું છે. અલબત્ત, તેમનું ફોકસ શબ્દો પર વધુ રહ્યું છે.

ગ્રામરફોબિયા જેવો કોઈ બ્લોગ આપણી ભાષા માટે પણ શરૂ થાય એવી અભિલાષા!

Source- 

https://www.divyabhaskar.co.in/rasdhar/ashok-dave/news/RDHR-HIMK-HDLN-article-by-himanshu-kikani-gujarati-news-6045348-NOR.html

 

1300 .. એકતા અને અખંડિતતાના હિમાયતી:ભારત રત્ન ડો બી.આર આંબેડકર

ભારત રતન ડો.બી.આર.આંબેડકરના જન્મ દિવસે સ્મરણાંજલિ

(૧૪ એપ્રિલ ૧૮૯૧ ૬ ડિસેમ્બર ૧૯૫૬)

એકતા અને અખંડિતતાના હિમાયતી:ડો બી.આર આંબેડકર

14મી એપ્રિલ એટલે ભારતીય બંધારણના ઘડવૈયા અને દેશના પ્રથમ કાયદા પ્રધાન, દેશની એકતા અને અખંડિતતાના સાચા હિમાયતી એવા મહાન ક્રાંતિકારી, ભારત રત્ન ડો. બી.આર. આબેડકરની જન્મ જયંતી છે.

ભારતની ભૂમિ પર અનેક મહાન વિભૂતિઓએ જન્મ લીધો છે. એમનુ જીવન એ જ માનવજાતને એમનો અમૂલ્ય સંદેશ હોય છે. આવા મહાન પુરૂષોમાંના એક ડો. બી.આર. આબેડકરનુ જીવન પણ ભારતના દબાયેલા, કચડાયેલા વર્ગને સ્વમાનભેર જીવવાનો જીવનમંત્ર આપે છે.

અસ્પૃશ્ય ગણાતી એવી મહાન જાતિમાં એમનો જન્મ થયો હતો. એ કારણે એમને અભ્યાસકાળથી જ આર્થિક ભીંસ, કૌટુબિક મુશ્કેલી અને પ્રતિકૂળ સંજોગોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. સ્નાતક થયા પછી ઉચ્ચશિક્ષણ પ્રાપ્ત થઈ શકે તેવી સ્થિતિ ન હતી. એ સમયે તેમની ઉજ્જવળ કારકીર્દીને નજર સમક્ષ રાખીને વડોદરાના શિક્ષણ પ્રેમી રાજવી સયાજીરાવ ગાયકવાડની આર્થિક સહાયથી ઉચ્ચ શિક્ષણાર્થે અમેરિકા જઈ ત્યાંની કોલંબિયા યુનિવર્સિટીમાં બ્રિટીશ ભારતમાં મુલ્કી અર્થવ્યવસ્થાનો વિકાસ વિષય પર મહાનિંબંધ રજૂ કરી પી.એચ.ડીની પદવી પ્રાપ્ત કરી છે. આવી જવલંત વિદ્યાકીય કારકીર્દી હોવા છતાં પણ હિન્દુ સમાજ તરફથી અપમાનના કડવા ઘૂંટ જ મળ્યા.

વડોદરા સરકારે સંરક્ષણ મંત્રીનો હોદ્દો આપ્યો, આવા સ્થાને પણ તેમને તિરસ્કાર, અપમાન અને અસ્પૃશ્યતાનો જ અનુભવ થયો હતો. વડોદરા છોડી મુંબઈ આવી સિડનહોમ કોલેજમાં નોકરી સ્વીકારી. જાતિભેદના કડવા અનુભવ થયા પછી તેઓ પ્રતિજ્ઞા કરી કે જે સમાજમાં હુ જન્મયો છુ તે સમાજ ઉપરના અમાનવીય, અન્યાયીએ, ધૃણાજનક, ગુલામી મુક્ત અત્યાચારો દૂર કરીને જ જંપીશ અને એ અત્યાચારો દૂર કરવામાં હુ નિષ્ફળ નીવડીશ તો બંદૂકની ગોળી વડે મારા દેહનો અંત આણીશ.

ડો. આબેડકરની દલિત હકો માટેની ચાલનારી આજીવન સંઘર્ષયાત્રા અહીંથી શરૂ થઈ હતી. એમની રાહબરી હેઠળ મહાડનો જળ સત્યાગ્રહ થયો. જે સદીઓથી અંધશ્રધ્ધા અને અજ્ઞાનતાના અંધકારમાં અથડાતા અંત્યજનોને માણસ સાથે માણસની જેમ વર્તવાની પ્રેરણારૂપ છે. પછાત જાતિઓનો ઉપહાસ કરનાર ઘર્મગ્રંથ મનુસ્મૃતિની જાહેરમાં હોળી કરી અને મૂક નાયકમરાઠી છાપુ શરૂ કરી દલિત સમાજની સમસ્યાઓને ઉજાગર કરવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો.

નાસિક પાસે એક નાના ગામમાં મહારાષ્ટ્રના અંત્યજોને હિન્દુ મંદિરમાં પ્રવેશ મેળવવાના એમના અધિકાર માટે તેમણે પાંચ વર્ષ સત્યાગ્રહ કર્યો. એ સ્થળે ડો. આંબેડકરે ઘોષણા કરી કે હુ જન્મ્યો છુ હિન્દુ, પણ હિન્દુ તરીકે મરીશ નહી‘.

ડો. બાબાસાહેબ માનતા હતા કે અંગ્રેજો જ્યા સુધી દેશ નહી છોડે ત્યાં સુધી પોતાના અધિકાર સલામત નથી. જો અંગ્રેજો જતા રહેશે તો બહુજન સમાજનુ ભવિષ્ય યુરોપના શોષિતો કરતા પણ વધુ ભયાનક બની જશે. સ્વરાજ માંગનારની ઝાટકણી કાઢતા લખ્યુ કે પોતાના ઘરની ગંદકી કાઢવા હજુ જે લોકો તૈયાર નથી તેમને સ્વરાજ માંગવાનો નૈતિક અધિકાર નથી. તેઓ એવુ પણ માનતા હતા કે આઝાદી થોડી મોડી મળશે તો ચાલશે પણ અસ્પૃશ્યોના મહાકાય પ્રશ્નો પહેલા ઉકેલવા જોઈએ. સામાજિક, આર્થિક સ્વતંત્રતા વગરની રાજકીય સ્વતંત્રતાનુ કોઈ મૂલ્ય નથી. જે બાબતે ગાંઘીજી સાથે પણ વૈચારિક સંઘર્ષ થયો હતો જેનુ પરિણામ પૂનાનો ઐતિહાસિક કરાર હતો.

ભારતના બંધારણના ઘડવૈયા ડો. આંબેડકરે ભારતીય નાગરિકોને ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને ભાઈચારાના મૂલ્યોની ભેટ આપી. એમના શબ્દો આજની વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં પણ એટલાજ પ્રસ્તુત લાગે છે.

જો આપણે લોકોની લોકો માટેની અને લોકો વડેની સરકારના સિધ્ધાંતોને વરેલુ બંધારણ સાચવી રાખવુ હોય તો આપણા પથમાં વેરાયેલા અનિષ્ટોને ઓળખવામાં ઢીલ ન દાખવીએ

એમણે એક ચેતવણી એ પણ આપી હતી કે જો આપણે બે બાબતો તરફ વિશેષ ધ્યાન નહી આપીએ તો આ લોકશાહી પરંપરા તૂટી જશે. એક તો એ કે સમાનતા સામાજિક સ્તરે થવી જોઈએ અને બીજુ એ કે આર્થિક અસમાનતા દૂર કરવી જોઈએ. આપણો સમાજ સ્તરીય, અસમાનતા ઉપર આધારિત છે. એટલેકે એકને ઉપર ને ઉપર લઈ જવા અને બીજા સ્તરને નીચેની નીચે તરફ લઈ જવા.

ડો. આંબેડકરની આ ચેતવણી આજે પણ સાચી પડી છે. આઝાદી પછીના પાંચ દાયકાનો વિકાસ સાવ ઉલટી દિશામાં થયો છે.અસમાનતાની ખાઈ વધુને વધુ પહોળી થઈ ગઈ છે, થતી જાય છે.

સમગ્ર દલિત વર્ગના રાહબર બનેલા ડો. બી.આર. આંબેડકર માત્ર આપણા મુક્તિદાતા જ ન હતા પરંતુ પ્રેરણા સ્ત્રોત પણ હતા. ભારતના ઈતિહાસમાં ડો. આંબેડકરે એમના તેજસ્વી વ્યક્તિત્વ, મૂલ્યનિષ્ઠા અને સેવા દ્વારા ચિરંજીવ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યુ છે. જ્યા સુધી માનવજાતના ઈતિહાસમાં અસમાનતા,શોષણ, દમન, અત્યાચાર અને અનાચાર રહેશે અને તેની સામેનો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે ત્યાં સુધી ડો. બી.આર. આંબેડકરનુ નામ અમર રહેશે.

આજે આપણે ડો. આંબેડકરના આદર્શ જીવનમંત્રને આત્મસાત કરીએ એજ એમને આપેલી આપણી સાચી અંજલી હશે.

 -ડો. રાજે શ મકવાણા

સૌજન્ય —

http://gujarati.webdunia.com/article/gujarati-stories/dr-b-r-ambedkar-109041400037_1.html

 

 

‘ભારતીય બંધારણના ઘડવૈયા’ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર વિષે વધુ માહિતી આ લીંક પર…

ડો.બાબા સાહેબ  આંબેડકર …વિકિપીડિયા

1299 -આતાની ૯૮ મી વર્ષગાંઠ / સ્મરણાંજલિ

જિંદગીની ક્રિકેટ મેચમાં ૯૬ વર્ષની શાનદાર પાળી રમીને જાન્યુઆરી ૨૦૧૭ માં વિદાય થયેલા અને મિત્રોમાં આતાજીથી જાણીતા (મૂળ નામ-હિમતલાલ જોશી ) ની અમેરિકાના ઇન્કમટેક્ષ ડે ,૧૫ મી એપ્રિલના દિવસે ૯૮ મી વર્ષ ગાંઠ હતી.

આ દિવસે ગુજરાતી નેટ જગતના એમના અનેક મિત્રોએ આતાજીને ઈ-મેલમાં એમને યાદ કરીને એમના પ્રત્યેનો પ્રેમ પ્રદર્શિત કરી એમને મરણોત્તર ભાવાંજલિ આપી છે. આ બધા ઈ-મેલ આતાજીના બ્લોગ ”આતાવાણી” માં એમના ત્રીજા દીકરા જેવા સુરેશ જાની ( સુજા) એ સંપાદિત કરીને મૃતપ્રાય બ્લોગને સજીવન કરવા બદલ એમને ધન્યવાદ ઘટે છે.

આતાવાણી એટલે આતાના આત્માની વાણી . આ બ્લોગમાં એમના લખેલા બધા લેખોમાં આતાનો પરિચય મળે છે.બ્લોગના મથાળેના એક પેજ ”અતાઈ કથા ” જરૂર વાંચો જેમાં એમના શબ્દોમાં એમનો રસસ્પદ પરિચય છે.

આતાજીની ચાર પેઢી, એક સાથે – એક યાદગાર તસ્વીર

આતાજીના ૯૬ મા જન્મ દિવસે આતાજીએ એમના બ્લોગ ”આતાવાણી” માં મુકેલ  પોસ્ટ ”મારો બર્થ ડે ”  ,પણ વાંચો,જેમાં આતાજીના ”એવર ગ્રીન સ્પીરીટ” નો તમને પરિચય મળશે.

મારા મિત્ર સ્વ. આતાજીના ૯૮ મા જન્મ દિવસે એમને મારી ભાવભરી સ્મરણાંજલિ .

વિનોદ પટેલ 

આતાવાણી

       ૧૯૨૧ની સાલમાં જન્મેલા આતાની ‘જન્મતારીખ આજે છે.’ –  એવો સંદેશ ગૂગલ મહારાજે ૧૫મી એપ્રિલે મોકલ્યો. એમની સાથેના સ્નેહ ભર્યા સંબંધની જૂની યાદો તાજી થઈ ગઈ – આતા યાદ આવી ગયા. એ બેભાનાવસ્થામાં  જન્મદિનની વધામણી પાઠવતો ઈમેલ બનાવવા માઉસ પર આંગળી મૂકી, ન મૂકી અને તરત ભાન પાછું આવ્યું કે, સ્વર્ગમાં થોડો જ ઈમેલ પહોંચવાનો?

      પછી આ અદકપાંસળી જીવને સૂઝ્યું કે, આમેય બધા ઈમેલો, ફોન સંદેશ, ફેબુ/ વોએ/ લિન્ક્ડ ઈન/ ઇન્સ્ટાગ્રામ/ ટ્વિટર ટ્રાફિક અને આતાના માનીતા બલોગડા આતાની હારે વાદળોમાં જ ને?! તો શીદને મિત્રોની સલાહ ના લઉં  કે, આવું કાંઈ થાય?! 

      અને એક ઈમેલ એમના મિત્રોને ઠપકારી દીધો –

હરગમાં ઈમેલ જાય?!

         અને બાપુ ! જો જામી છે રંગત….

      મિત્રોના ઢગલે ઢગલા પ્રેમ પુષ્પો  બે દિવસ ઠલવાતા જ રહ્યા…ઠલવાતા જ રહ્યા… એ સઘળાંનું સંકલન કરી, આતાને આ પ્રેમસભર શ્રદ્ધાંજલિ ફરી એક વખત….


પી.કે.દાવડા 

આતા…

View original post 1,965 more words

1298 – સ્વ. ધર્મપત્ની કુસુમબેનની ૨૭મી પુણ્ય તિથીએ હાર્દિક ભાવાંજલિ

આજે ૧૪ મી એપ્રિલ,૨૦૧૯ એ મારાં ધર્મ પત્ની સ્વ. કુસુમબેન  વી. પટેલ ની ૨૭ મી

પુણ્યતિથીનો દિવસ છે .

સમય કેવો ઝડપથી વહી ગયો છે,છતાં ગત આત્માનાં

મધુરાં સ્મરણો બધાં ક્યાં ભૂલાય છે!

ઋણાનુંબંધ ઓછા પડ્યા,જિંદગીના માપદંડો ય ટૂંકા પડ્યા,

ભરપુર વસંત ખીલી હતી ત્યાં જ,પાનખર બની ખરી ગયાં !

આ દિવસે અગાઉની કાવ્ય રચના થોડી મઠારી સદગત  આત્માને ભાવાંજલિ અર્પું છું.  

સ્વ. કુસુમ વિ.પટેલને કાવ્યાંજલિ

એ ગોઝારા દિવસે અમોને ખબર ક્યાં હતી કે,

પ્રભુ તમારા નામનો સાદ પાડી બોલાવી લેશે.

એ દિવસે પ્રભુએ જ્યારે તમોને બોલાવી લીધાં,

કેટલાં બધાં સ્મરણો પાછળ મૂકીને તમે ગયાં!

ગુમાવી તમોને હૃદયભંગ થયાં સૌ પરિવાર જનો,

તમારા જતાં જાણે એક શૂન્યાવકાશ રચાઈ ગયો.

પરીવાર સાંકળ નંદવાઈ તમારી દુખદ વિદાયથી,

પણ લાગ્યા કરે,તમે છો અહીં જ કંઇક આસપાસમાં.

આજે ભલે નથી નજર સામે,તમે ઓ દિવ્યાત્મા,

છતાં સ્મૃતિ-મૂર્તિ તમારી બિરાજતી હૃદય મંદિરમાં

શબ્દો ઓછા પડે ગણવા ઉપકારો એ બધા આપના,

૨૭મી પુણ્યતિથીએ,અર્પું કાવ્યાંજલિ તમોને ભાવથી 

વિનોદ પટેલ,

૪-૧૪-૨૦૧૯ 

 “The song is ended, but the melody lingers “

– Irving Berlin

 

 

કુસુમાંજલિ … ઈ-બુક  

 

સ્વ. કુસુમબેન ને ગમતા ભજનો .. ભજનાવલી

 

જાણીતા કવિ સ્વ.સુરેશ દલાલ ની એક પ્રસંગોચિત અછાંદસ કાવ્ય રચના 

તારા વિના …

તારા વિના સૂરજ તો ઊગ્યો
પણ આકાશ આથમી ગયું.
તારા વિના ફૂલ તો ખીલ્યાં 
પણ આંખો કરમાઈ ગઈ.
તારા વિના ગીત તો સાંભળ્યું
પણ કાન મૂંગા થયા. 
તારા વિના…

તારા વિના…
તારા વિના…

જવા દે,
કશું જ કહેવું નથી.

અને કહેવું પણ કોને
તારા વિના ?

– સુરેશ દલાલ

1297 – ભારતની અવકાશી સફળતા અમેરિકાને દુખે છે પેટ, કૂટે છે માથું …હેન્રી શાસ્ત્રી

હાય! હાય! ભારતે આ શું કર્યું? ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે ઉપર ગગનમાં જે અવકાશી કચરો જમા થઇ ગયો છે એને કારણે વીસેક વર્ષથી અવકાશમાં ભ્રમણ કરી રહેલા ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સામે ખતરો ઊભો થયો છે. જન હિતાર્થે અવકાશમાં સંશોધન કરતી અમેરિકન એજન્સી નૅશનલ ઍરોનૉટિક્સ ઍન્ડ સ્પેસ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન – નાસા (ગઅજઅ) દ્વારા આવા મતલબનો કાળો કકળાટ કરવામાં આવ્યો છે. રોકકળ કરવામાં આવી છે. નાસાના ચીફ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેટર જિમ બ્રિડેન્સ્ટાઇને અકારણ હૈયાવરાળ ઠાલવતા જણાવ્યું છે કે ‘આ અત્યંત અઘટિત અને નુકસાન કરી શકે એવું પગલું છે. ભારત દ્વારા ઉપગ્રહ તોડી પડવાને કારણે સ્પેસમાં જે કંઇ ભંગાર-કાટમાળ જમા થયો છે એનાથી ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશનને નુકસાન થઈ શકે છે.’ આ સિવાય પણ કેટલાક મુદ્દા ફરિયાદ સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતે જાણે માનવહિત વિરુદ્ધનું પગલું ભર્યું હોય એવી છાપ ઉપસાવવાનો આ પ્રયત્ન પ્રથમ દૃષ્ટિએ લાગે છે.

હકીકત તો એ છે કે યુએસ, રશિયા અને ચીન પછી એન્ટિ-મિસાઈલ સામર્થ્ય ધરાવતા દેશ તરીકે ચોથા દેશ તરીકે ભારતનું નામ જોડાતા અમેરિકાને પેટમાં દુખ્યું છે. જો આ ધોરણે પ્રગતિ ચાલુ રહી તો એક દિવસ ભારત અવકાશી સંશોધનમાં પોતાના કરતા આગળ નીકળી જશે એવો કલ્પિત ભય અમેરિકાને સતાવતો હોય તો એની નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. ગઈકાલનું છોકરું પોતાની હારોહાર બેસે એ મહાસત્તાનો ઈજારો ધરાવતું રાષ્ટ્ર કઈ રીતે સહન કરી શકે? આ પ્રકારની મનોદશાને પગલે મગરનાં આંસુ સારવામાં આવ્યા છે.

‘વાંધો લેવા ખાતર લેવામાં આવ્યો છે,’ એમ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અને આક્રોશભર્યા અવાજમાં નહેરુ પ્લેનેટેરિયમના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર અને અવકાશ વિજ્ઞાનના સમર્થ અને ઊંડા અભ્યાસુ ડૉક્ટર જે. જે. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ સાથેની વાતચીતમાં જણાવે છે. પોતાની દલીલના સમર્થનમાં તેઓ આગળ કહે છે કે ‘છેક ૧૯૬૭થી અવકાશમાં કાટમાળ-કચરો ફેંકાતા આવ્યા છે. પચાસથી વધુ વર્ષથી ચાલી આવતી આ પ્રવૃત્તિ સામે કોઈને વિશિષ્ટ રીતે ટાંકીને ફરિયાદ થઇ હોવાનું સ્મૃતિમાં નથી. સાચું કહું તો આપણી આ સિદ્ધિથી અમેરિકાના પેટમાં તેલ રેડાયું છે. એને ઈર્ષા થઇ છે આપણી પ્રગતિથી અને એટલે આ હૈયાવરાળ કાઢી છે. હકીકતમાં આપણી ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે જે પણ કાટમાળ-કચરો અવકાશમાં જમા થયો હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે એ માત્ર રજકણ જેવો છે. એનાથી કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થશે એવો ભય કે ચિંતા રાખવાની જરૂર જ નથી.’ વૈજ્ઞાનિક મિજાજ અને સમજણ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી શકવાની તાકાત ધરાવે છે. રાવળ સાહેબની દલીલમાં એ તાકાત છે અને એના પરથી નાસાના આંસુ એ મગરના આંસુ છે એ વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ થાય છે.

અલબત્ત અવકાશમાં તરી રહેલો ભંગાર કે કાટમાળ સાવ નિર્દોષ છે એવું સાબિત કરવાનો કોઈ પ્રયાસ નથી કરવો. કાટમાળ એટલે કાટમાળ અને એ તકલીફ આપી શકે. અહીં વાત કરવી છે ભારત સામેની ફરિયાદની. ગયા વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં અવકાશી ભ્રમણકક્ષામાં રહેલાં સાધનો અને કાટમાળ વિષે અભ્યાસ કરીને એક વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. એ અહેવાલની શરૂઆતની જ નોંધમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ‘આશરે ૪૫૦૦ ઉપગ્રહો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં હોવા ઉપરાંત ૧૪૦૦૦ જૂના રૉકેટના પાર્ટસ્ તેમ જ બીજી કેટલીક વસ્તુઓ અવકાશી કાટમાળ – ભંગાર (જઙઅઈઊ ઉંઞગઊં) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.’ ઓકે, મહત્ત્વનોે મુદ્દો હવે આવે છે. આગળની લાઈનમાં જણાવાયું છે કે ‘અવકાશમાં સૌથી વધુ કચરો યુએસનો છે. ત્યારબાદ વારો આવે છે રશિયા અને ચીનનો. ભારત છઠ્ઠા ક્રમે આવે છે.’ કોઈ તારણ બાંધવાની ઉતાવળ કરતા આગળની વિગતો ધ્યાનથી વાંચો, વિચારો, સમજો અને પછી તમારું પોતાનું તારણ કાઢવાની છૂટ છે. પ્રથમ નજરે કચરો ધરાવવામાં ભારત ઘણું ઉપલા ક્રમે છે એવી છાપ પડે છે. આ છઠ્ઠો નંબર કેવો ભ્રામક છે એ દર્શાવવું છે. ૨૦૧૮ના એ અહેવાલમાં સ્પેસમાં કયા દેશના કેટલા પ્રવૃત્ત ઉપગ્રહો, રોકેટ બૉડી અને કાટમાળ-ભંગાર છે એનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

અવકાશી કાટમાળમાં ૩૯૯૯ ટુકડાઓ સાથે યુએસ નંબર વનના સ્થાને બિરાજમાન છે. ૩૯૬૧ સાથે રશિયા બીજા નંબરે અને ૩૪૭૫ સાથે ચીન ત્રીજા નંબરે છે. જેટલી મોટી સત્તા- મહાસત્તા- એટલો મોટો કાટમાળ, હેં ને! હવે આને સરખાવો ભારતના આંકડા સાથે. કાટમાળના માત્ર ૧૦૦ ટુકડા સાથે ભારત છઠ્ઠા ક્રમે છે. આ ક્રમ કેવો ભ્રામક છે એનો ખ્યાલ આવી ગયો ને. સૌથી વધુ કાટમાળ ધરાવતી ત્રણ મહાસત્તાઓ આપણા કરતા ૧૦૦ ગણો કરતાં વધુ કાટમાળ અવકાશમાં ધરાવે છે. શું એનાથી કોઈ ખતરો નથી નાસાને કે બીજા કોઈને? આ તો ‘યહૂદી’ ફિલ્મના સોહરાબ મોદીના ડાયલૉગ જેવું થયું: તુમ્હારા ખૂન હૈ ખૂન ઔર હમારા ખૂન પાની હૈ? આના પરથી એક વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે કે અવકાશમાં સૌથી વધુ ગંદવાડ ધરાવતા દેશનો ઇલકાબ યુએસએના ફાળે જાય છે. ચીન કચરો કરવામાં વીસમી સદીના અંત સુધી પાછળ હતું. એકવીસમી સદીના પ્રારંભમાં તેણે હરણફાળ ભરી છે. સૌપ્રથમ ૨૦૦૭માં એના દ્વારા પણ ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારે તેણે પણ પોતાનો એક ઉપગ્રહ તોડી પાડતા કાટમાળના ૨૩૦૦ ટુકડા અવકાશમાં તરવા લાગ્યા હતા. એની સાથેનો સંપર્ક તૂટી જવાને કારણે ગયા વર્ષે એટલે કે ૨૦૧૮ના એપ્રિલ મહિનામાં તેનું સ્પેસ સ્ટેશન તિઆન્ગઓન્ગ -૧ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ્યું હતું અને એનો કાટમાળ પ્રશાંત મહાસાગરના વિસ્તારમાં અવકાશમાં જ બળીને નાશ પામ્યો હોવાના અહેવાલ આવ્યા હતા.

વધુ અભ્યાસપૂર્ણ માહિતી આપતા ડૉ. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ને જણાવે છે કે ‘અમેરિકા અને ચીનનો કાટમાળ કદમાં ઘણો મોટો હોય છે અને કેટલોક તો આજની તારીખમાં પણ ભ્રમણકક્ષામાં છે. આપણે જે પરીક્ષણ કર્યું છે એને કારણે થયેલા ટુક્ડાઓમાંના મોટા ભાગના તો છએક ઇંચના માંડ છે. આવા ટુકડા તો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં આવે એ પહેલા જ સળગી જાય અને જો કોઈ ભંગાર બચી જાય તો એ સમુદ્રમાં પડીને નાશ પામે. યુએસનું સ્પેસ શટલ તૂટી પડ્યું ત્યારે કલ્પના ચાવલાના શરીરના કેટલાક ટુકડા સમુદ્રમાંથી હાથ લાગ્યા હતા, પણ એ પૃથ્વીની એકદમ નિકટ આવ્યું ત્યારે તૂટી પડ્યું હતું. ભારતનું પરીક્ષણ તો ઘણી ઊંચાઈએ કરવામાં આવ્યું છે. લેવા ખાતર લેવામાં આવેલા વાંધાની આપણે તો અવગણના જ કરવી જોઈએ.’

વાત એકદમ સ્પષ્ટ છે. જે વિષયમાં વર્ષો સુધી આધિપત્ય જમાવ્યું હોય, એમાં સર્વોત્તમ હોવાની ભાવના કેળવાઈ હોય એ વિષયમાં જેને ગઈકાલના છોકરાનું લેબલ ચીપકાવ્યું હોય એ જો પ્રગતિના એંધાણ આપે તો એને કારણે પેટમાં ચૂંક આવે , ઈર્ષાથી હૈયું બળે એ માનવસ્વભાવ છે. નાસાની ફરિયાદમાં આવું જ થઇ રહ્યું હોવાનો ખ્યાલ આવે છે. અલબત્ત અવનારો સમય જ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી સાબિત કરી દેશે, કેમ બરોબર ને?

કાટમાળનો કકળાટ

સ્પેસમાં ટહેલવાની ઇચ્છા તો માણસને વર્ષોથી થતી આવી છે. જોકે, માનવ દ્વારા અવકાશી આંટાફેરા ૧૯૬૦ના દાયકામાં શરૂ થયા હોવાનું કહેવાય છે. ૧૯૬૭ના ઑગસ્ટ મહિનામાં પૂર્વ આફ્રિકાના દેશ સુદાનના કુટુમ શહેરમાં ૮૦ કિલોમીટર દૂરના વિસ્તારમાં સૌથી પહેલો અવકાશી કાટમાળ મળ્યો હોવાની નોંધ છે. ત્રણ ટન વજનનો એ ઉપગ્રહ એલ્યુમિનિયમ જેવી કોઇ ધાતુનો બનેલો હોવાની ધારણા એ સમયે બાંધવામાં આવી હતી. ૧૯૬૭ના એપ્રિલ મહિનામાં જ સોવિયેત સંઘનું અવકાશયાન સોયુઝ ૧ તૂટી પડ્યું હતું. અલબત્ત એ સમયની સોવિયેત વિચારસરણી અનુસાર એના અકસ્માતની વિગતો વર્ષો સુધી ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. ગણાં વર્ષો પછી એની તસવીર અને કેટલીક વિગતો બહાર આવી હતી ખરી.

અવકાશી કાટમાળ વિશે કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ બહાર પાડવામાં આવી છે. લો-અર્થ ઑરબિટ (૨૦૦૦ કિલોમીટર અથવા એના કરતાં ઓછી ઊંચાઇ) પર ભ્રમણ કરતા સ્પેસક્રાફ્ટનું મિશન પૂરું થતાની સાથે એને ભ્રમણકક્ષામાંથી દૂર કરી દેવું જોઇએ એવી ભલામણ એ માર્ગદર્શિકામાં કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં ૬૦ ટકા કામ જ આ દિશામાં કરવામાં આવ્યું છે. આવા નિયમો હોવા છતાં અવકાશી કાટમાળ વિશે વધુ કંઇક નક્કર થાય એ જરૂરી છે. અલબત્ત સ્પેસની સાફસૂફી અત્યંત ખર્ચાળ હોવાને કારણે વિવિધ દેશની સરકારો એ કરવા વિશે બહુ ઉત્સાહિત નથી હોતી. એક અહેવાલ પ્રમાણે ૩૦૦૦ મૃતપ્રાય સૅટેલાઇટ ભ્રમણકક્ષામાં છે જેના વિશે ઉચિત પગલાં ભરવામાં આવે એ જરૂરી છે.

Source-
http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShowA.aspx?sNo=493678

ચુંટણીના ચમકારા …ચુનાવી ટુચકા… હાસ્ય લેખ .. હાઈકુ રચનાઓ

દુનિયાની સૌથી જૂની લોકશાહી ભારતમાં આ લખાય છે ત્યારે હવે પછીના પાંચ વર્ષ માટે દેશના વહીવટની લગામ જનતા કોના હાથમાં સાંપશે એ નક્કી કરવા માટેનું બહુ અગત્યનું સામાન્ય ચુંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે.

આવા માહોલમાં દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રકાશિત શ્રી સંજય છેલનો મજાનો ચુનાવી હ્યુમર પીરસતો લેખ સાભાર નીચે પ્રસ્તુત છે.આપને એ વાંચવો ગમશે… વિ.પ.

સંજય છેલ

શ્રી સંજય છેલ ફિલ્મ લેખક, દિગ્દર્શક, ગીતકાર હોવા ઉપરાંત એક હાસ્ય અને વાર્તા લેખનમાં પણ પોતાની કલમ બખૂબી ચલાવી ચૂક્યા છે. આ લેખ પેશ કરતાં તેઓ કહે છે :

પેશ છે કેટલુંક મૌલિક, કેટલુંક ઉછીનું ચુનાવી હ્યુમર. ચૂંટણી પર એની અસર પડશે એવો ‘દાવો’ નથી, પણ ટુચકાઓમાં દર્દભરી ‘દલીલ’ ચોક્કસ છે.’

ચુનાવી ટુચકા, ચુનાવી જુમલા : બૂરા ન માનો ઇલેક્શન હૈ!… સંજય છેલ

મતદાન એવું સામૂહિક ગુપ્તદાન છે જે પરિણામ પછી ગુપ્ત ના રહે -છેલવાણી

ગઝલના જાણકારો કહે છે કે શેરની પહેલી પંક્તિમાં ‘દાવો’ હોય અને બીજી પંક્તિમાં ‘દલીલ’! દા.ત. કૌન ના મર જાયે ઐસી સાદગી પે અય ખુદા (દાવો) લડતે હૈં ઔર હાથ મેં તલવાર ભી નહીં! (દલીલ). ઇલેક્શન વખતે શાસકપક્ષ ચૂંટણી લડવામાં દાવો કરે અને વિપક્ષો લડીને અને પ્રજા વોટ આપીને સામી દલીલ કરે. દાવાદલીલના ‘દંગલ’માં નાગરિક પાસે મૂર્ખની જેમ હસવા સિવાય અને વિદ્વાનની જેમ ગંભીર ચહેરે વોટ આપવા સિવાય બીજો કોઈ પર્યાય નથી. પેશ છે કેટલુંક મૌલિક, કેટલુંક ઉછીનું ચુનાવી હ્યુમર. ચૂંટણી પર એની અસર પડશે એવો ‘દાવો’ નથી, પણ ટુચકાઓમાં દર્દભરી ‘દલીલ’ ચોક્કસ છે.

પત્રકાર : નેતાજી, તમારો દીકરો સરકારી નોકરી શોધતો હતો. હવે શું કરે છે?
નેતા : કાંઈ નથી કરતો.
પત્રકાર : એટલે?
નેતા : મંત્રી બની ગયો છેને?

જ્યોતિષી બોલ્યો, ‘બાળકો ભલે બહેરાં અને મૂગાં હોય, પણ તમે ‘મૂંગા’ બાળકનું નામ ‘સરકાર’ રાખજો. બહેરાનું નામ પ્રજા!

બાળક : પપ્પા, રાજકારણી એટલે શું?
પિતા : બેટા, રાજકારણી એટલે પોતાની જીભ હલાવી શકતું માનવીય મશીન!
બાળક : અને નેતા એટલે?
પિતા : નેતા એટલે ભૂતપૂર્વ રાજકારણી જેણે પોતાની જીભને હલતી રોકવાની કળા શીખી લીધી છે!

ઉમેદવાર વોટ માગવા ગયો તો એક મતદારે એને કહ્યું, ‘સોરી, હું તો વિરોધપક્ષને જ મત આપીશ, કારણ કે મારા પપ્પા પણ વિપક્ષને જ મત આપતા, મારા દાદા પણ વિપક્ષને જ મત આપતા.’
ઉમેદવારે સમજાવ્યું, ‘એમાં શું લોજિક છે? જો તમારા પપ્પા મુરઘીચોર હોત, તમારા દાદા પણ મુરઘીચોર હોત તો તમે પણ મુરઘીચોર બની જાત?’ 
મતદારે કહ્યું, ‘ના, તો હું સરકારમાં હોત!’

એક નેતાએ એના પ્રદેશની પ્રગતિ, વિકાસ, ભવિષ્યના પ્લાન વિશે લાંબું ભાષણ આપ્યું. એક કલાક સુધી ‘આવનારી પેઢી માટે મને મત આપો, આવનારી પેઢી તમારા નિર્ણય પર અટકેલી છે વગેરે કહ્યું. સભામાંથી કોઈએ ઊભા થઈને કહ્યું, ‘ઝટ પતાવો નહીં તો આવનારી પેઢી તમને સાંભળવા આવી પહોંચશે!’

એક ઉત્સાહી પત્રકારે મંત્રીને કહ્યું, ‘સાહેબ તમારા વિશે મેં ઘણું સાંભળ્યું છે.’ મંત્રીએ તરત કહ્યું, ‘સાંભળ્યું હશે, પણ પુરવાર કાંઈ નહીં કરી શકો!’

ડોક્ટર : ‘મુબારક હો નેતાજી, તમારી પત્નીએ જોડકાં બાળકોને જન્મ આપ્યો!’
નેતા : ‘શક્ય જ નથી! ફરીથી કાઉન્ટિંગ કરો. ત્રણથી ઓછા હોય જ નહીં! આમાં વિરોધીઓની ચાલ છે!’

હરિશંકર પરસાઈ  નામના વ્યંગકારે અદ્ભુત કટાક્ષો લખ્યા છે. તેમણે 1978માં એક વ્યંગકથા લખેલી : ‘એક કવિ સરકારી ઓફિસર પણ હતા. એની અંદરનો ઓફિસર જ્યારે રજા પર જાય ત્યારે એ કવિ બની જાય અને કવિ સૂઈ જાય ત્યારે ઓફિસર જાગી જાય. એકવાર પોલીસના ગોળીબારમાં 10-12 લોકો મરી ગયા. કવિની અંદરનો ઓફિસર રજા પર ઊતરી ગયો અને કવિહૃદય ઊછળી પડ્યું! સરકાર વિરુદ્ધ એક ઉગ્ર કવિતા લખી નાખી. મુખ્યમંત્રીએ કવિતા વાંચી તો ભડકી ગયા. હવે પેલા કવિની અંદરનો ઓફિસર પાછો જાગ્યો અને ડરી ગયો કે સરકારી નોકરી ચાલી જશે તો? કવિ દોડીને મુખ્યમંત્રીના પગે પડ્યો, રડતાં રડતાં માફી માગવા માંડ્યો, મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું, ‘આ એ કવિ ન હોઈ શકે જેણે પેલી કવિતા લખેલી!’
***
ત્રણ મંત્રીઓ પાર્ટીમાં દારૂ પીને ટુન્ન થઈ ગયા. એકે કહ્યું, ‘હું આ રાજકારણથી તંગ આવી ગયો છું. આટલી મહેનત કરીએ, ભાષણો આપીએ, બદલામાં થોડાક ફાયદો લેવા જઈએ તો લોકો ગાળો આપે. હું રાજકારણ છોડવા માગું છું અને નવી જગ્યાએ જઈને પૈસા કમાવા માગું છું અને દોસ્તો, તમે પણ મારી સાથે આવો, સૌને ફાયદો થશે.’
બીજા નેતાએ પૂછ્યું, ‘ક્યાં? કયો ધંધો?’
પહેલા નેતાએ કહ્યું, ‘આફ્રિકાની જમીનમાં ખૂબ સોનું છે. જ્યાં હાથ નાખો ત્યાં સોનું પડ્યું છે. બસ આપણે ત્યાં જવાનું અને સોનું ઉઠાવી લેવાનું છે!’
ત્રીજાએ કહ્યું, ‘ના. ના. આમાં એક પ્રોબ્લેમ છે.’
‘શું પ્રોબ્લેમ છે? મફતમાં સોનું મળતું હોય તો…’ 
ત્રીજા નેતાએ કહ્યું, ‘અરે! સોનું ઉપાડવા માટે વાંકા વળવું પડશેને?

ઇન્ટરવલ
દુર્યોધન કે દલ મેં શામિલ, સત્તા કે ભૂખે પાંડવ,
ચીર દ્રૌપદી કા ઇસ યુગ મેં, ભીમ સ્વયં હી હરતા હૈ!
– ચિરંજિત (1980)

એક નેતા ચૂંટણીપ્રચારમાં એક ગામથી બીજા ગામે ભાગદોડ કરી રહ્યા હતા. એક સભા પહેલાં પત્રકારે એમને પૂછ્યું કે રાજ્યની વિકટ પરિસ્થિતિ વિશે શું કહેશો?’
નેતા તાડૂક્યો, ‘અત્યારે હેરાન ન કરો. હું ભાષણ આપવા જઈ રહ્યો છું. અત્યારે વિચારીને બોલવાનો સમય નથી.’

હિન્દી વ્યંગકાર શરદ જોષીએ છેક 1990માં લખેલું : નેતા શબ્દ બે અક્ષરોથી બને છે ‘ને’ અને ‘તા’. નેતાનો અર્થ છે નેતૃત્વ કરવાની તાકાત. એકવાર ‘નેતા’ નામમાંથી ‘તા’ અક્ષર ખોવાઈ ગયો. એ માત્ર ‘ને’ બનીને રહી ગયો. નેતા પરેશાન, કારણ કે ‘તા’ વિના એને કોઈ નેતા માને નહીં. સી.બી.આઇ., સી.આઇ.ડી., રો જેવી એજન્સીઓએ શોધ્યો પણ ‘તા’ મળ્યો જ નહીં. વિરોધીઓ મજાક કરવા માંડ્યા કે આ નેતા તો નેતા જ નથી, કારણ કે ‘તા’ નથી. નેતા દોડીને એક ઉદ્યોગપતિ પાસે ગયા અને કહ્યું તમારી પાસે ઘણી તિજોરીઓ છે અને એના પર ‘તાલા’ છે. તો ‘તાલા’માંથી ‘તા’ આપી દો. મને જરૂર છે. શેઠિયાએ કહ્યું, ‘એ વાત સાચી જે મારે ‘તા’ કરતાં ‘લા’ની વધારે જરૂર પડે. હું ‘લા’, ‘લા’ કહીને તિજોરીઓ ભરું છું. ‘દે’, ‘દે’, તો મારે કરવાની ઇચ્છા જ નથી, પણ જો મારા તાલામાંથી તમને ‘તા’ આપું તો મારી તિજોરીનું શું? ઇન્કમટેક્સવાળા મારી તિજોરી ખોલીને લૂંટી લેશે.’ નેતાએ ખૂબ મનાવ્યા પણ શેઠજી ન માન્યા. પછી નેતા હારી ગયા એટલે કોઈ એને બોલાવે નહીં, સત્તા કે માન નહીં. પછી નેતાને એક આઇડિયા આવ્યો, એમણે એમનાં ‘જૂતાં’માંથી ‘તા’ અક્ષર ચોરી લીધો. ‘ને’ સાથે જૂતાં ‘તા’ જોડીને ‘નેતા’ શબ્દ ફરીથી બનાવી લીધો હવે ફરી પ્રોપર નેતા હતા. સભા ગજવે, દાવાઓ કરે, પણ પ્રોબ્લેમ એક જ થયો કે ‘તા’ અક્ષર જૂતાંમાંથી આવે, એટલે નેતા જ્યાં જાય ત્યાં વાસ આવે અને લોકો પોતાનાં જૂતાં હાથમાં લઈને ભાગવા માંડે કે આ નેતા અમારાં જૂતાં ચોરી ન લે! પણ આશા છે કે ક્યારેક ફરીથી નેતાનો ‘તા’ ખોવાઈ જશે ત્યારે પ્રજા ‘જૂતાં’ ઉઠાવીને એમની તરફ જશે અને લોકતંત્રની રક્ષા કરશે’

વ્યંગ કે રાજકીય સેટાયરમાં સરકારોને હલાવવાની અને પ્રજાને ઢંઢોળવાની તાકાત હોય છે. ચીપ બિકાઉ ચુનાવપ્રચાર અને દારૂણ દાવાદલીલો વચ્ચે પણ નાગરિકો જાગે, બોલે, હક માગે એ આશા સાથે છેલ્લે એક લઘુકથા :

એક સ્ત્રીની કુંડળી જોઈને જ્યોતિષીએ કહ્યું, ‘મુબારક હો! તમે પ્રેગ્નન્ટ છો, પણ એમાં એક બૂરા સમાચાર છે અને બીજા સારા. બૂરા સમાચાર એ છે તમને જોડિયાં બાળકો થશે. એક બાળક મૂંગું હશે અને બીજું બાળક બહેરું!’
સ્ત્રી રડી પડી, ‘જો આ બૂરા સમાચાર હોય તો હવે સારું શું થશે?’ જ્યોતિષી બોલ્યો, ‘બાળકો ભલે બહેરાં અને મૂગાં હોય, પણ તમે ‘મૂંગા’ બાળકનું નામ ‘સરકાર’ રાખજો. બહેરાનું નામ પ્રજા! મૂંગી પ્રજા વિરોધ નહીં કરે અને બહેરી સરકાર સાંભળશે નહીં. બેઉ સુખેથી જીવશે!’ 
વ્યંગ, મૂંગી પ્રજાનો એ આક્રોશ છે, જે બહેરી સરકારોના કાનના પડદા ફાડી શકે!

એન્ડ ટાઇટલ્સ
નેતા : મેં ભલાઈ ખાતર રાજકારણ છોડ્યું છે!
પત્ની : કોની ભલાઈ?

Source

https://www.divyabhaskar.co.in/rasdhar/bhaskar-galaxy/sanjay-chhel/news/RDHR-SACH-HDLN-article-by-sanjay-chhel-gujarati-news-6042670-NOR.html

સંજય છેલ ..સંપર્ક …sanjaychhel@yahoo.co.in

ચુંટણીલક્ષી હાઈકુ રચનાઓ …વિનોદ પટેલ

હાઈકુ એ જાપાની કવિતાનો અતિ ટૂંકો ખુબ પ્રતિષ્ઠા પામેલો કાવ્ય પ્રકાર છે.
હાઈકુમાં પાંચ, સાત અને પાંચ (૫,૭,૫) અક્ષરોની અનુક્રમે ત્રણ પંક્તિઓ હોય છે.હાઈકુની આ ત્રણ પંક્તિઓ સંક્ષિપ્ત હોવા છતાં મર્મ સભર હોય છે.આ કાવ્ય પ્રકારમાં જાણે કે વિચારોના ગાગરમાં સાગર સમાવવાનો હોય છે.
ભારતની ચુંટણીના માહોલમાં મારી કેટલીક હાઈકુ રચનાઓ નીચે પ્રસ્તુત છે.

પાંચ વરસે,
મતો માગે,જીત્યા કે,
ભૂલાય બધું !

=====

ચુંટણી આવી,
પ્રચારની સુનામી,
ફસાઈ પ્રજા !

=====

નેતાઓ આવે,
મતોની ભીખ,જીત્યા,
કરી લો મજા !

=====

મન કી બાત,
નેતા પાસે સાંભળી,
હવે પ્રજાની !

=====

ચુંટણી ટાણે,
વચનો આપ્યાં,પછી,
પાળવાં કોને !

=====

ખંધા નેતાઓ
ભોળી જનતા,અને
બોદાં વચનો

વિનોદ પટેલ

સુજ્ઞ વાચક મિત્રોને ઉપરના હાઈકુ રચનાઓમાં બીજા ચુંટણીલક્ષી હાઈકુ રચનાઓ ઉમેરવા માટે સંપાદક તરફથી ઈજન છે.