વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ગાંધીજી ની આત્મકથા -ઈ-બુક

( 940 ) ગાંધીજી વિષે અલપ ઝલપ વિચારો.. રજૂઆત…… શ્રી પી.કે.દાવડા/ગાંધીજીની આત્મકથા ભાગ ૧ થી ૪

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (ઓકટોબર ૨, ૧૮૬૯ – જાન્યુઆરી ૩૦, ૧૯૪૮)

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (ઓકટોબર ૨, ૧૮૬૯ – જાન્યુઆરી ૩૦,       ૧૯૪૮)

ભારતના રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીના જીવન અને એમના વિચારો ઉપર આજ દિન સુધીમાં પુષ્કળ સાહિત્ય લખાયેલું આજે ઉપલબ્ધ છે.ગાંધીજીનું વ્યક્તિત્વ જ એવું નિરાળું અને આકર્ષક હતું કે એના વિષે હજુ પણ ઘણું લખાતું રહેશે અને વંચાતું રહેશે.

ફ્રીમોન્ટ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડાજીએ એમને ઉપલબ્ધ સંદર્ભમાંથી ગાંઘી સાહિત્યનું અધ્યયન કરી ગાંધીજીના જીવનનાં કેટલાંક પાસાંઓ પર પ્રકાશ પાડતા ત્રણ લેખો મિત્રોને એમની ત્રણ ઈ-મેલમાં મોકલ્યા હતા.

ગાંધી જીવન પર સરળ ભાષામાં માહિતી પૂરી પાડતા આ લેખો મને ગમી જતાં આજની પોસ્ટમાં વાચકો માટે એ અત્રે પ્રસ્તુત કર્યા છે.

એમના ત્રણ લેખો પછી પ્રતિલિપિ.કોમના સૌજન્યથી ગુજરાતી ભાષામાં ગાંધીજીની આત્મકથાના ચાર ભાગ ની લીંક આપી છે જેથી ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનની ઝાંખી એમનાજ શબ્દોમાં એમાંથી વાચકોને મળી રહેશે

આશા છે આજની પોસ્ટમાં રજુ કરેલ ગાંધી સાહિત્ય આપને ગમશે અને પ્રેરક લાગશે .

વિનોદ પટેલ

===================

ગાંધી આજના સંદર્ભમાં ……પી.કે.દાવડા

આજે આપણે પાંચ હજાર વરસ પહેલા લખાયલી ગીતાનો સંદર્ભ શોધી, એને વખાણીએ છીએ, તો માત્ર ૬૮ વરસ પહેલાં લખાયલા ગાંધી વિચારોમાં આજનો સંદર્ભ શોધવામાં શા માટે સંકોચ કરીએ છીએ !

ગાંધીની હૈયાતીમાં અને ત્યારબાદ, વિશ્વના અતિ પ્રસિધ્ધ માનવીઓએ પણ ગાંધીની વાતોનો સંદર્ભ શોધી કાઢીને એમના વિષે ઉચ્ચારેલા શબ્દો આજે એ દેશોના ઇતિહાસમાં અંકિત થઈ ગયા છે. માત્ર થોડા જ ઉદાહરણ આપું.

જ્યોર્જ બર્નાડ શો એ કહ્યું હતું, “ગાંધીએ મારા ઉપર હિમાલય જેવી મોટી અસર છોડી છે.”

ઈથોપિયાના રાજા હેઈલ સેલાસીએ કહ્યું હતું, “જ્યાંસુધી સ્વતંત્ર માણસો અને સ્વતંત્રતા અને ન્યાયના ચાહકો રહેશે, ત્યાં સુધી ગાંધીની યાદ રહેશે.”

વિયેટનામના ક્રાંતિકારી હો ચી મિન્હે કહ્યું હતું, “હું અને અન્ય ભલે ક્રાંતિકારીઓ છીએ, છતાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ગાંધીના ચાહક છીએ , એથી જરાયે વધારે નહિં અને જરાયે ઓછું નહિં.”

યુનોના ભૂતપૂર્વ સેક્રેટરી જનરલ યું થાંટે કહ્યું હતું, “ગાંધીના ઘણાં સિધ્ધાંતો સમસ્ત વિશ્વ માટે અને કાયમને માટે લાગુ પડે છે. મને આશા છે કે એમની શાંતિપૂર્વક પરિવર્તન લાવવાની રીત એના સમયમાં જેમ સાચી હતી, તેમ આજે પણ સાચી છે.”

૧૯૯૭માં, આધુનિક કોમપ્યુટર યુગનું સૌથી જાણીતા સ્ટીવ જોબ્સે ગાંધીજીના મોટા ફોટા પાસે ઊભા રહીને કહ્યું હતું:

“ધૂની લોકો, અલગ જાતના લોકો અને બળવાખોર લોકોને સલામ કરું છું. કારણકે આવા લોકો ધારે છે કે દુનિયા બદલી શકાય છે, અને એ લોકો દુનિયા બદલે છે.”આવી હતી ગાંધીજીની સ્ટીવ જોબ્સ ઉપર અસર.

અલબર્ટ આઈનસ્ટાઈને કહ્યું, “ગાંધી આવતી અનેક પેઢીઓ માટે રોલ મોડેલ બની રહેશે. આપણા સમયની બધી જ રાજદ્વારી વ્યક્તિઓમાંથી ગાંધી સૌથી વધારે પ્રબુધ્ધ છે.” વધારામાં એમણે કહ્યું હતું, “આવનારી પેઢીઓ ભાગ્યે જ માની શકશે કે હાડમાંસનો બનેલો આવો માનવ ક્યારેય પણ આ ધરતી પર ચાલ્યો હતો.”

માર્ટિન લ્યુથર કીંગ જુનીઅરે કહ્યું હતું, “ઈશુએ અમને લક્ષ્ય આપ્યું અને મહાત્મા ગાંધીએ પધ્ધતિ શીખવાડી.”

દલાઈ લામાએ ઘણીવાર કહ્યું છે કે એ મહાત્મા ગાંધીને અનુસરે છે. “મને મહાત્મા ગાંધી પ્રત્યે ઘણો આદર છે. એ મહામાનવ હતા જેને મનુષ્ય સ્વભાવની જાણ હતી. એના જીવનમાંથી મને પ્રેરણા મળી છે.”

નેલસન મંડેલાએ અનેક્વાર કહ્યું હતું કે” ગાંઘી એક મહાન શિક્ષક હતા. ગાંધીના વિચારોએ સાઉથ આફ્રીકાના બદલાવમાં અગત્યનો ફાળો આપ્યો છે. ગાંધીના શિક્ષણથી રંગભેદની નાબૂદી થઈ શકી છે.”

૨૦૧૨ કોલંબિયા યુનિવર્સિટી, ન્યુયોર્કમાં પ્રવચન આપતાં આંગ સાન સુચિએ કહ્યું હતું, “મારા જીવનમાં ગાંધીની મોટી અસર છે.”

આ લીસ્ટ તો ઘણું લાંબું છે. અહીં મેં માત્ર થોડા ઉદાહરણ જ એટલા માટે આપ્યા છે કે આવી વિશ્વવ્યાપી અસર ધરાવનારી વ્યક્તિઓને ગાંધીજીની વિચાર ધારામાંથી સંદર્ભ મળે છે,તો આપણા જેવા સામાન્ય માણસોના રોજીંદા જીવનમાં ઉપયોગી થાય, એવા સંદર્ભ આપણે શા માટે ન સમજી લઈએ?

આ સંદર્ભ શોધવા અને સમજવા, આજથી થોડા દિવસ હું ગાંધીજીના જીવનના પ્રસંગો અને એની આજે પ્રાસંગિકતા વિષે લખવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છું.

આમ આદમી માંથી ખાસ આદમી

શાળામાં વિદ્યાર્થી તરીકે ગાંધીજી એક સામાન્ય શ્રેણીના વિદ્યાર્થી હતા. ૧૮૮૭ માં અમદાવાદથી એમણે ગણિત, ઈતિહાસ, નેચરલ સાયન્સ, અંગ્રેજી અને ગુજરાતી વિષય સાથે સરેરાશ ૪૦ ટકા માર્કસ સાથે મેટ્રીકની પરીક્ષા પાસ કરેલી. શામળદાસ કોલેજમાં પહેલા વર્ષમાં ખૂબ જ નબળો દેખાવ કરી, અભ્યાસ છોડી દીધો.

એ જમાનામાં મેટ્રીક પાસ થનાર, ઈંગ્લેન્ડમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરી, બેરીસ્ટર બની શકતા. ગાંધીજીએ પણ એમ જ કર્યું હતું.
ગાંધીજી ઈંગ્લેંડથી બેરિસ્ટર થઈ પાછા આવ્યા અને રાજકોટ અને મુંબઈમાં વકીલાત શરૂ કરી, પણ વકીલાત જામી નહિં.

વચેટિયાને ખુશ કરવા પડે, ખોટું સાચું કરવું પડે, આ બધું એમને ફાવતું નહિં.

એમણે મુંબઈની એક શાળામાં શિક્ષકની ૭૫ રૂપિયા પગારવાળી નોકરી માટે અરજી કરી, પણ એમની પાસે બી.એ. ની ડીગ્રી ન હોવાથી એ નોકરી ન મળી.

આ વાત ઉપરથી સાબિત થાય છે કે શરૂઆત ગમે એટલી નબળી હોય, જીવનમાં એક ધ્યેયને એકાગ્રતા અને ઈમાનદારીથી વળગી રહીને માણસ એવરેસ્ટ જેવી ઊંચાઈ સર કરી શકે છે.

આવતી કાલથી એમની પ્રગતિની વાતો અને એનો આજના સંજોગોમાં સંદર્ભ લખવાની શરુઆત કરીશ.
-પી. કે. દાવડા

ગાંધીજી આફ્રીકા શા માટે ગયા?

દક્ષિણ આફ્રીકામાં દાદા અબ્દુલા નામના એક વેપારીનું ૪૦,૦૦૦ પાઉન્ડનું લેણું એક તૈયબલી નામના મેમણ ઉપર નીકળતું હતું. કોર્ટમાં કેસ ચાલતો હતો. અબ્દુલાના અંગ્રેજ વકીલને અબ્દુલ્લા પોતાની વાત અંગ્રેજીમાં બરોબર સમજાવી શકે એવા માણસની એમને જરૂર હતી. કોઈકની ભલામણથી આ કામ માટે એમણે ગાંધીજીને આફ્રીકા બોલાવ્યા. શરૂઆતમાં એક વરસનું એગ્રીમેન્ટ કર્યું, વરસના ૧૦૫ પાઉન્ડ પગાર, અને રહેવા ખાવાની સગવડ, અને ફર્સ્ટક્લાસમાં મુસાફરી.

ગાંધીજીએ દાદા અબ્દુલ્લા અને તૈયબશેઠ વચ્ચે મામલો લવાદ દ્વારા ઘરમેળે પતાવી આપ્યો. આનાથી ગાંધીજીની શાખ ત્યાંના ભારતીયોમાં વધી, અને લોકોએ તેમને ત્યાં જ રોકાઈ જઈ પ્રેકટીસ કરવા સમજાવી લીધા.

૨૧ વરસ પછી ગાંધીજીએ આફ્રીકા છોડ્યું ત્યારે તેમની વાર્ષિક આવક ૬૦૦૦ પાઉન્ડની હતી.

સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે એમને રેલ્વેના ફર્સ્ટક્લાસના ડબ્બામાંથી ઉતારી દીધા ત્યારબાદ ગાંધીજીએ ૨૧ વરસ સુધી આફ્રીકામાં રહીને માત્ર અંગ્રેજો સામે સત્યાગ્રહની લડત જ કરી હતી. હકીકતમાં એમણે કુટુંબનું પાલન પોષણ કર્યું, બાળકોને શિક્ષણ અપાવ્યું , વકીલ તરીકે પ્રેકટીસ કરી અને સમાજને સંગઠિત કરી, સત્યાગ્રહની લડાઈની આગેવાની લીધી.
એટલે કુટુંબ અને નોકરી ધંધાવાળા લોકો સામાજીક કામ ન કરી શકે એ માન્યતા ગાંધીજીના જીવન ઉપરથી ખોટી ઠરે છે. આમ આજે પણ ગાંધીજીના જીવનની વાતો આપણને પ્રેરણા આપવાની શક્તિ ધરાવે છે.

ગાંધીજીની જગ્યાએ બીજી કોઈ વ્યક્તિ હોત તો અબ્દુલા અને તૈયબજી વચ્ચે સુલેહ ન કરાવત, કારણ કે સુલેહ થઈ જાય અને કોર્ટમાંથી કેસ નીકળી જાય તો જે કામ માટે એને નોકરીએ રાખ્યો હતો એ કામ પતી જાય. પછી એની જરૂરત ન રહે અને નોકરી જતી રહે.

-પી. કે. દાવડા

Gandhi book photo

મહાત્મા ગાંધીજીની “આત્મકથા અથવા 

સત્યના પ્રયોગો “ભાગ ૧ થી ૪.. પ્રતિલિપિ પ્રકાશન 

પ્રતિલિપિ.કોમ ના સૌજન્યથી મહાત્મા ગાંધીજીની વિશ્વ વિખ્યાત આત્મકથા “સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા” નું ઈ-પુસ્તક ગુજરાતી ભાષામાં નીચેના ચાર ભાગમાં સૌને માટે વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ છે.

નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને આ ચાર ભાગમાં ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનને એમના જ શબ્દોમાં વાંચો અને સૌને વંચાવો …. વિનોદ પટેલ

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા … ભાગ-૧.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા   ભાગ-૨ 

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા ..ભાગ-૩ 

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા ..ભાગ-૪