વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ચિંતન લેખ

1248- નવા વર્ષને નવપ્રકાશિત કરીએ, હેપ્પી દિવાળી….ચાલો. ….ભવેન કચ્છી

ઘરની સફાઈ તો થઈ ગઈ પણ તમે જ્યાં પ્રત્યેક ક્ષણ વસો છો તે મનની સફાઈ કરી ખરી ?

આ જે દિવાળીનો પર્વ…ચાલો, આપણને નવા વર્ષમાં નવપ્રકાશિત, નવપલ્લવિત, નવસંચારિત અને નવપ્રેરિત નવા માનવી બનાવી શકે તેવા આ તારામંડળના કુમળા તેજ અને તણખાંમાંથી જીવન દ્રષ્ટિનો ઉજાસ પ્રાપ્ત કરીએ. 

મનના ઘરની ડિઝાઇન કેવી ? 

આપણે બંગલો, ડુપ્લેક્સ કે ફલેટમાં નથી રહેતા. આપણે આપણા મનમાં વસીએ છીએ. હા, તે જ આપણું કાયમનું સરનામું છે. ત્યાં કોઈ સ્કેવર ફીટ કે સ્કેવર યાર્ડનું માપ નથી. તે વિશાળ અને અનંત વ્યાપેલું છે. તમે ગમે તેટલા મોટા દિવાનખંડ, શયન કક્ષ, વરંડા, ગરાજ, બાથરૂમ, બગીચા અને સુશોભન સાથે રહેતા હો તો પણ તમને સુખની અનુભૂતિ તો જ થશે. જો મન રૂપી ઘર પારદર્શક, સાફ-સુથરૂ, દિવ્ય દ્રષ્ટિ સાથેનું હશે.

દિવાળીના તહેવાર પૂર્વે પ્રત્યેક ઘેર સફાઈ થતી હોય છે. ઘણા તો એ હદે મનોબીમાર હોય છે કે રોજેરોજ ઘર, કપડા, વાસણને ચમકાવે. પલંગની ચાદર પર એક કરચલી કે જમીન કે ફર્નિચર પર ધૂણની રજકણ સુદ્ધા ચલાવી ના લે. આખો દિવસ આ સફાઈ, ધોલાઇમાં જ આવી ચિવટ બતાવતાં પૂરો કરી દે. જ્યારે પુરૂષો તેના કબાટ, ફાઈલ, પાસબુક, ડાયરીમાં આવી કાળજી બતાવતાં વર્ષ પૂરું કરે છે.

પણ આપણા મનની અસ્તવ્યસ્તતા અંગે ક્યારેય વિચારતા જ નથી હોતા. મનના એક ખૂણામાં સતત ઇર્ષા સળવળાટ કરે છે. બીજા ખૂણામાં વ્યક્તિઓ અને સમાજ તરફથી અપેક્ષાઓ ઉધઇની જેમ મનને ફોલી ખાય છે. કેટલીયે ખંધાઇ અને ચાલાકી આપણા મનના કક્ષની શેતરંજી હેઠળ આપણે છુપાવીને ફરતા હોઇએ છીએ. 

આપણા મનના કક્ષની જમીન પર વ્યર્થ ચિંતા, નકારાત્મકતા અને બીજા સાથેની તુલના ઠેર ઠેર વિખરાયેલી પડી છે. આપણા  મનના ઘરની શીશીઓમાં ગુરૂતાગ્રંથિ લીક થતી હોય છે. મોહ, લોભ, ક્રોધથી વાસણો ઉકળીને ઉભરાઇ રહ્યા છે. જૂના પૂર્વગ્રહોના વાસણો કાટ ખાઈ ચૂક્યા છે. 

દિવાળી નિમિત્તે ચાલો, આ મનના ઘરની સફાઈ કરીએ. મન છે તો જ દુનિયા સ્વર્ગ છે કે નર્ક છે. એટલે જ ‘મન મંદિર’ શબ્દનું પ્રયોજન થાય છે. પણ આ મનના ઘરની સફાઈની એક ખાસિયત પણ છે. તે તમારા વતી બીજા કોઈ કે નોકર સાફ કરી આપી શકે તેમ નથી. તે તમારે જ સાફ કરવું પડે. તો નવા વર્ષનો સંકલ્પ કરીએ કે તન દુરસ્ત અને મન દુરસ્ત રહીએ.

બોક્સિંગની રમત

જીવન બોકસિંગની રમત જેવી છે… તમે જ્યારે હરિફના બોક્સિંગ પંચથી અધમૂઆ થઇ … જમીન પર ચત્તાપાટ પડી જાવ છો ત્યારે રેફરી તમને પરાજીત જાહેર નથી કરતો પણ તમે જ્યારે જમીન પરથી ઉભા થવાની ના પાડો છો ત્યારે તમને પરાજીત જાહેર કરે છે.

પાણીમાંથી છાસ બને ?

પાણીને ગમે તેટલી વલોવશો તો પણ તેમાંથી છાશ ના જ બને. કાંટાને ગમે તેટલું પાણી પીવડાવશો તો પણ ગુલાબ નહીં ઉગે કોઇની 

પ્રકૃતિ સ્વીકારો. તેની જાતને બદલવા માંગતો વ્યક્તિ પોતે ઇચ્છશે તો જ તે બદલાઈ શકશે પણ તમે તે માટે તમારો વ્યર્થ સમય ન ખર્ચો…. બીજ સ્વયં ફૂટતું હોય છે.

સ્વભાવનું મેનેજમેન્ટ

છીએ એના કરતા

ઓછા દુ:ખી થવાની કળા

…અને……

હોઇએ એના કરતા

વધુ સુખી હોવાની અનુભૂતિ

…એટલે…..

”સ્વભાવનું મેનેજમેન્ટ”

ઓશોવાણી

એક ઘરમાં કેટલાયે વર્ષોથી એક ગિટાર ધૂળ ખાતુ પડી રહ્યું હતું. બાપ-દાદાના જમાનાના ઘણા ઘરો એવા હોય છે જ્યાં વર્ષોથી કોઈ ચીજ એમને એમ જ પડી હોય બસ તે જ હાલ ગિટારના હતા. ભૂલથી કોઈ બાળક તેના તાર છેડે અને અવાજ કરે તો ઘરના સભ્યો અકળાઇને કહેતા કે આ ઘોંઘાટ બંધ કર. કોઈ વખત એવું પણ બનતું કે ઘરમાં ફરતી બિલાડી છલાંગ મારે અને ગિટાર પડી જાય તો રાત્રે બધા ડરના માર્યા ઊંઘમાંથી ઊઠી પણ જતા. 

હવે આ ગિટાર ઘરના સભ્યોને ઉપદ્રવ સમાન અને ઘરની શોભા બગાડનાર લાગતી હતી. ઘરના સભ્યોએ નક્કી કર્યું કે આમ પણ નકામી, ખલેલ પહોંચાડતી, ધૂળ ખાતી ગિટારને ફેંકી દઇએ. તેઓએ ઘર નજીકના ઉકરડામાં તે ગિટારને તુચ્છ ભાવ સાથે ફેંકી દીધી. 

હજુ તો ઘરના સભ્યોએ ગિટાર ફેંકી જ હશે ત્યાં ઉકરડા પાસેથી પસાર થઈ રહેલ ભિખારીએ તે ગિટાર લઈ લીધી. તેણે તેની સફાઈ કરી. તારને ઠીકઠાક કર્યા. તેણે તારનો ઝણઝણાટ આંગળીઓ ફેરવીને શરૂ કર્યો. રસ્તાના નાકે બેસીને તે એવી કર્ણપ્રિય રીતે ગિટાર વગાડતો હતો કે રસ્તા પરથી પસાર થતા રાહગીરો તેને સાંભળવા થંભી જતા, કમાણી તો થઈ જ પણ યશ, કિર્તિ અને કરારો પણ થયા.

હવે ઘરના જે સભ્યો હતા તેઓને લાગ્યું કે આ તો એ જ ગિટાર જે વર્ષોથી ધૂળ ખાતી હતી, પજવતી હતી એને ઉકરડાને હવાલે કરેલી. તેઓ તે ભિખારી પાસે ગયા. જો કે હવે તે ભિખારી નહતો રહ્યો. ઘરના સભ્યોએ કહ્યું કે, ”લાવ આ ગિટાર તો અમારી છે. તું તો જાણે જ છે કે અમે તેને અમારા ઘરની સામેના ઉકરડામાં ફેંકી હતી.”

ભિખારીએ મર્મવેધ નિવેદન કર્યું કે ‘ગિટાર એની છે જેને વગાડતા આવડે છે જે તેનું કામણ અને મહત્તા સમજે છે. તમે ગિટાર ઘરે લઈ જશો તો ફરી તમને તે ઘરમાં પછી ભંગારને સ્થાન આપ્યું તેમ લાગશે. તમારી ઘરની જગા રોકનારું જણાશે. તમારી શાંતિમાં ખલેલ પહોંચાડશે’ ભિખારી ઉમેરે છે ‘કે મારા વ્હાલા સજ્જનો તમને ખબર છે આ જ ગિટાર તમને વગાડતા આવડે તો તમને ગહરી શાંતિની અનુભૂતિ પણ કરાવી શકે તેમ છે. બધુ જ વગાડવા પર નિર્ભર કરે છે.’

જીવન પણ એક ગિટાર છે. પણ આ જીવનની ગિટાર કહો કે વીણા કહો તેને વગાડતા બહુ ઓછા લોકોને આવડે છે. આ જ કારણે આપણને તે ગિટાર ભંગાર, હેતુહિન, શાંતિ માટેની બાધારૂપ અને બોજ સમાન  લાગે છે. આપણે જીવનને બગીચાની જગાએ ઉકરડાને હવાલે કરી દઇએ છીએ.

જેને જીવન જીવતા આવડે છે તેની પ્રેરણા લેવાની જગાએ ઇર્ષા કરીએ છીએ. આપણે એવા અજ્ઞાાનમાં રાચીને ફરી ફેંકી દીધેલી ગિટારને મેળવવા જઇએ છીએ જાણે ગિટારમાં સુખ સમાયેલું છે. ના ગિટારમાં નહીં તેને વગાડવામાં, તેના તારને છેડવામાં, લયબદ્ધ કરીને લીન થવામાં જ દિવ્ય સુખ છૂપાયેલું છે. જીવન અને મનરૂપી ગિટાર અને તેના તાર બંને તમારા હાથમાં છે.

 ધૂળ ખંખેરો, તેને ઓળખો, શાંતિના સ્ત્રોતને જ અશાંતિના સ્ત્રોત તરીકે જોવાનું અજ્ઞાાન ત્યજો.

વકીલની મજા

માણસ પોતાની ભૂલો માટે

ખૂબ સરસ ‘વકીલ’ બને છે.

જ્યારે

બીજાની ભૂલો પર

સીધો ”જજ” બની જાય છે.

પૂર્ણવિરામનું મહત્વ 

પકડો, મત જાને દો.

પકડો મત, જાને દો

ઉપરની બે લીટી સરખી છે માત્ર પૂર્ણવિરામ આમ તેમ થઈ જવાથી દુ:ખી થવાનું અને સુખી થવાનું કારણ સમજાઇ જશે !?

કિસ્મત

જીવન કિસ્મતથી ચાલે છે સાહેબ,

એકલા મગજથી ચાલતુ હોત તો

અકબર નહિં બિરબલ રાજા હોત.

અંગત કોણ ?

આપણું અશ્રુ વિનાનુ રૂદન સમજી શકે એ જ આપણો અંગત !!!

કેમ છો કહેનારા તો હજાર મળશે પણ કેમ ઉદાસ છો કહેનારા કોઈ અંગત જ મળશે.

‘કુલી’ની ભૂમિકા

અમિતાભ બચ્ચન અભિનિત ફિલ્મ ‘કુલી’ના ગીતની પંક્તિ

”સારી દુનિયા કા બોજ હમ ઉઠાતે હૈ,

લોગ આતે હૈ લોગ જાતે હૈ

હમ યહાં પે ખડે રહ જાતે હેં”

આ પંક્તિ રેલવે સ્ટેશન પર જીવન ગુજારતા ‘કુલી’ની છે.

આપણું પણ કંઇક આવું જ નથી…?

વર્ષો આવતા અને જતા રહે છે આપણે, આપણો સ્વભાવ, આદતો, પ્રકૃતિ અને અહંકાર હજુ ઠેરના ઠેર છે. સમય વીત્યો છે ચહેરો અને કદ કાઠી બદલાઈ છે આપણે તો એના એ જ રહ્યા. જીવનના સીમકાર્ડમાં પણ પ્લાન બદલીએ.

આધુનિક ‘પંચ’ તંત્ર

દિવાળીના તહેવાર નિમિત્તે હળવી શૈલીમાં પણ બોધ લઈએ.

પહેલી વાત : દરેક માણસ પાનકાર્ડ અને આધાર કાર્ડમાં દેખાય છે તેટલો ખરાબ નથી હોતો.

બીજી વાત : દરેક માણસ તેની પત્ની સમજે છે તેટલો ખરાબ નથી હોતો અને એની મા (માતા) સમજે છે એટલો સારો પણ નથી હોતો.

ત્રીજી વાત : દરેક માણસ એમ ઇચ્છે છે કે તેની પત્ની મિસ યુનિવર્સ જેવી દેખાય  અને ઘરમાં કામ મણિબેન જેવું કરે.

ચોથી વાત : દરેક પત્ની એવું ઇચ્છે છે કે તેનો પતિ અંબાણી જેટલું કમાય અને વ્યવહાર-વર્તન મનમોહનસિંઘ જેવું કરે.

પાંચમી વાત : નસીબ તો મોદી જેવું હોવું જોઈએ. સવાલ પૂછવા વિપક્ષમાં કોઈ નેતા નહીં અને ઘરમાં — નહીં.

કયું વરુ જીતશે ?

એક વૃદ્ધ તેના પૌત્રને વાર્તા કહી રહ્યા હતા

”મારા લાડલા, આપણા મનમાં બે વરૂઓ વચ્ચે જોરદાર લડાઈ ચાલતી રહેતી હોય છે. જેમાંથી એક વરુ ખૂબ જ ખૂંખાર, ઝેરીલું, ક્રોધથી ભરેલું છે. જેને આપણે ઇર્ષા, લઘુગ્રંથિ, અહંકાર તરીકે ઓળખી શકીએ… અને બીજું વરૂ સૌમ્ય, શાંત, ઉમદા, ઉદાર, આશાવાદી, દયાળુ અને સત્યપ્રેમી છે. બંને વરૂ એકબીજાને પછાડવા એકબીજા પર હાવી થવા (લડાઇ-સંઘર્ષ) કરતા રહે છે. બંને ભારે તાકતવર પણ છે.”

દાદાનું વાર્તા કથન જારી જ હતુ ત્યાં પૌત્રએ પૂછી કાઢ્યું કે ”દાદા, બેમાંથી ક્યું વરૂ જીતે છે ?” દાદાએ પૌત્રમાં વિચારવાની શક્તિ પ્રબળ બને તે રીતે ઉત્તર આપ્યો કે ‘તું જે વરૂને ખોરાક આપીને તગડુ બનાવીશ,  તે વરૂ જીતશે.’

છેલ્લી બે-ત્રણ પંક્તિનું અંગ્રેજી :

The boy thought and asked.

” Grand Father, Which Wolfwins ?”

The old man quitely replied

“The one you feed.”

…નવા વર્ષમાં આવી પ્રેરક વાતો આચરણમાં મુકી શકીએ તેવી શુભેચ્છા.

સૌજન્ય-સાભાર ..

વિવિધા .. ગુ.સ… ભવેન કચ્છી 

સૌજન્ય- શ્રી વિપુલ દેસાઈ … સુરતી ઊંધિયું 

CLICK FOLLOWING LINK FOR AUDIO

સુખી થવાના દીવાળીના પાંચ દીવસો-જય વસાવડા

Diwali Greetings-1

1240- ગરબો : વ્યક્તી અને સમષ્ટીને સ્પર્શતું પ્રકાશપર્વ……શ્રી જુગલકીશોર વ્યાસ

ગુજરાતી બ્લૉગ વિશ્વમાં શ્રી જુગલકિશોર વ્યાસનું નામ ખુબ જ જાણીતું છે.એમના બ્લોગ “નેટ ગુર્જરી” ( જે હાલ ”માતૃભાષા’ નામના બ્લોગમાં પરિવર્તિત થયું છે )બ્લૉગમાં તેઓ સક્રિય રહી મા ગુર્જરીની અભિનંદનીય સેવા બજાવી રહ્યા છે.આજે ખુબ વંચાતો બ્લોગ “વેબ-ગુર્જરી” પણ એમનું ”બ્રેઈન ચાઈલ્ડ” છે એમ કહીએ તો ખોટું નથી.

મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડા લિખિત પરિચય લેખ”મળવા જેવા માણસ – જુગલકિશોર વ્યાસ  માં  વિગતે જુ’ભાઈનો પરિચય વાંચી શકાશે.

અત્યારે ચાલી રહેલ નવરાત્રી-નોરતાં- અને ગુજરાતની એક પહેચાન બની ગયેલ ગરબા ના માહોલમાં વાતાવરણ ધમધમી રહ્યું છે.આના સંદર્ભમાં એમના બ્લોગ ”નેટ ગુર્જરી” માં પ્રકાશીત્ત એમનો લેખગરબો : વ્યક્તી અને સમષ્ટીને સ્પર્શતું પ્રકાશપર્વ મને ખુબ ગમ્યો. આ લેખમાં એમની આગવી શૈલીથી નવરાત્રી પર્વ અને ગરબા પર એમણે જે ઊંડું ચિંતન રજુ કર્યું છે એ કાબીલેદાદ છે.

વિનોદ વિહારના વાચકો માટે જુ.ભાઈના આભાર સાથે આજની પોસ્ટમાં એમના પ્રસંગોચિત લેખો નીચે પ્રસ્તુત છે.

વિનોદ પટેલ

ગરબો : વ્યક્તી અને સમષ્ટીને સ્પર્શતું પ્રકાશપર્વ ‘


વ્યક્તી અને સમષ્ટી વચ્ચેના સંબંધોનું કાવ્ય આ ગરબો.  – જુગલકીશોર.

દીવડામાં રહેલી વાટ, એમાંનું તેલ કે ઘી, સાધનરુપ કોડીયું અને એને આંચ આપનાર દીવાસળી – આ બધા પદાર્થો નર્યા ભૌતીક છે. એટલું જ નહીં, દીવાની જ્યોત અને એનો પ્રકાશ પણ ભૌતીક બાબતો જ છે. પરંતુ એ પ્રકાશનું પ્રકાશત્ત્વ, એ અગ્નીનું અગ્નીપણુ, તેજસ્વીતાને શું કહીશું ?

ગરબો જે રાસ લેતી બહેનોના કુંડાળા વચ્ચે સ્થપાયેલો છે તે અને ગર્ભમાં રહેલો દીપ ભલે એ બન્ને ભૌતીક તત્ત્વો રહ્યા, પણ એને કેવળ અને કેવળ પ્રતીકરુપે ગણીને ચાલીશું તો ધાર્મીક ગણાતી આ આખી વીધીમાં કલ્પનાની બહુ મોટી ઉડાન જોવા મળે છે. હીન્દુધર્મના ગ્રંથોમાં, એની વાર્તાઓમાં, એનાં ધાર્મીક વીધીવીધાનો – રીચ્યુઅલ્સ –માં, અરે એમણે બતાવેલાં વ્યક્તીસ્વરુપો – ભગવાનો –માં હંમેશાં પ્રતીકો જ દેખાય છે. ધાર્મીકતા એ ધર્મની સત્તા સ્થાપવાનું કે પ્રસરાવવાનું ષડયંત્ર નથી. એ ખાસ કરીને જીવનસમસ્તની લાંબાગાળા માટેની વ્યવસ્થા હતી. એ સામાજીક, રાજકીય, આર્થીક જેવાં બધાં પાસાંઓને આવરી લેનારી વ્યવસ્થાનું બંધારણ હતું.

ધર્મના માધ્યમની, ધાર્મીક વીધીઓની અને એ રીતે આ સમગ્ર જીવનવ્યવસ્થાની એક સૌથી મોટી ખુબી એ હતી કે એ જેટલું સામુહીક વ્યવસ્થા માટે હતું એના જેટલું જ બલકે એનાથીય વધુ તો વ્યક્તીગત વીકાસ માટેનું વ્યવસ્થાતંત્ર હતું. એને મોક્ષ નામ આપીને આપણા એ મહાનુભાવોએ સૌ કોઈની સમક્ષ એક લક્ષ્ય મુકી દીધું. ટાર્ગેટ નક્કી કરી આપ્યો. આ મોક્ષ માટેની જ બધી વ્યવસ્થાને ધર્મના નામથી સંચાલીત કરી. જેમ લોકશાહી પણ એક વ્યવસ્થા જ છે અને બીજી એનાથી વધુ સારી વ્યવસ્થા ન મળે ત્યાં સુધીની એ અનીવાર્ય અનીષ્ટો સહીતની આજની ઉત્તમ વ્યવસ્થા ગણાય છે. તેમ ધર્મ અને એનું વ્યવસ્થાતંત્ર પણ બીજું એનાથી ઉત્તમ ન મળે ત્યાં સુધીનું (અને એમાં વચ્ચે ઉભા થતાં રહેતા વચેટીયાઓને બાદ કરીને) સ્વીકારીને ચાલવામાં નાનમ ન હોય.

દરેક ક્ષેત્રમાં, દરેક યુગે વ્યવસ્થાનો ગેરલાભ લેનારા પ્રગટતા જ રહે છે. આવાઓ પોતાની વીશીષ્ટ શક્તીઓ (કે મેળવી લીધેલી સગવડો)નો લાભ લઈને આ વ્યવસ્થાઓને પોતાની રીતે મચડી મારે છે ! આજે પણ ધાર્મીકતાનો ગેરલાભ લેવાનું મોટા પાયા પર ચાલી જ રહ્યું છે. એટલે પ્રતીકોને અને એના મુલ્યને એકબાજુ હડસેલી દઈને કેટલાય રીતરીવાજો વગોવાય છે, દંડાય છે.

નોરતાં પણ આમાંથી બાદ શી રીતે રહી શકે ? પણ સદીઓથી જે ગવાતા રહ્યા છે તે ગરબાને અને ગાનારાંઓની વચ્ચે બીરાજમાન ગર્ભદીપને વખતોવખત ઓળખતાં રહેવાનું ગમે છે. એનો મહીમા ગાવાનું, એની આરતી ઉતારવાનું કે એને ભજવાનું ચોક્કસ ગમે છે. ગરબાની ફરતે ઘુમતા નારીવૃંદની ગોળાકાર – ભાઈ ચીરાગે યાદ અપાવ્યા મુજબ લંબગોળાકાર/અંડાકાર – ગતીને સમગ્ર બ્રહ્માંડની અંડાકાર ગતીના પ્રતીકરુપ ગણીને એને    પુજવાનું પણ ગમે છે.

આ નવરાત્રીઓ વર્ષાૠતુમાં પાકેલા ધાનનો ઉત્સવ હોય તો પણ ગરબાના મુળતત્ત્વને સમાવી લેનારી રાત્રીઓ છે. આ નવલી રાત્રીઓમાં સ્ત્રીશક્તી પ્રકાશની આસપાસ ઘુમીને કેન્દ્રમાં બીરાજેલા ગરબા સહીત એક અદ્ભુત રહસ્યમય આકૃતી રચી આપે છે. આ જગતના વીકાસમાં જેણે બહુ મોટો ફાળો આપ્યો છે તે ચક્ર – પૈડું – અહીં સાક્ષાત્ પ્રગટ થાય છે. ચક્રની ધરી અને તેમાંથી પ્રગટતા આરાઓ અને બધા આરાઓને વીંટાળી રાખતું, સૌને એક તાંતણે બાંધી રાખતું સુર અને લય–તાલનું સંકલનતત્ત્વ એ આ ગરબાને ચક્ર સાથે જોડી આપે છે. કોઈ પણ પૈડાને આ ચાર બાબતો જોઈએ – કેન્દ્ર, ધરી, આરાઓ અને બધા આરાઓને બાંધી રાખતી કીનારી. ગરબામાં કેન્દ્રમાં પ્રકાશ છે. ગરબો–ઘડો એ ધરી છે. ગરબા સાથે સીધી આત્મીયતા અનુભવતી નારી એ આરાઓ છે ને ગરબાનાં ગીતોમાં રહેલો સુર અને ગતીને કારણે ઉભો થતો લય એ બધાંને બાંધનારી કીનારી છે. ભક્તીનું તત્ત્વ આ આખાય માહોલનું પરમ તત્ત્વ છે. એ તત્ત્વ ગરબાના આખા કાર્યક્રમનો પ્રાણ છે.

સમગ્ર સૃષ્ટીનું સર્જકતત્ત્વ તેજસ્વરુપે ગરબામાં બીરાજમાન છે. ગરબો–ઘડો પોતાનાં છીદ્રો થકી પ્રકાશને સૌમાં વહેંચીને પ્રકાશને સૌનો બનાવે છે. એમાંથી પ્રગટતી તેજશીખાઓ ચક્રના આરારુપ બની રહીને દરેક વ્યક્તીને – અહીં દરેક ‘જીવ’ને એમ સમજવું રહ્યું – એ સૌનામાં રહેલી આત્મસ્વરુપ એકતાને ચીંધે છે. (અહીં મને રાસલીલા યાદ આવે છે. એમાં એક ગોપી અને એક કૃષ્ણ બાજુબાજુમાં રહેલાં છે. કેન્દ્રમાં બ્રહ્મ, ગોળાકારે એક કૃષ્ણ અને એક ગોપી. દરેક જીવની સાથે એક શીવ છે. બ્રહ્માંડની આ અવીરત ગતીમાં આ બન્ને તત્ત્વો એકસાથે છે. પણ રાસલીલાની મજા તો એમાં છે કે કૃષ્ણતત્ત્વ કે જે દરેક ગોપી સાથે છે તે જ કેન્દ્રમાં પણ છે ! બ્રહ્મનું રહસ્ય આ જ છે કે, તે કેન્દ્રમાં છે અને સૌની અંદર પણ છે !! દરેક જીવ, દરેક પદાર્થમાં રહેલું ચૈતન્ય આ રાસલીલામાં દર્શાવાયું છે. રાસમાં જોડાયેલાં સૌ દર્શકો પણ છે અને પાત્રો પણ છે. બહારથી જોનારો દર્શક – નરસૈયો અર્થાત્ ભાવક – પણ એમાં એટલો મશગુલ થઈ જાય કે એ પોતે પણ રાસલીલાનો ભાગ બની જાય !! )

ગરબામાં ઘણુંબધું છે. એમાં વ્યક્તી પણ છે અને સમાજ પણ છે; અર્થાત્ વ્યક્તી–સમષ્ટીનું સાયુજ્ય છે; એમાં લગભગ બધી કલાઓ છે; એમાં ગતી છે ને સ્થીતી પણ છે; એમાં શાશ્વતી છે ને ક્ષણ પણ છે; એમાં ભક્તી પણ છે ને વહેવારો પણ છે;

નવરાત્રીમાં, મેં આરંભમાં જ મુકેલા ‘નવ’ શબ્દના ત્રણે અર્થો પડેલા છે. એ નવલી રાત્રીઓ છે, એ નવધાભક્તીનો નવનો આંકડો બતાવે છે ને નવ એટલે નહીંના અર્થમાં રાત્રી નથી પણ દીવસ–રાત્રીથી પર જ્યાં સદાય પ્રકાશ જ પ્રવર્તે છે તેવું સતત ગતીમાન વીશ્વ છે.

ને છેલ્લે એક વાત.

ઉપરનાં લખાણોની બધી જ વાતો ઘડીભર ભુલી જઈને ફક્ત એક જ દૃષ્ય જોઈ લઈએ. આ દૃષ્ય છે અંધારી કાજળકાળી રાત્રીએ થતું આકાશદર્શન !! આખું આકાશ ખીચોખીચ તારાઓથી ભરેલું છે. આપણે નીચે ઉભા જોઈશું તો આભલું એક મહાકુંભ જેવું દેખાશે. કલ્પનાની બાથમાં ન આવી શકે એવો આકાશી ગરબો માથા ઉપર ઝળુંબી રહેલો દેખાશે ! એના તેજસ્વી તારલાઓ જાણે કે ગરબાનાં છીદ્રો જ જોઈ લ્યો !! કોઈ અગમ્ય ગર્ભદીપ તારાઓરુપી છીદ્રોમાંથી અવીરતપણે પ્રકાશ રેલાવી રહ્યો છે.

કોઈને આ બ્રહ્માંડનો ગરબો બહીર્ગોળને બદલે આંતર્ગોળ દેખાય તોય એનો અર્થ હું તો એમ જ કરું કે સમગ્ર બ્રહ્માંડમાંની આપણી ધરતી અને આપણે સૌ પણ ગર્ભદીપ જ છીએ. અને તો બ્રહ્મના જ એક અંશ રુપે આપણે પણ આ વીશ્વના સંચાલનમાં ભાગીદાર તરીકે સામાન્ય માનવી જ ફક્ત નથી, આપણી ભુમીકા એકદમ ઉંચકાઈ જાય છે !!

નવરાત્રી પરનાં મારાં આ બધાં અર્થઘટનો મારાં વ્યક્તીગત છે; પણ આ પ્રકાશપર્વને બહાને અહીં રજુ કરી દેવાનું મન રોકી શકાયું નહીં……

– એટલે જ બસ !!

સૌજન્યNET-ગુર્જરી

શ્રી જુગલકીશોર વ્યાસના નવરાત્રી  અને ગરબા  વિશેના  અન્ય  RELATED લેખો પણ જરૂર માણો.

1238 – સુખઃ હક પણ, ફરજ પણ! …….. શ્રી દીપક સોલિયા

સુખઃ હક પણ, ફરજ પણ! ……દીપક સોલિયા

જેટલા ટિખળી અને ચટાકેદાર એટલા જ ગંભીર અને અભ્યાસુ એવા લેખક ખુશવંત સિંઘે ૯૫ની ઉંમરે એક પુસ્તક લખેલું, ‘એબ્સોલ્યુટ ખુશવંત’. એમાં એક જગ્યાએ એમણે સુખી થવા વિશે કેટલીક સીધીસાદી સલાહો આપેલી.

સાડા નવ દાયકાના જીવનના નિચોડ જેવી એમની આ ‘વડીલસહજ’ સલાહો ખૂબ વખણાઈ છે. તમે કદાચ એ વાંચી હોય તો પણ ફરી એક વાર એ વાંચી જવા જેવી છે, કારણ કે આજે છે દિવાળી અને કાલથી શરૂ થાય છે નવું વર્ષ. આવા મસ્ત મજાના માહોલમાં ખુશીની ચાવી ચીંધતી આ ખુશવંતી સલાહો વિશે શાંતિથી બેસીને થોડું વિચારશો અને એનો યથાશક્તિ અમલ કરશો તો ફાયદામાં રહેશો.

૧) સૌથી પહેલી તબિયત.

તમારી તબિયત સારી નહીં હોય તો તમે સુખી નહીં જ થઈ શકો. બીમારી ગમે તેટલી નાનકડી હશે તો પણ એ તમારા સુખમાંથી થોડી બાદબાકી કરશે જ.

૨) બીજી વાત છે, હેલ્ધી બેન્ક બેલેન્સ.

જરૂરી નથી કે તમારી પાસે કરોડો રૂપિયા હોવા જોઈએ, પરંતુ કમસે કમ એટલા રૂપિયા તો હોવા જોઈએ જેથી તમારી મૂળભૂત સગવડો સચવાઈ જાય. આ ઉપરાંત, બહાર જમવા જવું, ફ્લ્મિો જોવા જવું, પર્વતોમાં કે દરિયાકાંઠે ફરવા જવું… આવા મનોરંજનો માટેના પૈસા હોવા પણ જરૂરી છે. નાણાંભીડ બૂરી ચીજ છે. એ માણસને ભાંગી નાખે છે. ઉધારી પર જીવવું એ અપમાનજનક છે. ઉછીના પૈસે જીવવાથી લોકોની તો ઠીક, આપણી ખુદની નજરમાંથી પણ આપણે ઉતરી જઈએ છીએ.

૩) ત્રીજી વાત, તમારું પોતાનું ઘર

ભાડાના ઘરમાં તમને આરામ અને સુરક્ષાનો એ અનુભવ નહીં થાય જે પોતાની માલિકીના ઘરમાં થશે. ઘરમાં એક બગીચો પણ હોય તો ઉત્તમ. જાતે જ ઝાડ ઉગાડો, ફૂલવાળા છોડ ઉગાડો અને એમને ઉગતાં નિહાળો. એ ઝાડ-પાન સાથે એક પ્રકારની દોસ્તી કેળવો.

૪) ચોથી વાત છે, સમજુ સાથી.

એ જીવનસાથી પણ હોઈ શકે કે મિત્ર પણ હોઈ શકે. જો તમારા સંબંધમાં બહુ બધા વાંધા વચકા હશે તો એ તમારી માનસિક શાંતિ હણી લેશે. સતત ઝઘડવા કરતાં તો છૂટાછેડા લઈ લેવા સારા.

૫) પાંચમી વાત,તમારાથી આગળ નીકળી ગયેલા લોકોથી જલવાનું બંધ કરો.

તમારાથી વધુ સફ્ળતા, વધુ પૈસો, વધુ ખ્યાતિ મેળવનારાઓ સાથે તમારી જાતને સરખાવો નહીં. ઇર્ષ્યા માણસને કોરી ખાનારી ચીજ છે.

૬) છઠ્ઠી વાત એ કે કુથલીખોરોને છેટા રાખો.

આવા લોકો તમારા મગજમાં ઝેર ભરે છે. તમે એનાથી પીંડ છોડાવો ત્યાં સુધીમાં એ લુચ્ચી-ટુચ્ચી વાતો સંભળાવી-સંભળાવીને તમને થકવી નાખે છે.

૭) સાતમી વાત એ કે એકાદ-બે શોખ કેળવો.

એવા શોખ, જે તમને આંતરિક સમૃદ્ધિનો અહેસાસ કરાવે, જેમ કે, બાગકામ, વાંચવું, લખવું, ચિત્રો દોરવા, રમવું કે સંગીત સાંભળવું. બાકી, ક્લબો કે પાર્ટીઓમાં જવું, મફ્તનું ખાવું-પીવું, મોટા મોટા માણસોને મળવું… આ બધામાં સમય બગાડવો એ તો અપરાધ છે, અપરાધ. (એને બદલે) એવી કશીક પ્રવૃત્તિ પર ધ્યાન આપો જેમાં ગાળેલો સમય લેખે લાગે, સાર્થક બની રહે. મારા કેટલાંક પરિવારજનો અને મિત્રો એમનો આખો દિવસ રખડતાં કૂતરાંઓની કાળજી લેવામાં ગાળે છે. એમને ખાવાનું આપે છે, દવાઓ આપે છે. બીજા કેટલાંક મોબાઈલ ક્લિનિક ચલાવે છે. એમાં તેઓ માંદા માણસો તેમ જ પશુઓને મફ્તમાં સારવાર આપે છે.

૮) આઠમી વાત એ કે રોજ સવારે અને સાંજે ૧૫ મિનિટ આત્મનિરીક્ષણ માટે ફળવો.

સવારના આત્મનિરીક્ષણ વખતે દસ મિનિટ મગજ એકદમ સ્થિર રાખવું અને બાકીની પાંચ મિનિટોમાં દિવસ દરમિયાન કરવાના કામો વિશે વિચારવું. સાંજે (આનાથી ઊલટું) પાંચ મિનિટ મગજ સ્થિર કરવા પર ધ્યાન આપવું અને પછી દિવસમાં કરવા ધારેલા કામો વિશે દસ મિનિટ વિચારવું.

૯) નવમી વાત, ભડકો નહીં (ડોન્ટ લૂઝ યોર ટેમ્પર).

વાતે વાતે મગજ ફટકવું, મનમાં ડંખ રાખવો… આ બધાથી બચવાની કોશિશ કરો. કોઈ મિત્ર તમારી સાથે તોછડાઈથી વર્તે તો પણ એ આખી વાતને અવગણીને આગળ વધી જાવ.

૧૦) સૌથી મહત્ત્વની વાત એ કે

જ્યારે જવાનો સમય આવી પહોંચે ત્યારે તમને કોઈ અફ્સોસ ન હોવો જોઈએ કે કોઈની સામે કશી ફરિયાદ ન હોવી જોઈએ. ઇકબાલે એક શેરમાં કહેલું કે સાચો ભક્ત એ છે જેના ચહેરા પર મરતી વખતે સ્મિત હોય.

આ લખ્યાના ત્રણેક વર્ષ પછી, ૯૮ પૂરા થવા આવ્યા ત્યારે ખુશવંત સિંઘે ‘ડેક્કન હેરાલ્ડ’ અખબારમાંની એમની કોલમમાં ફરી સુખની દસ ચાવીઓ આપી, જેનો સાર આ પ્રમાણે છેઃ

▪રોજ મસાજ કરાવો. ઝાઝા તેલની જરૂર નથી. બસ, મજબૂત હાથ તમારા આખા શરીર પર ફરી વળે…
▪ખાવા-પીવાનું ઘટાડો…
▪ખાવા બાબતે ચુસ્ત રૂટિનનું પાલન કરો…
▪અન્ય ફ્ળો કરતાં જામફળનો રસ શ્રેષ્ઠ છે…
▪રાતે જમતા પહેલાં તમારી જાતને કહોઃ ઓછું ખાજે, ઓછું ખાજે…
▪થોડું ચૂર્ણ લેવાનું રાખો…
▪એકલા જમો, શાંતિથી જમો…

ઇડલી-ડોસા આરોગ્ય માટે સારાં છે અને પચવામાં હલકાં છે…
કબજિયાતથી કોઈપણ ભોગે બચો. રેચક દવા, એનિમા, ગ્લિસરીન વગેરે કોઈપણ ઉપાય અજમાવીને પણ કબજિયાતથી બચો…
▪મનની શાંતિ માટે હેલ્ધી બેન્ક બેલેન્સ જાળવો…
▪વાતે વાતે ખીજાઈ ન જાવ…
▪જૂઠું ન બોલો…
▪આત્માને એકદમ સ્વચ્છ રાખો અને ઉદારતાથી આપી છૂટો. તમારી પાસે જે છે તે સંતાનોને, નોકરોને કે દાનરૂપે આપો, પણ બસ, આપો…
▪પ્રાર્થનામાં ડૂબેલા રહેવા કરતાં બાગકામ કરો, બાળકોને મદદરૂપ બનો.

તો, બીજી વારની આ સલાહોમાં, વધુ વૃદ્ધ થયેલા ખુશવંત સિંઘે આરોગ્ય અને આહાર પર વધુ ભાર મૂક્યો. બરાબર છે. ઉંમર સાથે માણસની અગ્રિમતાઓ બદલાય.

ખેર, ખુશવંત સિંહની આ ઠરેલ અને દુન્યવી સલાહો વિશે વિચારજો. આ ઉપરાંત, મારું પણ એક સૂચન એ છે કે જીવનમાં સુખી થવું હોય તો જાત સાથે ઝઘડા ન કરવા. આ લેખ શ્રેણીમાં આપણી વાત એ ચાલી રહી હતી કે પ્રેમમાં લોચા શા માટે પડે છે? સંબંધોમાંથી જોઈએ તેટલું સુખ શા માટે નથી મળતું? આ મામલે છેલ્લે એ વાત કરેલી કે જે માણસ પોતાને નથી ખમી શકતો એ અન્યને ક્યારેય નહીં ખમી શકે. જે માણસ પોતાની જાતને સાચી રીતે ચાહી નથી શકતો એ અન્યને ક્યારેય ચાહી ન શકે. આ નિયમ ન્યુટનના નિયમો જેવો જ એક અફર નિયમ છે. ટૂંકમાં, સુખની એક મહત્ત્વની શરત આ છેઃ જાતનો સ્વીકાર, જાત સાથે દોસ્તી.

એક વાત ખાસ સમજી લો કે સુખી થવું એ આપણો હક તો ઠીક, ફરજ પણ છે. આપણે પોતાની જાતને જ સુખી ન રાખી શકીએ તો બીજાને શું ધૂળ સુખી કરવાના? જે માણસ પોતે અંદરથી સુખ-સંતોષનો અનુભવ નહીં કરે એને જીવનમાં ક્યારેય સાચો પ્રેમ, સાચી દોસ્તી નહીં મળે. લખી રાખો.

-દીપક સોલિયા 

શ્રી દીપક સોલિયા ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં બે દાયકાથી વધુનો અનુભવ ધરાવે છે.તેઓ ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં ’અંતર્યાત્રા’, ’સો વાતની એક વાત’ તથા અત્યારે ’કળશ’ પૂર્તિમાં આવતી ’ક્લાસિક’ કોલમથી વધુ જાણીતા છે. અઘરામાં અઘરી વાતને એકદમ સરળતાથી, સોંસરવી રીતે રજૂ કરી શકવાની આ લેખકની ક્ષમતા કાબિલેદાદ છે.

1235- હકારાત્મક અભિગમ – આત્મબળ……..– રાજુલ કૌશિક

(ઈ-વિદ્યાલયમાં પ્રકાશિત મને ગમેલો સુ.શ્રી. રાજુલ કૌશિકનો એક પ્રેરક  લેખ ”હકારાત્મક અભિગમ – આત્મબળ” વિ.વિ.ના વાચકો માટે સાભાર રી-બ્લોગ . વી.પ.,સંપાદક) 

                                     જો તમે જીવવાનો વિચાર ન છોડો તો
હાર પણ તમારી નજીક ફરકતાં વિચારશે.

આ શબ્દો 

છે મોતના દરવાજેથી પોતાના આત્મબળે પાછી આવનાર નિધી ચાફેકરના.

નિધી ચાફેકર…નામ જાણીતુ લાગે છે? કદાચ એ નામ પરિચિત ના પણ લાગે પણ ૨૦૧૬ ની ૨૨મી માર્ચે બ્રસેલ્સના ઝેવેન્ટેમ એરેપોર્ટ પરના આતંકી હુમલાથી તો આપણે માહિત છીએ જ. એ સમયે થયેલા આતંકી હુમલામાં ૩૨ વ્યક્તિઓએ જાન ગુમાવી અને ૩૦૦થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા. નિધી ચાફેકર બ્રસેલ્સથી ઇન્ડીયા પરત થતી જેટ ઍરવેઝની ઇનફ્લાઇટ મેનેજર હતી.

એક બોમ્બ બ્લાસ્ટથી ચોતરફ વેરાયેલા વિનાશ અને ઍરપોર્ટના ભેંકાર ખંડીયેર વચ્ચે બીજા એક વધુ બોમ્બ બ્લાસ્ટના લીધે ફૂટબોલની જેમ ફંગોળાયેલી નિધીનું શરીર ધડાકાના લીધે દાઝીને કાળુ પડી ગયું હતું. શરીર પણ ઉભા થવા સાથ નહોતું આપતું.  નિધીના શરીરમાં લોખંડના ૪૭ જેટલા ટુકડા તો પ્રથમ સર્જરી સમયે જ કાઢી લેવામાં આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ બીજી બારેક સર્જરીમાં લોખંડની ઝીણી ઝીણી અસંખ્ય કરચો કાઢવામાં આવી. પચ્ચીસ ટકાથી પણ વધુ જેટલા બળી ગયેલા શરીર પર સ્કિન ગ્રાફ્ટીંગ સર્જરી પણ થઈ. કાનમાં બોમ્બના ટુકડા ઘૂસી ગયા હોવાથી કાનનો પડદો ફાટી ગયો હતો.  ભાનમાં આવે ત્યારે યાદદાસ્ત પણ સાથ  આપતી ન હતી. સર્જરી દરમ્યાન અનેક વાર થયેલા ઇન્ફેક્શનના લીધે  કદાચ સૌએ એના જીવવાની આશા છોડી દીધી હતી.

એવા સંજોગોમાં પણ ડોક્ટરોના પ્રયાસો અને અર્ધ ચેતનાવસ્થામાં પણ સતત હકારાત્મક અભિગમ અને લડી લેવાના દ્રઢ મનોબળથી નિધીએ મોતના આ જંગ સામે વિજય પ્રાપ્ત કર્યો. આજે પણ એની એક આંખમાંથી લોખંડનો ટુકડો નિકળ્યો નથી. જ્યારે સંપૂર્ણ હોશો-હવાસ મેળવ્યા ત્યારે નિધી આપમેળે ચાલી પણ શકતી નહોતી. ગગનમાં ઊંચી ઊડાન ભરનાર નિધી વૉકરના સહારે આવી ગઈ હતી.

એ પોતાના અનુભવને આધારે કહે છે કે,

‘આપણને ઉભા કરવા માટે દવાઓ માત્ર ૨૦ ટકા અને ૮૦ ટકા આત્મબળ–વ્યક્તિનો પોતાનો હકારાત્મક અભિગમ જરૂરી છે. જીવવાની જિજીવિષામાંથી જીતવાની જિજીવિષા ઉત્પન્ન થાય છે.’ ‘There is no gain without pain”. આ વિશ્વમાં હું એકલી જ નથી.

જેને ઇશ્વરના આ આશીર્વાદ મળ્યા હોય. દુનિયાની પ્રત્યેક વ્યક્તિને ધૈર્ય, શૌર્ય અને શક્તિના ઇશ્વરદત્ત આશીર્વાદ મળેલા જ હોય છે. જરૂર છે માત્ર એને પારખવાની. સમસ્યાઓ આવે છે આપણને તોડી નાખવા નહીં, પણ જોડી રાખવા. આપણને આપણી જાતની ઓળખ આપવા , આપણી જ શક્તિઓથી જાત જોડે જોડી રાખવા. જ્યારે મુશ્કેલીઓ આપણને તોડવા કટીબદ્ધ થાય છે ત્યારે આપણે એની સામે લડવા કેટલા કટીબદ્ધ છીએ એના પર આપણી જીત નિર્ભર છે.

જ્યારે આપણા અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવાની વાત આવે છે ત્યારે જો એમ વિચારીએ કેહવે શું થશે એના બદલે એમ વિચારીએ કે શું નહી થઈ શકે? બધુ જ શક્ય છે. મનમાં જો સંભવત શક્યતાઓને પ્રાધાન્ય આપવા માંડીએ તો આખું બ્રહ્માંડ આપણી પડખે આવીને ઊભું રહેશે. સતત પોતાની જાતને એક વિશ્વાસ-એક ખાતરી આપતા રહો કે આજે જે પરિસ્થિતિ છે એ કાલે રહેવાની નથી. પગ નીચે દરિયાનું મોજું આવ્યું છે એ માત્ર પગ ભીના કરીને પાછુ વળી જવાનું છે. જરૂર છે એ સમયે પગ નીચેથી સરકતા પાણીની સાથે વહી જવાના બદલે સ્થિરતાથી જાતને જમીન સાથે જકડી રાખવાની.

જીવનમાં જેટલો જરૂરી છે પ્રેમ, વિશ્વાસ, સંબંધોની સાર્થકતા એનાથી વધુ જરૂરી છે આત્મબળ.

– રાજુલ કૌશિક

તેમનો બ્લોગ ‘ રાજુલનું મનોજગત’ 

Chapekar Brothers Felicitate Nidhi Chapekar Special Interview

https://video.ibtimes.co.uk/Ibtukvideos/brussels_attacks_1.m4v?=1

સૌજન્ય … ઈ-વિદ્યાલય

1226- ગીતાજીનું ચિંતન …ઈ–બુક … સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી/એમનો અન્ય આધ્યાત્મિક ખજાનો .

Swami Sachidanandji of Dantali Ashram

સ્વામી સચ્ચિદાનંદ, એક કર્મયોગી સંત, સનાતન ધર્મ અને વિજ્ઞાનના પ્રખર ચિંતક અને પ્રચારક છે. સ્વામીજી એક સમાજ સુધારક, માનવતાવાદી, તત્વજ્ઞાની, માનવ કલ્યાણવાદી જેવા કાર્યમાં નિરંતર જોડાયેલા છે. તેઓ કોઈ “પંથ” અથવા “સંપ્રદાય”ના ભાગ નથી. તેઓ મનુષ્યની ખામીઓનું વિશ્લેષણ કરી અને તેમાંથી કેવી રીતે સમાજ અને માનવતાનો વિકાસ કરાય તેવો ધ્યેય રાખે છે. સમાજને જાદુ, જંતર, મંતર, અંધવિશ્વાસ, માન્યતા અને ચમત્કાર વગેરેથી દુર રાખવા માટે સતત કાર્યરત રહેલા છે.

His blog

http://www.sachchidanandjiblog.org/

image.png

હિન્દુ ધર્મ પાસે કોઈ સર્વમાન્ય લોકભોગ્ય એકે ધર્મગ્રંથ નથી. મુસ્લિમો પાસે કુરાન, ખ્રિસ્તીઓ પાસે બાઇબલ, શીખો પાસે ગુરુગ્રંથસાહેબ છે, તેવો સર્વલોકભોગ્ય એક પણ ગ્રંથ નથી. કહેવા ખાતર વેદોને ધર્મગ્રંથ માનવામાં આવે છે, પણ એક તો તે લોકભોગ્ય નથી થઈ શક્યા, નથી થવા દીધા! બીજું, હિન્દુ પ્રજામાં અવૈદિક પ્રજા પણ છે, જે પોતપોતાના અલગઅલગ ધર્મગ્રંથો માને છે. વૈદિક પરંપરામાં જે આચાર્યો થયા (શંકરાચાર્ય વગેરે) તેમણે ‘પ્રસ્થાનત્રયી’ ઉપર ભાષ્યો લખ્યાં છે પણ કોઈએ વેદો ઉપર ભાષ્ય નથી લખ્યું. ‘પ્રસ્થાનત્રયી’માં ગીતા, બ્રહ્મસૂત્ર અને ઈશોપનિષદોને ગ્રહણ કરાયાં છે. ઉપનિષદોને વેદ માની લેવાયાં છે, વાસ્તવમાં તો સંહિતાભાગ જ વેદ છે. તેનો પ્રચાર તો આ આચાર્યોએ પણ કર્યો નથી. મૂળ વેદોનો પ્રચાર સ્વામી દયાનંદજીએ શરૂ કર્યો કહેવાય. તેમણે તેને લોકભોગ્ય બનાવવા સૌને અધિકાર આપ્યો પણ તેમાં બહુ સફળતા મળી દેખાતી નથી.

હિન્દુ પ્રજા ઉપર ધર્મગ્રંથો તરીકે ઘણા ગ્રંથો છવાઈ ગયા છે, જેમાં રામાયણ-મહાભારત અને પુરાણો વગેરે ખરાં, પણ આ બધાંમાં એકવાક્યતા નથી, પ્રયત્ન કરીને એકવાક્યતા કરવી પડે છે. આ બધાના કારણે હિન્દુ ધર્મ સ્પષ્ટ-સચોટ થઈ શકતો નથી. તેની પાસે બધું ઘણુંઘણું છે, ઘણાં શાસ્ત્રો છે, ઘણા દેવો છે, ઘણા આચાર્યો છે, ઘણા ભગવાનો છે, ઘણા સંપ્રદાયો, પંથો અને પરિવારો છે. સૌકોઈ પોતપોતાની રુચિ પ્રમાણે આ ઘણાબધામાંથી કાંઈક સ્વીકારી લે છે, કાંઈક અસ્વીકારી પણ દે છે.

આવી બધી અનિશ્ચિતતામાં છેલ્લાં 60-70 વર્ષોથી લોકમાન્ય એક ગ્રંથ પ્રાપ્ત થયો છે તે છે ‘શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા.’ ગીતા તેનું ટૂંકું નામ છે. તેનાં પ્રચાર અને માન્યતા એટલાં બધાં થઈ ગયાં છે કે કૉર્ટકચેરીમાં સોગંદ ખાવા માટે લોકો ગીતા ઉપાડે છે અથવા ગીતા ઉપર હાથ રાખીને સોગંદ ખાય છે. હવે તે હિન્દુ ધર્મનો બહુમાન્ય ધર્મગ્રંથ થઈ ગયો છે, તેથી તેનું મહત્ત્વ ઘણું વધી જાય છે.

May 23- 2011 Gurjar Prakashan

આ લીંક પર ક્લિક કરી ઈ-બુક વાંચો. 

https://play.google.com/books/reader?id=1fOuAQAAQBAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=en&pg=GBS.PT354…0.113

ઓડિયોમાં સાંભળો …. ગીતા પાઠ  

http://www.swamisachchidanand.com/09-geetajinu-chintan_-part-1/

http://www.swamisachchidanand.com/10_geetajinu-chintan_-part-2/

http://www.swamisachchidanand.com/11_geetajinu-chintan_-part-3/

સ્વામીજીનો અન્ય આધ્યાત્મિક ખજાનો 

Treasure unlimited of swami sacchidanand..of Dantali .

Swamiji speaks on gita in usa -22 lectures converted from audio cassette of 45 minutes each in old days
…and now comes 2000 audio which one can download easily on varied subjects–one can scan

સૌજન્ય-

અગાઉ વિનોદ વિહારમાં સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી  વિષે ની આ બે પોસ્ટ પણ વાંચો. 

૧. સ્વામી સચ્ચિદાનંદજી અને એમનું પ્રેરણાદાયી સાહિત્ય

૨. 117- જીવનનું લક્ષ્ય — દંતાલીના સ્વામી સચ્ચિદાનંદજીના અમૃત વચનો -સંકલિત  

1217- મારે પણ એક ઘર હોય! તમારી પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે? દૂરબીન’ …..કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ

(લેખક શ્રી ‘કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ દિવ્ય ભાસ્કર’ દૈનીકની રવિવારીય પૂર્તિ ‘રસરંગ’માં ‘દૂરબીન’ કૉલમમાં લખે છે. આ લોકપ્રિય કૉલમનો તા. 15 જુલાઈ, 2018નો આજની પોસ્ટમાં લેખકના આભાર સાથે પ્રસ્તુત લેખ તમને જરૂર ગમશે.)

મારે પણ એક ઘર હોય! તમારી પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે? ….‘દૂરબીન’…
–કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ

સુખનું સૌથી મોટું સરનામું પોતાનું ઘર છે. માત્ર ઘર હોય એ પૂરતું નથી; ઘરે જવાની ઉતાવળ પણ હોવી જોઈએ. કહેવાય છે : ‘જેને ઘરમાં સુખ નથી મળતું એને ક્યાંય સુખ મળવાનું નથી.’

‘હવે તો એમ થાય છે કે જલદી ઘરે પહોંચી જાઉં’. લાંબો સમય બહારગામ ગયા હોઈએ ત્યારે થોડાક દિવસ તો વાંધો નથી આવતો; પછી એમ થાય છે કે હવે જલદી આ દિવસો જાય તો સારું! ફરવા ગયા હોય પછી પણ જ્યારે આપણે ઘરે આવી જઈએ ત્યારે હાશ થાય છે. ઘરનું ઘર એ દરેક વ્યક્તિ માટે એક ગજબનું સપનું છે.

એક યુવાનની આ વાત છે. તેણે કહ્યું હતું કે મારા પિતાએ મારા માટે ઘણું બધું કર્યું છે; પણ જો કોઈ ઉત્તમ કામ કર્યું હોય તો એ છે કે એમણે મારા માટે સરસ મજાનું ઘર બનાવી રાખ્યું છે. જો એ ઘર ન હોત તો હું કેમ કરીને મારું ઘર બનાવત? દરેક મા-બાપને એમ હોય છે કે દીકરાને વારસામાં ઘર આપતા જઈએ. દીકરી તો સાસરે ચાલી જવાની હોય છે. દીકરી માટે છોકરો જોવા જાય એ પહેલાં મા-બાપ સૌથી પહેલા એ તપાસ કરાવતા હોય છે કે એની પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે કે નહીં?

એક સરસ મજાનો સાચો કિસ્સો છે. મુંબઈમાં એક ફેમિલી ચાલીમાં રહેતું હતું. દીકરીને ભણાવવા માટે મા-બાપ ઘર ખરીદતા ન હતાં. દીકરી પાછળ જ બધો ખર્ચ કરતાં હતાં. દીકરી ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર હતી. એ ભણી ગણીને ડોક્ટર થઈ. મા-બાપે પછી દીકરીને લગ્ન માટે પૂછ્યું. દીકરીએ ના પાડી. તેણે કહ્યું કે મારું એક સપનું પૂરું થઈ જવા દો પછી લગ્નનું કહીશ. એક દિવસે દીકરીએ ઘરે આવીને મા-બાપના હાથમાં કાગળિયાં મૂક્યાં. દીકરીએ કહ્યું કે, આ તમારા માટે ફ્લેટના પેપર્સ છે. તમારા માટે ગિફ્ટ. હવે તમે મારા માટે છોકરો શોધો તો મને વાંધો નથી. મને ડૉક્ટર બનાવવા માટે તમે આખી જિંદગી ચાલીમાં રહ્યાં છો એ મને ખબર છે. મા-બાપને એવું ફીલ થયું કે અમારી આખી જિંદગી વસૂલ થઈ ગઈ.

તમને ખબર છે ઘણા લોકોને વારસામાં મળેલું ઘર પણ ગમતું હોતું નથી. એનું કારણ એ હોય છે કે એના સપનાનું ઘર જુદું હોય છે. એક દીકરાએ મા-બાપને કહ્યું કે તમારું ઘર તમને મુબારક. મારે તો મારું ઘર લેવું છે. મેં એ ઘરમાં તમારા માટે પણ સુવિધાઓ કરાવી છે. તમે આવશો ને?

એક યુવાનની પીડા તો વળી સાવ વિચિત્ર છે. એ ગામડામાંથી શહેરમાં આવ્યો. ખૂબ કમાયો. બંગલો બનાવ્યો. મા-બાપને ગમે એવું બધું કરાવ્યું. એક દિવસ મા-બાપને કહ્યું કે તમે હવે મારી સાથે રહેવા આવી જાવ. પિતાએ ના પાડી. અમને શહેરમાં નહીં ફાવે. અમારે તો આ ગામ અને આ ઘર જ બરાબર છે. આ વાતે ઝઘડો થઈ ગયો. દીકરાએ કહ્યું કે તમને મારી લાગણીની કદર જ નથી. દીકરાના ઘરમાં રહેશો તો કંઈ નાના નહીં થઈ જાવ!

આખરે એક વડીલે તેમને સમજાવ્યા કે જેમ તારા બંગલા પ્રત્યે તને લગાવ છે એમ તારાં મા-બાપને પણ ગામડાનું ઘર વહાલું છે. એ એમનાથી નથી છૂટતું તો રહેવા દે. આ ઘટનાને પ્રેસ્ટિજ ઇસ્યુ ના બનાવ. પિતાની લાગણી સમજ. આવું ઘણા સાથે બનતું હોય છે, દીકરાના ઘરે થોડા દિવસો રોકાવવા આવીને મા-બાપ પાછાં ચાલ્યાં જાય છે.

દરેક ઘરની એક કથા હોય છે. એ ઘરની ખરીદી પાછળ સંવેદનાઓ હોય છે. મોટાભાગના લોકોએ ઘર ખરીદ્યું હોય ત્યારે ખેંચાઈ જ રહ્યા હોય છે. માંડ માંડ મેળ કરીને જ ઘર બનાવ્યું હોય છે. ઘણાનું કિસ્મત તો વળી સાવ જુદું જ હોય છે. નોકરી કરવા કોઈ શહેરમાં આવે ત્યારે ભાડે રહેવું પડતું હોય છે અને વતનમાં મોટું ઘર ખાલી પડ્યું હોય છે. શહેરમાં આવ્યા પછી પણ; એક જ સપનું હોય છે કે એક નાનકડું ઘર બની જાય તો હાશ. પતિ-પત્ની માટે સૌથી સુંદર સપનું ઘરનું જ હોય છે. આમ કરાવીશું અને તેમ કરાવીશું એવાં સપનાં જિંદગીને રોમાંચક બનાવે છે. જે લોકો ઘર બનાવી નથી શકતા એની વેદના કલ્પના બહારની હોય છે.

ઘર વિશે હમણાં એક સર્વે થયો છે. આમ તો આ સર્વે બ્રિટનનો છે; પણ આખી દુનિયાના લોકોને એક સરખો લાગુ પડે છે. બ્રિટનની માન્ચેસ્ટર યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા આ સંશોધનમાં એવું બહાર આવ્યું છે કે જે લોકો ભાડાના ઘરમાં રહે છે એ લોકોમાં ડિપ્રેશનનો ખતરો વધુ રહે છે. ઘર બનાવી ન શકવાની પીડા સતત તેના મન પર હાવી રહે છે. 7500 લોકો પર આ સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું.

આપણે ત્યાં પણ એવા લોકો છે જેનાં મન અને મગજ પર સતત એ ભાર રહે છે કે યાર ઘરનો મેળ નથી પડતો. ઘરની જાહેરાતો, હોમ સ્કીમની ડિટેઇલ્સ અને હોમ લોનની વિગતો પર સતત નજર રાખતા આવા લોકોને એક જ વિચાર આવતો હોય છે કે ક્યાંય મેળ પડે એમ છે ખરો? ઘરના ઘરનો મેળ પડી જાય ત્યારે માણસ બહુ જ ખુશ હોય છે. ઘરની સાથે જિંદગી જોડાયેલી હોય છે. ઘર નાનું હોય કે મોટું, એનાથી બહુ લાંબો ફેર પડતો નથી. એ વાત જુદી છે કે ઘર હોય એને પણ મોટું અને વધુ સુવિધાઓવાળું ઘર લેવાનું સપનું હોય છે. આમ છતાં; એને એક સંતોષ તો હોય જ છે કે આપણી પાસે ઘર તો છે!

જેની પાસે ઘર નથી, જે લોકો ભાડાના ઘરમાં રહે છે એની વાત, એની વેદના અને એનો વલવલાટ જેની પાસે ઘર છે, એને ક્યારેય સમજાતો નથી. તમારી પાસે ઘરનું ઘર છે? જો હોય તો તમે નસીબદાર છો. અલબત, ઘર થઈ જાય એ પછી એ ઘર ખરા અર્થમાં ઘર બને એનું ધ્યાન રાખવાનું હોય છે. મકાનને ઘર બનાવવાની આવડત પણ દરેકમાં નથી હોતી. સ્વર્ગની કલ્પનામાં ઘરની વાત હોતી નથી; પણ સાચું સ્વર્ગ તો એ જ હોઈ શકે કે દરેક માણસની પાસે પોતાનું ઘર હોય.

પેશ-એ-ખિદમત

મૈં ઇસ દુનિયા કો અકસર દેખકર કે હૈરાન હોતા હૂં,
ન મુજ સે બન સકા છોટા સા ઘર, દિન રાત રોતા હૂં,
ખુદાયા તુને કૈસે યે જહાં સારા બના ડાલા?

આનંદ બક્ષી

કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

ઈ-મેલ સંપર્ક – kkantu@gmail.com

સોર્સ : http://digitalimages.bhaskar.com/gujarat/epaperpdf/15072018/14RASRANG-PG7-0.PDF

સાભાર …શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જર … એમના ઈ-મેલમાંથી 

ઘર એટલે ઘર ……… વિનોદ પટેલ

આજની ઘર વિશેની પોસ્ટ ના સંદર્ભમાં વિનોદ વિહાર, સહિયારું સર્જન – ગદ્ય અને શબ્દોનું સર્જન એમ ત્રણ બ્લોગમાં પ્રગટ મારો લેખ ” ઘર એટલે ઘર ” નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

ઘર એટલે ઘર ..……… વિનોદ પટેલ