વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ગઝલ

1196- चढ़ता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जायेगा…અઝીઝ નાઝાની એક મશહુર કવાલી , રસ દર્શન … વિનોદ પટેલ

મશહુર કવ્વાલ અઝીઝ નાઝા Aziz Naza ની એક પ્રખ્યાત પ્રેરણાદાયી કવ્વાલી- ગઝલના શબ્દો તથા એનો કરેલો મારો રસાસ્વાદ નીચે પ્રસ્તુત છે.

Lyrics —

हुए नामवर … बेनिशां कैसे कैसे …
ज़मीं खा गयी … नौजवान कैसे कैसे …

आज जवानी पर इतरानेवाले कल पछतायेगा – ३
चढ़ता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जायेगा – २
ढल जायेगा ढल जायेगा – २

तू यहाँ मुसाफ़िर है ये सराये फ़ानी है
चार रोज की मेहमां तेरी ज़िन्दगानी है
ज़र ज़मीं ज़र ज़ेवर कुछ ना साथ जायेगा
खाली हाथ आया है खाली हाथ जायेगा

जानकर भी अन्जाना बन रहा है दीवाने
अपनी उम्र ए फ़ानी पर तन रहा है दीवाने

किस कदर तू खोया है इस जहान के मेले मे
तु खुदा को भूला है फंसके इस झमेले मे
आज तक ये देखा है पानेवाले खोता है
ज़िन्दगी को जो समझा ज़िन्दगी पे रोता है
मिटनेवाली दुनिया का ऐतबार करता है
क्या समझ के तू आखिर इसे प्यार करता है
अपनी अपनी फ़िक्रों में

जो भी है वो उलझा है – २
ज़िन्दगी हक़ीकत में
क्या है कौन समझा है – २
आज समझले …
आज समझले कल ये मौका हाथ न तेरे आयेगा
ओ गफ़लत की नींद में सोनेवाले धोखा खायेगा
चढ़ता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जायेगा – २
ढल जायेगा ढल जायेगा – २

मौत ने ज़माने को ये समा दिखा डाला
कैसे कैसे रुस्तम को खाक में मिला डाला
याद रख सिकन्दर के हौसले तो आली थे
जब गया था दुनिया से दोनो हाथ खाली थे
अब ना वो हलाकू है और ना उसके साथी हैं

जंग जो न कोरस है और न उसके हाथी हैं
कल जो तनके चलते थे अपनी शान-ओ-शौकत पर
शमा तक नही जलती आज उनकी तुरबत पर
अदना हो या आला हो
सबको लौट जाना है – २
मुफ़्हिलिसों का अन्धर का
कब्र ही ठिकाना है – २

जैसी करनी …
जैसी करनी वैसी भरनी आज किया कल पायेगा
सरको उठाकर चलनेवाले एक दिन ठोकर खायेगा
चढ़ता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जायेगा – २
ढल जायेगा ढल जायेगा – २

मौत सबको आनी है कौन इससे छूटा है
तू फ़ना नही होगा ये खयाल झूठा है
साँस टूटते ही सब रिश्ते टूट जायेंगे
बाप माँ बहन बीवी बच्चे छूट जायेंगे
तेरे जितने हैं भाई वक़तका चलन देंगे

छीनकर तेरी दौलत दोही गज़ कफ़न देंगे

जिनको अपना कहता है सब ये तेरे साथी हैं
कब्र है तेरी मंज़िल और ये बराती हैं
ला के कब्र में तुझको मुरदा बक डालेंगे
अपने हाथोंसे तेरे मुँह पे खाक डालेंगे
तेरी सारी उल्फ़त को खाक में मिला देंगे
तेरे चाहनेवाले कल तुझे भुला देंगे
इस लिये ये कहता हूँ खूब सोचले दिल में
क्यूँ फंसाये बैठा है जान अपनी मुश्किल में
कर गुनाहों पे तौबा
आके बस सम्भल जायें – २
दम का क्या भरोसा है
जाने कब निकल जाये – २

मुट्ठी बाँधके आनेवाले …
मुट्ठी बाँधके आनेवाले हाथ पसारे जायेगा
धन दौलत जागीर से तूने क्या पाया क्या पायेगा
चढ़ता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जायेगा – ४

ઉપરોક્ત કવાલીનું રસ દર્શન ….  વિનોદ પટેલ  

આ પ્રેરક કવાલીમાં માણસના જીવનની ક્ષણ ભંગુરતા તથા માનવીય સંબંધોની વાત માનવીને ઉદ્દેશીને કહેવામાં આવી છે.

કોઈ માણસ ભલે ખુબ જ પ્રખ્યાત હોય, એના નામના સમાજમાં ડંકા પડતા હોય પરંતુ જ્યારે એ મૃત્યુ પામે છે ત્યારે એનું નામ કે નિશાન એના મૃત્યુ સાથે જ નાશ પામે છે.યુવાનીનો ગર્વ રાખનાર ભલ ભલા યુવાનો આજે કબરોમાં પોઢી ગયા છે,જાણે કે જમીન એમને ખાઈ ગઈ ના હોય !

સૂર્યોદય વખતનો રમણીય સૂર્ય દિવસ દરમ્યાન બરાબર એનું રૂપ બતાવી સાંજે આથમીને વિદાય થઇ જાય છે એમ જ જે લોકો એમની યુવાની પર ગર્વ કરે છે એ લોકો સૂર્યની માફક  ઘડપણ પછી મૃત્યુ પામી વિદાય થવાના છે એ નક્કી જ છે.

આ દુનિયા એક મુસાફર ખાનું -ધર્મશાળા છે અને એમાં તું એક મુસાફર છે.એમાં તારી જિંદગી ચાર દિવસ માટેના મહેમાન જેવી જ છે.તું જ્યારે મૃત્યુ પામીશ ત્યારે તારી માલ મિલકત, જર,જમીન કે જોરુ તારી સાથે આવવાનાં નથી. ખાલી હાથે જ તું આવ્યો હતો અને ખાલી હાથે જ તું એક દિવસ વિદાય લેવાનો છે. તો એ બધી ચીજો માટે તું શાનો ગર્વ કરે છે.અરે મુર્ખ, તું આ જાણે છે છતાં અજાણ બનવાનો ઢોંગ કરે છે.તારી આ નાશવંત જિંદગી પર શાનો છાતી કાઢીને ફરી રહ્યો છે.આ મૂર્ખાઈ નથી તો શું છે !

 જિંદગીના આ મેળામાં તું ખોવાઈ ગયો છે.આ બધા તારા જમેલાઓમાં તું ફસાઈ ગયો છે અને જેને યાદ રાખવા જોઈએ એ ભગવાનને તું ભૂલી ગયો છે.

આજ સુધી તો એવું જોયું છે કે જેણે મેળવ્યું છે એ સદા સાથે રહેવાનું નથી.આ નાશવંત દુનિયા નો વિશ્વાસ કરવા જેવો નથી.શું સમજીને એને તું આખર સુધી પ્રેમ કરે છે એ સમજાતું નથી.

જે લોકો એમની ચિંતાઓમાં ઉલઝાઈ ગયા છે એવા લોકો હકીકતમાં જિંદગી શું છે એ કોણ સમજ્યું છે ! તું આજે જ એને બરાબર સમજી લે પછી આવો કાલે મોકો નહિ આવે.ગફલતથી જે લોકો આળસ કરી સુતા રહેશે એ લોકો છેતરાઈ જવાના છે.ચઢતો સુરજ જેમ ધીમે ધીમે ક્ષીણ થતો જાય છે એમ જિંદગીનું પણ એવું જ છે. એક દિવસ એ પણ ક્ષીણ થવાની જ છે. 

દુનિયાને મૃત્યુએ એ બતાવી આપ્યું છે કે ભલ ભલા મોટા રુસ્તમ પણ મૃત્યુની ઝપટમાં આવીને રાખ થઇ ગયા છે.સિકન્દરને યાદ કર એનું શું થયું.આખી દુનિયાને જીતવાના ઈરાદાથી નીકળેલો સિકંદર પણ ખાલી હાથે આવ્યો હતો અને ખાલી હાથે જ જવું પડ્યું હતું.હવે ક્યાં ગયું એનું જોરદાર લશ્કર, એ કોરસ , એ હાથી અને એના સાથી લડવૈયાઓ. કોઈ જ રહ્યું છે ખરું !

ગઈ કાલે જે લોકો એમની શાન અને ખ્યાતી પર છાતી કાઢીને ચાલતા હતા એ લોકોના પાળીયાઓ ઉપર કોઈ દીવો પણ કરતું નથી.કોઈ રંક હોય કે કોઈ રાય બધાને એક દિવસ આવ્યા હતા એમ ચાલી જવાનું છે.મોટા રુસ્તમો માટે પણ કબર એજ એમનું એક આખરી
ઠેકાણું છે.

જેવું કર્મ કર્યું હશે એવું જ એનું ફળ મળવાનું છે.આજે સારું કર્મ કર્યું હશે તો કાલે વહેલા માંડા  સારું ફળ મળવાનું જ છે.ગર્વથી માથું ઊંચું રાખીને ચાલનાર માણસો એક દિવસ ઠોકર ખાવાના  જ છે.યાદ રાખો, સવારનો ઉગેલો પૂર્ણ સુરજ ધીરે ધીરે સાંજે ઢળી જવાનો છે.

બધાને ત્યાં મૃત્યુ એક દિવસ વહેલું કે મોડું આવવાનું જ છે.એનાથી કોઈનો છુટકારો થવાનો નથી. તું ફના થવાનો નથી એવો જો તારો ખ્યાલ હોય તો એ તદ્દન ખોટો છે.તારો શ્વાસ ચાલ્યો જતાંની સાથે જ તારા બધા સંબંધો કપાઈ જવાના છે.મા,બાપ,બહેન,પત્ની, બાળકો,ભાઈ, ભોજાઈ વિગેરે સંબંધીઓ તારી બધી મિલકત વહેંચી લેશે અને તને તો ફક્ત બે ગજ જમીન 
કફન માટે જ આપવાના છે.

તારા જીવનની આખરી મંઝીલ તારી કબર સુધી જ છે.તું જેને તું પોતાના માને છે અને એ બધા જેમને તારા સાથી તરીકે ગણતો હતો એ તારી કબર સુધી જ એક બરાતીની જેમ આવવાના છે. તને એક મડદું ગણીને કબરમાં સુવડાવી એમના હાથોથી જ તારા એક દિવસના સુંદર મોઢા પર માટી નાખીને તારા મડદાને દાટી દેશે.આખી જિંદગીથી સાચવેલી તારી કાયાને માટીમાં મેળવી દેશે.તને જે લોકો આજે ચાહતા હતા એ બધા કાલે તને ભૂલી જશે.

 એટલા માટે હું કહું છે તારા દિલ અને દિમાગમાં બરાબર વિચારી લે. તારી જાતને કેમ મુશ્કેલીઓમાં ફસાવીને તું બેઠો છે.ખરાબ કામો-દુષ્કર્મો કરવાનું છોડી દે.તારી જાતને સંભાળી લે.આ શ્વાસ ક્યારે ચાલ્યો જશે એનો શું ભરોંસો. બંધ મુઠીથી આવ્યા હતા અને હાથ પસારીને ખાલી મૂઠીથી જવાના છીએ.તારી એ બધી ધન દોલત,માલ મિલકત મેળવીને આખરે તને શું મળ્યું એનો કદી વિચાર કર્યો છે ખરો !

યાદ રાખ સવારનો ચઢતો સુરજ સાંજે વિદાય લેવાનો જ છે. એવું જ તારી જિંદગીનું છે.તારું જીવન નાશવંત છે.

આ પ્રેરણાદાયી ગઝલને મશહુર કવ્વાલ અઝીઝ નાઝા અને સાથીઓના  સુર સંગીત સાથે માણો 

1099- કીસ્મત અને હસ્તરેખા વળી શું ? ….. ગઝલ ….શ્રીમતી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ

જાણીતાં ગઝલકારા શ્રીમતી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ મારાં ફેસ બુક મિત્ર છે. એમના ફેસ બુક પેજ પર આ ગઝલ વાંચતાં જ મને એ ગમી ગઈ.ગઝલના દરેક શેરમાં એમણે પુછેલ પ્રશ્ન એ આ ગઝલની ખાસિયત છે.એ પ્રશ્નોનો જવાબ એના અર્થને  વાચા આપે છે.

તેઓ ગઝલના આ શેરમાં કહે છે એમ ..

મને શબ્દ સાથે જ નીસ્બત રહી છે, સ્વયં અર્થ એમાંથી નીપજ્યા કરે છે;

અને મૌનને પણ હું સુણ્યા કરું છું, અવાજો વળી શું ને પડઘા વળી શું ?

એમની ગઝલોમાં એક ઊંડો સંદેશ જોવા મળે છે. દા.ત.એમની આ ગઝલમાં કેટલો સુંદર સંદેશ છે !

જીંદગીમાં ચાલતાં પળવાર અટકી જોઈએ
ફૂલ ખીલ્યું જોઈને થોડુંક હરખી જોઈએ

શક્ય છે કે બાળપણ મુગ્ધતા પાછી મળે
થઇને ઝાકળ પાંદડીનો ઢાળ લસરી જોઈએ

આ ઉદાસીને નહીંતર ક્યાંક ઓછું આવશે
આંખ ભીની થઇ ગઇ છે સહેજ મલકી જોઈએ

વિનોદ પટેલ

 

હસ્તરેખા વળી શું ? ….. ગઝલ ….

 યામિની વ્યાસ

પળેપળનો બદલાવ જોયા કરું છું, ધરા શું ? ગગન શું ? સીતારા વળી શું ?

સમાયું છે જીવન અહીં ઠોકરોમાં, ત્યાં કીસ્મત અને હસ્તરેખા વળી શું ?

ખુદાના તરફથી મળે તો સ્વીકારું, કદી એકલી છું, કદી કાફલો છે;

મળી મેહફીલો તો મેં માણી લીધી છે, સવાલો, જવાબો, સમસ્યા વળી શું ?

નથી કોઈ મંઝીલ, નથી કોઈ રસ્તો, ચરણને મળ્યું છે સતત ચાલવાનું;

કદી થાક લાગે તો થોભી જવાનું, ઉતારા વીશેના ઉધામા વળી શું ?

મને શબ્દ સાથે જ નીસ્બત રહી છે, સ્વયં અર્થ એમાંથી નીપજ્યા કરે છે;

અને મૌનને પણ હું સુણ્યા કરું છું, અવાજો વળી શું ને પડઘા વળી શું ?

જગતનાં વીવેકો ને વ્યવહાર છોડી, ઉઘાડાં જ મેં દ્વાર રાખી મુક્યાં છે,

ભલે કોઈ અણજાણ આવે અતીથી, પ્રતીક્ષા વળી શું ? ટકોરા વળી શું ?

– યામીની વ્યાસ –

યામિનીબેનની આ ગઝલને  જ્યારે Jigisha Kheradia નો સ્વર અને Shaunak Pandya ના સંગીતનો સાથ મળે છે ત્યારે ગઝલના શબ્દો અને અર્થ  બન્ને દીપી ઉઠે છે. ગઝલ નો આ વિડીયો દિલને ડોલાવી જાય છે.એને   સાંભળવાનું રખે ચુકતા.

Hastrekha Vali Shun? | Jigisha Kheradia | Shaunak Pandya | Gujarati Song

 

શ્રીમતી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ -પરિચય

                      યામિની વ્યાસ

યામિનીબેનનો પરિચય અને એમના પ્રથમ ગઝલ સંગ્રહ ” ફૂલ પર ઝાકળનાં પત્રો ” ની ગઝલો વાંચવા માટે વિનોદ વિહારની સપ્ટેમ્બર ૮, ૨૦૧૫ ની નીચેની પોસ્ટ વાંચો.

( 779 ) કવયિત્રી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ….. એમનાં કાવ્યો, ગઝલો … અને પરિચય

( 978 ) सफर मैं धुप तो होगी.. जो चल सको तो चलो…..ગઝલાવલોકન ….. વિનોદ પટેલ

ભારતના લોક પ્રિય વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી એક વિચક્ષણ રાજ પુરુષ હોવા ઉપરાંત એક સારા કવિ અને વક્તા પણ છે.બહારથી ભલે બીજાઓને કઠોર જણાતા હોય પણ એમનામાં કવિ હૃદય ધબકે છે એની પ્રતીતિ વખતો વખત લોક સભા કે રાજ્ય સભામાં એમનાં વક્તવ્યોમાંથી  દેખાઈ આવે છે.

તાંજેતરમાં રાજ્ય સભામાં રાષ્ટ્રપતિના ભાષણ ઉપર Motion of Thanks ની ચર્ચામાં એમની ટીકાઓ કરતા વિરોધ પક્ષોને કડો જવાબ આપતાં એમણે હિન્દી અને ઉર્દુ ના જાણીતા કવિ અને ગીતકાર Nida Fazli  ની જાણીતી ગઝલ ‘Safar Mein Dhoop To Hogi’ ગાઈ સંભળાવી હતી.

રહ્યો એનો વિડીયો …
PM Modi Recites ‘Safar Mein Dhoop To Hogi’ Poem By Nida Fazli in Rajya Sabha

 નિદા ફાઝલીની આ જાણીતી ગઝલ નો સંપૂર્ણ હિન્દી પાઠ અને રસાસ્વાદ

nida

सफर मैं धुप तो होगी जो चल सको तो चलो
सभी हैं भीर में तुम भी निकल सको तो चलो

इरहार उधर कई हैं चल सको तो चलो
बने बनाये हैं सांचे जो ढल सको तो चलो

किसी के वास्ते राहें कहाँ बदलती हैं
तुम अपने आप को खुद ही बदल सको तो चलो

यहाँ किसी को कोई रास्ता नहीं देता
मुझे गिराके अगर तुम सम्भल सको तो चलो

यहीं है ज़िन्दगी कुछ ख़्वाब चन्द उमीदें
इन्हीं खिलोने से तुम भी बहल सको तो चलो

हर इक सफर को है महफूस रास्तों की तलाश
हिफ़ाज़तों की रिवायत बदल सको तो चलो

कहीं नहीं कोई सूरज ,धूं धूं है फ़िज़ा
खुद अपने आप से बहार निकल सको तो चलो

ગઝલાવલોક્ન ….. વિનોદ પટેલ

આ ગઝલમાં કવિ કહે છે કે આપણી આ જિંદગી એક સફર રૂપ છે.આ સફર ના રાહમાં હમેશાં સુખનો છાંયડો નથી આવતો નથી પણ મુશ્કેલીઓ રૂપી તડકો સહન કરવાનો પણ આવે છે.જો એ સહન કરવાની તૈયારી હોય અને આ સફરમાં જો જોડાઈ શકો એમ હોય તો આવી જાઓ.આ સફરમાં ઘણા લોકો જોડાએલા છે,ઘણી ભીડ જામેલી છે.મુશ્કેલીઓથી ડરી જઈને ઘેર બેસી રહેવું છે કે આ સફરમાં સૌની સાથે ચાલી નીકળવું છે એ પ્રથમ નક્કી કરી લો.આ રસ્તામાં અડચણો ઘણી છે અને એના માટે નિયમો ઘડેલા છે.આ નિયમોના ઢાંચાને સ્વીકારવાની તારી તૈયારી હોય તો ચાલ આ સફરમાં જોડાઈ જા.

જિંદગીનો આ રાહ અગાઉથી નક્કી કરેલો છે.કોઈની પણ અનુકુળતા પ્રમાણે રસ્તો બદલી શકાતો નથી રસ્તો બદલાશે એવી ઈચ્છા છોડીને જો તારી જાતને બદલી શકવાની તારી માનસિક તૈયારી હોય તો ચાલ આ રાહના અન્ય મુસાફરો સાથે તું પણ જોડાઈ જા.

બીજું,અહી કોઈના માટે કોઈ રસ્તો નથી કરી આપતું.સૌ સૌની ગતિ પ્રમાણે રાહમાં પ્રગતિ કરી રહ્યું હોય છે.રસ્તામાં કોઈ પણ મુસાફરને નીચે પાડીને ચાલવા જઈશ તો તું તારી જાતને સંભાળી નહિ શકે તું પણ પડી જઈશ.કોઈને ગબડાવીને જો તારી જાતને તું સંભાળી શકે એમ તને લાગતું હોય તો જ આવજે.આપણી આ જીંદગીની રાહમાં કેટલાંક સ્વપ્નોને સાકાર કરવાનાં છે અને મનની ઘણી ઈચ્છાઓ અને આશાઓની પૂર્તિ કરવાની છે.આ માટે જે સાધનો રૂપી રમકડાં છે એનાથી તારું પણ મન બહેલાઈ શકતું હોય તો ચાલ આવી જા.

જીવનની દરેક સફર માટે એક મુકરર કરેલો રસ્તો હોય છે અને એના નિયમો અગાઉથી જ નક્કી કરેલા હોય છે અને એની હિફાજત કરવાની હોય છે.જો આ નિયમોને તું બદલી શકે એમ હોય તો ચાલ રાહમાં જોડાઈ જા.

જિંદગીની આ રાહમાં ઘણીવાર વાર સુરજનું અજવાળું જોવા મળતું નથી.વાતાવરણમાં બધે ધુમ્મસ છવાઈ ગયેલું જોવા મળે છે.આવી પરિસ્થિતિમાં પણ કોઈ કહે એટલે નહિ પણ તારી મેળે જો ઘર બહાર નીકળીને આવવાની મનમાં તારી તૈયારી હોય તો ચાલ અને સૌ મુસાફરોની સાથે જોડાઈ તું પણ એમુસાફર બની જા.ધુમ્મસમાં પણ તારો રસ્તો શોધીને જીવનની રાહમાં ગતિપૂર્વકની પ્રગતિ કરતો રહે.

હવે, ચિત્રાસિંહ ના સુરીલા કંઠે નીચેના વિડીયોમાં આ ગઝલ માણો

सफ़र में धूप तो होगी, जो चल सको तो चलो
गीतकार : निदा फ़ाज़ली, गायक : चित्रा सिंग

નિદા ફાઝલીની ઉપરની ગઝલ જેવી એમની એક બીજી ગઝલ कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नहीं मिलता પણ ખુબ પ્રખ્યાત છે.

આ ગઝલનો સંપૂર્ણ પાઠ ….Lyrics: Nida Fazli

कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नहीं मिलता
कहीं ज़मीन तो कहीं आसमान नहीं मिलता

जिसे भी देखिये वो अपने आप में गुम है
ज़ुबाँ मिली है मगर हमज़ुबाँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

बुझा सका है भला कौन वक़्त के शोले
ये ऐसी आग है जिसमे धुआँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

तेरे जहाँ में ऐसा नहीं कि प्यार न हो
जहाँ उम्मीद हो इसकी, वहाँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

ગઝલ કિંગ સ્વ. ભુપેન્દ્રસિંહ ના કંઠે આ ગઝલને પણ માણો.

Kabhi Kissi Ko Muqammal – Bhupinder Singh
Movie: Ahista Ahista ,Year: 1981
Singer: Bhupinder Singh,Music: Khayyam

( 894 ) મરનારને મળવાનું મળે તો કેવું ! …ગઝલ…. ચીમન પટેલ/ રસ દર્શન … વિનોદ પટેલ

Niyantika -2

 સ્વ .નિયંતિકાબેન પટેલ અને હાઈકુ સાથે ચીમનભાઈ પટેલ  

 
હ્યુસ્ટનના સાહિત્ય રસિકોની જાણીતી સંસ્થા “ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતા”ની ૧૬૩ મી બેઠક, તારીખ ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬ને શનિવારના રોજ,સુગરલેન્ડના માટલેજ રોડ ખાતેના હોલમાં યોજવામાં આવી હતી.ખ્યાતનામ કોલમ લેખિકા તથા નવલકથા અને ટૂંકી નવલિકાઓના લેખનમાં જેમનું નામ પ્રથમ પંક્તિના સર્જકોમાં ગણાય છે એવાં સુ.શ્રી નીલમબેન દોશી આ બેઠકના મુખ્ય મહેમાન હતાં .બેઠકમાં સ્થાનિક સાહિત્ય રસિકોએ એમની રચનાઓ રજુ કરી હતી.

આ બેઠકમાં હાસ્ય લેખક અને કવિ શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ “ચમન ” એ પણ એમની એક ગઝલ રચના ‘મળવાનું મળે તો કેવું’ રજૂ કરી હતી.

આ ગઝલ નીચે પ્રસ્તુત છે.

મળવાનું મળે તો કેવું!

મરનારને એકવાર મળવાનું મળે તો કેવું!
પછી ભૂલો બધી કબૂલવાનું મળે તો કેવું!

બધી ભૂલો સમજાઈ મને એના ગયા પછી,
હવે ખૂલ્લા દિલે કબૂલવાનું જો મળે તો કેવું!

દબાવી રાખીને મેં બોલવા એને ન દીધી કદી!
પીડા આંસુની હવે જો મને, સમજવાનું મળે તો કેવું!

મળ્યું જો હોત સમજ વાનું મને એ આંસુની પીડા,
કદીક સ્વપ્નામાં એને ભેટવાનું મળે તો કેવું!

ભજવ્યો ભાવ મેં ભરથારનો જ્યારે હતી સાથે,
હવે ફરી કદીક એને મળવાનું મળે તો કેવું!

વિતાવી દીધી સમજ્યા વિના જિંદગી મેં મારી સારી,
હવે આ આખરી વેળાયે ભણવાનું જો મળે તો કેવું!

કદી સમજાઈ જો હોત તને આ વાત ‘ચમન’
હવે આંસુ એના, તારા હાથે લૂછવાનું મળે તો કેવું!

ચીમન પટેલ ‘ચમન’(૯એપ્રિલ’૧૬)

 

ગઝલનું રસ દર્શન ..વિનોદ પટેલ

હ્યુસ્ટન નિવાસી શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ હાલ ૮૨ વર્ષની ઉંમરના છે પણ એક યુવાનની જેમ સક્રિય છે. એમનો પરિચય અને રચનાઓ એમના બ્લોગની આ લિંક પર  જવાથી મળી રહેશે.

શ્રી ચીમનભાઈ મારા માસીના દીકરા -કઝીન ભાઈ થાય છે.ચારેક વર્ષ પહેલાં તેમનાં પત્ની નિયંતિકાબેન કે જેઓ સગાં વ્હાલાંને મળવા માટે એકલાં અમદાવાદ ગયાં હતાં ત્યારે કેન્સરના રોગને લીધે ત્યાં હોસ્પીટલમાં એમનું દુખદ અવસાન થયું હતું.

આ ગઝલમાં હાલ પત્ની વિના એકલા રહેતા વિધુર કવિ ચીમનભાઈ વલોપાત કરે છે કે પત્નીની હયાતીમાં મેં એની વાત બહુ સાંભળી ન હતી.મેં ઘણી ભૂલો કરી હતી.આજે હવે એ નથી ત્યારે બધું યાદ આવે છે અને થાય છે કે એ વખતે કરેલી બધી ભુલો કબુલી લઇને એને સુધારવાની તક મળે તો કેવું સારું.હવે આ વાતનો એમને મનમાં પસ્તાવો થાય છે.

જે વ્યક્તિ અવસાન પામે છે એને સદેહે ફરી મળી શકવાનું અશક્ય છે એ કવિ પણ જાણે છે તો પણ કવિએ એમના મનમાં રમતી ઈચ્છા વ્યક્ત કર્યા વિના રહી શકતા નથી કે જો મૃત પત્ની ફરી જીવિત થાય અને મને પાછી મળે તો હું એની સાથે બેસીને એની હયાતીમાં કરેલી બધી ભૂલો કબુલી લઉં.પહેલાં મેં એને અવગણી હતી ત્યારે મારી એ ભૂલની મને કોઈ ખબર જ ન હતી પરંતુ એના ગયા પછી આજે જ્યારે એકલો બેસી વિચાર કરું છું ત્યારે મને મારી બધી ભૂલો સમજાય છે.હવે જો એ મને મળે તો આ ભૂલોને મારે ખુલ્લા દિલે કબુલી લઈને મારું દિલ હળવું કરવું છે.

કવિ આગળ કહે છે કે જ્યારે જ્યારે એ મને કૈંક કહેવા જતી ત્યારે મેં એને દબાવી કાઢીને બોલવા નહોતી દીધી.એ વખતે એણે આંસુ સાર્યા હતાં.એની એ પીડા હવે એ નથી ત્યારે મને બરાબર સમજાય છે.મારી આ ભૂલને જો સમજાવવાનું મને મળે તો કેવું સારું એવો કવિના દુખી હ્રુદયનો આર્તનાદ છે.એમને પત્નીના આંસુની એ પીડા પહેલાં સમજાઈ ન હતી એ આજે સમજાય છે.હવે એની એ પીડાથી દ્રવિત થઈને રાત્રે સ્વપ્નમાં એને ભેટવાનું જો મળે તો કેવું ! પીડિત પત્નીને ભેટીને એમનો પ્રેમ બતાવવાની કવિને હવે ઈચ્છા રાખે છે.

કવિ કહે છે કે પત્ની જ્યારે હયાત હતી ત્યારે જીવનના નાટકમાં મેં એક ભરથાર તરીકેનો મારો પાઠ ભજવ્યો હતો જેમાં મેં પત્નીને અન્યાય કર્યો હતો.મને હવે પસ્તાવો થાય છે કે મેં એને સમજ્યા વિના જ એની સાથેની મારી જિંદગી વિતાવી દીધી . જો હવે એની સાથે ફરી જીવવાનું મળે તો મારે એની સાથે આ બધા ખુલાસા કરી મારા હૃદયમાં જે ભાર છે એને હળવો કરવો છે.

ગઝલના છેલ્લા શેરમાં કવિ કહે છે કે આ બધી વાતો મને મારી પત્ની જીવિત હતી ત્યારે સમજાઈ ગઈ હોત તો કેવું સારું થાત.પહેલાં મારી કનડગતથી એ આંસુ સારતી હતી ત્યારે હું ગણકારતો ન હતો. હવે મને એ આંસુ મારા હાથે લૂછવાની તક મળે તો કેવું!

આ ગઝલને જો ચાર જ શબ્દોમાં જો સમજાવવી હોય તો એ છે….એક વિરહી વિધુરની વેદના અને વલોપાત …

હાલ સજોડે લગ્ન જીવન જીવી રહેલ સૌ વ્યક્તિઓ માટે ચીમનભાઈની આ ગઝલ એક બોધપાઠ રૂપ છે.પત્ની જ્યારે હયાત હોય ત્યારે જ એની ભાવનાઓને સમજી એવો વર્તાવ કરવો જોઈએ કે જેથી કદાચ એ અચાનક સાથ છોડીને સદાના માટે ચાલી જાય તો મનમાં કોઈ વાતનો વસવસો રહી ન જાય,કે પસ્તાવો ના થાય.પત્ની સમક્ષ તમારા મનના ભાવ અભિવ્યક્ત કરવાનું મુલતવી રાખવું ના જોઈએ.ઘણી વાર એ જોવામાં આવ્યું છે કે પતિ એના બેટર હાફની હયાતીમાં એને સાચી રીતે સમજી નથી શકતો.પત્નીના મૃત્યુ પછી એનાથી થયેલી બધી ભૂલો સમજાય છે અને એ માટે પસ્તાવો થાય છે.પરંતુ અબ ક્યા હોત જબ ચીડિયા ચુગ ગઈ ખેત !

–વિનોદ પટેલ 

ફલાફલના ગોટાનો લોટ! …. સ્વ.નિયંતિકા પટેલ

પત્નીના મૃત્યુ પછી શ્રી ચીમનભાઈને એમના ઘરની પેન્ટ્રીમાંથી એક કાચની લોટ રાખવાની બરણીમાંથી નિયંતિકાબેનના અક્ષરે લખેલી એક કાગળની ચબરખી મળી આવી.એમાં  “ફલાફલના ગોટાનો લોટ કેમ તૈયાર કરવો” એની રેસીપી લખેલી હતી.

ચીમનભાઈએ એમના બ્લોગની તારીખ November 5, 2015 ની પોસ્ટમાં આ રેસીપી એમના હૃદયના ભાવો વ્યક્ત કરતા લખાણ સાથે મૂકી હતી.

મહિલા વાચકો નીચે પ્રસ્તુત પોસ્ટ ખાસ વાંચશો અને સ્વ.નિયંતિકા પટેલનો મનમાં આભાર માની ફલાફલનો લોટ તૈયાર કરી એના ગોટા પણ બનાવજો અને સ્નેહી જનોને પ્રેમથી ખવડાવશો.

ફલાફલના ગોટાનો લોટ કેમ તૈયાર કરવો
(સ્વઃ નિયંતિકા પટેલ)

પ્રિયે,

તારી પાછળ મેં સમુહ ભજનો નો’તા રાખ્યા, પણ આજે જાહેરમાં તને યાદ કરવાની મારી અલગ રીતથી, તું જ્યાં હોય ત્યાં, તને જાણ કરું છું.

એક દિવસ હું પેન્ટ્રીમાં કંઇક ખોળતો હતો ને એક કાચની બરણીમાં લોટ જેવું દુરથી દેખાતાં એને બહાર કાઢીને જોતાં, તારા અક્ષ્રરોમાં લખાયેલી એક ચબરકી જોવા મળી! એ વાંચતાં, એની પાછળ કરેલી તારી મહેનતનો મને અહેસાસ થયો. આ લોટને નાખી દેવાનું મન ન થયું! તને આ ધરતી છોડે ત્રણ વર્ષ થઇ ગયા, પણ આ લોટ ખરાબ થયો નથી એનું કારણ સમજાયું!

નીચેના કઠોળ ‘ઓવન’માં શેકવામાં આવ્યા હતા, અને એને ‘બ્લેન્ડ’ કરી તૈયાર કરી રાખ્યા હતા એની પહેચાન થઇ. તું એનો લાભ ન લઇ શકી! મને થયું કે તારા અક્ષ્રરોવાળી ચબરખી હું સાચવી રાખીશ સ્મૃતિ માટે. આજે તારી ‘રેસેપી’ને ટાઇપ કરી તારા ‘લેડીઝ’ મિત્રોને મોકલું છું તો એ મિત્રપત્નીઓ આ રેસેપીનો ઉપયોગ કરશે ત્યારે ત્યારે તને યાદ કરશે. આજે ખાસ સમય કાઢી તારી રેસીપી અહિ ટપકાવું છું.
• ૧ પેકેટ મોટા ચણા ૧૬ ઔંસ
• ૧ કપ આખા મગ
• ૧ કપ ઘઉના ફાડા
• ૧ કપ તુવેરની દાળ
• ૧ કપ ચોખા
• ૧/૨ કપ અડદની દાળ
આ બધુ ઓવનમાં શેકીને ‘બ્લેન્ડ’ કરવું.(આમાં ધાણા શેકીને ‘બ્લેન્ડ’ કરી નાખી શકાય)
નોંધઃ દિકરી હેતાએ આ લોટમાંથી ગોટા બનાવ્યા ને બધાને ખૂબ જ ભાવ્યા.

November 5, 2015 …Posted by chiman Patel

ચીમનભાઈ અને નિયંતિકાબેનના જીવનની એક સત્ય ઘટના પર આધારિત મારી એક લઘુ વાર્તા અગાઉ વિનોદ વિહારમાં ” ના માન્યું ને !” એ નામે પ્રસિદ્ધ થઇ હતી એને અહીં ક્લિક કરીને વાંચો.

( 791) ગઝલ સમ્રાટ સ્વર્ગીય જગજીતસિંહની પુણ્ય તિથીએ એમને હાર્દિક સ્મરણાંજલિ ….

Jagjit_Singh_(Ghazal_Maestro).jpg-210 ઓક્ટોબર ૨૦૧૫ના રોજ ગઝલના બાદશાહ તરીકે ખુબ લોકપ્રિય ગઝલ ગાયક સ્વર્ગીય જગજીતસિંહ ની પુણ્ય તિથી છે.

ગઝલ સમ્રાટ જગજીતસિંહનું દુખદ અવસાન  તારીખ 10 મી ઓક્ટોબર 2011 ની સવારે આઠ વાગે બ્રેઈન હેમરેજ ના લીધે  થયું હતું.બે સપ્તાહથી વધુ સમય કોમામાં રહ્યા પછી મુંબઈમાં લીલાવતી હોસ્પીટલમાં એમણે દેહ છોડ્યો હતો.

એમના અવસાનના સમાચારો જાણીને સમગ્ર ભારત દેશમાં અને વિદેશોમાં વસતા એમના કરોડો પ્રસંશકોમાં ઊંડા શોકનું મોજું ફરી વળ્યું હતું.

જગજીતસિંહ એમના મૃત્યુના દિવસે, થોડા દિવસ પહેલાં શિવ સેનાએ જેમનો મુંબાઈમાં ગઝલ પ્રોગ્રામ કેન્સલ કરાવ્યો હતો એ, જાણીતા પાકિસ્તાની ગઝલ ગાયક ગુલામઅલી સાથે એક સંયુક્ત શો ની તૈયારી કરી રહ્યા હતા.

જગજીતજીનો જન્મ 8 ફેબ્રુઆરી 1941ના રોજ રાજસ્થાનના ગંગાનગરમાં થયો હતો.

સ્વ. જગજીતસિંહ ના જીવન અંગે અન્ય જાણવા જેવી કેટલીક વાતો …

– જગજીતજીનો પરિવાર મૂળ પંજાબના રોપડ જિલ્લાના દલ્લા ગામમાં રહેનારો છે.
– જગજીતજીનુ બાળપણનુ નામ જીત હતુ. કરોડો સાંભળનારાઓને કારણે જીત સાહેબ થોડાક જ દસકાઓમાં જગને જીતનારા જગજીત સિંહ બની ગયા.
– શરૂઆતી શિક્ષા ગંગાનગરની ખાલસા શાળામાં થઈ અને પછી તેઓ આગળ ભણવા જાલંધર આવી ગયા.
– ડીએવી કોલેજથી સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી અને ત્યારબાદ કુરુક્ષેત્ર વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી ઈતિહાસમાં પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન પણ કર્યુ.
– બાળપણથી જ પોતાના પિતા તરફથી સંગીત વારસામાં મળ્યુ હતું .
– ગંગાનગરમાં જ પંડિત છગનલાલ શર્માના સાનિધ્યમાં બે વર્ષ સુધી સંગીત શીખવાની શરૂઆત કરી.
– આગળ જઈને સૈનિયા કુંટુબના ઉસ્તાદ જમાલ ખાન સાહેબ પાસેથી ખ્યાલ, ઠુમરી અને ધુપદની ઝીણવટો શીખી.
– પિતાની ઈચ્છા હતી કે તેમનો પુત્ર ભારતીય પશાસનિક સેવા(આઈએએસ)માં જાય પણ જગજીત પર ગાયક બનવાની ધુન સવાર હતી.
– જગજીત સિંહ ફિલ્મી દુનિયામાં પ્લેબેક સિંગિગ(પાર્શ્વગાયન)નુ સપનું લઈને આવ્યા હતા.
– શરૂઆતમાં પેટ ભરવા માટે કોલેજ અને શ્રીમંત લોકોની પાર્ટીઓમાં પોતાની રજૂઆત આપતા હતા.
– જગજીત સિંહએ ગઝલોને જ્યારે ફિલ્મી ગ્રીતોની જેમ ગાવાની શરૂઆત કરી ત્યારે સામાન્ય માણસોએ ગઝલમાં રસ બતાવવા લાગ્યા, પણ ગઝલના માહિતગારોના મોઢા ઉતરી ગયા.
– આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે જગજીત સિંહએ ગઝલની પ્યોરીટી અને મૂડની સાથે છેડછાડ કરી.
– પણ જગજીત સિંહ પોતાની સફાઈમાં કાયમ કહેતા રહ્યા છે કે તેમણે પ્રસ્તુતિમાં થોડો ફેરફાર જરૂર કર્યો છે, પણ શબ્દો સાથે છેડછાડ ખૂબ ઓછી કરી છે.
– જગજીતજીએ ક્લાસિકી શાયરી ઉપરાંત સાધારણ શબ્દોમાં ઢળી સામાન્ય માણસની જીંદગીને પણ સુર આપ્યા.
– ‘અબ મે રાશન કી દુકાન મેં નજર આતા હુ’, ‘મે રોયા પરદેશ મે’, ‘મા સુનાઓ મુજે વો કહાની’ જેવી રચનાઓએ ગઝલના ચાહકોને પણ પોતાની તરફ ખેચ્યા.
– ગઝલના બાદશાહ કહેનારા જગજીત સિંહનું 10 ઓક્ટોબર 2011ની સવારે 8 વાગે મૃત્યુ થયુ.

સૌજન્ય- ગુજરાતી વેબ દુનિયા.કોમ

સ્વ. જગજીતસિંહની જીવન ઝરમર ,એમનાં આલ્બમ , એમને મળેલા વિવિધ  એવોર્ડ વિગેરે ની અંગ્રેજીમાં વિસ્તૃત માહિતી વાંચવા માટે વિકિપીડીયાની નીચેની લીંક પર ક્લિક કરો.

https://en.wikipedia.org/wiki/Jagjit_Singh

પાંચ દશકામાં ફેલાયેલી એમની ગઝલ ગાયક તરીકેની કારકિર્દી દરમ્યાન સ્વ. જગજીતસિંહ એમનાં ૮૦ કરતાં વધુ આલ્બમો દ્વારા શ્રોતાઓના દિલો દિમાગમાં ગઝલ કિંગ તરીકે છવાઈ ગયા હતા.

એમના જેવાં જ એમનાં જાણીતાં ગઝલ ગાયિકા ધર્મ પત્ની ચિત્રા સિંહ સાથે આલ્બમો ઉપરાંત ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ ના દશકા દરમ્યાન ઘણી હિન્દી ફિલ્મોમાં ગીત અને સંગીત દ્વારા બન્ને જાણીતાં બન્યાં હતાં .

ભારતના ભૂત પૂર્વ વડા પ્રધાન શ્રી અટલ બિહારી બાજપાઈ એક વિચક્ષણ રાજકીય નેતા હોવા ઉપરાંત એમના રાજકારણના શિષ્ય શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની જેમ એક સારા કવિ પણ છે એ ઘણા ઓછા લોકો જાણતા હશે. સ્વ. જગજીતસિંહ નાં બે આલ્બમો Nayi Disha (1999) અને Samvedna (2002) માં એમણે અટલજી લિખિત કાવ્યો કમ્પોઝ કર્યા છે અને એમના મધુર સ્વરે ગાયાં પણ છે.

આવું એક અટલજી લિખિત જાણીતું ગીત આ રહ્યું.

क्या खोया, क्या पाया जग में

मिलते और बिछुड़ते मग में

मुझे किसी से नहीं शिकायत

यद्यपि छला गया पग-पग में

एक दृष्टि बीती पर डालें,

यादों की पोटली टटोलें!

पृथ्वी लाखों वर्ष पुरानी

जीवन एक अनन्त कहानी

पर तन की अपनी सीमाएँ

यद्यपि सौ शरदों की वाणी

इतना काफ़ी है अंतिम दस्तक पर,

खुद दरवाज़ा खोलें!

जन्म-मरण अविरत फेरा

जीवन बंजारों का डेरा

आज यहाँ, कल कहाँ कूच है

कौन जानता किधर सवेरा

अंधियारा आकाश असीमित,

प्राणों के पंखों को तौलें!

अपने ही मन से कुछ बोलें!

— अटल बिहारी वाजपेयी

જગજીતજીએ ગાયેલ આ ભાવવાહી ગીતને નીચેના યુ-ટ્યુબ વિડીયોમાં માણો .

Song: Kya Khoya Kya Paya
Singer: Jagjit Singh-Album : Samvedna
Music Director: Jagjit Singh
Lyricist: Atal Bihari Vajpayee
Preface by: Amitabh Bachchan
Starring : Shahrukh Khan

સ્વ. જગજીતસિંહ ની શ્રોતાઓની એક ખુબ પ્રિય ગઝલ ,એમના ચિત્ર સાથે …

Jagjitsinh Gazal

સિડની ,ઓસ્ટ્રેલીયા માં એમના એક લાઈવ પ્રોગ્રામમાં જગજીતજીને આ ગઝલ ગાતા એમના સંગીત સાથે નિહાળો અને સાંભળો.

Hothon Se Chhoo Lo Tum | Ghazal Video Song | Live In Sydney | Jagjit Singh

નીચેના વિડીયોમાં પંડિત જશરાજ, અનુપ જલોટા, શાન, કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિ, સોનું નિગમ જેવા ફિલ્મી અને સંગીત વિશ્વના પ્રખ્યાત ગાયકો, સંગીતકારોએ સ્વ. જગજીતસિંહ સાથેનાં એમનાં સંસ્મરણો એક રંગા રંગ કાર્યક્રમ Yaadon Ka Safar માં રજુ કરી એમને સુંદર અંજલિ આપી છે. આ કાર્યક્રમમાં જગજીતસિંહ નાં પત્ની ચિત્રાસિંહ અને કુટુંબીજનો પણ હાજર હતાં .

Show dedicated to the late Jagjit Singh with performances by Shaan, Anup Jalota, Kavita Krisnamurti and Sonu Nigam among others.

Jagjit Singh… Yaadon Ka Safar

 

 ગઝલ સમ્રાટ સ્વર્ગીય જગજીતસિંહની પુણ્ય તિથીએ હાર્દિક શ્રધાંજલિ 

પ્રેમનો-મહિમા-ગાતા-રહેવુ …..ગઝલ ..આસિમ રાંદેરી

રંગીન ગઝલકાર તરીકે ખ્યાતિ પામેલા, સદાબહાર, દિલથી હંમેશા યુવાન રહેતા,

રોમૅન્ટિક અને રંગીન મિજાજના ગઝલકાર આસિમ

સાહેબને ચાલો આજે યાદ કરીએ. એમને સાંભળીએ. 

તેઓ જીવનભર તેમની ગઝલ લીલામાં યુવાન હૈયાઓને તરબોળ કરતા રહ્યા.

૧૦૪ વર્ષની ઊંમરે ૦૫-૦૨-૨૦૦૯ ના રોજ રાંદેર, સુરત મુકામે એમણે એમની “લીલા”

સંકેલી લીધી હતી  . 

નીચેના વિડીયોમાં વયોવૃદ્ધ આસિમ રાંદેરીને એમના જ મુખે એમની ગઝલ સાંભળો . 

પ્રેમનો મહિમા ગાતા રહેવું જ્યાં લગી “આસિમ” શ્વાસના અટકે …

ગઝલ ..અને  કાવ્ય પઠન …આસિમ રાંદેરી

પ્રેમનો મહિમા ગાતા રહેવું જ્યાં લગી “આસિમ” શ્વાસના અટકે …ગઝલ ..આસિમ રાંદેરી

રૂપ સિતમથી લેશ ના અટકે

પ્રેમ ભલેને માથુ પટકે

પ્રેમ નગરના ન્યાય નિરાળા

નિર્દોષો પણ ફાંસી લટકે

બચપણ, યૌવન, વૃદ્ધાવસ્થા

જીવન પણ છે કટકે કટકે

એ જ મુસાફર જગમાં સાચો

જેની પાછળ મંઝિલ ભટકે

દીપ પતંગને કોઈ ના રોકે

પ્રીત અમારી સહુને ખટકે

રૂપના ફંદા ડગલે ડગલે

દિલ-પંખેરુ ક્યાંથી છટકે

નજરોના આવેશને રોકો

તૂટી જશે દિલ એક જ ઝટકે

નજરોના આવેશને રોકો

તૂટી જશે દિલ એક જ ઝટકે

ઊંઘ અમારી વેરણ થઈ છે

નેણ અભાગી ક્યાંથી મટકે

એ ઝૂલ્ફો ને એના જાદૂ

એક એક લટમાં સો દિલ અટકે

એની ઝુલ્ફો માનસરોવર

મોતી ટપકે જ્યારે ઝટકે

પ્રેમનો મહિમા ગાતા રહેવું

જ્યાં લગી “આસિમ” શ્વાસના અટકે

મુઝ પર હજી યે મારો ખુદા મહેરબાન છે

છે એ જ રંગ, એ જ છટા, એ જ શાન છે

 

સૌજન્ય-આભાર –  શ્રી કિશોર પટેલ ..શબ્દ  સેતુ , ટોરંટો ,કેનેડા