વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ચિંતન લેખો

1297 – ભારતની અવકાશી સફળતા અમેરિકાને દુખે છે પેટ, કૂટે છે માથું …હેન્રી શાસ્ત્રી

હાય! હાય! ભારતે આ શું કર્યું? ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે ઉપર ગગનમાં જે અવકાશી કચરો જમા થઇ ગયો છે એને કારણે વીસેક વર્ષથી અવકાશમાં ભ્રમણ કરી રહેલા ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સામે ખતરો ઊભો થયો છે. જન હિતાર્થે અવકાશમાં સંશોધન કરતી અમેરિકન એજન્સી નૅશનલ ઍરોનૉટિક્સ ઍન્ડ સ્પેસ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન – નાસા (ગઅજઅ) દ્વારા આવા મતલબનો કાળો કકળાટ કરવામાં આવ્યો છે. રોકકળ કરવામાં આવી છે. નાસાના ચીફ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેટર જિમ બ્રિડેન્સ્ટાઇને અકારણ હૈયાવરાળ ઠાલવતા જણાવ્યું છે કે ‘આ અત્યંત અઘટિત અને નુકસાન કરી શકે એવું પગલું છે. ભારત દ્વારા ઉપગ્રહ તોડી પડવાને કારણે સ્પેસમાં જે કંઇ ભંગાર-કાટમાળ જમા થયો છે એનાથી ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશનને નુકસાન થઈ શકે છે.’ આ સિવાય પણ કેટલાક મુદ્દા ફરિયાદ સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતે જાણે માનવહિત વિરુદ્ધનું પગલું ભર્યું હોય એવી છાપ ઉપસાવવાનો આ પ્રયત્ન પ્રથમ દૃષ્ટિએ લાગે છે.

હકીકત તો એ છે કે યુએસ, રશિયા અને ચીન પછી એન્ટિ-મિસાઈલ સામર્થ્ય ધરાવતા દેશ તરીકે ચોથા દેશ તરીકે ભારતનું નામ જોડાતા અમેરિકાને પેટમાં દુખ્યું છે. જો આ ધોરણે પ્રગતિ ચાલુ રહી તો એક દિવસ ભારત અવકાશી સંશોધનમાં પોતાના કરતા આગળ નીકળી જશે એવો કલ્પિત ભય અમેરિકાને સતાવતો હોય તો એની નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. ગઈકાલનું છોકરું પોતાની હારોહાર બેસે એ મહાસત્તાનો ઈજારો ધરાવતું રાષ્ટ્ર કઈ રીતે સહન કરી શકે? આ પ્રકારની મનોદશાને પગલે મગરનાં આંસુ સારવામાં આવ્યા છે.

‘વાંધો લેવા ખાતર લેવામાં આવ્યો છે,’ એમ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અને આક્રોશભર્યા અવાજમાં નહેરુ પ્લેનેટેરિયમના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર અને અવકાશ વિજ્ઞાનના સમર્થ અને ઊંડા અભ્યાસુ ડૉક્ટર જે. જે. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ સાથેની વાતચીતમાં જણાવે છે. પોતાની દલીલના સમર્થનમાં તેઓ આગળ કહે છે કે ‘છેક ૧૯૬૭થી અવકાશમાં કાટમાળ-કચરો ફેંકાતા આવ્યા છે. પચાસથી વધુ વર્ષથી ચાલી આવતી આ પ્રવૃત્તિ સામે કોઈને વિશિષ્ટ રીતે ટાંકીને ફરિયાદ થઇ હોવાનું સ્મૃતિમાં નથી. સાચું કહું તો આપણી આ સિદ્ધિથી અમેરિકાના પેટમાં તેલ રેડાયું છે. એને ઈર્ષા થઇ છે આપણી પ્રગતિથી અને એટલે આ હૈયાવરાળ કાઢી છે. હકીકતમાં આપણી ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે જે પણ કાટમાળ-કચરો અવકાશમાં જમા થયો હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે એ માત્ર રજકણ જેવો છે. એનાથી કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થશે એવો ભય કે ચિંતા રાખવાની જરૂર જ નથી.’ વૈજ્ઞાનિક મિજાજ અને સમજણ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી શકવાની તાકાત ધરાવે છે. રાવળ સાહેબની દલીલમાં એ તાકાત છે અને એના પરથી નાસાના આંસુ એ મગરના આંસુ છે એ વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ થાય છે.

અલબત્ત અવકાશમાં તરી રહેલો ભંગાર કે કાટમાળ સાવ નિર્દોષ છે એવું સાબિત કરવાનો કોઈ પ્રયાસ નથી કરવો. કાટમાળ એટલે કાટમાળ અને એ તકલીફ આપી શકે. અહીં વાત કરવી છે ભારત સામેની ફરિયાદની. ગયા વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં અવકાશી ભ્રમણકક્ષામાં રહેલાં સાધનો અને કાટમાળ વિષે અભ્યાસ કરીને એક વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. એ અહેવાલની શરૂઆતની જ નોંધમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ‘આશરે ૪૫૦૦ ઉપગ્રહો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં હોવા ઉપરાંત ૧૪૦૦૦ જૂના રૉકેટના પાર્ટસ્ તેમ જ બીજી કેટલીક વસ્તુઓ અવકાશી કાટમાળ – ભંગાર (જઙઅઈઊ ઉંઞગઊં) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.’ ઓકે, મહત્ત્વનોે મુદ્દો હવે આવે છે. આગળની લાઈનમાં જણાવાયું છે કે ‘અવકાશમાં સૌથી વધુ કચરો યુએસનો છે. ત્યારબાદ વારો આવે છે રશિયા અને ચીનનો. ભારત છઠ્ઠા ક્રમે આવે છે.’ કોઈ તારણ બાંધવાની ઉતાવળ કરતા આગળની વિગતો ધ્યાનથી વાંચો, વિચારો, સમજો અને પછી તમારું પોતાનું તારણ કાઢવાની છૂટ છે. પ્રથમ નજરે કચરો ધરાવવામાં ભારત ઘણું ઉપલા ક્રમે છે એવી છાપ પડે છે. આ છઠ્ઠો નંબર કેવો ભ્રામક છે એ દર્શાવવું છે. ૨૦૧૮ના એ અહેવાલમાં સ્પેસમાં કયા દેશના કેટલા પ્રવૃત્ત ઉપગ્રહો, રોકેટ બૉડી અને કાટમાળ-ભંગાર છે એનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

અવકાશી કાટમાળમાં ૩૯૯૯ ટુકડાઓ સાથે યુએસ નંબર વનના સ્થાને બિરાજમાન છે. ૩૯૬૧ સાથે રશિયા બીજા નંબરે અને ૩૪૭૫ સાથે ચીન ત્રીજા નંબરે છે. જેટલી મોટી સત્તા- મહાસત્તા- એટલો મોટો કાટમાળ, હેં ને! હવે આને સરખાવો ભારતના આંકડા સાથે. કાટમાળના માત્ર ૧૦૦ ટુકડા સાથે ભારત છઠ્ઠા ક્રમે છે. આ ક્રમ કેવો ભ્રામક છે એનો ખ્યાલ આવી ગયો ને. સૌથી વધુ કાટમાળ ધરાવતી ત્રણ મહાસત્તાઓ આપણા કરતા ૧૦૦ ગણો કરતાં વધુ કાટમાળ અવકાશમાં ધરાવે છે. શું એનાથી કોઈ ખતરો નથી નાસાને કે બીજા કોઈને? આ તો ‘યહૂદી’ ફિલ્મના સોહરાબ મોદીના ડાયલૉગ જેવું થયું: તુમ્હારા ખૂન હૈ ખૂન ઔર હમારા ખૂન પાની હૈ? આના પરથી એક વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે કે અવકાશમાં સૌથી વધુ ગંદવાડ ધરાવતા દેશનો ઇલકાબ યુએસએના ફાળે જાય છે. ચીન કચરો કરવામાં વીસમી સદીના અંત સુધી પાછળ હતું. એકવીસમી સદીના પ્રારંભમાં તેણે હરણફાળ ભરી છે. સૌપ્રથમ ૨૦૦૭માં એના દ્વારા પણ ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારે તેણે પણ પોતાનો એક ઉપગ્રહ તોડી પાડતા કાટમાળના ૨૩૦૦ ટુકડા અવકાશમાં તરવા લાગ્યા હતા. એની સાથેનો સંપર્ક તૂટી જવાને કારણે ગયા વર્ષે એટલે કે ૨૦૧૮ના એપ્રિલ મહિનામાં તેનું સ્પેસ સ્ટેશન તિઆન્ગઓન્ગ -૧ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ્યું હતું અને એનો કાટમાળ પ્રશાંત મહાસાગરના વિસ્તારમાં અવકાશમાં જ બળીને નાશ પામ્યો હોવાના અહેવાલ આવ્યા હતા.

વધુ અભ્યાસપૂર્ણ માહિતી આપતા ડૉ. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ને જણાવે છે કે ‘અમેરિકા અને ચીનનો કાટમાળ કદમાં ઘણો મોટો હોય છે અને કેટલોક તો આજની તારીખમાં પણ ભ્રમણકક્ષામાં છે. આપણે જે પરીક્ષણ કર્યું છે એને કારણે થયેલા ટુક્ડાઓમાંના મોટા ભાગના તો છએક ઇંચના માંડ છે. આવા ટુકડા તો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં આવે એ પહેલા જ સળગી જાય અને જો કોઈ ભંગાર બચી જાય તો એ સમુદ્રમાં પડીને નાશ પામે. યુએસનું સ્પેસ શટલ તૂટી પડ્યું ત્યારે કલ્પના ચાવલાના શરીરના કેટલાક ટુકડા સમુદ્રમાંથી હાથ લાગ્યા હતા, પણ એ પૃથ્વીની એકદમ નિકટ આવ્યું ત્યારે તૂટી પડ્યું હતું. ભારતનું પરીક્ષણ તો ઘણી ઊંચાઈએ કરવામાં આવ્યું છે. લેવા ખાતર લેવામાં આવેલા વાંધાની આપણે તો અવગણના જ કરવી જોઈએ.’

વાત એકદમ સ્પષ્ટ છે. જે વિષયમાં વર્ષો સુધી આધિપત્ય જમાવ્યું હોય, એમાં સર્વોત્તમ હોવાની ભાવના કેળવાઈ હોય એ વિષયમાં જેને ગઈકાલના છોકરાનું લેબલ ચીપકાવ્યું હોય એ જો પ્રગતિના એંધાણ આપે તો એને કારણે પેટમાં ચૂંક આવે , ઈર્ષાથી હૈયું બળે એ માનવસ્વભાવ છે. નાસાની ફરિયાદમાં આવું જ થઇ રહ્યું હોવાનો ખ્યાલ આવે છે. અલબત્ત અવનારો સમય જ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી સાબિત કરી દેશે, કેમ બરોબર ને?

કાટમાળનો કકળાટ

સ્પેસમાં ટહેલવાની ઇચ્છા તો માણસને વર્ષોથી થતી આવી છે. જોકે, માનવ દ્વારા અવકાશી આંટાફેરા ૧૯૬૦ના દાયકામાં શરૂ થયા હોવાનું કહેવાય છે. ૧૯૬૭ના ઑગસ્ટ મહિનામાં પૂર્વ આફ્રિકાના દેશ સુદાનના કુટુમ શહેરમાં ૮૦ કિલોમીટર દૂરના વિસ્તારમાં સૌથી પહેલો અવકાશી કાટમાળ મળ્યો હોવાની નોંધ છે. ત્રણ ટન વજનનો એ ઉપગ્રહ એલ્યુમિનિયમ જેવી કોઇ ધાતુનો બનેલો હોવાની ધારણા એ સમયે બાંધવામાં આવી હતી. ૧૯૬૭ના એપ્રિલ મહિનામાં જ સોવિયેત સંઘનું અવકાશયાન સોયુઝ ૧ તૂટી પડ્યું હતું. અલબત્ત એ સમયની સોવિયેત વિચારસરણી અનુસાર એના અકસ્માતની વિગતો વર્ષો સુધી ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. ગણાં વર્ષો પછી એની તસવીર અને કેટલીક વિગતો બહાર આવી હતી ખરી.

અવકાશી કાટમાળ વિશે કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ બહાર પાડવામાં આવી છે. લો-અર્થ ઑરબિટ (૨૦૦૦ કિલોમીટર અથવા એના કરતાં ઓછી ઊંચાઇ) પર ભ્રમણ કરતા સ્પેસક્રાફ્ટનું મિશન પૂરું થતાની સાથે એને ભ્રમણકક્ષામાંથી દૂર કરી દેવું જોઇએ એવી ભલામણ એ માર્ગદર્શિકામાં કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં ૬૦ ટકા કામ જ આ દિશામાં કરવામાં આવ્યું છે. આવા નિયમો હોવા છતાં અવકાશી કાટમાળ વિશે વધુ કંઇક નક્કર થાય એ જરૂરી છે. અલબત્ત સ્પેસની સાફસૂફી અત્યંત ખર્ચાળ હોવાને કારણે વિવિધ દેશની સરકારો એ કરવા વિશે બહુ ઉત્સાહિત નથી હોતી. એક અહેવાલ પ્રમાણે ૩૦૦૦ મૃતપ્રાય સૅટેલાઇટ ભ્રમણકક્ષામાં છે જેના વિશે ઉચિત પગલાં ભરવામાં આવે એ જરૂરી છે.

Source-
http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShowA.aspx?sNo=493678

1276 – બાપ રે, 200 વર્ષ જીવવાનું શક્ય બનશે!…… કવર સ્ટોરી..અગસ્ત્ય પુજારા.

સૌજન્ય.. મુંબઈ સમાચાર ..

બાપ રે, 200 વર્ષ જીવવાનું શક્ય બનશે!..કવર સ્ટોરી … અગસ્ત્ય પુજારા.

સમગ્ર વિશ્વમાં અત્યારે વૈજ્ઞાનિકો એ બાબત પર સંશોધન કરી રહ્યા છે કે મનુષ્ય તેની વૃદ્ધાવસ્થાને ટાળી શકે અને 100થી વધારે એટલે કે કદાચ 200 વર્ષ પણ જીવી શકે! આ સંશોધનમાં ભારત પણ પાછળ નથી.

M.S. PUJARA

તમને જાણીને આશ્ર્ચર્ય થશે કે શું મનુષ્ય 200 વર્ષ જીવી શકે? પણ હા, એવું કદાચ થોડાક વર્ષો પછી બની પણ શકે, કારણ કે અત્યારે ભારત સહિત દુનિયાભરના વૈજ્ઞાનિકો તેના પર સંશોધન કરી રહ્યા છે કે માણસ વધારે જીવી શકે અને પોતાની વૃદ્ધાવસ્થાને ટાળી શકે. આપણા શરીરમાં રહેલા માઇક્રોબાયોમ (નાના કિટાણુ, બેક્ટેરિયા, ફફૂદ કે વાયરસ) આપણા સ્વાસ્થ્ય પર બહુ અસર કરે છે. આ માઇક્રોબાયોમજ બીમારીઓનું કારણ બને છે. આમ છતાંય આ માઇક્રોબાયોમ સ્વસ્થ રહેવા માટે પણ જરૂરી છે. એક અહેવાલ પ્રમાણે અમેરિકાની બલજર કોલેજ ઓફ મેડિસિનના પ્રોફેસર મેંગ વાગ આ માઇક્રોબાયોમની મદદથી બુઢાપાને રોકવા પર સંશોધન કરી રહ્યાં છે. તેના માટે શરૂઆતમાં તેમણે ખાસ પ્રકારના એવા કીડાઓની પસંદગી કરી, જેની ઉંમર બહુ ઓછી હોય છે. તેમણે આ કીડાઓની આડમાં પોષાતા બેક્ટેરિયાને બીજા પ્રકારના કીડાઓમાં નાંખી દીધા. તે પછી જે કીડાઓ ત્રણ સપ્તાહમાં મરી જવા જોઇતા હતા, તે આ બેક્ટેરિયાની મદદથી જીવતા હતા એટલું જ નહીં, પણ તે એકદમ સ્વસ્થ પણ હતા. હવેપ્રોફેસર મેંગ વાગ આ જ સંશોધન ઉંદરો પર કરી રહ્યા છે. જો ઉંદરો પર પણ આ સંશોધન સફળ રહ્યું તો આ બેક્ટેરિયાની મદદથી એવી ગોળિયો બનાવવામાં આવી શકે છે કે જેના પ્રયોગથી માણસની ઉંમર 100થી 200 વર્ષ સુધીની થઇ શકે છે.

ઉંમર વધારવા માટેના પ્રયોગો

વિશ્ર્વમાં કોઇ મનુષ્ય એવો નથી જેનું મૃત્યુ ન થાય કે તેને બુઢાપો ન આવે. સિવાય કે યુવાનીમાં કે પ્રૌઢાવસ્થામાં તેનું મૃત્યુ થાય. દરેકના જીવનમાં વૃદ્ધાવસ્થાનો તબક્કો આવવો નિશ્ર્ચિત છે. ખાસ વાત એ છે કે કોઇ પણ મનુષ્યને આ તબક્કો જીવવો નથી ગમતો. બુઢાપામાં લોકો શારીરિક રીતે બહુ કમજોર થઇ જતા હોય છે અને બીજા પર નિર્ભર થઇ જતા હોય છે. આવું જીવન કોઇ મનુષ્ય જીવવા નથી માગતું. આથી જ મનુષ્યને બદલે હવે રોબોટ કામ કરતા થઇ ગયા છે તેવી ઘણી શોધો કર્યા પછી પૂરી દુનિયાના વૈજ્ઞાનિકો હવે મનુષ્ય પોતાને લાંબો સમય યુવાન રાખી શકે તેના પર ઘણું બધું સંશોધન કરી રહ્યા છે. જો તેમને આ સંશોધનમાં સફળતા મળે તો એવું ભવિષ્ય જોવા મળશે જ્યારે લોકો તેમની વૃદ્ધાવસ્થાને ટાળી શકશે. લો બોલો, છે ને આનંદ વિભોર થવાની વાત?

વિશ્ર્વમાં રોજ એક લાખ મૃત્યુ થાય છે

એક અહેવાલ પ્રમાણે વૃદ્ધાવસ્થામાં કેન્સર, અલ્જાઇમર, હાડકાંની વિવિધ બીમારીઓ અને અંગોના ખરાબ થવાના કારણથી દુનિયાભરમાં પ્રતિદિવસ લગભગ એક લાખ લોકોના મોત થઇ જાય છે. એ જ કારણે બુઢાપાને રોકવા માટે ભારત સહિત દુનિયાભરના વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો શોધ કરી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીના સંશોધનમાં એટલું જાણવા મળ્યું છે કે બુઢાપાને રોકવા માટે કેટલાક ખાસ પ્રકારના કીડાઓ એને થ્રીડી પ્રિન્ટેડ ઑર્ગન્સ (આર્ટિફિશિયલ એન્ડ પોર્ટેબલ ઓર્ગન્સ)ની મુખ્ય ભૂમિકા હોઇ શકે છે.

મૃત્યુ વિશે વિજ્ઞાનીઓનો મત

મૃત્યુ અંગે વિજ્ઞાનીઓનો એક જ મત છે. તેમનો સ્પષ્ટ મત છે કે મૃત્યુને ટાળી શકાય નહી. જીવનને લંબાવવા પર સંશોધન થઇ શકે છે, પણ મૃત્યુને ટાળીને અમર બનવાની કલ્પના પણ કરી શકાય નહીં. એવામાં આ બધી શોધોનો મુખ્ય ઉદૃેશ એ છે કે જિંદગી ભલે જેટલી લાંબી કેમ ન હોય પણ તે સ્વસ્થ અને ખુશહાલ હોવી જોઇએ.

બુઢાપોમાણસને કેમ કમજોર કરી દે છે?

ચિકિત્સકોના જણાવ્યા અનુસાર એક ખાસ ઉંમર સુધી શરીરમાં કોશિકાઓ બનવાનો સિલસિલો ચાલતો રહે છે. ઉંમર વધવાથી કોશિકાઓને બનવાનો એ સિલસિલો ધીમો પડી જાય છે. એવામાં શરીરમાં બેકાર કોશિકાઓ એકત્ર થવા લાગે છે, જે બુઢાપાનું કારણ બને છે. ચિકિત્સકો એવું પણ કહે છે કે વધારે બીમાર રહેનાર લોકોને બુઢાપો જલદી આવી જાય છે.

કોશિકાઓને સ્વસ્થ રાખવા માટે સંશોધન

આથી કેટલાક દેશોમાં એવા રસાયણોની શોધ ચાલી રહી છે જેની મદદથી વૃદ્ધ થઇ રહેલી મનુષ્યની કોશિકાઓને ફરીથી જવાન કરી શકાય. તે સાથે જ હયાત કોશિકાઓને લાંબા સમય સુધી બુઢી થવાથી રોકી શકાય. તેનાથી માણસની ઉંમર બહુ લાંબી થઇ શકે છે. સાથે જ ઘણી બધી બીમારીઓથી પણ તેને નિપટાવી શકાય છે.

અત્યારે પણ મનુષ્યની ઉંમર બે ગણી વધી ગઇ છે

વિશ્ર્વભરમાં માણસની સરેરાશ ઉંમર 19મી સદી સુધી લગભગ 40 વર્ષ હતી. ઘણી બધી જટિલ બીમારીઓ પર કાબૂ મેળવ્યા પછી દુનિયાભરમાં માણસની ઉંમર વધી છે. પહેલા એવી ઘણી બીમારીઓ હતી, જેનો ઇલાજ થઇ શક્તો નહોતો. આથી મોટી સંખ્યામાં લોકોનું એ બીમારીઓને કારણે વહેલી ઉંમરમાં મૃત્યુ થઇ જતું હતું. ઉત્તરીય યુરોપના લોકોની સરેરાશ ઉંમર 80 વર્ષ સુધી પહોંચી ચૂકી છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર બહુ જલદી પૂરી દુનિયામાં માણસની સરેરાશ ઉંમર 80 વર્ષ સુધીની થઇ જશે. આ રીતે ભવિષ્યમાં માણસ બુઢાપાને લાંબો સમય સુધી ટાળવામાં સક્ષમ થઇ જશે, જેનાથી સરેરાશ ઉંમરમાં તેનો વધારો થશે.

દાંતોમાં છુપાયેલું છે લાંબી ઉંમરનું રહસ્ય

ચિકિત્સકોના જણાવ્યા અનુસાર સ્વસ્થ તબિયત અને લાંબી ઉંમરનું રહસ્ય દાંતોમાં છુપાયેલું છે. જો દાંત મજબૂત હોય તો તમે કોઇ પણ સારું ખાવાનું સરળતાથી ચાવીને ખાઇ શકો છો. સારું ખાવાનું ખાવાથી સેહત અને યાદશક્તિ લાંબા સમય સુધી સારી રહે છે. અત્યારે પણ લાંબી ઉંમર સુધી જીવનાર વડીલોના દાંત ઘણી ઉંમર સુધી મજબૂત રહે છે. ભવિષ્યમાં તેમાં વધારે સુધારો થવાની આશા છે. વર્તમાનમાં દુનિયાની સૌથી વૃદ્ધ મહિલા હોવાનો રેકોર્ડ ફ્રાંસની જ્યાલુઇ કાલમેન્ટના નામે છે. વર્ષ 1997માં જ્યારે તેનું મૃત્યુ થયું, ત્યારે તે 122 વર્ષની હતી. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર તેના પછીના 21 વર્ષમાં માણસને સ્વસ્થ રહેવા માટેની રીત-રસમોમાં ઘણો વિકાસ થઇ ગયો છે.

બુઢાપાને રોકવા માટે મદદરૂપ થશે આર્ટિફિશિયલ અંગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ

બુઢાપાને મહાત આપવા માટે કામ કરી રહેલા વૈજ્ઞાનિકોને રિસર્ચમાં એ જાણવા મળ્યું છે કે વૃદ્ધોના મૃત્યુનું એક મોટું કારણ એ પણ છે કે તેમના શરીરના નાજુક અંગો ખરાબ થઇ જાય છે. તેમાંહૃદય,લિવર અને કિડની જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ અંગો શામેલ હોય છે. અંગોને જેટલો લાંબો સમયસ્વસ્થ રાખી શકાય, તેટલો સમય સુધી સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત જીવન જીવી શકાય. તેમાં ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સૌથી સફળ કારણ બની શકે છે. પૂરા વિશ્ર્વમાં વૃદ્ધોની સંખ્યા બહુ વધારે અને અંગદાનકર્તાઓની સંખ્યા ઘણી ઓછી હોવાને કારણે તે બહુ જટિલ પ્રક્રિયા સાબિત થાય છે. દાનવીરો અને લેનાર વ્યક્તિના અંગો મેચ ન થાય તો તે વધુ પડકારરૂપ બની જાય છે.

ભારતમાં થઇ રહ્યું છે આનું મહત્વનું સંશોધન

આર્ટિફિશિયલ અને પોર્ટેબલ અંગ બનાવવાની દિશામાં ભારતના બાયોફિજિસ્ટ તુહિન ભૌમિક એક મહત્ત્વના સંશોધન પર કામ કરી રહ્યા છે. એક અહેવાલ પ્રમાણે તેમના મત અનુસાર દર્દીનું એમઆરઆઇ અને સિટી સ્કેન કરીને તેના અંગોના અંદરથી ચોક્કસ કદ જાણીને તે એમઆરઆઇ અને સિટી સ્કેનથી પ્રાપ્ત થયેલા ડેટાને કમ્પ્યુટરમાં ફીડ કરીને તે જ આકારના ખાસ થ્રીડી પ્રિંટિંગ દ્વારા અંગ બનાવી શકાય છે. તેના માટે થ્રીડી પ્રિંટિંગમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી શાહીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે પ્રોટીન અને દર્દીના શરીરની કોશિકાઓથી બનેલી હોય છે. તુહિન ભૌમિકનું માનવું છે કે એવામાં આ વાતનો અણસાર બહુ ઓછો આવે છેકે આ રીતે શાહીથી બનેલા થ્રીડી પ્રિન્ટેડ આર્ટિફિશિયલ અંગ દર્દીના શરીરમાં સાચી રીતે કામ ન કરે. આ શાહીના થ્રીડી પ્રિંટિંગમાં ઉપયોગ કરવા માટે તુહિન ભૌમિકે એક ખાસ પ્રકારનું સાધન બનાવ્યું છે.

આ સંશોધનથી 135 વર્ષનું થઇ શકે છે આયુષ્ય

તુહિન ભૌમિક અને તેમની ટીમ પહેલુંહ્યુમન લિવરબનાવી ચૂકી છે. હવે તેઓ પોર્ટેબલ મિનિએચર લિવર બનાવવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યા છે, જેની મદદથી દર્દી સ્વસ્થ માણસની જેમ ક્યાંય પણ આવી જઇ શકે છે. આગામી 10 વર્ષમાં તેમનો પ્રયાસ આ આર્ટિફિશિયલ લિવર બનાવવાનો છે, જેને દર્દીના શરીરમાં પ્રાકૃતિક લિવરની જેમ ફીટ કરી શકાશે. ભૌમિકનું અનુમાન છે કે તે જો આ લિવર બનાવવામાં સફળતા મેળવશે તો માણસની ઉંમર 135 વર્ષ સુધીની થઇ શકે છે.

સ્રોત..સૌજન્ય..

http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=456164

 

1268 ઉત્તરાયણ-મકરસક્રાંતિના પવિત્ર પર્વની શુભેચ્છાઓ ..

૧૪ મી જાન્યુઆરી, એટલે ઉત્તરાયણ-મકરસક્રાંતિનો દિવસ .

હિંદુ ધર્મમાં મકર સંક્રાંતિ –ઉત્તરાયણ નું ધાર્મિક મહત્વ તો છે જ પણ બધા હિન્દુ તહેવારોમાં ઉત્તરાયણનો તહેવાર કંઇક વિશેષ એ રીતે છે કે એ પતંગોત્સવ નો આનંદ લેવાનો પણ દિવસ છે.

આ પતંગોત્સવના પર્વમાં આબાલ-વૃદ્ધ સૌ કોઇ તેની ઉજવણીમાં ભાગ લેતા હોય છે. ખુલ્લા આકાશમાં મુક્ત મને પતંગ ચગાવી, ધીરે ધીરે ઢીલ છોડી, બીજા પતંગોની સ્પર્ધામાં પોતાની પતંગ બચાવવાની અને તે માટે અન્યની પતંગ કાપવાની ગળાકાપ હરીફાઇની મજા લેતા હોય છે.

અમેરિકા કે વિદેશોમાં જઈને વસેલા ભારતીય અને તેમાંય ખાસ કરીને ગુજરાતી યુવક-યુવતીઓને થેપલાં-ઢોકળાં, વતનની મીટ્ટી અને ગરબાની રમઝટ જેવી બીજી યાદો સાથે જો કશુંક ખાસ યાદ આવતું હોય તો તે છે ઉત્તરાયણ અને પછીના દિવસોમાં વતનમાં વહેલી સવારથી માંડી સાંજ સુધી માણેલી પતંગ ચગાવવાની મજા .એ કાપ્યો…લપેટ ….લપેટ…ની ચિચિયારીઓ … ગાયનોની રમઝટ….

કહેવાય છે કે ઉત્તરાયણ તો અમદાવાદની જ .આવી મજા વિશ્વમાં બીજે કયાંય જોવા મળે નહીં.

ચિત્રલેખાના સૌજન્યથી આ લીંક પર ક્લિક કરીને ઉત્તરાયણના પવિત્ર પર્વની મહત્તા વિષે સરસ માહિતી આપતો સચિત્ર લેખ ઉત્તરાયણઃ માત્ર આનંદ નહી પરંતુ પૂણ્યનું ભાથું બાંધી લેવાનો અવસર”વાંચો.

હું અમદાવાદી છું. અમદાવાદમાં અમારા બે માળના શંકર સોસાયટીના બંગલાના ધાબે ચડી ખુલ્લા આકાશમાં મુક્ત મને પતંગ ચગાવી, ધીરે ધીરે ઢીલ છોડી, બીજા પતંગોની સ્પર્ધામાં પોતાની પતંગ બચાવવાની અને તે માટે અન્યની પતંગ કાપવાની ગળાકાપ હરીફાઇની એવી ઘણી ઉત્તરાયણના પર્વ ઉપર જે મજા કરેલી એ અહીં અમેરિકામાં ક્યાંથી લાવવી !

ઉત્તરાયણ પછી આવતો વાસી ઉત્તરાયણ એટલે ૧૫મી જાન્યુઆરી નો દિવસ એ મારો જન્મ દિવસ .આ બે દિવસોએ સગાં-સ્નેહીઓ સાથે ધાબા ઉપર ખુબ જ ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે,ઊંધિયું જલેબી,ચીકી ,બોર,જમરૂખ વી.આરોગી જન્મ દિવસ ઉજવાતો એની યાદો કેમ કરીને ભૂલાય.

અમદાવાદમાં પતંગ ચગાવવાની મજા  લેતા વિનોદ પટેલ (ફોટો..૨૦૦૮ જાન્યુ.  )

મકર સંક્રાંતિના દિવસોમાં આખું અમદાવાદ શહેર હરખના હિલોળે ચડ્યું હોય છે ! શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દર વરસે આંતર રાષ્ટ્રીય પતંગોત્સવ હરીફાઈની પ્રથા ચાલુ કરી છે એથી ગુજરાતની ઉત્તરાયણની મહત્તા હવે આંતરરાષ્ટ્રીય બની ગઈ છે.

સૌને મકર સંક્રાંતિના પર્વની અનેક શુભેચ્છાઓ

વિનોદ પટેલ

વિકિપીડિયા પર મકર સંક્રાંતિ વિષે સરસ માહિતી અહીં ક્લિક કરીને વાંચો.

1249- નુતન વર્ષાભિનંદન … નવા સંવત વર્ષ ૨૦૭૫માં લેવા જેવા શુભ સંકલ્પો

દિવાળી પર્વ – વાક બારસ,ધન તેરશ.કાળી ચૌદશ અને દિવાળી -ના દિવસોના ઉત્સાહી દિવસો પછી હિંદુ કેલેન્ડર પ્રમાણે વિક્રમ સંવત ૨૦૭૫ નું નવું વર્ષ શરુ થઇ ચુક્યું છે.

વિનોદ વિહારના સૌ વાચક મિત્રોને નુતન વર્ષાભીનંદન … સાલ મુબારક ..

આ સંદેશ સાથે …

નવા વર્ષ વિશેની મારી અછાંદસ કાવ્ય રચના ‘‘નવા વરસે ” નીચે પ્રસ્તુત છે.

એમાં નુતન વર્ષ વિશે મારા વિચારો રજુ કર્યા છે.

નવા વર્ષના શુભ સંકલ્પો.. મારો એક લેખ 

નવું વર્ષ આવે એટલે નવા વર્ષ માટે મનમાં સંકલ્પો લેવાનો એક સામાન્ય નિયમ થઇ ગયો છે,પછી ભલે એને થોડા સમય પછી જીવનના અન્ય પ્રશ્નો વચ્ચે ભૂલી જવાય.આમ છતાં નવા વર્ષે કેટલાક લેવા જેવા સંકલ્પો  મનમાં યાદ રાખીને વર્ષ દરમ્યાન એ પ્રમાણે અમલ કરવાનો પ્રયત્ન કરવામાં કશું ખોટું નથી.

આમ જોવા જઈએ તો નવા વર્ષમાં અને જુના વર્ષોમાં સમયની દ્રષ્ટીએ કોઈ ફેર નથી .નવું વર્ષ એ ફક્ત કેલેન્ડરની કમાલ છે.પરંતુ માણસને કૈક નવું નવું કરવાનું મૂળભૂત રીતે ગમે છે.

અગાઉ અમદાવાદના ગુજરાતી માસિક ” ધરતી” માં પ્રગટ મારો લેખ
” નવા વર્ષના શુભ સંકલ્પો” નીચે પ્રસ્તુત છે.

નવા વર્ષના શુભ સંકલ્પો — વિનોદ આર. પટેલ

 

એક પ્રાર્થના

Dr.Prakash Gujjar

મારી માતૃ સંસ્થા સર્વ વિદ્યાલય,કડીના સહાધ્યાયી મિત્ર ડો.પ્રકાશ ગજ્જર લિખિત નીચેની સુંદર પ્રાર્થનાથી નવા વર્ષની શરૂઆત કરીએ તો કેવું !

આધ્યાત્મિક ચિત્તવૃત્તિ ધરાવતા મારા આ મિત્રએ ઘણાં પ્રેરણાદાયી-Motivational –સાહિત્યનાં પુસ્તકો લખ્યાં છે.

”સર્વશક્તિમાન પરમાત્માની સર્વદર્શી આંખ સદા સર્વદા મારી સંભાળ રાખી રહી છે ને મારા ઉપર સતત અમીવર્ષા કરી રહી છે. એનો પરમ શક્તિશાળી હાથ – જે બ્રહ્માંડના કોઈ પણ ખૂણે પહોઁચીને ગમે તે કાર્ય સાવ સરળતાથી કરી શકે છે તે – મારી પાસે છે, ઉપર છે, નીચે છે, આસપાસ છે. એ સતત મારૂં રક્ષણ કરે છે. પછી ચિઁતાની શી જરૂર?

હું સાવ નચિઁત છું, સુરક્ષિત છું, પ્રભુની શક્તિથી પ્રેરાયેલો છું.હે પ્રભુ! જે ઘટનાઓ બનવાની છે તે સહન કરવાની શક્તિ આપો. દુઃખોમાં અડગ રહીએ, ગુસ્સો આવે ત્યારે શાંત રહીએ અને ભાગ્યના ભયંકર પલટા સાથે આસમાની-સુલતાની થઈ જાય ત્યારે છેક મૃત્યુના દ્વાર સુધી પણ પરસ્પરને વફાદાર અને પ્રેમભર્યા રહીએ એવો અનુગ્રહ કરો.”

પારસ-પ્રાર્થના, જનકલ્યાણ, જુલાઈ ૧૯૯૫, પૃ. ૩૩

 

ગુજરાતી સુવિચારો 

નીચેના વિડીયોમાં રજુ કરેલ ઉત્તમ ગુજરાતી સુવિચારો  આપને જરૂર ગમશે.

BEST GUJARATI QUOTES | GUJARATI SUVICHAR

1229 -૮૯ વર્ષના એક આજીવન વિદ્યાર્થીની પ્રેરક કથા

 પરીક્ષા આપવામાં મગ્ન ૮૯ વર્ષના વિદ્યાર્થી શરણાબસવરાજ બીસારાહલ્લીની એક તસ્વીર 

“ जीना इसीका नाम है !”

કર્ણાટકના પુર્વ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને નિવૃત શિક્ષક શરણાબસવરાજ બીસારાહલ્લી (Sharanabasavaraj Bisarahalli)પાસે કાયદાની તેમજ અન્ય બે વિષયો એમ ત્રણ વિષયોની માસ્ટર્સ ડીગ્રીઓ છે !

હાલ,૮૯ વરસની વયે શરણાબસવરાજ કન્નડ સાહિત્ય પર પીએચડી ડિગ્રી મેળવવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે,આ અગાઉ પીએચડી માટેની પ્રવેશપરીક્ષામાં ૫૫% આવવાથી બસવરાજને પ્રવેશ મળ્યો નહતો પણ તેઓએ બીજી વખત પરીક્ષા આપીને જરુરી ૬૬% ઉપરાંત માર્ક મેળવી લીધા છે !છ સંતાનોના પિતા શરણાબસવરાજ પી.એચ.ડી. ની પરીક્ષા આપતા કદાચ પ્રથમ વિદ્યાર્થી હશે.

ગાંધીજીના જીવન કાર્યોથી પ્રભાવિત હોવાથી શરણાબસવરાજે તેમના ગામ કોપ્પલની શાળામાં નોકરી સ્વીકારી સાદગીપુર્ણ જીવન જીવી પોતાની માતા રાછમ્માની સલાહ પાર પાડવાનું ધ્યેય રાખ્યું હતું !

શાળાની નોકરીની ફુરસદ વખતે તેઓએ જુદાંજુદાં વિષયો પર ૧૫ જેટલા પુસ્તકો પણ લખ્યા હતા તેમજ જુદી જુદી માસ્ટર્સ ડિગ્રીની પરીક્ષાઓ સફળતાથી પાર પાડી હતી !

તેઓએ તેમના દરેક વિધાર્થીને ઉત્તમ શિક્ષણ સાથે જીવન જીવવાની સરસ કેળવણી પણ આપી હતી !

શરણાબસવરાજને શિક્ષક તેમજ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીનું જે પેન્શન મળે છે એ તેઓ સામાજીક કામ, કોઈ વિદ્યાર્થી કે કોઈ જરુરિયાતમંદને દાન કરી દે છે !

પોતાની આ ડીગ્રીઓ મેળવવાની ઘેલછાનું રહસ્ય જણાવતા શરણાબસવરાજ કહે છે કે મારા પિતા ઉચ્ચ શિક્ષણના વિરોધી હતા પરંતુ મારી માતા રાછમ્મા મને સલાહ આપતી કે જીવનમાં જેટલું શિક્ષણ મેળવાય તેટલું મેળવતા રહેવું !તેઓએ એમનાં છ સંતાનોને સારું શિક્ષણ પૂરું પાડ્યું હતું.પી.એચ.ડી. નું પતે એ પછી પણ ‘Vachana Sahitya’ ના વિષયમાં આગળ અભ્યાસ કરવાની તેઓ નેમ રાખે છે.આમ તેઓ આજીવન વિદ્યાર્થી તરીકેનું જીવન જીવી રહ્યા છે.

૮૯ વરસની જૈફ વયે પણ એમની માતાએ બાળપણમાં આપેલી સલાહનું સતત પાલન કરતા આવ્યા છે. આજીવન વિદ્યાર્થી શરણાબસવરાજનું આ પ્રેરક જીવન કથન વાંચી સૌ વાચકોના મનમાં થશે કે –

“ जीना इसीका नाम है !”

સાભાર -શ્રી પ્રવીણ પટેલ , મોતીચારોમાથી 

શરણાબસવરાજની આ પ્રેરણાત્મક કથા અંગ્રેજીમાં વિગતે વાંચવા માટે નીચેની લીંક પર ક્લિક કરો.
https://www.thenewsminute.com/article/89-yr-old-freedom-fighter-karnataka-signs-phd-88012

1220 -માણસના દુઃખનું કારણ પોતાનાઓનો મોહ છે … મોહમ્મદ માંકડ

માણસના દુઃખનું કારણ પોતાનાઓનો મોહ છે …. 

કેલિડોસ્કોપ – મોહમ્મદ માંકડ

જીવનની ઘટમાળ એવી વિચિત્ર છે કે માણસ પારકાંથી જેટલો દુઃખી થાય છે એના કરતાં અનેક ગણો વધારે પોતાનાંઓથી દુઃખી થાય છે. આમ છતાં પોતાનાંઓ તરફનો પક્ષપાત એ છોડી શકતો નથી. 

એક યુવાન અધિકારીના દીકરાને આ વર્ષે જ સ્કૂલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. અધિકારી વિશે એમ કહેવાય છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ એમના ઘરે જાય એટલે એમનાં પત્ની અને તેઓ પોતે બંને જણાં એમના બાબાની વાતમાં જ પ્રવૃત્ત થઈ જાય છે અને મૂળ કામ હોય એની વાત તો બાજુમાં જ રહી જાય છે. 

બાબો વેકેશનમાં જ એબીસીડી શીખી ગયેલો. સ્કૂલમાં ટીચર બધું બાબાને જ પૂછે. બાબો મિકી-માઉસની કાર્ટૂન ફિલ્મ જુએ છે અને બધું જ યાદ રાખે છે. એવડા હતા ત્યારે આપણને તો ક્યાં કશી ગતાગમ જ પડતી! 

ચા-પાણી થાય છે, પરંતુ બાબા પ્રકરણ પૂરૂ થતું નથી. વળી, એકાદ નાનકડું અંગ્રેજી કાવ્ય બાબો એના ગરબડિયા ઉચ્ચારોમાં ગાય છે. ગરબડિયા અને નહીં સમજી શકાતા શબ્દોની સ્પષ્ટતા દંપતીમાંથી કોઈ એક કરે છે. બાબા જેવી સચોટ મેમરી કોઈની નથી એવું અનેક વાર નક્કી થયા પછી પણ ભાગ્યે જ બીજી કોઈ વાત થઈ શકે છે. ગમે તેવી ગંભીર કે અગત્યની વાતમાં બાબો કે બાબાની વાત ગમે ત્યારે દાખલ થઈ જાય છે.એક મોટા અધિકારી હોવા છતાં એમના કર્મચારીઓ અને લોકો એમની વાત કરીને હસતા થયા છે. 

બુદ્ધિશાળી ગણાતા માણસો પણ પોતાનાં સંતાનો બાબતમાં સારાસારનું ભાન ગુમાવી બેસે છે. ‘હું’, ‘મારૂ-મારાં’ કે ‘પોતાનાં’ની વાત આવે એટલે માણસ પોતાનો સંયમ ગુમાવી બેસે છે. માણસ જેટલા અંશે સભાનપણે એમાંથી છૂટવા પ્રયત્નશીલ રહે એટલા અંશે જ એમાંથી છૂટી શકે છે. 

સાધુ-સંન્યાસીઓ પણ પોતાના પૂર્વાશ્રમના સંબંધોને ભૂલી શકતા નથી. સંસાર છોડી દીધા પછી પણ પોતાનાં અને પારકાંનો ભેદ એમનો કેડો મૂકતો નથી. માનવજીવનના ઇતિહાસમાં પણ ‘પોતાનાં’ અને ‘પારકાં’ના ખ્યાલે બહુ મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. ‘રામાયણ’ અને ‘મહાભારત’ બન્ને કથાઓના પાયામાં પણ આ જ વાત રહેલી છે. 

જો કૈકેયીએ પોતાના પુત્ર ભરત તરફ પક્ષપાત રાખીને રાજા દશરથ પાસે ભરત માટે રાજગાદી અને રામ માટે વનવાસનું વચન ન માગ્યું હોત તો’રામાયણ’ની રચના જ ન થઈ હોત. એ જ રીતે ધૃતરાષ્ટ્રે કૌરવો તરફ પક્ષપાત ન રાખ્યો હોત તો ‘મહાભારત’ પણ ન થયું હોત. 

જીવનની ઘટમાળ એવી વિચિત્ર છે કે માણસ પારકાંથી જેટલો દુઃખી થાય છે એના કરતાં અનેક ગણો વધારે પોતાનાંઓથી દુઃખી થાય છે. આમ છતાં પોતાનાંઓ તરફનો પક્ષપાત એ છોડી શકતો નથી. 

હજી થોડા દિવસ પહેલાં જ છાપામાં ચોરી થયાના એક સમાચાર છપાયા હતા. જેમના ઘરમાં ચોરી થઈ હતી એમણે પોલીસ ફરિયાદ પણ કરી દીધી હતી. આઘાતજનક વાત એ હતી કે ઘરધણીના પોતાના દીકરાએ જ ચોરી કર્યાનું ખૂલ્યું હતું. મા-બાપ દુઃખી દુઃખી થઈ ગયાં હતાં. પોતાનો પુત્ર ચોરી કરે જ નહીં એવું ગાઈ વગાડીને એમણે કહ્યું હતું.પુત્રનો બચાવ કરવામાં એમણે કોઈ કમી રાખી નહોતી, પણ છેવટે પુત્રે પોતે જ ઘરમાંથી ચોરી કર્યાની કબૂલાત કરી લીધી હતી. એટલે મા-બાપને દુઃખી થવા ઉપરાંત પોલીસ અને બીજાઓ સમક્ષ છોભીલા પડવું પડયું હતું. જો આ વાતની એમને વહેલાસર ખબર પડી ગઈ હોત તો કદાચ એમણે પોલીસમાં ફરિયાદ પણ ન કરી હોત. 

માણસને પોતાનાં બાળકો માટે જ નહીં, પોતાનાં કૂતરાંઓ માટે પણ પક્ષપાત હોય છે એવી એક વાત પી.જી. વુડહાઉસે લખી છે.

વુડહાઉસ પાસે રૂડોલ્ફ નામનો એક કૂતરો હતો. વુડહાઉસ પોતાના ફાર્મ ઉપર રહેતા હતા. એક વાર બાજુના એક ખેડૂતે આવીને એમને ફરિયાદ કરી કે “તમારો કૂતરો મારાં બતકાં મારી નાખે છે.” 

વુડહાઉસને એથી ખોટું લાગ્યું, “એવું શા ઉપરથી માન્યું કે બતકાંને રૂડોલ્ફ જ મારી નાખતો હશે? એની સાબિતી શું?”

ખેડૂતે કહ્યું કે “એટલામાં માત્ર બે જ કૂતરાં રહેતાં હતાં. એક રૂડોલ્ફ અને બીજો મારો પોતાનો કૂતરો. મારો પોતાનો કૂતરો તો એટલો સોજો છે કે બતકાંને સૂંઘે પણ નહીં. નાનું ગલુડિયું હતો ત્યારથી એ બતકાંઓ સાથે જ ઉછર્યો છે.” 

પરંતુ વુડહાઉસ સાહેબને ખેડૂતની વાત વજૂદ વિનાની લાગી. ખેડૂતનો કૂતરો કદાચ એનાં બતકાંને નહીં મારતો હોય, પણ એથી રૂડોલ્ફ બતકાં મારતો હતો એવી વાત થઈ શકે નહીં. વગડામાં શું શિયાળ અને વરુ નથી? બીજા જાનવરો નથી? રૂડોલ્ફને ગુનેગાર ગણવાનું કારણ શું? 

ખેડૂત અને વુડહાઉસની વાત રૂડોલ્ફ એક તરફ બેસીને ડાહ્યોડમરો થઈને સાંભળતો હતો. વુડહાઉસે રૂડોલ્ફ તરફ આંગળી ચીંધીને ખેડૂતને પૂછયું, “આ કૂતરો તમારાં બતકાં મારે એવો તમને લાગે છે?” 

ખેડૂત ખસિયાણો પડી ગયો. વુડહાઉસસાહેબની વાત એને સાચી લાગી. એણે માફી માગી અને થોડી આડીઅવળી વાતો કરીને જવાની તૈયારી કરી. વુડહાઉસસાહેબને પોતાની જીતનો થોડો ગર્વ પણ થયો. 

પણ, એ જ વખતે વુડ હાઉસસાહેબને આંચકો આપનારો બનાવ બન્યો. રૂડોલ્ફ થોડી વાર પહેલાં જ એમના રૂમમાંથી ચુપચાપ છટકી ગયો હતો અને અત્યારે પેલા ખેડૂતનું એક બતકું પોતાના મોઢામાં પકડીને રૂમમાં દાખલ થતો હતો.વુંડહાઉસ અવાક થઈ ગયા હતા! એમણે નક્કી કર્યું કે પોતાનાંઓનો બહુ પક્ષ લેવો નહીં, એમાં ગમે ત્યારે ખોટા પડી શકાય છે. 

માણસ નાનો હોય કે મોટો ‘હું’ અને ‘મારાં’માંથી છૂટી શકતો નથી અને એવી વળગણોને કારણે જ એ હાસ્યાસ્પદ બને છે અને દુઃખી પણ થાય છે. જે કોઈ ડૂબ્યાં છે એ પારકાંઓને કારણે નહીં, પોતાનાંઓને કારણે જ ડૂબ્યાં છે. દુઃખી થયાં છે એ પણ પોતાનાંઓને કારણે જ દુઃખી થયાં છે પારકાંઓને કારણે નહીં. 

સૈફ પાલનપુરીની ગઝલના શે’રમાં અનેક અનુભવી માનવીઓના મનની આ વાતનો પડઘો સંભળાય છે. 

જીવનની સમી સાંજે મારે,જખ્મોની યાદી જોવી’તી.

બહુ થોડાં પાનાં જોઈ શક્યો, બહુ અંગત અંગત નામ હતાં. 

અહીં શે’રમાં એ વાત પણ ગર્ભિત છે કે જિંદગીભર જેમને ચાહ્યાં હોય છે, જેમને પોતાનાં ગણ્યાં હોય છે એ ક્યારેય પોતાનાં થતાં નથી અને એટલે જ જે જખ્મો અને પીડા પોતાનાંઓ આપે છે એવા ઝખ્મો અને પીડા પારકાંઓ ક્યારેય આપી શકતાં નથી.

==મોહમદ માંકડ 

અને છેલ્લે એક ચિનગારી ….. 

ઝેન ગુરુ ગેત્સુએ પોતાના શિષ્યો માટે આ મુજબ શિખામણ લખી હતી : 

[1] એકાંત અંધારા ઓરડામાં પણ, સામે કોઈ માનવંત મહેમાન હોય એ રીતે વર્તન કરો. 

[2] માણસ બહારથી ભોટ દેખાતો હોય છતાં એવો ન પણ હોય. ઘણી વાર બહારના અંચળા નીચે પોતાનું ડહાપણ તેણે છુપાવી રાખ્યું હોય એવું પણ બને. એટલે કોઈનું મૂલ્યાંકન તેના બાહ્ય દેખાવ પરથી કરશો નહીં.

[3] સદગુણો શિસ્તનો પરિપાક છે; એ કાંઈ વરસાદ કે બરફની જેમ આકાશમાંથી કોઈ ઉપર વરસતા નથી. 

[4] નમ્રતા સદગુણોનો પાયો છે. તમે તમારી જાતની જાહેરાત કરો તે કરતાં તમારા પડોશીઓને તમે કોણ છો એ શોધી કાઢવા દો. 

[5] ઉમદા પુરુષો ક્યાંય ઘૂસવાનો પ્રયત્ન કરતા નથી. તેઓ ઓછું બોલે છે અને તેમના શબ્દો બહુ જ કીમતી હોય છે.

 [6] ઉદ્યમી શિષ્ય માટે દરેક દિવસ ભાગ્યશાળી જ હોય છે. તેને ક્યારેય વીતી ગયેલા સમય માટે અફસોસ કરવો પડતો નથી.

 [7] તમારી ગરીબી તમારો મોંઘો ખજાનો છે. સુંવાળા જીવનની સગવડોના બદલામાં તેને વેચશો નહીં.

મોહમ્મદ માંકડ,Mohammad Mankad

ચિંતન લેખો અને પરિચય –સૌજન્ય-ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય