વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ચિંતન લેખો

1093 – આવો, મજા, આનંદ અને પ્રસન્નતાને ઓળખીએ! ….. ડૉ. દિનકર જોશી

આવો – મજા, આનંદ અને પ્રસન્નતાને ઓળખીએ!

ઉઘાડી બારી – ડૉ. દિનકર જોશી

“આજે રસોઈ બહુ સરસ થઈ હતી, સમોસાં ખાવાની ભારે મજા પડી. ડાઈનિંગ ટેબલ ઉપરથી ઊભા થતી વેળાએ કોઈક પુષ્ટ દેહીને આ રીતે ખુશખુશાલ થતો તમે જોયો જ હશે. સમોસાંને બદલે ક્યારેક કોઈક બીજી વાનગીનું નામ લે એવું બને ખરું.

“આજની વન ડે મેચ ભારે થ્રીલિંગ હતી. છેલ્લા અર્ધા કલાકમાં ઉપરાઉપરી સિક્સરો મારી એ જોવાની બહુ મજા પડી. કોઈક ક્રિકેટ રસિયા પાસેથી આવો રાજીપો વ્યક્ત થતાં તમે સાંભળ્યો હશે.

“આજે શિવરાત્રિનું મહાપૂજન હતું. ચાર પ્રહર પૂજાનો ભારે આનંદ આવ્યો. કોઈક શિવભક્તને પોતાની આગલી રાતની પૂજાવિધિનો રાજીપો આ રીતે વ્યક્ત કરતો પણ તમે સાંભળ્યો હશે.

આ અને આવી બીજી અનેક રીતે માણસો પોતાની ખુશી બીજા પાસે વ્યક્ત કરતા હોય છે. તમે જોઈ શકશો કે ઉપરનાં વાક્યોમાં આ ખુશી, મજા અને આનંદ એવા બે શબ્દો વડે અભિવ્યક્તિ થઈ છે. સમોસાં ખાવાની કે પછી ક્રિકેટ મેચ જોવાની જે મજા છે એ મજા બોલકી મજા હોય છે. આવી મજા માણનારાઓ પોતાની મજામાં બીજાને સહભાગી થવા માટે નિમંત્રિત કરી શકતા હોય છે. તમે સાવ એકલા જ ડાઈનિંગ ટેબલ ઉપર મનગમતી વાનગીઓની મજા માણો એ કરતાં આ મજા માણવામાં જો બીજા બે-ચાર સાથીઓ જોડાય તો તમારી મજા બેવડાઈ જાય. ટી.વી.ના પડદા ઉપર ક્રિકેટ મેચ રમાતી હોય, આપણી ટીમ જીતી રહી હોય, છેલ્લો અર્ધો કલાક બચ્યો હોય ત્યારે આપણા બેટ્સમેન દે ધનાધન ઉપરાઉપરી ચોગ્ગા અને છગ્ગા ફટકારી રહ્યા હોય ત્યારે જોતાં જોતાં જ તમારા મોઢામાંથી આહ, વાહ, વન્ડરફુલ આવા શબ્દો નીકળી જતા હોય છે. આવે વખતે જો તમે એકલા જ મેચ જોતા હોય તો એની મજા તમારા માટે અડધી થઈ જાય છે. પ્રત્યેક ચોગ્ગા કે છગ્ગા સાથે તમારા આહ અને વાહમાં બે-ચાર સાથીઓ ભળ્યા હોય તો બધું ‘વન્ડરફુલ’ લાગવા માંડે.

પણ શિવરાત્રિનું રાતભર પૂજન કરનારા શિવભક્ત માટે એના આનંદ માટે કોઈ સાથીદારની જરૂર પડતી નથી. પૂજન કરતી વેળાએ એ આહ કે વાહ કશું બોલ્યો નથી.

મજા અને આનંદ આ બંને આમ તો એકસરખી જ ખુશાલીની અભિવ્યક્તિ છે. કેટલાક માણસો માત્ર મજા જ માણી શકે છે. આનંદની સપાટી સુધી એ પહોંચી શકતા નથી. ખુશાલીની સપાટીનો પહેલો અને સાવ સહજ સ્તર મજા છે. મરીન લાઈન્સના ચોપાટીના દરિયાકાંઠે સાંજના સમયે આથમતા સૂર્ય તરફ પીઠ કરીને કેટલાક માણસો હવા ખાવા બેઠા હોય છે. આવા માણસો પીઠ પાછળ આથમી રહેલા સૂર્યના રંગોથી ક્ષિતિજ ઉપર આભ અને સમુદ્ર આ બંને વચ્ચે જે રંગોળી પથરાઈ છે એ જોતા નથી, પણ મોં ફેરવીને રસ્તા ઉપર એકધારાં દોડ્યે જતાં વાહનોને જુએ છે. પાળ ઉપર રાખેલી ખારી શિંગ ખાય છે. દોડ્યે જતી મોટરોના મૉડેલ વિશે મિત્રો જોડે ચર્ચા કરે છે અથવા મૉબાઈલ કાને વળગાડીને પોતાની ફેક્ટરીની દુનિયામાં પહોંચી જાય છે. એને ખારી શિંગ ખાવામાં મજા આવે છે. હવાની ઠંડી લહેરોથી એને લહેર આવે છે, પાસે બેઠેલા મિત્રો જોડે વાતો કરવામાં એને ખુશી થાય છે.

આથી ઊલટું, આ જ દરિયાકાંઠે આથમતા સૂર્યની રંગોળીને અને પાળ નીચે અફળાતા સાગરનાં મોજાંના સંગીતને એકીટસે માણી રહેલો માણસ જે અનુભવે છે એ ખુશી કે મજા નથી. ખુશી મજાના સ્તરેથી ઉપર ઊઠીને એ આનંદના સ્તરની સરહદે પહોંચી ગયો છે. પેલા શિંગ ખાતા મિત્રોને પોતાની મજા વ્યક્ત કરવા માટે શબ્દોની જરૂર પડે છે. સૂર્યની રંગોળી અને મોજાંના સંગીત સાથે એકાકાર થઈ રહેલા પેલા બંને મિત્રોને પોતાનો આનંદ દર્શાવવા કોઈ શબ્દની જરૂર પડતી નથી. બેમાંથી એક મિત્ર જો વચ્ચે ક્યાંક શબ્દનો સહારો લે તો પણ એનાથી બીજો મિત્ર નારાજ થઈ જાય છે. એના આનંદના બલૂનમાં જાણે કોઈકે ટાંચણી ભોંકી હોય એમ એને કશુંક થાય છે.

મજા એ ખુશીનું સામાજિકરણ છે. આનંદ એ એનું વ્યક્તિગત સ્વરૂપ છે. જોકે આપણે વ્યાવહારિક જીવનમાં આ બંનેને ભાગ્યે જ જુદા પાડીએ છીએ. બંને જણ એક જ હોય એમ આપણે એને માણીએ છીએ.

મજા અને આનંદ વચ્ચે એક બીજી પાતળી ભેદરેખા છે એ પણ નોંધવા જેવી છે. સમોસાં કે ક્રિકેટ મેચની મજા એક વાર માણી લીધા પછી એની સ્મૃતિ દર વખતે એની એ મજા પાછી નહિ આપી શકે. આ પ્રકારની મજા તમે બહારથી ઉછીઉધારા કરીને લીધેલી હોય છે. એક વાર એ માણી લીધા પછી એ સમાપ્ત થઈ જાય. આનંદનું સ્વરૂપ એવું છે કે તમે એક વાર એને માણી લ્યો એ પછી એની સ્મૃતિ અંતરમાં ધરબાઈ જાય છે. અંતરના આ ખૂણાને સહેજ ફંફોસીને જો એ આનંદ ફરી વાર યાદ કરો તો તત્કાલીન વિષમ પરિસ્થિતિમાં પણ ઘડીક હળવાશ લાગશે. મજા મોટા ભાગે બહારથી આવતો પદાર્થ છે. ખાવું, પીવું, હરવું, ફરવું ઈત્યાદિ જલસા આ પરાવલંબન છે, પણ આ બધું સહેજે ય ઉપલબ્ધ છે એટલે ઝટ માણી શકાય છે. આ તમામ બાહ્ય પદાર્થો કરતાં પ્રકૃતિનું એક દૃશ્ય કે પ્રિયજનની એક સ્મૃતિ જે આવર્તન પેદા કરે છે એ અનોખું હોય છે. આનંદ અંતરમાં ઊગતું વૃક્ષ છે. એનું બીજ ક્યાં છે એ સમજાતું નથી. મજા એ ઘૂઘવતા પાણીનો ખળભળાટ છે. એમાં તરી પણ શકો અને તણાઈ પણ જઈ શકો. આનંદને શરીર સાથે કોઈ સંબંધ નથી. આનંદનો સીધો સંબંધ ચિત્ત સાથે છે.

મજા અને આનંદ આ બે સ્તર પછીનો ઉપલો સ્તર પ્રસન્નતા છે. આ પ્રસન્નતા શબ્દને સમજવા માટે નીચેનાં વાક્યો તપાસીએ.

(૧) રાવણની તપશ્ર્ચર્યાથી ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થયા.

(૨) પ્રસન્ન થયેલી સરસ્વતી પાસે કાલિદાસે વરદાન માંગ્યું.

(૩) ધ્રુવની તપશ્ર્ચર્યાથી ભગવાન પ્રસન્ન થયા.

આ બધાં વાક્યોમાં પ્રસન્નતાનો એક આગવો અર્થ છે. આપણે વ્યવહારમાં પ્રસન્ન થવું એટલે રાજી થવું, ખુશી થવું, આનંદિત થવું એવો કરીએ છીએ ખરા પણ એની માત્રામાં ઘણો ફરક છે. રાવણની તપશ્ર્ચર્યાથી શિવ આનંદિત નથી થતા, રાજી નથી થતા, ખુશી પણ નથી થતા, એ પ્રસન્ન થાય છે. પ્રસન્ન ત્યારે જ થવાય છે કે જ્યારે પોતાની પાસે જે કંઈ છે એ સમર્પિત કરવાની તત્પરતા પેદા થાય છે. રાવણની તપશ્ર્ચર્યાથી શિવજી એવા ખુશ થયા, એવા ખુશ થયા કે પોતાની પાસે જે કંઈ હોય એ બધું જ જો રાવણ માગે તો એ આપી દેવાનો ઉમળકો એમને થઈ આવે. આપનારના અંતરમાં એક વિરાટ શૂન્યાવકાશ સર્જાય, સત્ત્વ, રજ અને તમસ આ ત્રણેય ગુણો એક સ્તરે સ્થિર થઈ જાય ત્યારે પ્રસન્નતા પેદા થાય છે. રાવણને વરદાન આપીને શિવજી પ્રસન્નતા પામે છે. આમ બંને પક્ષે ક્યાંય કશુંય ગુમાવ્યા વિના એક ભૂમિકા રચાય છે અને એ પ્રસન્નતાની છે.

આપણી પુરાણકથાઓમાં તપશ્ર્ચર્યાથી પ્રસન્ન થતા દેવોનાં ઘણાં કથાનકો છે. પ્રસન્ન થયેલા દેવ વરદાન તો આપે છે, પણ એ વરદાન પ્રકૃતિ ક્રમોથી વિપરીત ન હોવું જોઈએ એ પૂર્વશરત છે. તપશ્ર્ચર્યા કરનારાઓએ જ્યારે અમરત્વ માગ્યું છે ત્યારે પ્રસન્ન થનાર દેવ કે દેવીએ પોતાની લાચારી વ્યક્ત કરી છે.

મજાનો સંબંધ બહુધા રજસ અને તમસ સાથે છે. આનંદનો સંબંધ રજસ અને સત્ત્વ આ બે વચ્ચે છે. પ્રસન્નતા એ પૂર્ણ સત્ત્વ ભાવ છે. જ્યારે અંતરમાં સમર્પિત ભાવ પેદા થાય, કોઈની તપશ્ર્ચર્યા જોઈને માથું નમાવવાનું મન થાય ત્યારે પ્રસન્નતા પેદા થાય છે. વ્યાવહારિક જીવનમાં પણ પ્રસન્નતાની પળ મેળવી શકાય ખરી જો આપણા પોતાના અંતરને ખાલી કરવાની તત્પરતા હોય તો.

Source-

http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=328548

1091 – ‘સાચું સુખ’ વહેંચવાનું શ્રી કિશોર દડિયાનું અભિયાન ..

આજે સવારે મારા ફેસ બુક પેજ ‘મોતીચારો’ પર શ્રી કિશોર હરીભાઈ દડિયાએ મુકેલ પોસ્ટએ મારું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું .એમની વેબ સાઈટ, ફેસ બુક ની મુલાકાત લેતાં ટૂંકા લેખો મારફતે એમનું વિના મુલ્યે સુખ વહેંચવાનું અભિયાન મને ગમી ગયું.

એમની વેબ સાઈટ પરથી એમના આભાર સાથે સીનીયર સીટીઝન વિશેનો એક ટૂંકો લેખ નીચે પ્રસ્તુત છે.

આવા બીજા અંગ્રેજી, ગુજરાતી અને હિન્દી ભાષામાં લખેલા એમના ટૂંકા લેખો એમની વેબ સાઈટની  લીંક http://www.poemforpeace.com/

પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

ભરૂચ ટી.વી. પર શ્રી કીશોર દડિયા સાથેનો ‘સાચું સુખ’ વિષય પરનો ઈન્ટરવ્યું ..
Kishor Dadia, TV Interview, Bharuch TV, Aavo Maliye program, Interview by Rushi Dave, Sachu Sukh

શ્રી કિશોર દડિયા ફેસ બુક પર ..

https://www.facebook.com/kishor.dadia.5

શ્રી કિશોરભાઈ દડિયા કૃત ”સાચું – સુખ ”પુસ્તક ઈ- બુક સ્વરૂપમાં નીચેના ચિત્ર પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે .

1077- કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ… મનની મોસમ : અનિલ ચાવડા

કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ

મનની મોસમ : અનિલ ચાવડા

જે વાંચે ચોપડી, તે ચોપડી ચોપડી ખાય.

ગુજરાતી કહેવત 

૨૩એપ્રિલે વિશ્વપુસ્તક દિવસ હતો. યુનેસ્કો દ્વારા વિશ્વ પુસ્તક દિવસ તથા કોપીરાઇટ દિવસની ઔપચારિક શરૂઆત ૨૩ એપ્રિલ, ૧૯૯૫થી થઈ. તેનો પાયો તો ૧૯૨૩માં સ્પેનમાં પુસ્તક વિક્રેતાઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ લેખક સર્વાન્ટિસને સન્માનિત કરવા સમયે જ નખાઈ ગયો હતો. આ લેખકનું અવસાન પણ ૨૩ એપ્રિલે જ થયું હતું. આ સિવાય ૨૩ એપ્રિલ અનેક મહાન લેખકોના જન્મ અને મરણની તિથિ સાથે પણ જોડાયેલી છે. મધ્યકાલીન સમયમાં ૨૩ એપ્રિલના દિવસે એક સરસ રિવાઝ હતો. પ્રેમી પોતાની પ્રેમીકાને એક ગુલાબ આપતો, સામે પ્રેમિકા પ્રેમીને ઉત્તર રૂપે પુસ્તક આપતી. ૨૩ એપ્રિલનો દિવસ સાહિત્યિક રીતે ખૂબ જ મૂલ્યવાન છે. આજના ઇન્ટરનેટના યુગમાં લોકોનો પુસ્તક પ્રત્યેનો પ્રેમ જળવાઈ રહે અને ઉત્તમ વાંચન થતું રહે તે જ આ ઉજવણીનો મુખ્ય ધ્યેય છે.

એક ઉત્તમ પુસ્તક કોઈ પણ વ્યક્તિનું જીવન ઉજ્જવળ કરવા માટે પૂરતું છે. ક્યારેક પુસ્તકનું એક વાક્ય પણ આખી જિંદગી બદલી નાખે છે. કોઈ સર્જક જ્યારે એક સાચું અને સારું પુસ્તક સર્જે છે ત્યારે કાગળને ગર્વ થાય છે. શબ્દોમાં પર્વ ઊજવાય છે. એક પુસ્તક સર્જાય છે ત્યારે ખરેખર તો ભાષાના કપાળમાં ચાંલ્લો થાય છે – ભાષાના હાથમાં મેંદી મુકાય છે. ભાષાના કેશમાં વેણી શોભે એમ શબ્દોથી મહેકે છે ભાષા. એક પુસ્તક ભાષાના આંગણામાં રંગોળી પૂરવાનું કામ કરે છે. પુસ્તક કોઈ વ્યક્તિનું માર્ગદર્શક, દિશાસૂચક, ગાઇડ કે બેસ્ટ ફ્રેન્ડ બની શકે છે. આમ જોઈએ તો બે પ્રકારનાં પુસ્તકો બહોળા પ્રમાણમાં લોકો પર અસર કરે છે. એક તો એવું પુસ્તક કે જે એકદમ ઉત્તમ કોટિનું છે, સર્વશ્રેષ્ઠ છે, મહાન છે અને બીજું એવું પુસ્તક કે જે સાવ નિમ્ન કોટિનું અને ઊતરતી કક્ષાનું છે. લોકોને અવળે માર્ગે દોરે તેવું પુસ્તક. આ બંનેનો પ્રભાવ લોકો પર વધારે પડતો હોય છે.

પુસ્તક મૂર્ત હોય છે, જ્યારે એના વિચારો અમૂર્ત છે. કદાચ પુસ્તક અને એના કાગળો નાશ પામશે, પરંતુ વિચારો નાશ પામશે નહીં. પુસ્તક એ માત્ર કાગળ પર શબ્દોનું પ્રિન્ટિંગ નથી, પણ વિચારની પ્રસ્તુતિ છે. એનું મૂલ્ય કાગળના વજનમાં કે કાગળની સાઇઝમાં કે પુસ્તક પર છાપેલી કિંમતથી ક્યારેય આંકી શકાય નહીં.

પુસ્તક એ કોઈ અજાયબ વાહનથી સહેજ પણ ઊતરતું નથી, પરંતુ એનાથી પણ વિશેષ છે. પુસ્તક એક એવી નૌકા છે કે જે આપણને વગર વાહને અનેક સરોવરો,નદીઓ અને સાગરોની સફર કરાવે છે. પુસ્તક એ એવું વિમાન છે કે જે આપણને દૂર દૂરના કલ્પનાના આકાશની સફર કરાવે છે. આપણને વિવિધ પાત્રોમાં જીવવાનો અને અનુભવવાનો મોકો આપે છે.

આપણે જ્યારે પુસ્તક વાંચતા હોઈએ છીએ ત્યારે પુસ્તકમાં એકતાન થઈ જતાં હોઈએ છીએ. આથી પુસ્તકનાં પાત્રો આપણે પોતે બની ચૂકીએ છીએ અથવા તો પુસ્તકમાં વર્ણવેલા માહોલમાં આપણે પોતે હરવા-ફરવા માંડીએ છીએ. પુસ્તક એ એક મધપૂડો છે. દરેક માણસ તેમાંથી પોતાને ભાવતું મધ ચાખી શકે છે. કેટલાંક પુસ્તકો ચાખવાનાં હોય છે, જ્યારે કેટલાંક પુસ્તકો ગળી જવાનાં હોય છે અને કેટલાંક પુસ્તકો ચાવીને પચાવવાનાં હોય છે. જ્યારે કેટલાંક પુસ્તકો મમળાવવાનાં હોય છે. તમે જ્યારે પુસ્તક ખરીદો છો ત્યારે માત્ર કાગળનો અમુક જથ્થો કે કાગળની થપ્પી નથી ખરીદતા, પરંતુ તમે આખું એક નવું જીવન ખરીદો છો.

પુસ્તકથી જીવનનો આનંદ બેવડાઈ જાય છે, તેનાથી આપણને એક નવી દિશા અને એક નવી દુનિયા મળે છે. તમે કાગળ પર તમારી આંખો ફેરવો છો ત્યારે તમે માત્ર કાગળ પર જ નથી રહેતા, તમે જે તે પુસ્તકની દુનિયામાં ચાલ્યા જાવ છો અને એની તમને ખબર પણ નથી હોતી. એક સારા પુસ્તકનું મૂલ્ય દીકરી કે દીકરાથી સહેજ પણ ઊતરતું નથી. દરેક સર્જક માટે તો પુસ્તકો એમનાં સંતાનો જેવાં જ હોય છે. પુસ્તકો સંસ્કારધામ છે. પુસ્તક એ એક મંદિરથી સહેજ પણ ઉતરતું નથી.

છેલ્લે પુસ્તકો વિશેની સફદર હાશમી ખૂબ જ જાણીતી કવિતાઃ

કિતાબે કરતી હૈ બાતેં બીતે જમાને કી, દુનિયા કી, ઇન્સાનો કી, આજ કી, કલ કી, એક-એક પલ કી, ગમોં કી, ફૂલો કી, બમોં કી, ગનોં કી, જીત કી, હાર કી, પ્યાર કી, માર કી, ક્યાં તુમ નહીં સુનોગે ઇન કિતાબોં કી બાતેં? કિતાબે કુછ કહના ચાહતી હૈ, તુમ્હારે પાસ રહના ચાહતી હૈ, કિતાબોં મેં ચીડિયા ચહચહાતી હૈ, કિતાબોં મેં ઝરને ગુનગુનાતે હૈ, પરિયોં કે કિસ્સે સુનાતે હૈ, કિતાબોં મેં રોકેટ કા રાજ હૈ, કિતાબોં મેં સાઇન્સ કી આવાજ હૈ, કિતાબોં મેં જ્ઞાાન કી ભરમાર હૈ, ક્યા તુમ ઇસ સંસાર મેં નહીં જાના ચાહોગે? કિતાબેં કુછ કહના ચાહતી હૈ, તુમ્હારે પાસ રહના ચાહતી હૈ.

 શ્રી અનિલ ચાવડા….. પરિચય

અનીલ ચાવડા

મળવા જેવા માણસ – યુવા કવી શ્રી અનિલ ચાવડા

પરિચય …શ્રી પી .કે.દાવડા

 

1075- ના, સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે… :મધુવનની મહેકઃ સંતોષ દેવકર

નાના માણસની મોટી વાતો  ..

ના, સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે
મધુવનની મહેકઃ સંતોષ દેવકર

 

‘સાહેબ બીજો બૂટ.’

ને મારા બીજા પગનો બૂટ બૂટપોલિશવાળાને આપ્યો. પોલિશ તો જાણે એ રીતે કરતો હતો કે બૂટ નહિ પણ હોય કોઈ અમૂલ્ય વસ્તુ ! બૂટને હાથમાં એ રીતે પકડી રાખ્યું હતું જાણે નાનું બાળક ન હોય ! ખૂબ જ વ્હાલપૂર્વક મારા બૂટને એક હાથે પકડી રાખી બીજા હાથે બ્રશ ફેરવતા એ પોલિશવાળા ભાઈને હું એકીટશે જોઈ રહયો.

એક બ્રશ, બીજુ બ્રશ, ત્રીજુ બ્રશ બૂટ પર એ રીતે બ્રશ ફેરવતો જાણે આખી દુનિયાના દર્શન બૂટની ચમકમાં કરતો હોય. મને નવાઈ લાગી. કોઈ બૂટ પોલિશવાળાને પ્રથમ વખત આટલી એકાગ્રતાપૂર્વક કામ કરતો જોયો. પ્રથમ કોઈ મલમ જેવું બૂટ પર લગાવ્યું. પછી એક પછી એક બ્રશ ફેરવતો ગયો. ને બૂટને ચમકાવતો ગયો. બસ એક જ ધ્યેય હતું તેનું. મારા બૂટને ચમકાવવાનું. બૂટની ચમક માટે તેણે પોતાની પાસે હતું એટલું બધું જ ખર્ચી નાખ્યું. વાપરી નાખ્યું. એક જ લક્ષ્ય, બૂટ ચમકવો જોઈએ. એટલી બધી એકાગ્રતા કે એ પણ ભાન ન રહયું કે આસપાસ કોણ છે, શું કરે છે, શું બોલે છે ? બસ, એક જ ધૂન બૂટ ‘બોલવા’ જોઈએ.

‘લો સાહેબ, બીજો બૂટ તૈયાર’. કહીને એણે મારી એકાગ્રતા તોડી. મને પણ તે જ વખતે ભાન થયંુ કે હું બૂટપોલિશવાળાને આટલું ધ્યાનપૂર્વક નિહાળી રહયો છું.

‘કેટલા પૈસા થયા ?’

‘સાહેબ, પંદર રૂપિયા.’

મેં વીસની નોટ કાઢીને આપી. એણે પાંચ રૂપિયા પાછા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

‘રહેને દો.’ મેં કહયું પોલિશ કરવાની એમની તન્મયતા પર હું વારી ગયો હતો.

‘નહી ંસાહેબ.’

‘અરે.. રાખો હું ખુશીથી આપું છું.’

‘નહિ સાહેબ, મને વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે.’

એણે પાંચ રૂપિયા મને એમ કહીને પાછા આપ્યા. હું આઘાત સાથે આશ્ચર્ય અનુભવી રહયો. પ્રમાણિકતા તેના રગેરગમાં વ્યાપેલી દેખાઈ. રાજી ખુશીથી આપેલા પાંચ રૂપિયા તેણે પ્રમાણિકતાપૂર્વક મને પરત કર્યા.

‘વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડી જશે’- આ વાકય એ મારા મનોજગતનો કબજો લઈ લીધો.

મહેનત કરતાં વધુ રૂપિયા લેવાની ટેવ પડે તો … !

સામાન્ય બૂટ પોલિશવાળાએ જીવનનું સત્ય સમજાવી દીધંુ. જરૂર કરતાં વધુ શા માટે ? જેટલું જરૂર છે તેટલું જ જોઈએ.

આ પોલિશવાળો ગાંધીજીના અગિયાર મહાવ્રતોથી તદ્ન અજાણ હતો. માત્ર મહેનતનું ખાતો, હરામનું અવગણતો ને પ્રલોભનથી દૂર રહેતોે.

વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ….. ગાંધીજીનું પ્રિય ભજન આપણે ગાઈએ છીએ. બૂટ પોલિશવાળાએ આ ભજન સાચા અર્થમાં પચાવ્યું હતું.

પરધન નવ ઝાલે હાથ રે….. કોઈ નિશાળમાં ભણવા ગયો નહોતો.

‘એક દિવસમાં કેટલા કમાઈ લો છો ?’ મને પૂછવાનું મન થયું.

‘સાહેબ, ઘરમાં પાંચ જણાનું ગુજરાન ચાલે તેટલું મળી રહે છે.’

આજે પ્રમાણિક, મહેનતુ, અલોભી માણસો મળવા મુશ્કેલ છે. ત્યારે બૂટ પોલિશવાળા ભાઈ લીમડામાં એક ડાળ મીઠી જેવા લાગ્યા.

દિલ એક મંદિર, કામ હી પૂજા આ મોટાભાગે સ્વીકારાયેલો મંત્ર છે. વ્યકિત મંદિરે ન જાય તો ચાલે, યાત્રા ધામે ન જાય તો ચાલે, નદીએ ન્હાવા ન જાય તો ચાલે, પરંતુ જે કામ હાથ પર લીધું છે તે નિષ્ઠાપૂર્વક કરે તો તે તેની પૂજા જ છે. પોતાને સોંપેલું કામ અથવા પોતે સ્વીકારેલું કામ એ એક સાધના જ છે. મહાન પુરુષો કામને પૂજા સમજીને વર્તે છે. કામને સત્ય, નિષ્ઠા, પરિશ્રમ અને પ્રમાણિકતાપૂર્વક કરે તો એ જ પૂજા ભકિત બની રહે છે.

નિષ્ઠાપૂર્વક પોતાનું કાર્ય કરવું એ એક પ્રકારનું તપ છે. માણસ પોતા માટે વેઠે તે તાપ અને બીજા માટે સહન કરે તે તપ. પોતાના કાર્યને પૂજામાં પરિવર્તિત કરનારા સફ્ળતાને વરે છે.

હું ગણગણતો રહયો, જરૂર કરતાં વધુ પૈસો કોણ લે ?

મિસરી

“ જો કામ દુનિયાકો

નામુમકિન લગે

વહી મૌકા હોતા હૈ

કરતબ દિખાને કા “

(ફ્લ્મિ-ધૂમ-૩).

http://sandesh.com/to-know-me-more-per-lead/

1073 – ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? ” ( ચિંતન ) … ગૌરીશંકર પ્ર. ત્રિવેદી

” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? ” ( ચિંતન )

ગૌરીશંકર પ્ર. ત્રિવેદી ‘ ધુનીરામ’

સુખ એટલે શું ? તેની કેટલીક વ્યાખ્યાઓ આપવામાં આવે છે.” દુઃખનો અભાવ એટલે સુખ”, “અનુકૂળ પરિસ્થિતિ એટલે સુખ”, ” મનવાંછિત વ્યક્તિ કે વસ્તુની પ્રાપ્તિ એટલે સુખ “. પણ આ વ્યાખ્યાઓ અધૂરી લાગે છે. તો પછી સુખ એટલે શું ?

શ્રી ગીતાજીના સૂત્ર પ્રમાણે વ્યાખ્યા આપી શકાય કે, ” મનની શાંતિ એટલે સુખ.” એટલે ગીતાજીમાં કહ્યું છે કે ” જે સ્થિતપ્રગ્ન છે, જેની બુદ્ધિ સ્થિર છે- જેનું મન સ્વસ્થ છે તે સુખી છે.” ” અનુકૂળ કે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં મન વિચલિત ન થાય, હર્ષ કે શોકનો આઘાત મનને અસ્વસ્થ ન કરી શકે તે સાચું સુખ.” કારણ ” પ્રસાદે – સર્વ દુઃખના હાનિરસ્યોપ જાયતે”. મનની પ્રસન્નતાથી સર્વ દુઃખોનો અંત આવે છે.”

આપણે જાણીએ છીએ કે મન જ્યારે અશાંત હોય ત્યારે બાહ્ય સુખ-સામગ્રીમાં આનંદ આવતો નથી. અશાંત મનવળી વ્યક્તિને અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પણ પ્રતિકૂળ લાગે છે. જ્યારે શાંત મનવાળાને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ પણ અનુકૂળ લાગે છે. રોગથી ઘેરાયેલી કે મરણપથારીએ પડેલી વ્યક્તિને એક કરોડ રૂપિયાની લોટરી લાગે તો પણ તેને આનંદ થતો નથી.

શાંત મન જ સુખ ભોગવી શકે, સ્વસ્થ મન જ આનંદનો અનુભવ કરી શકે, શાંત મન, સ્વસ્થ મન એટલે સુખ ! આ સુત્રને ગાંઠે બાંધી માણસ વિચાર અને વર્તન કરે તો કાયમી સુખ-શાંતિનો અનુભવ કરી શકે. એ વાત વાંચવા કે લખવા જેટ્લી સરળ નથી.તેને માટે સતત જાગ્રુત રહેવુ જોઇએ, તટસ્થાપૂર્વક મનને તપાસતા રહેવું પડે,મનના વિચારો -ગતિ-વિધિ સમજવી પડે, મનના સૂક્ષ્મ અવલોકનથી જે વિચાર-વૃતિઓ મનને અશાંત કરનારી લાગે તેનાથી બચવા પ્રયત્નો કરવા પડે.આ એક તપ છે, આને જ સાધના કહે છે.

મનને અંતઃકરણ કહે છે. આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ તેને સૂક્ષ્મ દેહ કહે છે. આપણુ શરીર તે સ્થૂળ દેહ અને અંતઃકરણ એટલે સૂક્ષ્મ દેહ.સૂક્ષ્મદેહના વિચારો અને પ્રેરણા મુજબ સ્થૂળ દેહ કાર્ય કરે છે. અંતઃકરણમાં ચાર ઘટકો હોય છે. તેમાં બળવાન તત્વ અહંકાર છે. આ અહંકાર જ મનમાં અશાંતિ ઉભી કરે છે, એટલે ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ? “

“હું અને મારું,” તું અને તારું” વિચારનાર અને બોલનાર ‘અહં’ છે. ‘હું અને તું, મારું-તારું’ આવે, એટલે રાગ અને દ્વેષ આવે. જ્યાં સુધી શરીર છે ત્યાં સુધી સંપૂર્ણ ‘અહં’ જતો નથી. પણ અહંનુ ઉર્ધ્વીકરણ કરવાથી મનમાં રાગ- દ્વેષનુ ઘર્ષણ રહેતું નથી.

‘ હું આત્મા, હું પરમાત્માનો અંશ, હું ઈશ્વરનું સંતાન’ આવી મનમાં  ધારણા કરવાથી ‘અહં શુદ્ધ થાય. અશુદ્ધ અહં- નિમ્ન કક્ષાનો અહં માણસને કર્મબંધનમાં બાંધે, જ્યારે શુદ્ધ અહં મુક્તિ-મોક્ષ અને પરમ શાંતિ અપાવે ! આ રીતે મન શાંતિનો- સાત્વિક સુખનો અનુભવ કરાવી શકે.
મનનુ તટસ્થ નિરીક્ષણ કરતાં જાણી શકાય કે, વધારે ભોગ ભોગવવાની ઇચ્છા, કાંચન-કીર્તિ, માન-પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા, આ તૃષ્ણા-વાસના મનમાં અનેક વિચારોના વંટોળ ઊભા કરી મનને ચંચળ- અશાંત બનાવે છે. મનમાં અપાર શક્તિ છે પણ એ શક્તિ વિચારો-વિકારો- સંકલ્પ-વિકલ્પમાં વેડફાઇ જાય છે. આ શક્તિનો સંચય માણસને ઉન્નત બનાવે છે.

વિવેક વિચારથી જોવું જોઇએ કે જેઓ કરોડપતિ કે અબજોપતિ છે એ બધા સુખી છે ? કીર્તિ અને કલદારની મોહિનીમાં ડૂબેલા લોકો જેને મળવા- દર્શન કરવા પડાપડી કરે છે, જેઓને મનમાન્યા ભોગો ભોગવવાની સગવડ છે, જેવા કે ફિલ્મી કલાકારો, ક્રિકેટરો, ધર્મધુરંધરો, કહેવાતા ગુરુઓ, કથાકારો સુખી છે ? આ બધા મહાનુભાવો પાસે ખૂબ પૈસા છે, માન-પ્રતિષ્ઠા-કીર્તિ છે, ભોગો ભોગવવાની પૂરતી સામગ્રી છે પણ આ બધા સુખી નથી. અતિ ભોગથી રોગના ભોગ બનવું પડે ! આ સોએ સો ટકા સાચું છે.

આ બધાના મન આશંકા, અજંપો, ભય-ચિંતા અને અનેક વાસનાઓથી ઘેરાયેલા છે. તેથી મનમાં અશાંતિ છે ! ” અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?” આવા લોકોમાંથી કેટલાક અનેક રોગોથી ઘેરાયેલા છે. સો ગ્રામ અનાજ પચાવવા ખૂબ પરસેવો પાડવો પડે છે. સામે મિષ્ટાનના થાળ ભર્યા હોવા છતાં તેમાંથી એક ટુકડો પણ ખાઇ શકતા નથી. કેટ્લાક હજી વધારે, હજી વધારેની હાયવોયમાં શાંતિથી ભોજન કરી શકતા નથી. ઊંઘવા માટે ઊંઘની ગોળિઓ ગળવી પડે છે. કોઇ શાંતિ મેળવવા નશાકારક દ્રવ્યોનો ઉપયોગ કરે છે.

ભોગ ભોગવવાની શક્તિ ગુમાવી બેઠેલા શક્તિ મેળવવા મોંઘા ઔષધોનો ઉપયોગ કરે છે. પરિવારના લોકો સ્વછંદી હોવાથી સંપ નથી. ઘણા મહાનુભાવો ભયથી ઘેરાયેલા હોવાથી સ્વતંત્રાથી બહાર હરીફરી શકતા નથી. આવા ભયથી ફફડતા લોકોને અંગરક્ષકોથી ઘેરાયેલા રહેવું પડે છે ! તેથી સમજી શકાય કે આવા લોકો સ્વપ્નમાં પણ સુખનો અનુભવ ન કરી શકે.

વ્યક્તિએ પોતાની- પોતના કુટુંબની જરૂરિયાત નક્કી કરવી જોઇએ. જીવન જીવવા જે અનિવાર્ય હોય તે જરૂરિયાત ગણાય. જીવન જીવવા અનિવાર્ય ગણાય તે હવા-પાણી, પ્રકાશ કુદરત મફત આપે છે. બીજી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ અન્ન-વસ્ત્ર અને રહેઠાણ. પછી શોખથી-દેખાદેખીથી-મોભો પાડવા, દંભ-અભિમાનને પોષવા બીજી અનેક વસ્તુઓ એકઠી કરી વધારેની અપેક્ષા રાખે એ જરૂરિયાત નહિ પણ વાસના છે. વસના કદિ તૃપ્ત થતી નથી પણ અજંપાનુ કારણ બને છે. ભૌતિક વસ્તુઓ ખરીદવા વધારે પૈસા ખરચવા પડે.અને વધારે પૈસા કમાવવા અયોગ્ય રસ્તો ગ્રહણ કરવો પડે.મનમાં અશાંતિ ઊભી થાય જ. અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?”

આમ સુખ બાહ્ય વસ્તુથી મળતુ નથી પણ સુખ ભીતર મન સાથે સંબંધ ધરાવે છે.સંતુષ્ટ મન જ શાંત રહી શકે. આપણામાં કહેવત છે, ” સંતોષી નર સદા સુખી.”

સંતોષનો અર્થ કશુ કર્યા વિના બેસી રહેવુ એવો નથી. માણસે કર્મ કરવું પડે છે. તેથી પ્રમાણિક રીતે કર્મ કરતાં, ધંધો-રોજગાર કરતાં કુટુંબની જરૂરિયાત પૂરી થાય, સારું જીવન જીવી શકાય એટલું મળે તેમાં સંતોષ માનવો વધારે સંગ્રહની અપેક્ષા ન રાખવી. સંતોષ એ જ સુખ છે. ‘ જબ આયે, સંતોષ ધન, સબ ધન ધૂરી સમાન ‘ ઈશ્વર  પર શ્રધ્ધા રાખી, સંતોષી,સદાચારી, સાદું જીવન જીવવું એ સુખ મેળવવાની ચાવી છે.

જે વ્યક્તિ મનની ગુલામ છે તે દુઃખી છે અને જે વ્યક્તિ મનની માલિક છે તે સુખી છે. શુભ વિચારો , સકારાત્મક વલણ રાખવાથી મન સ્વસ્થ રહે છે.મનમાં કોઇ તનાવ પેદા થતો નથી. જેનું મન શાંત છે તે સુખી છે. અશાંતસ્ય કુતઃ સુખં ?”

Source- http://www.kieratechnologies.com/rajuat/ContentViewer.aspx?ContentID=63

1071- નાના માણસોની મોટી વાતો  … જીવન પ્રેરક સત્ય કથાઓ ….શ્રી સુરેશ જાની

 મોટાની અલ્પતા જોઈ થાક્યો છું,

નાનાની મોટાઈ જોઈને જીવું છું.

– સ્વ. ઉમાશંકર જોશી

સાભાર- શ્રી સુરેશ જાની 

નૂતન ભારત…

નાના માણસોની મોટી વાતો  

 ‘વેબ ગુર્જરી ’ પર પ્રાસ્તાવિક…

પ્રવેશક

       પ્રિન્ટ મિડિયા અને હવે તો નેટ ઉપર પણ સમાચારોનું વર્ગીકરણ કરીએ તો મોટા ભાગના સમાચારો ફિલ્મો, રાજકારણ, ધર્મ કારણ, હિંસા, અત્યાચાર, સેક્સ, બદ દાનતો,ભ્રષ્ટાચાર વિ. ને લગતા જ વાંચવા મળે છે – મોટા માણસોની નાની નિયતની ઘણી બધી વાતો. ભારતમાં તો બધું આવું જ છે, અને એમ જ ચાલે – તેવી માન્યતા વિશ્વમાં તો શું ખુદ ભારતીય લોકોના માનસમાં પણ ઘર ઘાલી ગઈ છે.

      પણ છેક એમ નથી. નાના માણસોની મોટી વાતો પણ છે જ. એ પૂણ્યના પ્રતાપે તો દેશનું ગાડું ચાલે છે.

     એવા અનામી અદના વીરો, વીરાંગનાઓ, બાળક બાલિકાઓની વાતો લઈને ‘સમિધ’ વેબ ગુર્જરી પર આવ્યા છે. એમની નેમ છે – આ યજ્ઞથી અને એમાં હોમેલ આ વાર્તાઓ રૂપી સમિધથી વાચકનો સૂતેલો પ્રાણ જાગી ઊઠશે અને એમના નાનકડા વિશ્વમાં પણ ક્યાંક આવા દીવડા પેટાવવા એમને પ્રેરણા મળશે. એ કલ્યાણ-આતશ પ્રગટે, પ્રજ્વલિત થતો રહે, દીવડે દીવડો પેટાતો રહે, અને એ પ્રકાશ પૂંજ આપણી પગદંડી ઉજાળતો રહે એવી અભિપ્સા આપણે સેવીએ.

     અહીં રજૂ થનાર ઘટનાઓ બધી સત્યકથાઓ છે. મૂળ વેબ સાઈટ પર પ્રસિદ્ધ થયેલ સામગ્રી વાપરેલી છે અને કોઈ નામ પણ બદલ્યાં નથી. પણ કલ્પનાના થોડાક રંગો જરૂર પૂર્યા છે. આથી વાર્તામાંનાં બધાં પાસાં સાચાં ન જ હોય.  સુજ્ઞ વાચક આ બાબત ઘ્યાનમાં રાખે તેવી વિનંતી.

સત્ય કથાઓ … નીચેની લીંક પર ક્લિક કરી વાંચી શકાશે.

  1. અરૂણાચલમાં સૂર્યોદય  – આદિત્ય ત્યાગી

  2. અલગારી રખડપટ્ટી – નીરૂ ગાંધી

  3. આ પણ પ્લાસ્ટિક  – અશ્વત્થ હેગડે

  4. આંખે પાટા  – જેનેટ ઓરલિન

  5. ઊતરાણનું બખ્તર  – મનોજ ભાવસાર

  6. એક રૂપિયામાં ભોજન  – વેન્કટરામન

  7. કક્કાનો કારીગર –  સત્ય રાજપુરોહિત

  8. ગટર અને ગુલાલ  – સૈયદ ઈશાક

  9. ગુપ્ત પાષાણ ઉદ્યાન – નેકચંદ સૈની  *

  10. ગુરૂત્વાકર્ષણનાં વમળો – કરણ જાની *

  11. છાણ કે સોનાની ખાણ –  પ્રતીક બજાજ  *

  12. તળાવની ઉદ્ધારક – પ્રિયા રામસુબ્બન   *

  13. દિલ્હીથી સોડા – વાયા કેપટાઉન  – લાવણ્યા ગર્ગ

  14. દુકાળમાં અધિક પાણી  – ડેવિડ રાજા

  15. નવી દિશા તરફ – રેહાના અદીબ

  16. નેત્ર  – અંકિત મહેતા

  17. પગ નથી તો શું?   – કલ્પેશ ચૌધરી

  18. પાગલ પ્રોફેસર   – આલોક સાગર

  19. પાણીની ખેતી   – જયવંત ભારદ્વાજ

  20. પ્રવાસિની  – મહેર મુસ

——————————————-

અને આવી જ સત્યકથાઓ ‘અક્ષરનાદ’ પર પણ…

  1. ગામડે પાછી વળી  – દિવ્યા રાવત

  2. લશ્કરી ફસલ  – ‘માધવરામ’ ગામ – આન્ધ્ર પ્રદેશ

ભારતની પાડોશમાં  પણ આવાં છુપાં રત્નો છે –

  1. આગાજ઼ે દોસ્તી  – આલિયા હરીર

  2. ઇસ્લામિક અમન  – મહમ્મદ અબ્દુસ સબૂર

 

જીવન મંત્ર 

ભૂતકાળ વાગોળવામાં કે ભવિષ્યની ચિંતા કરવામાં સમય ન ગાળતા.

Live this moment powerfully.