વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: ચિંતન લેખો

1211 – એક સંનિષ્ઠ શિક્ષક આનંદ કુમાર અને એનું ”સુપર-૩૦” અભિયાન…

બિહારમાં ભણીને ગ્રેજયુએટ થનાર આનંદકુમાર ટપાલ ખાતામાં કારકુનની નોકરી કરનારના પુત્ર છે !

બાળપણથી ગણિતમાં રસ હોવાથી તે વિષય પર જ્ઞાન એકત્રિત કરતા રહીને ગણિત પર નંબર થિયેરી પર લેખ લખે છે,જે મેથેમેટિક્સના ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થતાં તેઓને વધુ અભ્યાસ માટે કેમ્બ્રિજ યુનીવર્સીટી  એડમીશન આપે છે !

અચાનક પિતાનું અવસાન થતાં અને વિદેશ ભણવા જવાની આર્થીક પરિસ્થિતિ ન હોવાથી,આનંદકુમાર કેમ્બ્રિજ જઈ શકતા નથી !

તેઓ દિવસે પોતાનો ગણિત અભ્યાસ ચાલુ રાખે છે અને સાથે સાથે પોતાની માતા સાથે પાપડ વેચવાનું કામ કરતા રહે છે !

પુસ્તકો ખરીદ કરવાની સ્થિતિ ના હોવાથી,દર અઠવાડિયે બનારસ જઈને ત્યાંની લાયબ્રેરીમાં રહેલા ગણિતના ગ્રંથોનો અભ્યાસ કરે છે !
૧૯૯૨ માં આનંદકુમાર રૂ.૫૦૦ના ભાડાની રૂમમાં રામાનુજમ ઇન્સ્ટીટ્યુટ નામથી ગણિતના ક્લાસ ખોલે છે !

૨૦૦૦ની સાલમાં આનંદકુમાર પાસે એક ગરીબ પણ તેજસ્વી વિધાર્થી આઈઆઈટીની ટ્રેનીગ લેવા આવે છે પણ પોતાની પાસે કોઈ રકમ નહિ હોવાથી મફત શિક્ષા આપવા કાકલુદી કરે છે,તેની વિનંતીઓ આનંદકુમારનું દિલ ઝંઝોળી નાખે છે !

બીજા વર્ષે આનંદકુમાર એની ખુબ જાણીતી બનેલ સુપર ૩૦ની સ્કીમ દાખલ કરે છે !

આ સ્કીમ અન્વયે આનંદકુમાર દર વરસે ૩૦ ગરીબ પણ તેજસ્વી વિધાર્થીઓ પસંદ કરીને તેઓને આઈઆઈટીની પ્રવેશ પરિક્ષા સફળતા પૂર્વક પાસ થવાનું કોચિંગ તદન મફતમાં આપે છે !
આ અંગે થતો ખર્ચ આનંદકુમાર પોતાના ગણિતના ક્લાસની આવકમાંથી કાઢે છે !
આજ સુધી આનંદ્કુમારે ૩૬૦ વિધાર્થીને મફત કોચિંગ આપ્યું છે,તે પૈકી લગભગ ૩૦૮ વિધાર્થી આઇઆઇટી માં પ્રવેશ મેળવી ચુક્યા છે !
આજે આનંદકુમાર પાસે રૂપિયાનો ઢગલો ખડકીને કોચિંગ મેળવવા ઘણા ધનવાન સંતાનો આવે છે પરંતુ દર વરસે આનંદકુમાર ફક્ત ૩૦ તેજસ્વી ગરીબ વિધાર્થી શોધીને તેને જ શિક્ષા આપે છે !

૨૦૦૯ માં ડીસ્કવરી ચેનલએ આનંદકુમાર પર એક કલાકનો પ્રોગ્રામ પ્રસારિત કર્યો હતો ! લિમ્કા બુક,ટાઈમ્સ મેગેઝીન વિગેરે આનંદકુમારની પ્રશંસા કરી છે !

અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ ઓબામાએ પોતાના અંગત પ્રતિનિધિ રશ્દ હુસેનને પટના મોકલીને આનંદકુમારનું સન્માન કર્યું હતું!

બ્રિટન એક મેગેઝીને વિશ્વના ૨૦ શ્રેષ્ઠ શિક્ષકના લીસ્ટમાં આનંદકુમારનું નામ સામેલ કર્યું છે,બિહાર અને મધ્ય પ્રદેશની સરકારે આનંદકુમારને એવોર્ડ આપ્યા છે !બેંક ઓફ બરોડા – મુબઈએ પણ એક એવોર્ડ આપ્યો છે !

આવા સંનિષ્ઠ શિક્ષકને આનંદકુમારને હજુ સરકારી પદ્મશ્રી મળ્યો નથી,એ એક આશ્ચર્ય છે.

આનંદ કુમાર અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે એના મિશનરી કાર્યને સલામ…

સાભાર -શ્રી પ્રવીણ પટેલ,

નીચેના આ વિડીયોમાં આનંદ કુમાર અને એના સુપર-૩૦ મિશન વિષે ઘણી માહિતી જાણવા મળશે.

Anand Kumar: Real life Superman

Witness – Super 30 – Hard Lessons – Part 1

Witness – Super 30 – Hard Lessons – Part 2

1208- નિવૃત્તિનું વધાર્યું ‘ગૌરવ’…..દિવ્યાશા દોશી

 

         

નિવૃત્તિનું વધાર્યું ‘ગૌરવ’

-દિવ્યાશા દોશી .

સાઈઠ વરસની ઉંમર બાદ કામમાંથી નિવૃત્તિ લીધા બાદ મોટાભાગના લોકો મિત્રો સાથે હરવા ફરવા અને બાળકોનાં બાળકોને સાચવવાના કામ કરતા હોય છે. તો વળી કોઈ બસ ટેલિવિઝનની સામે ધામા નાખીને બેસી રહેશે તો કોઈ મંદિર અને બગીચાઓમાં સિનિયર સિટિઝન્સ મંડળોમાં જોડાઈ જશે. હરિયાણાના ગુરગાવ વિસ્તારમાં રહેનારાં સ્નેહલત્તા હુડાએ નિવૃત્તિ બાદ વધુ પ્રવૃત્ત થવાનું નક્કી કર્યું પણ જરા જુદી રીતે.

ગૌરવ મા તરીકે ઓળખાતાં સ્નેહલતા હુડાના અવાજમાં ઉત્સાહનો રણકો તમને અડ્યા વિના ન રહે. બે મહિના બાદ ૭૫ વરસની ઉંમરે પહોંચનાર ગૌરવ મા કહે છે કે સમાજ સેવા મારા લોહીમાં જ હતી. મારાં માતાપિતા પણ તેમનાથી શક્ય તેટલી લોકોને મદદ કરતાં અને ૪૦ વરસ મેં શિક્ષિકાની નોકરી કરીનેય ગરીબ બાળકોને ભણાવવાનું કર્યું છે. દિલ્હી એડમિનિસ્ટ્રેશનની શાળામાં મેં નોકરી કરી છે. હું પંદર વરસ પહેલાં નિવૃત્ત થઈ ત્યારે જ નક્કી કર્યું હતું કે હવે મારે સમાજ માટે જ જીવવું છે. આપણી આસપાસ કેટલાંય ગરીબ બાળકો હોય છે જે પૈસાના અભાવે ક્યારેય શાળામાં નથી જઈ શક્યાં. હું શિક્ષિકા હતી અને આ કામ એવું છે કે તે માટે પૈસાની જરૂર ન પડે.

મારી પાંચ દીકરીઓ છે જે બધી જ પરણીને પોતાના સંસારમાં વ્યસ્ત છે. મારું પેન્શન આવ્યું તેનાથી જ મેં કામની શરૂઆત કરી દીધી. મારા ઘરની નજીકમાં એક ઝાડ નીચે મેં રસ્તા પર રહેતાં બાળકોને ભણાવવાનું શરૂ કર્યું. આસપાસનાં મકાનો બાંધવા માટે જે મજૂરો આવે તેનાં બાળકો અને ઝૂંપડપટ્ટી કે રસ્તા પર રહેતાં બાળકોને ભેગા કરીની તેમને અક્ષર જ્ઞાન આપવાનો યજ્ઞ શરૂ કર્યો. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે પણ વૃક્ષ નીચે જ શાળાની શરૂઆત કરી હતીને? ગુરુદેવ મારી પ્રેરણા બન્યા. આસપાસથી પસાર થતા લોકોને લાગ્યું કે આ નવું જોણું છે થોડા દિવસમાં બંધ થઈ જશે. પણ મારામાં જોશ અને ઉમંગ આજેય નથી ખૂટ્યા. આ જે શરીર છે તે શું કામનું… એ કામ કરતાં કરતાં જ ખતમ થઇ જાય તો જ સારું. ક્યારેય પગવાળીને બેસવું મને પસંદ નથી.

એમ કરતાં ચોમાસું આવ્યું, વરસતા વરસાદમાં પણ મારી શાળા બંધ ન થતી. હું ભીંજાતા ભીંજાતા પણ ભણાવતી. ટાઢ, તડકો કે વરસાદમાંય મારું ભણાવવાનું ચાલુ રહેતું જોઈને લોકો પૂછવા લાગ્યા કે અમે તમને શું મદદ કરી શકીએ. મેં તેમને કહ્યું કે હું ટાઢ, તડકો ખમી શકું છું પણ વરસાદ નહીં એટલે એક છાપરું બાંધી આપો. આમ એ જંગલ જેવી જગ્યાને અમે સાફ કરીને શેડ એટલે કે છાપરું બાંધ્યું. વરસો વીતતાં એ છાપરું થોડું મોટું થયું છે પણ હજી અમારી શાળા ઓપન છે. તેને દીવાલો નથી. લગભગ બસોએક છોકરાઓ બાલમંદિરથી આઠમા ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ કરે છે. મજદૂરોના બાળકો હોય એટલે તેમનું કામ ખતમ થતાં માતાપિતા સાથે જતાં રહે. એટલે સંખ્યા ક્યારેય એક સરખી ન હોય. તે છતાં તેમને અંગ્રેજી માધ્યમમાં જ શીખવાડવાનો પ્રયત્ન કરું છું. સાથે તેમને હોર્મોન તેમ જ સંસ્કારોનું શિક્ષણ પણ આપું છું.

સ્નેહલત્તાજીએ શરૂઆતમાં ચાર વરસ સુધી એકલે હાથે બાળકોને ભણાવ્યાં. પછી તો લોકો તેમની લગન જોઈને જોડાતા ગયા અને કામ વધવા માડ્યું. આજે ગુરગાવમાં બે થી ત્રણ જગ્યાઓએ ગૌરવનિકેતન શાળા ચાલી રહી છે. તેમની શાળાનું સો ટકા પરિણામ આવે છે. ડિસેમ્બર મહિનામાં તેમને એપીજે અબ્દુલ કલામ એવોર્ડ મળ્યો છે. એ સિવાય અનેક નાના મોટા એવોર્ડ અને માનસન્માન થયાં છે. ગૌરવ માના હુલામણા નામે ઓળખાતાં સ્નેહલત્તાજીને શિક્ષિકા તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન પણ શ્રેષ્ઠ શિક્ષિકા તરીકેનો એવોર્ડ અનેકવાર મળ્યો છે. તેઓ પોતે શાળામાં ભણતાં હતાં ત્યારે રમતગમતમાં તેમણે મેડલો મેળવ્યા હતા. હવે ૭૦ પ્લસ સિનિયર સિટીઝન્સ માટેની સ્પર્ધાઓમાં પણ તેમણે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગોલ્ડ અને સિલ્વર મેડલ જીત્યા છે. અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભાગ લેવા માટે વર્લ્ડ માસ્ટર ગેમમાં ભાગ લેવા માટે આ વરસે જ ન્યૂઝિલેન્ડ જઈ આવ્યાં છે અને તેમાંય ૩૦ દેશોના સ્પર્ધકોમાં તેઓ ચોથા નંબરે આવ્યાં છે. આ રમતગમતમાં ડિસ્ક થ્રો, સો મીટર રેસ અને ૧૫૦૦ મીટર ચાલવાની સ્પર્ધા હોય છે.

હાલમાં તેઓ વૃદ્ધાશ્રમ શરૂ કરવા માટે કામ કરી રહ્યાં છે. તેમનું પ્લાનિંગ છે કે એ વૃદ્ધાશ્રમમાં લોકો ફરીથી જીવતાં થાય. બેસીને આરામ કરે એવું નહીં પણ તેઓ આ પહેલાં જેવું જીવતાં હતાં તેવું સક્રિય જીવન જીવે. ગૌરવ મા કહે છે કે જો ભારતના એક ટકા નિવૃત્ત લોકો પણ સમાજને ઉપયોગી કામ કરે તો ય દેશની પ્રગતિ વધે. તેઓ કહે છે કે દરેક સિનિયર સિટીઝન્સ જો આસપાસના બેથી ચાર ગરીબ બાળકોને અપનાવીને તેમનું જીવન બદલી નાખે તો તેમના સમયનો સદુપયોગ તો થાય પણ આપણું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બને. દરેક નિવૃત્ત વ્યક્તિ પોતાના વિસ્તારમાં ય જો કશુંક કામ કરે તો ભારત ચોક્કસ જ પ્રગતિમાં બીજા દરેક દેશને પાછળ રાખી દઈ શકે છે.

ગૌરવ મા આજે ય સતત કામ કરે છે. તેમનું કહેવું છે કે ૪૦ વરસ મેં કામ કર્યું શિક્ષિકા તરીકે જેમાં મને પૈસા મળ્યા પણ સંતોષ તો છેલ્લાં પંદર વરસથી આ બાળકોને ભણાવવાથી જ મળે છે. આ કામ કરતાં આજે મને લાગી રહ્યું છે કે મારા જીવનમાં હવે સાર્થક કામ કરી રહી છું. આ ઉંમરે હવે જીવનમાં કોઈ જ તકલીફ નથી. હજી વધુ કામ કરવું છે જીવનના છેલ્લા શ્ર્વાસ સુધી. હું તો માનું છું કે સાઈઠ વરસ બાદ ઘરની બહાર નીકળીને દરેક વ્યક્તિએ કામ કરવું જોઈએ સમાજ માટે.

હેટ્સ ઓફ્ફ સ્નેહલત્તાજી અમારા વાચકો ચોક્કસ તમારી પાસેથી પ્રેરણા લેશે.

સૌજન્ય–http://divyashadoshi.blogspot.in/2017/05/mumbai-samachar_22.html

1198- તમારા પતિને વિધુર બનતાં શીખવાડો…યે જો હૈ ઝિંદગી – ગીતા માણેક

તમારા પતિને વિધુર બનતાં શીખવાડો

કોઈ પણ કારણસર પત્નીની ગેરહાજરીમાં પતિ સવારની એક કપ ચા કે એક સાફ-સ્વચ્છ ટુવાલ માટે પુત્રવધૂ કે દીકરી પાસે આજીજી કરતો થઈ જાય એવી સ્થિતિ ન આવે એ જોવાની જવાબદારી સ્ત્રીની હોવી જોઈએ

યે જો હૈ ઝિંદગી – ગીતા માણેક

 

ગુજરાતી કોલમિસ્ટ જગતના રાજા કહી શકાય એવા કોલમિસ્ટ અને લેખક તેમ જ અમારા વડીલ ચંદ્રકાંત બક્ષીએ વર્ષો પહેલાં તમારી પત્નીને વિધવા બનતાં શીખવાડો એવો એક લેખ લખ્યો હતો. હજુ પણ અનેક કુટુંબોમાં સ્ત્રીઓને એ જાણ નથી હોતી કે પતિ કે પરિવાર પાસે કેટલી મિલકત છે, કઈ બેન્કમાં કેટલા રૂપિયા છે, ક્યાં કેટલું ઇન્વેસ્ટમેન્ટ છે, કેટલા શેર્સ છે કે કોની પાસેથી કેટલા પૈસા લેવાના છે કે આપવાના છે એવી કોઈ માહિતી હોતી નથી. મોટા ભાગે પુરુષો પત્નીઓને કહી દેતા હોય છે કે ‘હું બેઠો છુંને પછી તારે શું ચિંતા’ પણ અચાનક આ બેઠેલો પુરુષ ચત્તોપાટ થઈ જાય છે. અકસ્માત કે હાર્ટ-એટેક કે એવી કોઈ બીમારી પર સવાર થઈને મોત ત્રાટકે છે ત્યારે આ બધા હિસાબો આપવા-લેવાનો સમય રહેતો નથી. અબજોપતિઓની પત્નીઓ પોતાના પતિની કે પોતાની માલિકીની સંપત્તિ હોવા છતાં આ બધા અંગે અજાણ હોવાને કારણે ઓશિયાળું અને બિચારું જીવન જીવતી હોય છે. તમારી પત્નીને તમારું એક નંબરનું અને બે નંબરનું ખાતું શું છે એની જાણકારી હોવી જોઈએ એવી શીખ ગુજરાતી વાચકોને આપવામાં આવી હતી.

આ મુંબઈ શહેરમાં પણ એવી મહિલાઓ છે જેઓ ક્યારેય બેન્કમાં સુધ્ધાં ગઈ નથી. તેમના કિચન, ટેલિવિઝન સિરિયલ અને લગ્ન, મરણ કે સીમંતના પ્રસંગો સિવાયની પણ એક દુનિયા છે એની તેમને ખબર નથી. આ મહિલાઓનો પતિ અચાનક ફટાકડાની જેમ ફૂટી જાય કે પછી કોઈ લલના સાથે લીલા કરવા ચાલ્યો જાય તો તેની સ્થિતિ દયનીય થઈ જાય છે. અલબત્ત, આના માટે ફક્ત પુરુષ નહીં પણ તે મહિલા પોતે પણ જવાબદાર હોય છે એવું અમે પણ ચોક્કસપણે માનીએ છીએ.

ખેર, આ વિષય પર ચંદ્રકાંત બક્ષીથી માંડીને અન્ય લેખકો લખી ચૂક્યા છે પણ જેમ પત્નીને વિધવા બનતાં શીખવવું જરૂરી છે એટલું જ પતિને વિધુર બનતાં શીખવવું જરૂરી નથી?

અમારા પ્રિય કવિ ગુલઝારની એક બહુ જ હૃદયસ્પર્શી કવિતા છે:

બુઢિયા, તેરે સાથ મૈંને, જીને કી હર શૈ બાંટી હૈ!

દાના પાની, કપડા લત્તા, નીંદે ઔર જગરાતે સારે,

ઔલાદોં કે જનને સે બસને તક, ઔર બિછડને તક!

ઉમ્ર કા હર હિસ્સા બાંટા હૈ…

તેરે સાથ જુદાઈ બાંટી, રૂઠ, સુલહ, તન્હાઈ ભી,

સારી કારસ્તાનિયાં બાંટી, ઝૂઠ ભી ઔર સચ્ચાઈ ભી,

મેરે દર્દ સહે હૈ તૂને,

તેરી સારી પીડે મેરે પોરોં સે ગુઝરી હૈ,

સાથ જિયે હૈં…

સાથ મરેં યે કૈસે મુમકિન હો સકતા હૈ?

દોનોં મેં સે એક કો ઇક દિન,

દૂજે કો શમ્શાન પે છોડ કે

તન્હા વાપસ લૌટના હોગા!!

આપણને ગમે કે ન ગમે, આપણે એના માટે તૈયાર હોઈએ કે ન હોઈએ, સંબંધો પ્રેમભર્યા હોય કે કંકાસથી છલોછલ પણ હકીકત તો એ જ છે કે બહુ થોડા અપવાદો બાદ કરતાં પતિ-પત્નીનું એકસાથે મૃત્યુ થયું હોય એવું ભાગ્યે જ બને છે. કવિ ગુલઝારે લખ્યું છે એમ જિંદગીના દરેક તબક્કે સાથ નિભાવ્યો હોય પણ બેમાંથી એક જણે બીજાને સ્મશાનમાં ચિતા પર ચડાવીને ઘરે એકલા પાછા ફરવાનું હોય છે. આ એકલતા ભયાનક હોય છે એ ખરું પણ દરકે પરિણીત વ્યક્તિએ પોતાનો જીવનસાથી ગુમાવવાની એ કારમી પીડાનો ક્યારેક તો સામનો કરવો જ પડતો હોય છે.

સંવેદનાના સ્તર પર બંનેએ, પછી તે પતિ હોય કે પત્ની, જીવનસાથીની ગેરહાજરીમાં જીવવા માટે આગોતરી તૈયારી કરવાની હોય જ છે, પણ બાહ્યજગતમાંય આ તૈયારી કરવી પડતી હોય છે.

પતિનું મૃત્યુ થાય તો પત્નીને આર્થિક તકલીફોનો સામનો કરવો પડે કે પછી દુનિયાદારીનું વ્યવહારુ જ્ઞાન ન હોવાને કારણે મુશ્કેલી અનુભવવી પડતી હોય એવા અનેક કિસ્સાઓ છે, પરંતુ પત્ની મૃત્યુ ન પામી હોય પણ બે-ચાર દિવસ બહારગામ ગઈ હોય કે બીમારીમાં પટકાઈ હોય તોય રઘવાયા થઈ જતા અને મા વિનાના બાળક જેવા પતિઓને અમે જોયા છે, કારણ કે આ પતિદેવોને પત્નીની ગેરહાજરીમાં એક કપ ચાના કે બે ટાઈમ ભોજનના ય સાંસા પડે છે. એ માટે કાં તો તેમણે હોટેલનો કે પછી કોઈ સગાં-સંબંધીઓનો આશરો લેવો પડે છે. એક યુવાન અને યુવતીનાં લગ્ન થયાં. લગ્નના બીજા દિવસે પતિ પથારીમાંથી ઊઠ્યો અને બાથરૂમમાં ગયો તો બાથરૂમમાં તેના ટૂથબ્રશ પર ટૂથપેસ્ટ લગાડીને તૈયાર હતી. તેનો ટુવાલ બાથરૂમમાં ટીંગાડી દેવામાં આવ્યો હતો. કપડાંને ઈસ્ત્રી કરીને મૂકવામાં આવ્યા હતા. રૂમાલ, મોજાં બધું જ તૈયાર કરીને મૂકવામાં આવ્યું હતું. પતિએ તરત જ બૂમ પાડીને પત્નીને બોલાવી. પત્ની દોડીને આવી એવું માનીને કે તેણે જે બધું ગોઠવી રાખ્યુ હતું એ જોઈને પતિ ખુશખુશાલ થઈ ગયો હશે પણ તેને બદલે પતિના ચહેરા પર નારાજગી હતી. પતિએ તેને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું કે આજે તો આ બધું કર્યું પણ હવેથી આ બધું કરવાની જરૂર નથી. પત્નીના ચહેરા પરનો રંગ ઊડી ગયેલો જોઈને તેણે તેને બાજુમાં બેસાડીને સમજાવી કે જો, આજે તેં મારા ટૂથબ્રશ પર ટૂથપેસ્ટ લગાડવાથી માંડીને મારી જરૂરતની બધી જ ચીજવસ્તુઓ ગોઠવીને મૂકી છે. આવું તું કાયમ કરી શકીશ નહીં અને કરીશ તોય થોડા વખત પછી આનો તને બોજ લાગવા માંડશે. ત્યાં સુધીમાં મને બધું જ હાથમાં મળે એવી આદત પડી ગઈ હશે. ટૂંકમાં, આવી વ્યવસ્થા લાંબો સમય ચાલશે નહીં અને ચાલશે તોય એમાં કંટાળો પ્રવેશશે. આ સિવાય પણ હું તારા પર એટલા હદે નિર્ભર થવા નથી ઈચ્છતો કે મારું પોતાનું કામ કરવા માટે પણ મને તારી જરૂર પડે. માટે મહેરબાની કરીને મને મારાં કામ જાતે કરી લેવા દે. તું મારા જીવનમાં નહોતી ત્યારે પણ હું બ્રશ કરતો હતો અને નહાઈને જાતે જ તૈયાર થઈ જતો હતો.

કોણ જાણે કેમ પણ આપણે ત્યાં પ્રેમની વ્યાખ્યા એકબીજા પર નિર્ભર હોવું એવી થઈ ગઈ છે. પતિ-પત્ની વચ્ચે પ્રેમ હોય, લાગણી હોય કે ફોર ધેટ મેટર કોઈ પણ સંબંધોમાં પરસ્પર એકબીજા માટે સ્નેહ હોય એ સારી બાબત છે પણ પતિ-પત્નીના સંબંધોમાં એકબીજા માટેનો સ્નેહ કે દોસ્તી કરતાં વધુ એકબીજા પરની નિર્ભરતા પ્રવેશી જાય છે. પતિ-પત્ની પ્રેમી મટીને એકબીજાની જરૂરિયાત પૂરી કરનારા મશીન જેવા થઈ જાય છે. કેટલીય પત્નીઓને એવું કહેતાં સાંભળી છે કે મને તો અમુક જગ્યાએ ફરવા કે કોઈને મળવા જવું છે પણ કેવી રીતે જઈએ, કારણ કે હું જો થોડા દિવસ ન હોઉં તો મારા પતિ કે છોકરાઓ ભૂખ્યા રહે, ઘરનો કારભાર કોણ ચલાવે? મૃત્યુ તો બહુ દૂરની વાત છે પણ પત્ની કે ઘરની મુખ્ય મહિલાની ગેરહાજરીમાં ઘર નામની આ ફેક્ટરી સદંતર ખોટકાઈ જતી હોય છે. દાંપત્યજીવનનાં શરૂઆતનાં વર્ષોને બાદ કરતાં પછી ધીમે-ધીમે પતિ-પત્ની વચ્ચે પ્રણયને બદલે પરસ્પર ગુલામી પ્રવેશ કરી જાય છે. જ્યાં ગુલામી હોય, અસલામતીની ભાવના હોય ત્યાં પ્રેમ ક્યાંથી પાંગરી શકે!

જ્યાં હિંદુસ્તાની પ્રથા અનુસાર પતિ કમાતો હોય અને પત્ની ઘર સાચવતી હોય એ સંજોગોમાં મિલકત, સંપત્તિ અને અન્ય જરૂરી બાબતો અંગે પત્નીને વાકેફ રાખવી અને અચાનક એક્ઝિટ કરવાનો વારો આવે તો પત્ની અને બાળકો દર-દરની ઠોકર ખાતાં ન ફરે એટલી રીતે પત્નીને સજ્જ કરવાની જવાબદારી પતિની ગણી શકાય. એ જ રીતે પત્ની બીમાર થાય કે કોઈ પણ કારણસર ગેરહાજર હોય કે પછી અણધારી વિદાય લઈ લે તો પતિ સવારની એક કપ ચા કે એક સાફ-સ્વચ્છ ટુવાલ માટે પુત્રવધૂ કે દીકરી પાસે આજીજી કરતો થઈ જાય એવી સ્થિતિ ન આવે એ જોવાની જવાબદારી સ્ત્રીની હોવી જોઈએ.

આજુબાજુ નજર કરશો તો ખ્યાલમાં આવશે કે આજની નારી આત્મનિર્ભર બની છે. કાં તો પોતે કમાય છે અથવા જો ન કમાતી હોય તો પણ પતિના કામકાજ કે વ્યવસાય અંગે વાકેફ છે પણ એની સરખામણીમાં મોટા ભાગના પુરુષો હજુ પણ પોતાની રોજબરોજની જરૂરિયાતો માટે પત્ની કે પછી મા અથવા ઘરની જ કોઈ મહિલા સદસ્ય પર નિર્ભર છે. પુરુષોની આ સ્થિતિ માટે જેટલા પુરુષો જવાબદાર છે એટલી જ કદાચ તેમના જીવનમાં રહેલી સ્ત્રીઓ પણ જવાબદાર છે. ઘણા ખરા કિસ્સાઓમાં સ્ત્રીઓ પણ પોતાના પતિઓને કે પુત્રોને પોતાના પર નિર્ભર રાખવા ઇચ્છતી હોય છે. મારા હસબંડને તો મારા વિના ચાલે જ નહીં. તેમને તો પેન્ટ અને શર્ટનું મેચિંગ કરતાં પણ ન આવડે. ઘરમાં ચા-સાકરના ડબ્બા ક્યાં છે એની પણ તેને ખબર ન હોય એવું ઘણી મહિલાઓ પોરસાઈને કહેતી હોય છે. આમાં પ્રેમ કરતાંય વધારે માલિકીપણાનો ભાવ વધુ દેખાય છે.

પરિપક્વ સંબંધોમાં એકબીજા પર નિર્ભર નહીં પણ એકબીજાને આત્મનિર્ભર બનાવવા તરફનો ઝોક વધુ હોય છે. એકબીજાનો સાથ-સંગાથ ગમવો એ જુદી વાત છે અને એકબીજા માટે વ્યસન બની જવું એ જુદી વાત છે. જો સંબંધોમાં પૂરતી મોકળાશ ન હોય તો સંબંધો પણ વ્યસન બની જતા હોય છે. એવા વ્યસન જેને આપણે ધિક્કારીએ છીએ પણ છોડી શકતા નથી. સંબંધોમાં જ્યારે આપણે મુક્તતા નથી અનુભવતા કે એકબીજાના પગમાં બેડી બની જઈએ છીએ ત્યારે એનો ભાર લાગવા માંડે છે. એક સામાજિક વ્યવસ્થા અને સગવડતા માટે બંનેના કાર્યક્ષેત્ર જુદા હોય અને બંને પોતપોતાની જવાબદારી સારી રીતે નિભાવતા હોય એ નિશ્ર્ચિતપણે પ્રશંસનીય બાબત છે પણ એકબીજા વિના લૂલા-લંગડા કે અપંગ થઈ ગયા હોવાનો ભાવ આવતો હોય તો એને પ્રેમ તો ન જ કહી શકાય.

સૌજન્ય/સાભાર –

http://bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=109862

1197 – ” નિવૃત્ત થયા પછી ” સીનીયરો માટે ઉપયોગી ઈ-બુક

સીનીયરો માટે ઉપયોગી ઈ-બુક ” નિવૃત્ત થયા પછી ”..

નિવૃત થયા એટલે કમાવા માટેની રોજ બ રોજની પ્રવૃતિઓ અને વૃત્તિઓ લગભગ નહીવત થઇ જાય છે.મન ગમતી પ્રવૃત્તિમાં મન પરોવી ઘણું ઉપયોગી કામ આ સમયે થઇ શકે છે.એ કરવા માટે સમયની મૂડી હાથવગી હોય છે.

નેટ જગતમાં જાણીતા સાહિત્યકાર મિત્ર શ્રી. વિજય શાહના સંકલનથી બનાવેલ ૬૦+ના નિવૃત વયસ્કોએ ખાસ વાંચવા જેવી ઈ-બુક ” નિવૃત્ત થયા પછી ”માં સીનીયરો માટે ઉપયોગી વાચન સામગ્રી  મળી રહેશે.

સાભાર ..શ્રી  વિજય શાહ ….(રી-બ્લોગ માટે આભાર ..શ્રી સુરેશ જાની )

વિનોદ પટેલ

સૂરસાધના

     ૨૦૦૦ પહેલાં આવો પોતીકો બ્લોગ હશે, એવો સ્વપ્નમાં પણ ખ્યાલ ન હતો. નિવૃત્ત થયા પછી ‘અમદાવાદના મારા ફ્લેટની નજીક આવેલા શરદ મહેતા પાર્ટી પ્લોટની બાજુના મ્યુનિ. બગીચામાં સમવયસ્કો સાથે બાંકડા પર બેસીને ગપસપ કરીશ.’ – એવો ધૂંધળો ખ્યાલ  હતો.

પણ નિયતિનો કાંઈક અલગ જ પ્લાન હતો!’

     ૧૭ વર્ષ વીતી ગયાં અને જીવન  એ મૂળ ધારણા કરતાં અનેક ગણું સભર બની ગયું. વતન ઝૂરાપાના રોદણાના સ્થાને ‘ કેટલું બધું કરવું છે, પણ સમય ઓછો પડે છે.’– એ માહોલનો સુભગ હાલ છે !

   આવી મારી એકલાની નિયતિ નથી. ઘણા બધા ૬૦+ વયસ્કો એ ‘હાલ’માં હાલ મશગૂલ બનીને મ્હાલે છે.

એનો એક સરસ ચિતાર નેટ મિત્ર શ્રી . વિજય શાહના સંકલનથી બનાવેલ ઈ-બુકમાં છે.  આ રહી એ …

Nivrutt

આ મુખ પૃષ્ઠ પર ક્લિક કરી એ ઈ-બુક માણો

View original post

”સીનીયર સીટીઝન તો તેને રે કહીએ …” – એક પેરડી કાવ્ય રચના …. સંકલિત

” ગોદ્ડીયો ચોરો”બ્લોગથી જાણીતા મિત્ર શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલ -જેસરવાકર એ એમને વોટ્સેપ પર મળેલ ”સીનીયર સીટીઝન તો એને રે કહીએ ” એ નામનું પેરડી કાવ્ય મને વોટ્સેપ પર ફોરવર્ડ કર્યું એ મને ગમી ગયું.

દરેક સીનીયર સિટીઝનને ગમી જાય એવી આ કાવ્ય રચના આજની પોસ્ટમાં સાભાર પ્રસ્તુત છે.

ગાંધીજીના પ્રિય ભજન ”વૈષ્ણવ જનનો તેને રે કહીએ ” એના પરથી રચિત આ પેરડી કાવ્ય વિ.વિ.ના વાચકોને પણ જરૂર વાંચવી ગમશે.

આ કાવ્યને એક રીતે જોઈએ તો એમાં સીનીયરો માટેની આચાર સંહિતા -Dos & Don’ts – જોવા મળે છે.

આ પેરડી કાવ્યને આગળ વધારી એમાં મેં મારી થોડી પંક્તિઓ એમાં ઉમેરી છે. શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલ જેવા સીનીયર શીઘ્ર કવિ મિત્રોને પ્રતિભાવ પેટીમાં આ કાવ્યને હજુ પણ આગળ વધારવા આમન્ત્રણ છે.

વિનોદ પટેલ

અજ્ઞાત કવિની સીનીયર સિટીજનની આચાર સંહિતા સમી પેરડી કાવ્ય રચના 

 આ પેરડી કાવ્યમાં મારો ઉમેરો….

શરીર વ્યાધિગ્રસ્ત હોય ત્યારે, એનાથી ના ડરતો રે
મજબુત મનોબળથી દુખોનો સદા સામનો કરતો રે

તન-મનને સ્વસ્થ રાખી,પ્રભુનું સ્મરણ સદા કરતો રે,
ખોટા વ્યસનોને ત્યજી,યોગથી શરીરને સાચવતો રે

પરિવર્તનના આ યુગમાં,જુના બધા આગ્રહો ત્યજતો રે
નવી પેઢીને સમજી લઇને,સંપી હળી મળીને રહેતો રે

જીવનના આ સુવર્ણ કાળમાં,સદા પ્રવૃતિમય રહેતો રે
બાકી જીવનમાં બનતી જન સેવાથી,નામ મૂકી જતો રે.

વિનોદ પટેલ

સિનીયર સીટીઝનોએ ખાસ વાંચવા જેવો લેખ/કાવ્યો
સૌજન્ય- વાત્સલ્ય

સીનીયર સીટીઝનનું સ્વરાજગુણવંત શાહ

1177- અનેક નિષ્ફળતાઓ પછી અમેરિકાના સફળ પ્રેસીડન્ટ બનેલ અબ્રાહમ લિંકનનો પ્રેરણાદાયક જીવન પ્રસંગ

ABRAHAM LINCOLN (1809-1865)

અબ્રાહમ લિંકન જ્યારે વકીલાત કરતા ત્યારની આ વાત છે. લિંકન એક એવા વકીલ હતા કે ખોટા કેસ કદી લડતા નહીં,એટલું જ નહીં પોતાની ફી જતી કરીને પણ અસીલો વચ્ચે સમાધાન કરાવી આપતા. તેમને કોર્ટ કેસો લડીને જ જીવવાનું હતું છતાં તેઓ આ રીતે જ પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. માણસ તરીકે એ બહુ મોટા ગજાના હતા. પોતાનો સ્વાર્થ જતો કરીને માણસ માણસ વચ્ચે સુમેળ કરાવી આપવામાં જ તેઓ પોતાની શક્તિ ખર્ચતા હતા.

ઈલિનોયની કુલ્ટન અને મેનાર્ડ કાઉન્ટીમાં તે વકીલાત કરતા. પોતાના ઘોડા ઉપર કાયદાનાં પુસ્તકો લાદીને એક ગામથી બીજા ગામ જતા. એમનો ઘોડો પણ સામાન્ય હતો, હઠીલો હતો અને ઘણી વાર એમને હેરાન કરતો, છતાં એમનું કામ ચાલતું રહેતું .

એક વાર એ જ રીતે એ લેવિસ્ટન જતા હતા ત્યારે રસ્તામાં એમને એક ખેડૂત મળ્યો, “હલ્લો, અંકલ ટોમી!” લિંકને ખેડૂતને સલામ કરી, “મજામાં છો ને?”

“અરે, એબ લિંકન, હું તારી પાસે જ આવતો હતો. આ રીતે તું અચાનક મળી ગયો એટલે બહુ આનંદ થયો. લેવિસ્ટનની કોર્ટમાં આપણે એક કેસ કરવાનો છે.”

“કઈ બાબતમાં?” લિંકને પૂછયું.

“જો ને ભાઈ, જીમ એડમ્સની જમીન અને મારી જમીન બાજુ બાજુમાં જ છે. હમણાં હમણાં એ મને બહુ હેરાન કરે છે.

મેં નક્કી કર્યું છે કે ગમે તે ખર્ચ થાય, પણ એને તો દેખાડી જ દેવું! કોર્ટમાં કેસ કર્યા વિના છૂટકો નથી.”

“અંકલ ટોમી” લિંકને કહ્યું, “આજ સુધી તમારે અને જીમને ક્યારેય મોટો ઝઘડો થયો નથી, બરાબર ને?”

“બરાબર”

“આમ તો એ સારો પાડોશી છે બરાબરને?”

“સારો તો નહીં પણ ઠીક”

“છતાં વર્ષોથી તમે એકબીજાના પાડોશી તરીકે જીવો છો એ તો ખરુંને?”

“લગભગ પંદર વર્ષથી”

“પંદર વર્ષમાં ઘણા સારા માઠા પ્રસંગો આવ્યા હશે અને એક બીજાને મદદરૂપ પણ બન્યા હશો, બરાબરને?”

“એમ કહી શકાય ખરું”

“અંકલ ટોમી” લિંકને કહ્યું, “મારો આ ઘોડો બહુ સારી જાતનો તો નથી જ અને એનાથી સારો ઘોડો હું લઈ પણ શકું, પરંતુ આ ઘોડાની ખાસિયતો હું જાણું છું. તેનામાં જે કાંઈ ખામીઓ છે તેનાથી હું પરિચિત છું અને મારું કામ ચાલે છે. જો હું બીજો ઘોડો લઉં તો અમુક રીતે આના કરતાં સારો હોય, પણ તેનામાં વળી બીજી કેટલીક ખામીઓ હોય, કારણ કે દરેક ઘોડામાં કાંઈક ને કાંઈક ખામીઓ તો હોવાની જ. એટલે મને તો એમ લાગે છે કે આ ઘોડા સાથે મારે નિભાવી લેવું એમાં જ ઘોડાનું અને મારું બન્નેનું ભલું છે.”

લિંકનની વાત સાંભળીને ખેડૂતે માથું હલાવ્યું, “તારી વાત બરાબર છે, એબ, તારી વાત સાવ સાચી છે. જીમ એડમ્સ સાથે નિભાવી લેવું એમાં જ મારું અને એનું બન્નેનું ભલું છે.

મિત્રોને, સ્નેહીઓને, સગાંવહાલાંને, ભાઈ-બહેન,પતિને, પત્નીને આપણે આપણા જેવા કે આપણને અનુકૂળ આવે એવા બનાવવાનો આપણે પ્રયત્ન કરીએ છીએ, પરંતુ એના બદલે જો આપણે જ તેમને થોડા અનુકૂળ બનીએ તો જિંદગી વધુ સરળતાથી ચાલે છે. લીમડો કડવો કેમ છે, તેનો અફસોસ કરવાને બદલે તેની કડવાશને સ્વીકારીને તેના જે કાંઈ લાભ મળી શકે તે લાભ લેવામાં જ ડહાપણ રહેલું છે.

અને માણસો વિશે બીજી એક વાત એ પણ સમજવી જોઈએ કે એક જ વ્યક્તિ કોઈ એક રીતે બરાબર ન હોય પણ બીજી રીતે તે ખૂબ જ સારી પણ હોઈ શકે છે. કોઈ વ્યક્તિ સગાં તરીકે બરાબર ન હોય પણ મિત્ર તરીકે દિલોજાન હોય, પત્ની તરીકે કજિયાખોર હોય પણ બહેનપણી તરીકે પ્રેમાળ હોય, પાડોશી તરીકે ઝઘડાખોર હોય પણ સમાજમાં સેવાભાવી હોય, ભાગીદાર તરીકે લુચ્ચી હોય પણ પાડોશી તરીકે પરગજુ હોય આમ કોઈ એક સ્વરૂપે અયોગ્ય લાગતી વ્યક્તિ બીજા સ્વરૂપે ઘણી જ ઉમદા હોઈ શકે છે.

કોઈ વિશે આપણે જ્યારે અભિપ્રાય બાંધીએ છીએ ત્યારે આપણી સાથેનો એનો સંબંધ હોય એનો જ પ્રતિભાવ આપીએ છીએ. એનો જે છેડો આપણને સ્પર્શતો હોય એને અનુલક્ષીને જ આપણે અભિપ્રાય બાંધીએ છીએ. એ અભિપ્રાય હંમેશાં પૂર્વગ્રહયુક્ત અને એકતરફી હોય છે.

આપણા આવા અભિપ્રાયોથી દોરવાઈ જઈને કે તેને પકડી રાખીને જીવવાના બદલે સહેજ તટસ્થ રીતે વિચારીએ તો, બીજા માણસો આપણને એટલા ખામીવાળા ન લાગે. અને દુનિયા એટલી બધી ખરાબ અને નઠારી ન લાગે.

જે છે એને સહજ રીતે સ્વીકારી લેવાને બદલે અફસોસ કરવામાં જ માણસ પોતાનાં વર્ષો ગુમાવી દે છે.અરે રે, આવાં નપાવટ છોકરાં ક્યાં પાક્યાં! આવી પત્ની મળી! આવો સ્વાર્થી મિત્ર મળ્યો! આવો દગાખોર ભાગીદાર મળ્યો! આવી ખરાબ નોકરી મળી! આ યાદી ઘણી લાંબી થાય એવી છે.

લેખક : અજ્ઞાત

============

આજની આ પોસ્ટની પૂર્તિ કરતા અબ્રાહમ લિંકનના જીવનના આશા–નિરાશા,નિષ્ફળતા-સફળતા વિગેરે અનેક પડકારોને ઉજાગર કરતા રસસ્પદ ઘટનાક્રમની ઝાંખી કરાવતો વિનોદ વિહારમાં અગાઉ પ્રકાશિત નીચેનો લેખ પણ ખુબ પ્રેરક છે.

નિષ્ફળતાની બુનિયાદ પર સફળતાની ઈમારતના રચયિતા – અબ્રાહમ લિંકન…. વિનોદ પટેલ