વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: નિબંધ

( 247 ) વધુ ને વધુ મેળવવાની ઇચ્છા, પ્રોબ્લેમ ઓફ પ્લેન્ટી! ….. લેખિકા – કાજલ ઓઝા વૈદ્ય

Photo Courtesy- Divy Bhaskar

Photo Courtesy- Divy Bhaskar

-શોખ હોવો અલગ બાબત છે અને સંગ્રહખોરી અલગ. સંગ્રહખોરી આપણને શોખીનમાંથી સ્વાર્થી બનાવે છે

-વધુને વધુ મેળવવાની ઇચ્છામાં માણસ પોતાની પાસે વસ્તુઓનો સંગ્રહ કરતો જ જાય છે. એના પરિણામે એ પોતાના પ્રિયજનોથી દૂર થતો જાય છે. વિચારો અને વ્યક્તિઓનું સ્થાન હવે વસ્તુઓ લેવા લાગી છે .

 

પરદેશમાં ખાસ કરીને યુ.એસ.માં જો કોઇનાં ઘરો જોયાં હોય તો સમજાય કે ‘વાક ઇન ક્લોઝેટ્સ’ વસ્તુઓથી ઊભરાય છે. બેસમેન્ટ અને ગરાજમાં મૂકાયેલી વસ્તુઓ ક્યાં નાખવી એની પણ સમજ પડતી નથી. તેમ છતાં શોપિંગ એક એવો સિન્ડ્રોમ છે જે એ દેશમાં ચોવીસ કલાક લોકોના માથાં પર સવાર રહે છે. એન્ડ ઓફ સિઝન અને ક્લીયરન્સનાં પાટિયાં સતત ઝૂલે છે.

 

કપડાં ફાટતાં નથી, બગડતાં નથી તેમ છતાં સતત નવા ખરીદવા માટેની ભૂખ ક્યારેય મટતી નથી આ જ પરિસ્થિતિ ધીરે ધીરે આપણા દેશમાં દાખલ થઇ રહી છે.

 

જાણીતાં લેખિકા કાજલ ઓઝા વૈદ્ય લિખિત આ આખો લેખ દિવ્ય ભાસ્કર.કોમ

ના સૌજન્યથી  આ લિંક ઉપર વાંચો .

__________________________________________________________________________________

કાજલ ઓઝા-વૈદ્યનો અને એમના સાહિત્યનો પરિચય

એમની વેબ સાઈટની આ લિંક ઉપર

કાજલ ઓઝા-વૈદ્યને સાંભળો આ વિડીયોમાં

કાજલ ઓઝા -વૈદ્ય નો પરિચય – વિકી પીડીઆની આ લિંક ઉપર વાંચો

( 225 ) દીકરી એટલે બાપનો શ્વાસ અને વિશ્વાસ ( સંકલિત )

Father-Daughter[1]

એક સ્નેહી મિત્ર શ્રી વિજયભાઈ ચૌહાણએ એમના ઈ-મેલમાં મને મોકલેલ એક લેખ “દીકરી એટલે બાપનો શ્વાસ અને વિશ્વાસ “મને ગમી જતાં ગમતાનો કરીએ ગુલાલ એ ન્યાયે આજની પોસ્ટમાં એમના અને લેખકના આભાર સાથે મુકેલ છે .

દીકરીની ઓછી કિંમત આંકતી ઘણી ઉક્તિઓ આપણા સમાજમાં પ્રચલિત છે.જેવી કે દીકરી અને ગાય,દોરે ત્યાં જાય,દીકરી તો પારકી થાપણ કહેવાય !,દીકરી એટલે સાપનો ભારો ,દીકરી એટલે રાતનો ઉજાગરો વિગેરે.વિગેરે .

પરંતુ હવે સમય બદલાયો છે આવાં અવિચારી વાક્યો આજે દીકરીને લાગુ પાડી શકાય એમ નથી .આજની સ્ત્રી-દીકરી ગાય જેવી ગરીબ નથી રહી.એ હવે સોળે કળાએ ખીલીને પોતાની અસલી શક્તિની સાબિતી આપી રહી છે . હવે દીકરી નથી સાપ નો ભારો ,દીકરી નથી રાત નો ઉજાગરો ,દીકરી તો છે પાવન તુલસી ક્યારો.

આ સંબંધમાં મને જાણીતા લેખક શ્રી સુરેશ ગણાત્રાના એક લેખમાંથી દીકરી ખરેખર શું છે એનું ખુબ જ સુંદર નિરૂપણ કરતું નીચેનું અવતરણ ટાંકવાનું મન થાય છે .

દીકરી બાપના દિલની શાતા  

……….ક્યારે ય તમે તમારી જાતને દુનિયાભરના તમામ દુઃખોથી ઘેરાયેલી મહેસુસ કરો ત્યારે તમારી દીકરી સાથે થોડો સમય દિલથી વિતાવજો.તેની સાથે દિલ દિલ ખોલીને વાત કરી લેજો .ત્યાં તમારા મનને હિમાલયથી પણ વધુ ઠંડક અને અને અનંત શક્તિ અનુભવવા મળશે .દીકરી તો મા-બાપનો શ્વાસ છે , જે લીધા વગર ચાલતું નથી અને સમય આવ્યે છોડ્યા વગર ચાલતું નથી.ઈશ્વરે દીકરી ઘડીને માતા-પિતા ઉપર ઉપકાર કર્યો છે.દીકરીનો મા-બાપ પ્રત્યેનો પ્રેમ પ્રારંભથી લઈને અંત સુધી એક સરખો જ વહે છે .દીકરી જગતના કોઈ પણ ખૂણે જશે ,માતા-પિતાના હૃદયથી ક્યારે ય દુર જતી નથી .દીકરી સાથેની મા-બાપની વહાલની કડીઓ ક્યારે ય ઢીલી પડતી નથી .દીકરી જ સચ્ચાઈ છે. દીકરો ક્યારેક ભ્રમ સાબિત થઇ શકે છે .કદાચ એટલા  માટે  જ આપણા તત્વચિંતકોએ દીકરીને બાપનું હૈયું કહી છે.ક્લેજાનો ટુકડો કહ્યો છે અને એટલા માટે જ દીકરી સાસરે જાય છે ત્યારે મા-બાપની આંખોમાં આંસું વહે છે .નક્કી માનજો કે દીકરી તો ગયા ભવમાં જેણે પુણ્ય કર્યાં હોય તેને જ મળે છે .

Son is son till he gets wife, while daughter is daughter till her life “– સુરેશ ગણાત્રા  

કવિ કાલિદાસના ‘અભિજ્ઞાન શકુંતલ’માં શકુન્તલાને વિદાય કરતાં કણ્વ ઋષિ કહે છે : ‘સંસાર છોડીને સંન્યાસી બનેલા અમારા જેવા વનવાસીને પુત્રી વિદાયનું આટલું દુઃખ થતું હોય તો સંસારીઓને કેટલું થતું હશે ?”

જેઓને  દીકરીના મા-બાપ બનવાનું સદભાગ્ય  પ્રાપ્ત થયું છે એમને  આ પોસ્ટમાં દીકરી પ્રત્યે પોતાના દિલની લાગણીઓનો પડઘો પડતો અનુભવાય તો નવાઈ નહીં .

મને આશા છે આપને આ પોસ્ટ ગમશે .આપ આ અંગે શું વિચારો છો એ જરૂર પ્રતિભાવ રૂપે જણાવશો .

વિનોદ પટેલ

_____________________________________________

દીકરી એટલે બાપનો શ્વાસ અને વિશ્વાસ!

કેળવણીના કિનારે! ડો. અશોક પટેલ.

દીકરો એ બાપનું રૂપ છે તો દીકરી એ બાપનું સ્વરૂપ છે. દીકરો બાપ પાસે અપેક્ષા રાખે-ક્યારેક હુકમ પણ કરે, જ્યારે દીકરી બાપને મદદ કરે. દીકરી એટલે હૂંફની ગુફા કે જેમાં બેસીને બાપ રાહતનો દમ ખેંચી શકે છે. દીકરો પણ બાપને મદદરૂપ થાય છે, પણ આ મદદરૂપ થવાના ઘણાં કારણો છે. જેમ કે દીકરાની ફરજ, દીકરા અને બાપે સાથે મળીને આર્થિક ઉપાર્જન કરીને ઘર ચલાવવું, કુટુંબ કે સમાજના સભ્યો દીકરાને ટોણો ન મારે, સમાજમાં સારા દેખાવા માટે વગેરે.

પણ દીકરી બાપને મદદરૂપ થાય છે તેમાં ઉપરનું એક પણ કારણ નથી.

દીકરીને બાપ પાસે કોઈ અપેક્ષા હોતી નથી. સાસરે ગયા પછી બાપને મદદરૂપ થવાની દીકરીની ફરજ નથી કે નથી સમાજ કોઈ ટોણો મારવાનો. આમ છતાં સમાજમાં એવા હજારો કુટુંબ જોવા મળે છે કે જેમાં સાસરે રહીને પણ દીકરી બાપનો હાથ પકડતી હોય, બાપને મદદરૂપ થતી હોય. આ બાબત જ દીકરીની બાપ પ્રત્યેના પ્રેમની નિશાની છે. દીકરી સાસરે ગયા પહેલાં કે પછી પણ બાપનો સતત વિચાર કરતી હોય છે. તેની મા-બાપ સાથેની લાગણી એવી તો જોડાઈ ગઈ હોય છે કે દીકરા વગરના બાપને કે બાપથી જુદા રહેતા દીકરાની ગેરહાજરીમાં જરૂર પડે, કાંધ પણ આપે છે.

જમાનો બદલાય છે, પણ દીકરીનો બાપ પ્રત્યેનો પ્રેમ એવો ને એવો જ રહે છે. આવી દીકરી ત્યારે જ જન્મતી હોય છે કે જ્યારે તમે પરભવમાં વધુ પ્રમાણમાં પુણ્ય કર્યાં હોય અને આ ભવમાં પણ તેનો સિલસિલો ચાલુ રાખ્યો હોય.

‘દીકરી એટલે સવાઈ મા.’ માના તમામ સ્વરૂપ દીકરીમાં છે. ઉપરાંત મા દીકરાનો ટેકો લેવા પ્રેમ કરે છે, જ્યારે દીકરી તો ટેકો બનવા પ્રેમ કરે છે. માટે જ દીકરીને ‘સવાઈ મા’ કહેવામાં સહેજ પણ ખોટું નથી. કહેવત છે કે ‘મા વિના સૂનો સંસાર’ તો કહી શકાય કે, ‘દીકરી વિના અધૂરો સંસાર.’ એટલે કે જે બાપને માત્ર દીકરો જ છે, તેનું જીવન અધૂરું જ ગણાય.

સંસારમાં રહીને સાચો પ્રેમ પારખવો હોય અને ચાખવો હોય તો દીકરીના બાપ બનવું પડે. આવા દીકરીના બાપ નસીબદાર વ્યક્તિ જ બની શકે. જેને પોતાની દીકરી નથી તે બાપે આ સંસારમાં રહીને કશુંક ખૂબ જ મોટું ગુમાવ્યું છે, પણ આ વાતનો ખ્યાલ દીકરી વિહોણા કમનસીબ બાપને નહીં આવે. તેનો અનુભવ કરવા સદ્નસીબ હોવું જોઈએ અને સદ્નસીબ બનવા દીકરીના બાપ બનવું પડે!

દીકરીને ઘડવામાં માનો ફાળો અનન્ય છે, તો બાપને ઘડવામાં દીકરીનો ફાળો અનન્ય છે. આમ જોતાં… મા વિનાની દીકરી અધૂરી છે, તો દીકરી વિનાનો બાપ અધૂરો છે. રાજા દશરથ આ રીતે અધૂરા હતા. જો તેમને એક દીકરી હોત તો રામને વનમાં જવું ન પડયું હોત. દીકરીએ દશરથને ખખડાવીને કહ્યું હોત કે રામને વનમાં જવાની જરૂર નથી અને દશરથ રાજાની હિંમત હતી કે દીકરીના વેણને ઉથાપે? અરે, દીકરી એ તો દીકરી છે. દુનિયાના કોઈ પણ બાપને ખખડાવવાનો અને ધાર્યું કરાવવાનો હક માત્ર દીકરીને જ છે.

આ જગતની એક પણ એવી દીકરી નહીં હોય કે જેણે તેના બાપને સાચવ્યો ન હોય. પોતે ઉંમરમાં નાની હોય છે, પણ સમજમાં મોટી હોય છે. પોતે ભૂખી રહીને બાપને પહેલાં ખવડાવનાર આ દીકરી પાછળ લાખો રૂપિયાનો કરિયાવર પણ નાનો જ પડે. પોતાની મનગમતી વાનગી ખાવા બેસનાર દીકરી સૌ પહેલાં માને પૂછે છે કે પપ્પા માટે આ વાનગી રાખી છે ને?

રાત્રે પોતે પથારીમાં સૂઈ જઈને બાપને પલંગ કે ખાટલામાં સૂવાડતી આ દીકરીનો ઓરતો કયા બાપને ન આવે? અડધી રાત્રે ઊઠીને પણ પપ્પા ઓઢીને સૂઈ ગયા છે કે કેમ તેની ખાતરી કરતાં કોઈ દીકરીની ઊંઘ ઊડી ગઈ હોય તેવું આજદિન સુધી સાંભળ્યું નથી. દીકરી પોતાના ખર્ચમાં કાપ મૂકીને બાપની આવકમાં ઘર ચલાવવામાં માને મદદ કરતી હોય છે, જેથી બાપ હળવાશથી સૂઈ જાય. બાપના દરેક સવાલનો તેની પાસે એક જ જવાબ હોય છે, “ચાલશે, ભાવશે અને ફાવશે.” ક્યારેય કોઈ માગણી નહીં, માત્ર લાગણી જ.

સતત લાગણીથી નીતરતી દીકરી સાથે એક જ થાળીમાં ખાવાનું દરેક બાપના નસીબમાં નથી હોતું. જો દીકરી મોટી થયા પછી તેની સાથે એક થાળીમાં ખાય તો તે સંભારણું બની જતું હોય છે. બાપ જ્યાં વાપરવાનું કહેતો હોય છે, ત્યાં દીકરી બચાવવાનું કહેતી હોય છે. બાપના ખર્ચ પર સૌથી વધારે કાપ મૂકવાની શરૂઆત દીકરી તરફથી જ થતી હોય છે અને બાપ માટે કોઈ વસ્તુ લાવવાની શરૂઆત પણ દીકરી તરફથી જ થતી હોય છે.

બીમારીમાં સપડાયેલ બાપની ચાકરી માટે જ દીકરીનું સર્જન થયું હશે તેમ કહેવામાં પણ અતિશયોક્તિ નથી જ. એક દીકરા માટે મા જેટલું કરી શકે તેના કરતાં પણ ઓછા સમયમાં દીકરી વધુ કરી જાય છે.

મા સાથે દીકરો સાઠ-સિત્તેર વર્ષ રહે છે, જ્યારે બાપ સાથે દીકરી એકવીસથી પચીસ વર્ષ રહે છે. છતાં માના મનમાં દીકરા માટે જેટલા આદર, ભાવના, લાગણી હોય છે તેટલી જ કે તેનાથી પણ વધારે માંડ પચીસ વર્ષ રહેતી દીકરીના મનમાં બાપ માટે હોય છે. તે જ દીકરીની ખરી ખાનદાની છે.

બાપને સાચવવામાં અવ્વલ રહેતી દીકરી જરૂર પડે તો બાપને ખખડાવવામાં પણ અવ્વલ રહે છે. કોઈ પણ કુટુંબમાં બાપને ખખડાવવાનો અધિકાર મોટાભાગે દીકરી પાસે જ હોય છે. ચૂપ થાઓ તેમ બાપને ઘરમાં માત્ર દીકરી જ કહી શકતી હોય છે. છતાં બાપની તાકાત નથી કે તે દીકરીની સામે ગુસ્સાથી બોલી શકે. આ બાબત જ દીકરીને સવાઈ કરે છે. આ દુનિયાનો જે બાપ દીકરીથી ખખડયો ન હોય તેણે ઘણું ગુમાવ્યું છે. એટલું જ નહીં આવા બાપને લાગણી એટલે શું તે અનુભવવામાં સમય લાગશે.

ઓફિસમાં સેવકો કે કર્મચારીને ખખડાવતો બાપ નાની છોકરી સામે ચૂપ કેમ રહે છે? આટલું જ વિચારજો અને જવાબ શોધજો એટલે દીકરી અને બાપ વચ્ચેનો સંબંધ કેટલો ઊંડો હોય છે તેનું જ્ઞાન આવશે. અને હા… જો અનુભવ લેવો હોય તો દીકરીના બાપ બનવું પડે અને દીકરીથી ખખડવું પડે. ઘરમાં બાપને ખખડાવતી દીકરી બીજા દ્વારા બાપને ખખડવા નથી દેતી તે તેની વિશેષતા છે. પોતાના બાપ વિરુદ્ધનું એક પણ વાક્ય સાંભળવા દીકરી ક્યારેય તૈયાર હોતી નથી. તેના મતે તો મારો બાપ જ સાચો અને સર્વશ્રેષ્ઠ.

સુખી બાપની વ્યાખ્યા આપવી હોય તો શું આપી શકાય?

જવાબ સરળ જ છે. જેની દીકરી સુખી તે બાપ સુખી. તેનાથી ઊલટું પણ એટલું જ સાચું છે કે જેની દીકરી દુઃખી તેનો કરોડપતિ બાપ પણ દુઃખી.

દીકરી બાપને ઘરે-પિયરમાં હોય ત્યારે એક કહેવત છે: “દીકરી એટલે પારકી થાપણ.” આ કહેવત પાછળનો ભાવાર્થ આપ સૌ જાણો જ છો? આ દીકરી જ્યારે સાસરે જાય ત્યારે કેટલાંક સાસરિયાં તેને ‘પારકી જણી’ પણ કહેતાં હોય છે. આમ દીકરી મારી છે એમ કહેનાર કોઈ જ નહીં.

કેવો લુચ્ચો સમાજ!

હકીકતમાં દીકરી એ તો બાપનો શ્વાસ અને વિશ્વાસ છે. બાપ દીકરી પર જેટલો વિશ્વાસ મૂકે છે તેટલો વિશ્વાસ પોતાના દીકરા કે પોતાની પત્ની પર નથી મૂકી શકતો.

દીકરી વગરના કમનસીબ બાપને દસ મિનિટ માટે સદ્નસીબ બનવા માટેની એક ચાવી… કોઈની પણ દીકરીને સાસરે વળાવવામાં આવતી હોય ત્યારે કાર કે સ્કૂટર બાજુમાં ઊભું રાખીને પણ તે દૃશ્ય જોજો. તમે આપેલી દસ મિનિટ જ નહીં, પણ તમારા દસ દિવસ સુધરી જશે. રડીને પણ હળવા થઈ શકાય? આનંદિત થઈ શકાય?

હા… સાસરે જતી કોઈની પણ દીકરીને જોવાનો આંસુ સાથે આનંદનો પ્રસંગ! કેવો અમૂલ્ય પ્રસંગ. એક જ બોલથી બાપની બોલતી બંધ કરી દેતી દીકરીએ હવે સતત બીજાના જ બોલ મૌન બનીને સાંભળવાના છે. છતાં આનંદિત થઈને રડતો બાપ દીકરીને સાસરે વળાવે ત્યારનો પ્રસંગ રામાયણ કે ગીતા કરતાં સહેજ પણ ઓછો પવિત્ર નથી. આવા પવિત્ર પ્રસંગે આંસુરૂપે પડતું દરેક ટીપું ગંગાના પવિત્ર જળ જેટલું જ પવિત્ર ગણાય. આવું દરેક આંસુ અમૃત જળ કહેવાય. જેને વહેવડાવવાનો મોકો ભાગ્યશાળી વ્યક્તિને જ મળે.

કેટલાક વિધાનો વિચારજો… કોઈ દીકરીએ બાપ પાસે માગ્યું નથી અને કોઈ બાપે દીકરીને ઓછું આપ્યું નથી. દીકરી ઘર છોડીને જાય ત્યારે થાપા કરે છે કારણ તે જાણે છે બાપનો દીકરો મિલકત માટે અંગૂઠો કરશે અને મિલકત લેશે. જ્યારે દીકરી કહે છે કે ભાઈ, માત્ર અંગૂઠો જ નહીં મારા દસેદસ આંગળાની છાપ આપું છું કે મારે મિલકત જોઈતી નથી. દીકરીને કારણે બાપ દેવાદાર બન્યો હોય તેવા ઉદાહરણ ભાગ્યે જ હશે, પણ દીકરાને કારણે દીકરી એ તો બાપનું આરોગ્ય છે. માટે તો દીકરીને કાળજાનો કટકો કહ્યો છે, દીકરાને નહીં.

________________________________________

Dikri etle Svas -Visvaas -2

દીકરી એટલે વહાલનો દરિયો — દીકરી એટલે દાંપત્યનો દીવડો

અગાઉ આ બ્લોગમાં તા.૧૦મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨ ની ” દીકરી એટલે વહાલનો દરિયો — દીકરી એટલે દાંપત્યનો દીવડો ” એ નામની પોસ્ટના લેખો વાંચવા માટે નીચેની લિંક ઉપર ક્લિક કરો .

https://vinodvihar75.wordpress.com/2012/02/10/

________________________________________

નીચેના વિડીયોમાં લોકપ્રિય ગાયક કલાકાર મનહર ઉદાસ ના સુરીલા કંઠે “ દીકરી મારી લાડકવાઈ “ ગીત માણો .

Dikri mari ladakvaai – Manhar Udhas- Gujarati Song

DIKRI ETLE SVAAS -VISVAAS

( 223 ) નિયતિ રામને પણ ન છોડે…. ( ચિંતન લેખ ) લેખક- શ્રી ગુણવંત શાહ

Dr. Gunvant Shah

Dr. Gunvant Shah

આપણે સૌ પૃથ્વી નામના ગામના નાગરિકો છીએ. એ ગામનું અસલ નામ ‘જીવનગ્રામ’ છે. સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં આવું બીજું કોઈ ગામ હોવાનું જાણ્યું નથી. ગામમાં રહેનાર સૌને દુઃખની ભેળસેળ વગરનું સુખ જોઈએ છે. સુખ માણસની ઝંખના છે, દુઃખ જીવનની હકીકત છે.ભગવાન બુદ્ધને સમજાયું કે જીવન દુઃખમય છે. તથાગતે લાંબા ચિંતનને અંતે ચાર આર્યસત્યો માનવજાતને સંભળાવ્યાં :
 
1. દુઃખ છે.
2. દુઃખનું કારણ છે.
3. દુઃખનો ઉપાય છે.
4. ઉપાય શક્ય છે.
 
 
આવી દુઃખમીમાંસાને અંતે તથાગતે બ્રહ્મવિહારનાં ચાર પગથિયાં બતાવ્યાં :
 
‘મૈત્રી, કરુણા, મુદિતા અને ઉપેક્ષા(ઉપેક્ષા એટલે વૈરાગ્યયુક્ત જીવનદષ્ટિ)
 

આપણા જેવા સામાન્ય માણસો સુખની ક્ષણે છલકાઈ જાય છે અને દુઃખની ક્ષણે બેવડ વળી જાય છે. આપણને સૌને એક પ્રશ્ન સતાવે છે : દુઃખની સાથે કામ શી રીતે પાડવું ? જીવનમાં ચાર પ્રકારની દુઃખદ ઘટનાઓ માટે માણસે પોતાના મનને સતત તૈયાર રાખવાનું છે.

1. સ્વજન કે પ્રિયજનનું અણધાર્યું મૃત્યુ

2. કલ્પના પણ ન કરી હોય એવી વ્યક્તિ તરફથી દગાબાજી

3. ઓચિંતો ત્રાટકેલો કોઈ અસાધ્ય રોગ

4. સંજોગોના ષડયંત્રને કારણે આવી પડેલી ગરીબી.

સુખની ઝંખના ટાળવા જેવી બાબત નથી.દુઃખની પ્રતીક્ષા ન હોય, પરંતુ એ આવી જ પડે ત્યારે સાધકે કહેવાનું છે : ‘ભગવન ! તારી ઈચ્છા પૂર્ણ થાઓ.’ આ વાત કહેવી સહેલી છે, પણ પચાવવી મુશ્કેલ છે. આપણું જીવન એક એવું રહસ્ય છે, જે આપણને જ સમજાતું નથી. ત્રણ અંગ્રેજી શબ્દો અગત્યના છે : Myth, Mysticism અને Mystery. આ ત્રણે શબ્દો ગ્રીક ક્રિયાપદ ‘Musteion’ પરથી આવેલા છે. એનો સીધોસાદો અર્થ છે : ‘મોં બંધ કરવું અને આંખો બંધ કરવી.’ આપણા રોજિંદા જીવનમાં એક જ વાત મનોમન પાકી કરવાની છે કે જીવન ઢંકાયેલું (Obscure) છે, અંધારામાં ગોપાયેલું છે કે પછી શાંતિથી ભરેલું છે. આવી સહજ અનુભૂતિ જ્ઞાન ભણીની યાત્રાનો પ્રારંભ બની જાય એ અશક્ય નથી. દુઃખને આમંત્રણ આપવાનું નથી, પરંતુ આવી પડેલા દુઃખનો સદુપયોગ કરી લેવાનું ટાળવા જેવું નથી. જૉન બોરિસેન્કો કહે છે : ‘તમે મૃત્યુ પામશો કે નહીં એ પ્રશ્ન નથી. પ્રશ્ન એ છે કે તમે કેવી રીતે મૃત્યુ પામશો.’ જીવન રહસ્યમય છે, પરંતુ મૃત્યુ તો સાક્ષાત રહસ્ય જ છે.

જે ચીજની આપણે તૃષ્ણા નથી રાખી તે ચીજ આપણા દુઃખનું કારણ બનવાની તાકાત ગુમાવી બેસે છે. સુખની ઝંખના નથી સતાવતી, પરંતુ છીછરા સુખની ઝંખના આપણી આનંદયાત્રામાં અંતરાય ઊભો કરનારી છે. શરાબસેવન સુખદાયી જણાય છે, પરંતુ લાંબે ગાળે એ આપણા સહજ આનંદને કાપે છે.આપણી નાનીમોટી ઈચ્છાઓના રાફડા સર્જાતા રહે છે. જેની ઈચ્છા રાખીએ તે કાયમ ઈચ્છનીય હોય છે ખરું ? જેની પ્રાપ્તિ આપણી તૃષ્ણાને જગાડે છે તે પ્રાપ્તવ્ય જ હોય એવું ખરું ? જેનું આપણે મન ઘણું મૂલ્ય હોય તે ખરેખર મૂલ્યવાન હોય જ એવું ખરું ?

આજકાલ જ્યાં જુઓ ત્યાં છીછરા સુખ પાછળની દોટ જોવા મળે છે. છીછરું સુખ આખરે તો ઊંડા દુઃખમાં પરિણમતું જોવા મળે છે. ટેકનોલૉજી સુખ અને દુઃખથી પર એવા આનંદથી આપણને છેટા ન રાખે ત્યાં સુધી આવકારદાયક છે. ‘આનંદ’ શબ્દનો કોઈ વિરોધી શબ્દ નથી. વૈરાગ્ય વિના આનંદ ક્યાંથી ? આપણી અઢળક ઈચ્છાઓને સખણી રાખનારા વૈરાગ્ય (ઉપેક્ષાભાવ) વિના આનંદની સહજ અનુભૂતિ શક્ય ખરી ? ઈચ્છાપૂર્તિમાં બધું જીવન વીતી જાય ત્યારે માનવું કે જીવનભર મજૂરી જ ચાલતી રહી.મજૂરી કદી પણ આનંદપર્યવસાયી ન હોઈ શકે. સફળતાની ઝંખના રોગની કક્ષાએ પહોંચે ત્યારે નિષ્ફળતાનું સૌંદર્ય નષ્ટ થાય છે. રળિયામણી નિષ્ફળતા સૌના નસીબમાં ક્યાંથી ? એક ફ્રેન્ચ કહેવત છે : જખમોની કથા ધૂળ પર લખજો,પરંતુ કરુણાની કથા આરસપહાણ પર લખજો.

મર્યાદાપુરુષોત્તમ રામનું જીવન દુઃખ નામના તત્વને સમજવામાં ઉપકારક થાય તેમ છે. જે દિવસે રાજ્યાભિષેક થવાનો હતો, તે જ દિવસે ચૌદ વર્ષનો વનવાસ આવી પડ્યો. વનવાસ પૂરો થવામાં હતો ત્યાં રાવણે સીતાનું અપહરણ કર્યું. અયોધ્યામાં રામરાજ્ય સ્થપાયું અને ઓચિંતો સીતાત્યાગનો પ્રસંગ ઉપસ્થિત થયો. વાલ્મીકિ ઋષિના પ્રયત્નને પરિણામે ફરીથી રામસીતા મિલનની ક્ષણ નજીક હતી ત્યાં સીતા પૃથ્વીમાં સમાઈ ગઈ. જો નિયતિ રામને ન છોડે તો આપણને છોડે ખરી ? જીવનમાં બધું કેમ,કઈ રીતે અને કોના દોરીસંચારથી બને છે તેનો ખયાલ આપણને આવતો નથી. જીવનના રહસ્યનો આવો અભિક્રમ આપણા હાથની વાત નથી. શું દુઃખ સામે હાથ જોડીને બેસી રહેવું ? રામનું જીવન અહીં પ્રેરણાદાયી બની શકે. સીતાનું અપહરણ થાય એ નિયતિનો ખેલ હતો, પરંતુ રાવણવધ એ રામના પ્રચંડ પુરુષાર્થનું પરિણામ હતું.

ઈચ્છાપૂર્તિ માટે સતત મથવું એ કામદારવૃત્તિ છે. સુખનો સહજ સ્વીકાર એ કારીગરવૃત્તિ છે. સાક્ષીભાવે દુઃખનો વૈરાગ્યપૂર્ણ સ્વીકાર એ કલાકારવૃત્તિ છે. જીવન નાની નાની અસંખ્ય ઘટનાઓનું બનેલું છે, પરંતુ જીવન સ્વયં નાની ઘટના નથી. જીવતાં હોવું એ પ્રાપ્તિ છે, પરંતુ જીવંત હોવું એ ઉપલબ્ધિ છે.

(શ્રી ગુણવંત શાહના પ્રેરક  નિબંધોના પુસ્તક ‘ભગવાનની ટપાલ’માંથી સાભાર.)

 

શ્રી ગુણવંત શાહનો પરિચય અને એમના લેખો એમના બ્લોગ “ટહુકો ” ની નીચેની લિંક ઉપર વાંચો .

http://gunvantshah.wordpress.com/

 

Gujrati Quote

( 186 ) વસંતોત્સવ —લેખક- પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)

મારા સુરત નિવાસી સાહિત્ય મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે એમના ઈ-મેલમાં પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી) લિખિત એક લેખ “વસંતોત્સવ” મોકલી આપ્યો છે .આ લેખ સુરતના જાણીતા દૈનિક ગુજરાત મિત્રમાં વર્ષોથી પ્રા.પાઠકની લોકપ્રિય કટાર ‘રમણભ્રમણ’માં પ્રગટ થયો છે.

પ્રા. રમણ પાઠક સાહિત્ય જગતમાં એમના રેશનલ અને નીડર વિચારોથી જાણીતા છે .હાલ એમની ૯૦ વર્ષની બુઝર્ગ ઉંમરે એમના આ વસંતોત્સવ લેખમાં વ્યક્ત કરેલા પ્રેમ વિશેના એમના આધુનિક વિચારો મને ખુબ ગમી ગયા.  

‘ગુજરાતમીત્ર’ ના સૌજન્યથી અને પ્રો.પાઠક અને શ્રી ઉત્તમભાઈના આભાર સાથે આ લેખ વિનોદ વિહારની આજની પોસ્ટમાં મુક્યો છે. વાચકોને આ લેખમાં વ્યક્ત થયેલા વિચારોમાં જરૂર રસ પડશે .

વિનોદ પટેલ


_________________________________________________________________

કૃષ્ણ ભક્તિ- પ્રેમ એટલે.........

 

વસંતોત્સવ — (લેખ)    લેખક-  પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)

આ લેખ વાંચવા નીચેની લિંક ઉપર ક્લિક કરશો .

વસંતોત્સવ- પ્રેમનો દિવસ – લેખક- પ્રો.રમણ પાઠક (રમણભ્રમણ )

ગુજરાત મિત્રના આ પેજ ઉપર બાજુના ચર્ચાપત્ર વીભાગમાં પ્રા.પાઠકની કલમ વીશે

શ્રી નરેશ ઉમરીગરનો એક ચર્ચાપત્ર છપાયો છે તે પણ વાંચવા વીનંતી..

________________________________________________________________________

મારા બીજા મિત્ર શ્રી ગોવિંદ મારુના બ્લોગ ” અભિવ્યક્તી ” માં પણ પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી) ના રેશનલ

વિચારો વ્યક્ત કરતા ઘણા લેખો અવારનવાર પ્રગટ થતા હોય છે .

એ લેખોમાંથી મને ગમેલો એક લેખ ” અત્રૈવ વીશ્વ ભવત્યેકનીડમ્” અભિવ્યક્તી બ્લોગના સૌજન્યથી અને મિત્ર શ્રી ગોવિંદભાઈ મારુના આભાર સાથે નીચેની લિંક ઉપર ક્લિક કરી વાંચશો.

અત્રૈવ વીશ્વ ભવત્યેકનીડમ્––પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)

આ જ લિંક ઉપર પ્રા. રમણ પાઠકના અન્ય વિચારવા જેવા ઘણા પ્રેરક લેખો પણ વાંચવા ભલામણ છે .

લેખક સંપર્ક:

પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી),

એ–4, નટરાજ એપાર્ટમેન્ટ, પાટીદાર જીન કોમ્પલેક્ષ, બારડોલી – 394 641

ફોન: (02622) 222 176 સેલફોન: 99258 62606

( 151 )આજના સમયની એક સમસ્યા – મલ્ટીટાસ્કિંગ (Multi tasking)

આ એકવીસમી સદીમાં લોકો મલ્ટીટાસ્કર એટલે કે બે થી વધુ કામો એક સાથે કરવામાં માનતા થઇ ગયા છે .તેઓ એમ માને છે કે આજની ખુબ ઝડપથી બદલાતી દુનિયામાં મલ્ટિ-ટાસ્કિંગ કરવું એ એક જરૂરીયાત બની ગઈ છે, અને એ જો ન કરીએ તો ફેંકાઇ જઈએ .

આ અગાઉ જેમના બે લેખો આ બ્લોગમાં પોસ્ટ થઇ ચુક્યા એ વિનોદ વિહારના શુભેચ્છક મિત્ર લેખક શ્રી પી.કે.દાવડાનો મલ્ટીટાસ્કિંગ અંગેનો સુંદર લેખ એમના આભાર સાથે આજની પોસ્ટમાં મુકવામાં આવ્યો છે .

એક વસ્તુ નક્કી છે કે એક કરતાં વધુ કામ એક સાથે કરવામાં આપણું એટેન્શન સ્પાન દરેક કામમાં વહેંચાઈ જાય છે અને કામમાં જોઈએ એવી બરકત આવતી નથી.દરેક માણસની મગજની શક્તિ એક સરખી નથી હોતી અને એકથી વધુ કામ કરવા માટે માણસના મગજની મર્યાદા નડતી હોય છે .આ વિચારની  પૂર્તિ કરતો યુ-ટ્યુબનો એક સરસ વિડીયો The Brain Cannot Multi-task  શ્રી દાવડાના લેખ પછી નીચે મુક્યો છે,એ તમને જરૂર ગમશે

વિનોદ આર. પટેલ     

_____________________________________________________________

multitasking

                                                             ( Photo courtesy- Google image )

આજકાલ આપણી કોઈપણ કામ કરવાની એકાગ્રતા ઘટતી જાય છે. આનુ કારણ એક જ સમયમાં એકથી વધારે કામો કરી લેવાની વૃત્તિ (Multi tasking) માં થઈ રહેલો વધારો છે. આજે દુનિયા ઝડપી થઈ રહી છે, એટલાં બધાં કામો કરવાની ઈચ્છા થાય છે કે ૨૪ કલાકનો દિવસ પૂરો થતો નથી, એટલે એકી સમયે એકથી વધારે કામ કરવાની વૃત્તિ કેળવાય છે.

આજે માહિતીના ઘોડાપૂર અને સંપર્કના સાધનોની સગવડ માણસના મગજને થકાવી દેવા સમર્થ છે. આવી પરીસ્થિતિમાં કોઈપણ વસ્તુ ઉપર સંપૂર્ણ ધ્યાન આપવાનું શક્ય જ નથી. આજની પરીસ્થિતિનેroller coaster સાથે સરખાવી શકાય. એકવાર એમાં સવાર થયા તો વચ્ચે ઉતરી જવાનું લગભગ અશક્ય છે.

આની શરૂઆત રેડિયોના આગમનથી થઈ ગઈ હતી. લોકો રેડિયો સાંભળતા સાંભળતા બીજું કામ કરતાં શિખી ગયા. ટેલિફોનનું પણ લગભગ આવું જ થયું. સ્પીકો ફોન ચાલુ રાખી, ફોનપર વાતચીત કરતાં કરતાં શાક સમારતી ગૃહિણીઓ બધાએ જોઈ હશે. ટી.વી.નું પણ આવું જ છે. મોબાઈલ પર વાત કરતાં કરતાં કાર ચલાવવાનું જોખમ ભરેલું કામ પણ આજકાલ સામાન્ય છે.

SMS અને Text Message, Twitter અને Facebookયુવાનોનો કેટલો સમય લઈ લે છે એની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. જ્યારે લોકો ટી.વી. જોતાં જોતાં ટેલીફોન પર વાત કરતા હોય છે ત્યારે એ કોનું સાંભળે છે એ સમજવું મારા માટે મુશ્કેલ છે.કેટલાક લોકો આમાંથી છૂટવાનો વિચાર કરે છે. પ્રયત્ન પણ કરે છે. કેટલાક લોકો મોબાઈલ ઘરે મૂકી સવારના ફરવા જાય છે,કેટલાક લોકો મોબાઈલ બંધ કરી યોગા કરે છે.પ્રત્યેક પ્રયત્ન દિમાગને થોડો આરામ આપવા માટે છે.

આજની યુવા પેઢી આવી વસ્તુઓથી ટેવાઈ ગઈ હોય છે, એટલે એમને આવા પ્રયત્નો કરવા પડતા નથી.જો કે એમની એકાગ્રતાની ક્ષમતા વત્તે ઓછે અંશે ઓછી થઈ જાય છે.

એ હકિકત છે કે જ્યારે આપણે લેપટોપ લઈને બેસીએ છીએ ત્યારે જાણે આખી દુનિયાને ખોળામાં લઈને બેસીએ છીએ. આવે વખતે દુનિયા જોડે વાતચીત કરવાની લાલચ આપણે રોકી શકતા નથી.

આ બધાની એક આડ અસર એ છે કે એસ.એમ.એસ. ના ટુંકા ટુંકા વાક્યોની આદત પડ્યા પછી આપણે લાંબા વાક્યો બોલી કે લખી શકતા નથી. MTV ના તાલ પર નાચતા થયા પછી, આપણી શબ્દોની જરૂરીઆત ઘટી જાય છે.

કેટલાક લોકો માને છે કે multitasking થી કાર્યક્ષમતા વધે છે. હકીકતમાં આવું નથી. દરેક કામમાં ૧૦૦ % એકાગ્રહતાના અભાવથી રહી ગયેલી ભૂલો સુધારવામાં પછીથી વધારે સમય આપવો પડે છે. શિક્ષણ માટેની કોન્ફરંસમાં જઈ,લેપટોપ પર ઈ-મેલ ચેક કરતા લોકો બન્ને વસ્તુને પુરતો ન્યાય આપી શકતા નથી.

હવે લોકોને આ સમજાવા લાગ્યું છે, પણ માહિતીના યુગમા આપણે પાછળ ન રહી જઈએ એ બીકમાં આમાં થી બહાર નીકળવાનો પ્રયત્ન કરતા નથી. વળી ઈ-મેલનો જવાબ ન આપવો એ કોઈને પરવડે એવું નથી, પણ મુશીબત એ છે કે જવાબ આપવા જેટલો સમય આપણે ફાળવી શકીએ એટલા સમયમાં બીજા એનાથી પણ વધારે ઈ-મેલ આપણને આવી ચૂક્યા હોય છે.

જ્યારે પણ કોઇ નવી શોધ થાય છે ત્યારે આપણે ઉત્સાહમાં આવી જઈ એનો જોરદાર સ્વાગત કરીએ છીએ. થોડા વર્ષોના અનુભવ પછી જ્યારે એના ગેરફાયદા સામે આવે છે, ત્યારે આપણે એનાથી એટલા ટેવાઈ ગયા હોઈએ છીએ કે ગેરફાયદાને નજરઅંદાઝ કરીએ છીએ. દા.ત. ટી.વી.

આ બધામાંથી થોડેઘણે અંશે બહાર આવવાનો એક સરળ ઉપાય છે. જેમ આપણે આપણી તંદુરસ્તી માટે એકટાણા અપવાસ કરીએ છીએ, તેમ ક્યારેક ટી.વી. ને તો ક્યારેક લેપટોપને, ક્યારેક મોબાઈલને તો ક્યારેક કારને છૂટી આપી, એનાથી બચેલો સમય આપણે એવી પ્રવૃત્તિમાં ગાળીએ કે જે આપણે કરવા ઈચ્છીએ છીએ પણ સમયના અભાવે કરી શકતા નથી.

પી.કે. દાવડા

_______________________________________________________________

The Brain Cannot Multi-task — વીડિઓ .

(142) એકલા પડી જવાનો અહેસાસ —- જયેશ ચિતલિયા (વરિષ્ઠ પત્રકાર)

Often in life -----

જીવનસફરમાં ભલે આજુબાજુ અનેક હોય, પણ યાત્રા એકલાની જ છે.

                                                લાઇફ ઇઝ બ્યુટિફુલ-

કુછ ઐસે મોડ આતે હૈ ઝિંદગી મેં,

 

જહાં ખુદ કો હમ અકેલે પાતે હૈં,

 

કુછ કહે બિના સમજ જાયે, કોઇ દિલ કી બાત

 

ઐસે શખ્સ કી તલાશ રહેતી હૈ, લેકિન

 

મેલે મેં આખિર સબ ભટક જાતે હૈ,

 

ન કોઇ ખ્વાહિશ રહેતી હૈ, કુછ કરને કી

 

ન રહેતી હૈ ઉમ્મીદ કુછ પાને કી

 

મંઝિલ કા ન હોતા હૈ પતા

 

ફિર ભી કદમ આગે બઢ જાતે હૈ,

 

ક્યોં નઝર આતી હૈ ઇતની ખામોશી

 

શાયદ તન્હાઇયો કે શહર મેં આ પહુંચે હૈં હમ

 

કોરા કાગઝ લગતી હૈ કભી ઝિંદગી

 

જબ દિલ સે નિકલકર લબ્ઝ ભી,

 

હોઠોં તક ન પહુંચ પાતે હૈ…

કભી-કભી, અમારા હૃદયમાંથી હિંદી પંક્તિઓ પણ બહાર આવતી હોય છે, જે ઉપર મુજબ વ્યક્ત કર્યા બાદ હવે વાત કરવી છે એકલતાની. આજની આ દુનિયાને-લોકોને જોઇ ક્યારેક આપણને થતું હોય છે કે આપણે સાવ એકલા પડી ગયા છીએ. જે કોઇ વ્યક્તિને જુઓ તે પોતાની જિંદગીમાં ખોવાયેલી લાગે છે. કોઇને કોઇની માટે સમય નથી, દરેક જણ પોતાના જીવનનિર્વાહ કે સ્વાર્થ પાછળ દોડી રહ્યા છે. પ્રત્યેકને પૈસાદાર બનવું છે, આગળ નીકળી જવું છે, ઊંચા પદ પર પહોંચવું છે. દરેકની અઢળક મહત્ત્વાકાંક્ષા છે. પ્રગતિ કહો કે વિકાસ કહો, સુખ કહો કે સંપન્નતા કહો, શાંતિ માનો કે સંતોષ ગણો, એ બધાની વ્યાખ્યા બદલાતી રહી છે. સંવેદનશીલ વ્યક્તિ આજના સમાજ માટે અનફિટ છે અને વધુ પડતી સંવેદનશીલ વ્યક્તિ મૂરખ કે વેવલી જ ઠરે, પ્રેક્ટિકલ જગતમાં તે ચાલે જ નહીં.

 

અલબત્ત, સંવેદનશીલ હોવા માટે કાયમ ફરિયાદી હોવું કે દુઃખી-નિરાશ-ઉદાસ હોવું જરૂરી નથી. હવેના સમયમાં કાયમના રડતા માણસો કોઇને ગમતા નથી, આ દુનિયા બરાબર નથી, લોકો બરાબર નથી, કોઇ કોઇનું નથી એવું કહેતા રહેલા માણસો પોતાને જ પૂછે તેઓ પોતે કેટલા લોકો માટે છે? અને પોતે બીજાઓ માટે છે તો બીજાઓ પણ તેની માટે હોય કે હોવા જોઇએ એવી વસૂલીની કે વળતરની અપેક્ષા ન રાખે. સાચી સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓ બીજાઓ પાસે આવી કોઇ અપેક્ષા રાખતી નથી, કેમ કે તેમની સંવેદનામાં વિવેક હોય છે.

 

સમાજથી કે ટોળાથી સાવ જુદી જ વિચારધારા ધરાવતી અનેક વ્યક્તિઓ પણ હોય છે, પરંતુ તે છૂટી-છવાઇ હોવાથી સદા એકલી હોય છે. આ પ્રકારની દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં એવા મોડ આવતા રહે છે, જ્યાં એ પોતાને એકલી હોવાનું મહેસૂસ કરવા લાગે છે, આમ તો તેમની આજુબાજુ ઘણા લોકો હોય છે, પણ તેમની વિચારધારા સાથે જીવવાવાળું કોઇ હોતું નથી. ઘણી વાર તો એ વિચારધારા સાથે તાલમેલ ખાય એવી વાતો કરનારું પણ કોઇ મળતું નથી. તેમને સદા એવી વ્યક્તિની શોધ રહે છે, જે તેમની વાત-લાગણીને સમજે, તેમના શબ્દો કે તેમના મૌનને સમજે, પણ મોટે ભાગે ટોળામાં હોય તોય આવી વ્યક્તિ કાયમ એકલી જ રહી જાય છે અને ક્યારેક કોઇ એકાદ જણ મળી પણ જાય તો એ જીવનના મેળામાં ક્યાંક ખોવાઇ જાય છે. આવી મનઃસ્થિતિમાં માણસને કંઇ જ કરવાની તમન્ના કે ઇચ્છા રહેતી નથી, ક્યાંય પહોંચવું હોતું નથી, ન કંઇ પામવું હોય છે, તેમ છતાં માણસ દિશાહીન અવસ્થામાં ચાલતો રહે છે. જીવન કોઇ રીતે સાર્થક કે અર્થપૂર્ણ લાગતું નથી, હૃદયમાં અનેક સ્પંદનો ચાલે રાખે છે, કિંતુ શબ્દો હોઠ સુધી પણ પહોંચતા નથી, બલકે હૃદયમાં જ થીજી જાય છે.

જીવનના સંધ્યા ટાણે ક્યાંક લાગે છે કે…

અકેલે આયે થે, અકેલે હી જાના હોગા

ઇતની સી બાત સમજને મેં નિકલ ગઇ ઝિંદગી

સાવ સીધું ગણિત સમજવામાં જિંદગી પસાર થઇ જાય છે અને આ ગણિત એ જ છે કે એકલા આવ્યા છીએ ને એકલા જવાનું છે. દરેકે જીવનના આ સત્યને યાદ રાખવાનું છે, જીવનની સફરમાં આજુબાજુ અનેક લોકો હોય છે, પણ દરેક માનવીની યાત્રા એકલાની હોય છે. આપણા સત્ય સાથે આગળ વધીએ એમાં જ જીવનનો સાર છે.

આખરી વાતઃ

મને કોઇ સમજે એ કરતાં હું કોઇ બીજાને સમજું એવો વિચાર કરનારને સમજનારા મળી જ જાય છે. દરેક શ્રેષ્ઠ બાબતમાં શરૂઆત આપણાથી કરવામાં વધુ સાર્થકતા છે.

સૌજન્ય- મુંબઈ સમાચાર  આભાર -ભુપેન્દ્ર જેસ્રાનીના ઈ-મેલમાંથી

_____________________________________________________________life-is-gambling

(આભાર- યેષા પોમલ -ફેસ બુક )