વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: મારા યુ-ટ્યુબ વિડીયો

1131 -મારું એક પ્રિય ભજન …”પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી ..” રચના-કવિ નરસિંહરાવ ભો.દિવેટિયા

”પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી” એ કાવ્ય સ્વ. કવિ નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા  રચિત ખુબ જ જાણીતું ગેય કાવ્ય-ભજન યા પ્રાર્થના છે.

આ પ્રાર્થના મને મારા વિદ્યાર્થી કાળથી જ બહુ ગમે છે.

મહાત્મા ગાંધીએ આ પ્રાર્થનાને એમને પ્રિય ભજનોના પુસ્તક ”આશ્રમ ભજનાવલી ”માં પણ સમાવેશ કર્યો છે.એક વખતે સાબરમતી આશ્રમમાં પૂજ્ય મહાત્મા ગાંધીના સાન્નિધ્યમાં મથુરાબહેન ખરેના સ્વરે આ પ્રાર્થના અવાર નવાર ગવાતી હતી.

આ કાવ્યમાં પ્રભુને એની પ્રેમળ અને દિવ્ય જ્યોતિના પ્રકાશથી  અંધકાર મય જીવન પથમાં પ્રકાશ પાથરવાની કવિના હૃદયની આરઝુ વ્યક્ત થઇ છે.આખાએ કાવ્યમાં રહેલો ભાવ ઉત્તમ છે જે કવિની સાથે સૌ ભાવકને પણ એટલો જ લાગુ પડે છે.

પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી

પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી,
મુજ જીવનપંથ ઉજાળ … પ્રેમળ જ્યોતિ

દૂર પડ્યો નિજ ધામથી હું,
ને ઘેરે ઘન અંધાર,
માર્ગ સૂઝે નવ ઘોર રજનિમાં,
નિજ શિશુને સંભાળ,
મારો જીવનપંથ ઉજાળ … પ્રેમળ જ્યોતિ

ડગમગતો પગ રાખ સ્થિર મુજ,
દૂર નજર છો ન જાય;
દૂર માર્ગ જોવા લોભ લગીર ન,
એક ડગલું બસ થાય,
મારે એક ડગલું બસ થાય … પ્રેમળ જ્યોતિ

આજ લગી રહ્યો ગર્વમાં હું,
ને માગી મદદ ના લગાર;
આપબળે માર્ગ જોઇને ચાલવા,
હામ ધરી મૂઢ બાળ;
હવે માગું તુજ આધાર … પ્રેમળ જ્યોતિ

ભભકભર્યા તેજથી હું લોભાયો,
ને ભય છતાં ધર્યો ગર્વ,
વીત્યાં વર્ષો ને લોપ સ્મરણશ્રી,
સ્ખલન થયાં જે સર્વ,
મારે આજ થકી નવું પર્વ … પ્રેમળ જ્યોતિ

તારા પ્રભાવે નિભાવ્યો મને પ્રભુ !
આજ લગી પ્રેમભેર,
નિશ્ચે મને તે સ્થિર પગલેથી
ચલવી પહોંચાડશે ઘેર,
દાખવી પ્રેમલ જ્યોતિની સેર … પ્રેમળ જ્યોતિ

કર્દમભૂમિ કળણ ભરેલી,
ને ગિરિવર કેરી કરાડ,
ધસમસતા જળકેરા પ્રવાહો,
સર્વ વટાવી કૃપાળ,
મને પહોંચાડશે નિજ દ્વાર … પ્રેમળ જ્યોતિ

રજનિ જશે, ને પ્રભાત ઊજળશે,
ને સ્મિત કરશે પ્રેમાળ,
દિવ્ય ગણોનાં વદન મનોહર
મારે હૃદ્ય વસ્યાં ચિરકાળ,
જે મેં ખોયાં હતાં ક્ષણવાર … પ્રેમળ જ્યોતિ

– નરસિંહરાવ દિવેટિયા

આ ભજન એ ૧૮૩૩ માં એક ખ્રિસ્તી કેથોલિક કાર્ડીનલ John Henry Newman એ સૌ પ્રથમ રચિત અંગ્રેજી ભજન રચના ” Lead, Kindly Light ” નો કવિ ન.ભો.દિ એ કરેલ સુંદર ભાવાનુવાદ છે. કાવ્યના ભાવના સંપૂર્ણ આસ્વાદ માટે આખી અંગ્રેજી રચના પ્રસ્તુત છે.

Lead, Kindly Light

“Lead, Kindly Light, amidst th’encircling gloom,
Lead Thou me on!
The night is dark, and I am far from home,
Lead Thou me on!
Keep Thou my feet; I do not ask to see
The distant scene; one step enough for me.

I was not ever thus, nor prayed that Thou
Shouldst lead me on;
I loved to choose and see my path; but now
Lead Thou me on!
I loved the garish day, and, spite of fears,
Pride ruled my will. Remember not past years!

So long Thy power hath blest me, sure it still
Will lead me on.
O’er moor and fen, o’er crag and torrent, till
The night is gone,
And with the morn those angel faces smile,
Which I have loved long since, and lost awhile!

Meantime, along the narrow rugged path,
Thyself hast trod,
Lead, Saviour, lead me home in childlike faith,
Home to my God.
To rest forever after earthly strife

In the calm light of everlasting life.”

સર્વ વિદ્યાલય હાઈસ્કુલ-કડી અને એના પરિસરમાં જ આવેલી બોર્ડીંગ-આશ્રમ-વખતના વિદ્યાકાળ વખતે મારા ગળાનો સુર સારો હતો. હું આ ભજન આશ્રમની સાંજની દૈનિક પ્રાર્થનામાં અમારા સંગીત શિક્ષક ચતુરભાઈ પટેલની હાર્મોનિયમની સંગતે ૪૦૦ વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ સ્ટેજ ઉપરથી ગાતો અને ગવડાવતો હતો એનું સ્મરણ થાય છે.

સમય અને ઉંમરની સાથે ના ગમતા ઘણા શારીરીક ફેરફારો થયા એમાં મારા ગળાના સૂર પણ કેમ બાકી રહી જાય !ઘણા વખતથી ગાવાનો મહાવરો પણ છૂટી ગયો છે.

એમ છતાં આ કાવ્યને મારા હાલના સ્વરમાં નીચેના યુ-ટ્યુબ વિડીયોમાં ઢાળવાનો મેં એક પ્રયોગ તરીકે પ્રયત્ન કર્યો છે એ કદાચ આપને ગમે !

પ્રથમ આ કાવ્યના ભાવને હૃદયમાં ઉતારી લીધા પછી વિડીયોમાં મને ( મારા બેસુરા સ્વરમાં !) ગાતો નિહાળો.

આવાં બીજાં મેં ગાયેલાં ભજનો વિગેરેના વિડીયો યુ-ટ્યુબ પર 

Vinod R.Patel ચેનલની આ લીંક પર ક્લિક કરીને સાંભળી શકાશે.

( 761 ) યુ-ટ્યુબ પર પ્રકાશિત વિડીયો ….અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ …વિનોદ પટેલ

સ્વ. મકરંદ દવે ..સાંઈ

સ્વ. મકરંદ દવે ..સાંઈ

મારા પુસ્તક સંગ્રહમાં સાંઈ મકરંદ દવે લિખિત મને ગમતું એક સરસ પુસ્તક ” ભજન રસ ” છે. એમાં ઘણાં જુનો ભજનો ઉપર એમણે જે ટીકા એટલે કે રસદર્શન કરાવ્યું છે એ ખુબ જ મનનીય અને પ્રેરક છે.

આ પુસ્તક માંથી નરસિંહ મહેતાનું એક પદ ” અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ ” ને નિવૃત્તિમાં શરુ કરેલ એક નવી પ્રવૃત્તિ તરીકે તારીખ 3 ઑગ, 2015 ના રોજ મેં અપલોડ કરેલ પાંચમા યુ-ટ્યુબ વિડીયોમાં મને આવડ્યું એવું મેં ગાયું છે અને એ પછી આ ભજનના મકરંદ દવે ના રસસ્પદ રસ દર્શન નું પઠન પણ કર્યું છે.

મને આશા છે આ વિડીયો આપને ગમશે.

(વિડીયોમાં અવાજ કાને સાંભળવામાં ધીમો લાગે તો ઈયર ફોનની મદદથી એ સારી રીતે સાંભળી શકાશે.)

તત્વવેત્તા નરસિંહ મહેતાના આ જાણીતા ભજનનો પૂરો પાઠ નીચે વાંચો અને મારી સાથે તમે પણ ગાવાનો આનંદ લો.

અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ,… નરસિંહ મહેતા

અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ,
જુજવે રૂપ અનંત ભાસે;
દેહમાં દેવ તું, તેજમાં તત્વ તું,
શૂન્યમાં શબ્દ થઇ વેદ વાસે … અખિલ બ્રહ્માંડમાં …

પવન તું, પાણી તું, ભૂમિ તું ભૂધરા,
વૃક્ષ્ર થઇ ફૂલી રહ્યો આકાશે;
વિવિધ રચના કરી અનેક રસ લેવાને,
શિવ થકી જીવ થયો એ જ આશે … અખિલ બ્રહ્માંડમાં …

વેદ તો એમ વદે શ્રુતિ-સ્મૃતિ સાખ દે,
કનક કુંડલ વિષે ભેદ ન્હોયે;
ઘાટ ઘડિયા પછી નામરૂપ જૂજવાં,
અંતે તો હેમનું હેમ હોયે … અખિલ બ્રહ્માંડમાં …

ગ્રંથ ગરબડ કરી, વાત નવ કરી ખરી,
જેહને જે ગમે તેને પૂજે;
મન-વચન-કર્મથી આપ માની લહે,
સત્ય છે એજ મન એમ સૂઝે… અખિલ બ્રહ્માંડમાં…

વૃક્ષમાં બીજ તું, બીજમાં વૃક્ષ્ર તું,
જોઉં પટંતરો એ જ પાસે;
ભણે નરસૈયો એ જ મન તણી શોધના,
પ્રીત કરું પ્રેમથી પ્રગટ થાશે … અખિલ બ્રહ્માંડમાં…

– નરસિંહ મહેતા

યુ-ટ્યુબ પર મેં આજ સુધીમાં અપલોડ કરેલ પાંચ વિડીયોની લીંક 

https://www.youtube.com/my_videos?o=U

( 752 ) યુ-ટ્યુબ પર મારો વિડીયો પ્રયત્ન…એક જ દે ચિનગારી ..સ્મરણો

શ્રી .પી.કે. દાવડાજી ના સત્સંગના વિડીયો જોઈ-સાંભળી મને પણ થયું ચાલો આપણે પણ યુ-ટ્યુબ પર વિડીયો અપલોડ કરવાનો હાથ અજમાઇ જોઈએ. એકાદ બે પ્રયત્નો પછી મેં ગઈ કાલે જે વિડીયો અપલોડ કર્યો એ આજની પોસ્ટમાં રજુ કર્યો છે.યુ- ટ્યુબ વિડીયો એ સાંપ્રત સમયમાં જન સંપર્ક અને માહિતી માટેનું એક અગત્યનું માધ્યમ બની ચુક્યું છે એ એક હકીકત છે.

જો કે હજુ મારા આ વિડીયોમાં ઓડિયોની ખામી રહી ગઈ છે એટલે તમને અવાજ જોઈએ એવો સ્પષ્ટ કદાચ નહી સંભળાય પણ આ તો પાશેરામાં પહેલી પૂણી છે . ધીમે ધીમે એ પણ ઠેકાણે આવી જશે. પાછલી ઉંમરે જમાના સાથે કદમ મિલાવી નવું નવું શીખવાના કેવા અભરખા થાય છે !

આ વિડીયોમાં જે ભજન મેં રજુ કર્યું છે એ મને ખુબ પ્રિય છે .એ ભૈરવી રાગનું ભજન છે . આજથી ૬૫ વર્ષ અગાઉ હું એ વખતની ખુબ જાણીતી હાઈસ્કુલ-સર્વ વિદ્યાલય-કડી અને એના જ વિશાળ નૈસર્ગિક પરિસરમાં આવેલ ગાંધી મુલ્યોને વરેલ છાત્રાલયમાં અન્ય ૪૦૦ વિદ્યાર્થોઓ સાથે રહીને અભ્યાસ કરતો હતો. આ છાત્રાલય એ વખતે આશ્રમને નામે વિદ્યાર્થીઓમાં જાણીતું હતું.

એ આશ્રમમાં સવાર સાંજ પ્રાર્થના થતી હતી .આ પ્રાર્થના વખતે આ ભજન -એક જ દે ચિનગારી સ્ટેજ ઉપર સંગીત શિક્ષક અને અન્ય ગુરુઓ સાથે બેસીને ગવડાવતો હતો એ યાદ આવે છે . હવે ૮૦ વર્ષની ઉંમરે ગળું પહેલાં જેવું બુલંદી રહ્યું નથી,ગાવાના મહાવરા વિના ધીમું થઇ ગયું છે .છતાં ગાવાનો પ્રયત્ન આ વિડીયોમાં મેં બીતાં બીતાં કર્યો છે એને કંટાલ્યા વિના સાંભળવા વિનંતી છે.

આ ભજન સાથે જોડાએલું એક બીજું સ્મરણ પણ યાદ આવે છે. શાળામાં વિદ્યાર્થીઓમાં વાચન અને લેખન પ્રવૃત્તિ વિકસે અને એમનામાં પડેલી શક્તિઓ તેઓ બહાર લાવી પ્રદર્શિત કરી શકે એ હેતુથી શાળાના પ્રિય આચાર્ય શ્રી નાથાભાઈ દેસાઈ અને ગુજરાતી વિષયના શિક્ષક જાણીતા સાહિત્યકાર શ્રી મોહનલાલ પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ એક હસ્ત લિખિત સામયિક “ચિનગારી “ચલાવવામાં આવતું જેને પુસ્તકાલયમાં એક કાચના બનાવેલા કબાટમાં ભરાવવામાં આવતું.આ ચિનગારી સામયિકના તંત્રી તરીકે મને જવાબદારી સોપવામાં આવેલી. આ કામ કરતાં કરતાં મારામાં રહેલી લેખન અને સંપાદન શક્તિનો પાયો એ વખતથી નંખાયો એમ કહું તો ખોટું નથી.

ખેર આ સંસ્થા અને એના ગુરુઓ અને મિત્રો સાથેનાં  ઘણાં સ્મરણો મનની મંજુષામાં કેદ પડેલાં છે. હકીકતમાં ઘણા મિત્રો અને સ્નેહીજનો તરફથી મને સૂચન મળ્યાં છે કે મારા જીવન વિષે મારે લખવું જોઈએ . પણ હું કઈ એવી મહાન વ્યક્તિ નથી .એક અસામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાંથી પસાર થયેલ એક સામાન્ય માણસ છું. મારી  જીવન  કથામાં-એક અલ્પાત્માના આત્મ પુરાણમાં –કોને રસ પડવાનો છે ?

હકીકતમાં મારા બ્લોગમાં છૂટક લેખોમાં અને “કુસુમાંજલિ” ઈ-પુસ્તકમાં મારા વિષે અને મારા કુટુંબીજનો વિષે મારા અંગત જીવનની ઘણી પેટ છૂટી વાતો મેં જણાવી જ છે.એમ છતાં જીવનના યાદગાર પ્રસંગો અને મને અસર કરી ગયેલી વ્યક્તિઓ વિષે “મારા જીવન પ્રસંગો ” કે એવા શીર્ષક હેઠળ સંસ્મરણો લખવા એક વિચાર મનમાં રમ્યા કરે છે .આના વિષે યથા સમયે  લખવા ઈચ્છા  છે જ.આ વિચાર જ્યારે હકીકતમાં કાર્યાન્વિત બને  ત્યારે ખરું ! જો અને જ્યારે એ લખાશે એમ અહીં મુકતો જઈશ. 

ખેર, આજે તો એક જ દે ચિનગારી ભજનને ૬૦-૬૫ વર્ષના  ઘણા લાંબા સમય પછી ફરી એક વાર ૮૦ વર્ષના વિનોદ પટેલને નીચે મુકેલ વિડીયોમાં નિહાળો/સાંભળો અને પ્રોત્સાહિત કરો.

વિડીયો પછી આ ભજન માંથી પ્રેરણા લઇ એમાંનો ભાવ પકડી  અંગ્રેજીમાં કરેલ મારો ભાવાનુવાદ પણ મુક્યો છે એને પણ વાંચશો.

મારા પ્રિય ભજનના શબ્દો આ રહ્યા …કેટલું ભાવવાહી છે આ ભજન !

એક જ દે ચિનગારી મહાનલ
એક જ દે ચિનગારી ….. ધ્રૂવ.

ચકમક લોઢું ઘસતાં ધસતાં
ખર્ચી જિંદગી સારી ;
જામગરીમાં તણખો ન પડ્યો
ન ફળી મહેનત મારી …..મહાનલ . ૧.

ચાંદો સળગ્યો ,સુરજ સળગ્યો
સળગી આભ અટારી ;
નાં સળગી એક સગડી મારી
વાત વિપતની ભારી …. મહાનલ ..૨

ઠંડીમાં મુજ કાયા થથરે
ખૂટી ધીરજ મારી
વિશ્વાનલ ! હું અધિક ન માગું,
માગું એક ચિનગારી ….મહાનલ ..૩.

– હરિહર ભટ્ટ

આ ભજનનો મેં કરેલ અંગ્રેજીમાં ભાવાનુવાદ …

I want only a spaklet !

Oh Lord, Oh Sun God,
You are a huge store of Burning Energy,
From far far away
You spread Light in this world
And in Moon, Mars And Other galaxy planets,
But still I shiver and tremble in the cold.

I don’t want more from you,
Please give me only a small sparklet,
Only a ray from your burning Mass
This will help me a lot.
By which I can kindle a tiny spark in me,
And with your light and heat,
I can steady my stumbling feet once for all.

Please chart my way in the darkness around me,
By this divine gift from you,
I can complete the journey of my life,
And finally merge in your mass of Light,
Oh God ! Oh Sun God !

Vinod Patel .7-24-2015