વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: મારા લેખો કાવ્યો વાર્તાઓ

1142 -મારાં પ્રેરણાસ્રોત જાણીતાં લેખિકા અવંતિકા ગુણવંતની  ચિર વિદાય  – હાર્દિક શ્રધાંજલિ

”બદલાતા સમય અનુસાર સમાજ વ્યવસ્થામાં આપણે પરિવર્તન નથી લાવતા ત્યારે અનેક વિકૃતિઓ પેદા થાય છે, અને સમાજ દોષપૂર્ણ અને રુગ્ણ થઇ જાય છે,માનવતા મરી પરવારે છે.”  

-અવંતિકા ગુણવંત  

 મને સુપરિચિત અને પ્રેરણાસ્રોત પ્રિય લેખિકા અવંતિકાબેન ગુણવંત હવે સદેહે નથી રહ્યાં એ સમાચાર જાણીને ખુબ જ દુખ થયું.

સમાજમાં જીવાતા જીવનનો પડઘો પાડતું સત્વશીલ સાહિત્ય ઘણા વર્ષોથી એમની કોલમોના  માધ્યમથી પૂરું પાડી અનેક વાચકોમાં પ્રિય બનેલાં જાણીતાં લેખિકા અવંતિકા ગુણવંતનું અમદાવાદમાં તેમના નિવાસસ્થાન ‘’શાશ્વત ‘’ માં તારીખ ૯ મી ડીસેમ્બર, ૨૦૧૭ , શનિવાર ના રોજ સાંજે દુખદ નિધન થયું .પાલડી વિસ્તારમાં આવેલ વી.એસ. હોસ્પિટલ પાછળના સ્મશાનગૃહમાં અવંતિકાબહેનનો અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યો.

અવંતિકાબેનનો જન્મ ૧૭ મી ફેબ્રુઆરી,૧૯૩૭ માં અમદાવાદ ખાતે થયો હતો.અવસાન વખતે એમને ૮૧ મુ વર્ષ ચાલતું હતું. છેલ્લા ઘણા સમયથી એમની તબિયત નાદુરસ્ત રહેતી હતી.એમનું મૂળ વતનનું ગામ ઝુલાસણ મારા વતનના ગામ ડાંગરવાની ખુબ નજીક આવેલું છે.  

વાંચન,લેખન, પ્રવાસ અને નવરાશે ચિત્રકામ એ  એમની મુખ્ય શોખની પ્રવૃત્તિ રહી હતી.

એમનાં બે સંતાનો-દીકરો-મરાલ સાઉદી એરેબીયામાં અને દીકરી પ્રશસ્તિ,બોસ્ટન,યુ.એસ.એ.માં  એમ બન્ને વિદેશમાં સારું શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરી સારી રીતે સેટ થયાં છે અને આજે સપરિવાર  સુખી છે.

અવંતિકાબેન શરૂઆતથી જ એમના પતિ શ્રી ગુણવંતભાઈનું નામ એમના નામ સાથે જોડીને અવંતિકા ગુણવંતના નામે લખતાં હતાં.ગુણવંત જાણે કે એમની અટક બની ગઈ હતી.

અવંતિકા ગુણવંત વર્ષોથી મુંબાઈ સમાચાર,જન્મભૂમિ-પ્રવાસી,સૌરાષ્ટ્ર  સમાચાર (ભાવનગર),હલચલ,સાંવરી(કલકત્તા),અખંડાનંદ વી. પ્રકાશનોમાં એમની કોલમોમાં સ્ત્રીઓના પ્રશ્નો,પરિવાર અને સમાજને લક્ષમાં રાખી જીવન લક્ષી લેખો લખીને વાચકોમાં પ્રિય બન્યાં હતાં .

૨૦૦૪-૨૦૦૫ દરમ્યાન આરપાર સાપ્તાહિકમાં “મુકામ પોસ્ટ અમેરિકા “નામની એમના અમેરિકાના અનુભવો આધારિત કોલમમાં લખેલ લેખો -વાર્તાઓ લોકોને ખુબ ગમેલા.

ઘણા વર્ષોથી અખંડાનંદ માસિકમાં “ગૃહ ગંગાને તીરે ” વિભાગમાં નિયમિત રીતે લેખો તેમજ કુમાર,જન કલ્યાણ જેવા અનેક માસિકોમાં અવારનવાર લખાતા લેખો/વાર્તાઓને  વાચકો ખુબ રસથી વાંચતા હતા..

આજસુધીમાં એમનાં 24 પુસ્તકો પ્રકાશિત થયાં છે.

અવંતિકાબેનનાં ખુબ વખણાએલાં પુસ્તકોની યાદી .

[1] આપણી પ્રસન્નતા આપણા હાથમાં [2] ગૃહગંગાને તીરે. [3] સપનાને દૂર શું નજીક શું ? [4] અભરે ભરી જિંદગી [5] પ્રેમ ! તારાં છે હજાર ધામ [6] કથા અને વ્યથા [7] માનવતાની મહેક [8] એકને આભ બીજાને ઉંબરો [9] સહજીવનનું પ્રથમ પગથિયું [10] ત્રીજી ઘંટડી [11] હરિ હાથ લેજે [12] સદગુણદર્શન [13] ધૂપસળીની ધૂમ્રસેર [14] તેજકુંવર ચીનમાં [15] તેજકુંવર નવો અવતાર.

તેઓ માત્ર વાર્તા લેખિકા જ નહોતાં પરંતુ એમના સકારાત્મક અને સત્વશીલ સમાજ લક્ષી સાહિત્ય રચનાઓના માધ્યમથી ઈશ્વર પેટલીકરની જેમ સમાજમાં જાગૃતિ લાવવાનું કામ કરી રહેલ એક સામાજિક કાર્યકર પણ હતાં.ઘણા વાચકો એમની કોલમોમાં પ્રગટ થતા સાહિત્યથી પ્રેરિત થઇ તેમને રૂબરૂ મળવા મુંબઈ અને ગુજરાતના જુદા જુદા વિસ્તારોમાંથી એમના નિવાસ સ્થાને આવતા અને એમના પ્રશ્નો એમની સમક્ષ રજુ કરતા.તેઓ દરેક મુલાકાતીને પ્રેમ અને ધીરજથી સાંભળતાં અને યોગ્ય સલાહ અને માર્ગદર્શન આપતાં હતાં.

સન્ડે-ઈ-મહેફિલના સંપાદક મારા મિત્રશ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે એમના બ્લોગમાં અવંતિકાબેનના વ્યક્તિત્વની ખાસિયતોનો પરિચય આપતાં સુંદર લખ્યું છે કે …

પહેરવે ઓઢવે મહારાષ્ટ્રીયન જેવાં જણાતાં આ સન્નારી સ્નેહની મૂર્તિ છે.અત્યંત સંવેદનશીલ હૈયું, જીવન મૂલ્યોને ઓળખવાની દ્રષ્ટિ,કશાય અલંકાર ,આડંબર કે અવતરણો વિના સરળ વિચરતી એમની કલમ એ એમની નીજી મૂડી છે…..જીવનને ઉચ્ચતર બનાવવાની પ્રેરણા આપનારા પ્રસંગો આલેખવામાં અવંતિકાબેનનો જોટો  મળવો મુશ્કેલ છે .”  

શ્રીમતી અવંતિકાબેન ગુણવંત સાથે મારો સૌ પ્રથમ પરિચય ૨૦૦૩માં અમેરિકન જીવન પરના એમના અનુભવો આધારિત સત્યઘટનાત્મક વાર્તાઓના પુસ્તક ´છેલ્લી ઘંટડીવાંચ્યા પછી એમના એક પ્રસંશક તરીકે થયો હતો.એ વખતે નિવૃતિની પ્રવૃત્તિ તરીકે હું ન્યૂયોર્કથી પ્રકાશિત ગુજરાતી અખબાર ગુજરાત ટાઈમ્સમાં લેખ/કાવ્યો લખી મોકલતો હતો.આ અખબારમાં એમના પુસ્તક ‘’છેલ્લી ઘંટડી ‘’પુસ્તક વિષે સારો અભિપ્રાય વાંચીને મેં એ ખરીદીને વાંચ્યું.મને એ ખુબ ગમ્યું.મેં પુસ્તકમાં આપેલા એમના સરનામે પત્ર લખ્યો .એના જવાબમાં એમના પત્રમાં મને પ્રોત્સાહિત કરતાં એમણે લખ્યું લખવાનું ચાલુ રાખશો.બંધ ના કરશો.તમે સારું લખી શકો એમ છો ‘’ત્યારબાદ એમના અન્ય પત્રો દ્વારા તથા ફોનમાં થતી વાતચીતમાં તેઓએ મારા અંગત જીવનમાં રસ લઇ મને માર્ગદર્શન અને પ્રેરણા પૂરી પાડી છે.દા.ત.એમના નવેમ્બર ૩૦,૨૦૦૫ના એક પત્રમાં તેઓએ મને લખ્યું હતું:

હમણા શું નવું વાંચ્યું ?લખ્યું ?તમારા સંસ્મરણો લખો છો? ચિંતન,મનન ના અંતે જે પ્રાપ્ત થાય એ અને જીવનભરના અનુભવો દ્વારા જે તારતમ્ય ,દ્રષ્ટિ મળ્યાં એ બધું કલમ દ્વારા સમાજને મળો એ જ શુભેચ્છા.કોઈને ફાયદો થાય ,પ્રેરણા મળે.લખવા બેસીએ છીએ ત્યારે આપણે આપણા વિચારોમાં વધારે સ્પષ્ટ બનીએ છીએ.એ આપણો  learning process બની રહે છે. ‘’

અવંતિકાબેનએ મને લખેલા બધા જુના પત્રો મારી ફાઈલમાં મેં હજુ જતનથી સાચવી રાખ્યા છે.

નિવૃતિમાં લેખનની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી મારી ૭૫ વર્ષની ઉંમરે નવું લેપટોપ કમ્પ્યુટર ખરીદી એમાં ગુજરાતીમાં લખવાનું જ્ઞાન મેળવી સપ્ટેમ્બર,૨૦૧૧ થી શરુ કરેલ મારો  આ ગુજરાતી બ્લોગ વિનોદ વિહારઅવંતિકાબેનની પ્રેરણા અને માર્ગદર્શનનું પરિણામ છે એમ હું ચોક્કસ પણે માનું છું જેના માટે હું એમનો ઋણી છું.

નવેમ્બર ૨૦, ૨૦૦૭ ના રોજ હું અવંતિકાબેન અને ગુણવંતભાઈને  એમના નિવાસ્થાને પ્રથમવાર રૂબરૂ મળ્યો વખતે સારસ બેલડી સમાં ખુશમિજાજી દંપતીની મારા કેમેરામાં કેદ કરેલી એક યાદગાર તસ્વીર આ રહી.

નવેમ્બર/ડીસેમ્બર ૨૦૦૭ માં મારી અમદાવાદની મુલાકાત વખતે એમના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલ  શાશ્વતબંગલે મારે  અવંતિકાબેનને ત્રણ વાર રૂબરૂ મળવાનો,સાથે ભોજન લેવાનો અને લંબાણથી વાતચીત કરવાનો લાભ મળ્યો હતો.આટલાં જાણીતાં અને વ્યસ્ત લેખિકા હોવા છતાં,આ નખશીખ સન્નારીની આડમ્બર વિહીનતા,સાદગી અને સ્નેહ અને માયાળુ સ્વભાવનો એમની સાથેની આ પ્રત્યક્ષ મુલાકાતો દરમ્યાન જે અનુભવ મને થયો એ કદી ભૂલ્યો ભૂલાય એમ નથી.

તારીખ  ૨૧ નવેમ્બર ૨૦૦૭ ની એમની સાથેની મુલાકાત વખતે એમણે એમનાં ચાર પુસ્તકો એમના હસ્તાક્ષર અને આશીર્વચનો લખીને મને ભેટ આપ્યાં હતાં. કથા અને વ્યથા ભેટ પુસ્તકના અર્પણના પેજ પર અવંતિકાબેનના હસ્તાક્ષરમાં એમનો સ્નેહ નીતરતો સંદેશ આ રહ્યો.

 એમના પતિ શ્રી ગુણવંતભાઈ પણ ખુબ મજાના અને મળતાવડા સ્વભાવના માણસ છે. ’એક દુજે કે લિયે’ બન્યાં હોય એવાં આ આદર્શ પતી-પત્ની વચ્ચે અનોખો પ્રેમ હતો.અવંતિકાબેન નાદુરસ્ત તબિયત હોવા છતાં એમની કોલમો માટેના લેખો પથારીમાં સુતાં સુતાં ગુણવંતભાઈને લખાવતાં જેને તેઓ જે તે પ્રકાશનોને નિયમિત પોસ્ટમાં મોકલી આપતા.જીવનના અંત સુધી  અવંતિકાબેનની માંદગીમાં એમની ઉચ્ચતમ કાળજી રાખી સેવા બજાવી  આદર્શ દામ્પત્યનું એક ઉમદા ઉદાહરણ ગુણવંતભાઈએ સૌને માટે પૂરું પાડ્યું છે.એમનાં સદાનાં સુખ-દુઃખનાં જીવન સાથી અવંતિકાબેન જતાં તેઓ હવે એકલા થઇ ગયા !આ વીકમાં એમને દિલાસા આપતો ફોન મેં કર્યો હતો,એમાં તેઓએ મને જણાવ્યું કે આ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ થી તેઓ એમની દીકરી પ્રશસ્તિ સાથે એના આગ્રહથી બોસ્ટનમાં  રહેવા આવી જવાના છે.  

સૌને સમજાય એવા સરળ શબ્દોથી હૃદયને સ્પર્શી જાય એવા સત્વશીલ સાહિત્ય દ્વારા અનેક વાચકોને પ્રેરણા આપનાર અવંતિકાબેનની ખોટ ખુબ વર્તાશે.જીવનના અંત સમય સુધી એમની કોલમોમાં કલમ ચલાવતી રાખી એમના શબ્દ સાહિત્યથી ગુજરાતી ભાષાને એમણે સમૃદ્ધ કરી છે. સદેહે ભલે અવંતિકાબેન આપણી વચ્ચે નથી પણ અક્ષર દેહે એમનું નામ અમર રહેશે.

એમના અનેક પ્રસંશકોનાં પ્રેરણાસ્રોત અને માર્ગદર્શક સ્વ.અવંતિકાબેનના આત્માને પરમ કૃપાળુ પરમાત્મા પરમ શાંતિ આપે એવી પ્રાર્થના.મારી હાર્દિક શ્રધાંજલિ.

 

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત વિનોદ વિહારના વાચકો માટે અપરિચિત નથી .એમની વાર્તાઓ અગાઉ વિનોદ વિહારની ઘણી પોસ્ટમાં પરિચય સાથે પ્રસિદ્ધ થઇ છે જેને આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

 

એક સુચના … 

વિનોદ વિહારની હવે પછીની  પોસ્ટમાં અવંતિકાબેનના દેહ વિલયના   દિવસે એટલે કે દર શનિવારે એમની સ્મૃતિમાં એમની  પ્રગટ વાર્તાઓમાંથી  મારી પસંદગીની એક વાર્તા પોસ્ટ કરવામાં આવશે.

 

 

 

1135 -જીવન સંધ્યાના રંગો … એક અછાંદસ …. વિનોદ પટેલ

Jivan rango (2)

જીવન સંધ્યાના રંગો … એક અછાંદસ …. વિનોદ પટેલ

વતનમાં સંઘર્ષ કરી,દુખો સહી,નિવૃતી લઇ,

આવ્યા સુખના વિચારો સાથે,વિદેશની ભૂમિમાં.

ભૌતિક સુખો વચ્ચે અંજાઈ,આનંદિત થઇ ગયા ,

નવી ભૂમિમાં ઠરી ઠામ થઇ, હાશ કરી,

અહીનાં સુખોને માણી  રહ્યા હતા, ત્યાં જ,

વધતી ઉંમરની વિવિધ વ્યાધિઓ-ઉપાધિયો,

શરીર પર સવાર બની, દુખી કરી રહી,

સુખ મળ્યું પણ હવે ઉંમર રિસાઈ ગઈ !

અનુભવે હવે ખબર પડી ગઈ છે કે,

ઉંમર અને સુખને સાપ-નોળિયા સંબંધ છે !

જીવન સંધ્યાના સમયે,આ ઢળતી સાંજે,

જિંદગી જે પાઠ શીખવે એ શીખતા જ રહેવું.

સુખ કોનું લાંબુ ટક્યું છે કે ટકવાનું છે !

સુખ-દુખના ફરતા ચગડોળનું મોટું ચક્ર .

ઉપર-નીચે એમ ચાલતું જ રહેવાનું ,

જીવનની હવે બાકી રહેલી પળોમાં ,

સુખ-દુખના આ ફરતા ચગડોળમાં બેસી,

આ જીવન મેળાનો, એક બાળકની જેમ,

આનંદ લેતા રહેવાનું, બીજું શું !

ચેતના,સુખ અને આશાના સંદેશ સાથે,

દરેક સવારે સુરજ એનાં કિરણો પાથરે છે ,

વધતી ઉંમરની વ્યાધિઓ-દુખો સાથે પણ,

એ સવારે સુખની શોધમાં નીકળી પડવું,

જ્યાંથી મળે ત્યાંથી સુખનો આનંદ મેળવી,

ખુદ આનંદિત બની, આનંદ વહેંચતા રહેવું,

જીવન સંધ્યામાં સુખના રંગો ઉમેરતા રહેવું,

સંજોગોને અનુકુળ બનીને જીવી જાણવું,

એનું જ નામ તો જીવન કળા છે, બાપુ !

વિનોદ પટેલ , ૧૨-૧૭-૨૦૧૭  

1119 – નવા વર્ષમાં મનન કરવા જેવાં સુવાક્યો- વિચારો ….નવા વર્ષનું નઝરાણું ..

નવું સંવત વર્ષ જ્યારે શરુ થઇ રહ્યું છે ત્યારે આજની પોસ્ટમાં નવા વર્ષમાં મનન કરવા જેવાં કેટલાંક સંકલિત સુવાક્યો અને અંતે – મારું નવા વર્ષમાં મમળાવવા જેવું વિચાર મંથન પ્રસ્તુત કરું છું.

યુ-ટ્યુબ ચેનલો પર ભ્રમણ કરતાં સુંદર સુવાક્યોનો નીચેનો વિડીયો -સ્લાઈડ શો જોવામાં આવ્યો જે મને ગમી ગયો.આ સ્લાઈડ શોમાંના દરેક સુવાક્યો ધ્યાનથી વાંચી એને જીવનમાં ઉતારવા જેવાં છે.

જીવન પ્રેરક સુવાક્યો નો સ્લાઈડ શો.(સાભાર ..Nilesh Sukhadia)

નીચેના વિડીયોમાં સુખ ઉપર કેટલાંક અંગ્રેજી સુવાક્યો પણ બહુ જ પ્રેરક છે.

The Road to Happiness

નવા વર્ષ માટેનું મારું વિચાર મંથન –નવા વર્ષ માટેનું નઝરાણું

ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય કાળની ચિંતા સાથે જીવવું,એટલે
હાથની આંગળીઓમાંથી જીવનને પસાર થતું જોઈ રહેવું,
વર્તમાન કાળની દરેક પળને સારી રીતે જીવીએ
એટલે આખો દિવસ સારી રીતે જીવી લીધા બરાબર થશે,
દરેક આખો દિવસ આનંદથી જીવી લઈએ.
એટલે આખું વર્ષ આનંદથી જીવી લીધા બરાબર થશે .

માટે ભૂતકાળ અને ભવિષ્યની ચિંતાઓ છોડી,
આજ આજ ભાઈ અત્યારે જ નો અભિગમ રાખી,
વર્તમાનની દરેક પળને આનંદથી જીવી લઈએ,
અને આખા વર્ષને આનંદથી –‘’હેપ્પીનેસ’’થી ભરી દઈએ .
ડાહ્યા માણસનો એ જ એક સદગુણ અને સુલક્ષણ છે.

વિનોદ પટેલ ,૧૦-૧૮-૨૦૧૭

==============

જીવન અને સુખ …. વિનોદ પટેલ

સુખ તમારા જીવનમાં મીઠાસ લાવે છે.

જિંદગીની કસોટીઓ તમને મજબુત બનાવે છે.

દુખ અને શોક તમારી માનવતાને ટકાવી રાખે છે.

નિષ્ફળતા તમને નમ્ર બનાવે છે.

પરંતુ માત્ર અને માત્ર તમારામાંનો વિશ્વાસ જ તમને ગતિશીલ રાખે છે.

કોઈવાર તમે જે અને જેવી જિંદગી જીવી રહ્યા છો એનાથી તમને સંતોષ નથી.પરંતુ તમે નથી જાણતા કે આ વિશ્વમાં ઘણા લોકો તમારા જેવી જિંદગી જીવવા માટે સ્વપ્ન સેવી રહ્યા હોય છે.

કોઈ ફાર્મ હાઉસ પાસે ઉભેલું બાળક આકાશમાં ઉડતા એરોપ્લેનને જોઇને એની જેમ હવામાં ઉડવાનાં સ્વપ્ન સેવે છે જ્યારે એજ પ્લેનનો પાઈલોટ ઉપરથી એ જ ફાર્મ હાઉસને જોઇને જલ્દી એના ઘેર પહોંચી જવાનાં સ્વપ્ન જોતો હોય છે.

આવી છે આપણી આ જિંદગી.

જે છે એની અવગણના અને જે નથી એની ઝંખના !

તમારી પાસે જે પડેલું છે એનો ઉત્સવ મનાવો.જો પૈસાથી જ સુખ મળતું હોત તો બધા ધનિકોને રસ્તામાં આનંદથી નાચતા તમે જોતા હોત !

રસ્તામાં આનંદથી નાચવાનું સુખ તો માત્ર ગરીબ અર્ધ નગ્ન બાળકોના ભાગ્યમાં જ લખેલું હોય છે.

તમે શક્તિશાળી છો એટલે સલામત છો એ સાચું નથી .જો એવું જ હોત તો વી.આઈ.પી. માણસોને બોડી ગાર્ડ રાખવાની જરૂર ના પડતી હોત !

જે લોકો સાદગી ભરી જિંદગી જીવે છે એમના ભાગ્યમાં જ શાંતિથી ઊંઘવાનું સુખ લખેલું હોય છે.

જો સુંદરતા અને કીર્તિ આદર્શ સંબધો સર્જી શકતી હોત તો નટ નટીઓ જેવી સેલીબ્રીટીઝ નું લગ્ન જીવન સર્વોત્તમ અને આદર્શ હોવું જોઈએ,પણ એવું ક્યાં હોય છે !

સાદગીથી જીવો

નમ્રતાથી ચાલો

બધાંને

હૃદયથી

સાચો પ્રેમ કરતા રહો.

આનંદ ….. પરમાનંદ …..સત્ચિદાનંદ …એ જ મહા સુખ !

1089 – પ્રાર્થનાનો જવાબ …

 પ્રાર્થનાનો જવાબ …

ફાર્મસીમાં દવા લેવા ગયેલી એક યુવતીએ ,
પાર્ક કરેલી એની કાર પાસે આવીને જોયું કે ,
ઉતાવળમાં કારની કી તો કારમાં જ રહી ગઈ છે,
અને કાર તો લોક થઇ ગઈ છે !હવે શું કરવું !

નિરાશ યુવતીએ કાર નજીક નજર કરી તો જોયું,
એક જુનું કાટ ખાધેલું હેન્ગર ત્યાં નીચે પડ્યું છે .
હેન્ગર તરફ જોતી એ યુવતી મનમાં બોલી ઉઠી ;
હેન્ગર છે પણ એ વાપરવાનું તો મને આવડતું નથી !

યુવતી શિર ઝુકાવી મનમાં પ્રાર્થના કરવા લાગી ;
”હે પ્રભુ મને જલ્દી કોઈ મદદ મોકલી આપ તો,
હું ઘેર જઇ શકું ,માંદી દીકરીને દવા આપી શકું !

પાંચ મીનીટમાં જ ત્યાં મોટર સાઈકલ પર સવાર
એક દાઢીધારી જૂનાં કપડાં પહેરેલા માણસે
એની કાર નજીક આવીને મોટર સાઈકલ ઉભી રાખી .
યુવતીને પૂછ્યું કે હું એને કોઈ મદદ કરી શકું ?

યુવતીએ કહ્યું :
”જરૂર, ઘેર મારી દીકરી બીમાર છે,
મારે દવા સાથે જલ્દી ઘેર પહોંચવાનું છે,
કારની ચાવીઓ કારમાં રહી ગઈ છે અને કાર લોક છે
તમને આ હેન્ગરથી કાર ખોલવાનું ફાવશે ?
દાઢીધારી માણસે કહ્યું ,હા મને જરૂર આવડશે”

આમ કહી,એ કારના બારણા નજીક ગયો,
હેન્ગરના તારથી થોડી સેકન્ડોમાં જ કારનું બારણું ખુલી ગયું !

આભારવશ યુવતી આ માણસને બાથમાં લઇ
આંખમાં આંસુઓ સાથે બોલી ઉઠી,
” હે ભગવાન, તારો ખુબ આભાર કે
તેં આવા સજ્જનને મને મદદ કરવા માટે મોકલી આપ્યો.”

દાઢીધારી માણસ યુવતીની આ પ્રાર્થના સાંભળી બોલ્યો ;
”અરે બેન, હું એવો કોઈ સજ્જન માણસ નથી.
હજુ ગઈ કાલે જ હું જેલમાંથી છૂટીને આવ્યો છું.
કારની ચોરી કરવા બદલ હું જેલમાં કેદી હતો.”

યુવતી આ માણસને ફરી ગળે લગાવી રડતી આંખે બોલી ઉઠી ;

” હે પ્રભુ ,તારો ફરી આભાર,તેં મારા માટે મદદ જ નહિ
પણ એક પ્રોફેશનલ માણસને એને માટે મોકલી આપ્યો.”

પ્રભુ તું ખરેખર મહાન અને કૃપાલુ છે.
કોને ક્યારે અને કેવી મદદ કરવી એ તું બરાબર જાણે છે !

(અંગ્રેજી પરથી ભાવાનુવાદ … વિનોદ પટેલ )

1067 -ફાધર્સ ડે ઉપર પિતૃ વંદના ….. વિનોદ પટેલ  

દરેક માતા સંતાનને  નવ માસ ઉદરમાં રાખે છે અને પ્રસુતિની પીડા ભોગવે છે. જન્મપછી આપણે પહેલું મુખ માતાનું જોઈએ છીએ.આમ માતાનો આપણા ઉછેર અનેજીવનમાં અગત્યનો હિસ્સો છે એની ના નહી,પણ એની સાથે સાથે આપણા જીવનનાઉત્કર્ષમાં અગત્યનો ફાળો આપનાર પિતાને પણ કદી ભૂલવા જોઈએ .

 

આપણે માતાની સ્મૃતિમાં મધર્સ ડે જે રીતે  ઉજવીએ છીએ રીતે આપણા જીવનઉપરના પિતાના ઉપકારોને યાદ કરી ફાધર્સ ડે એટલાજ ભાવથી ઉજવવાની દરેકસંતાનની એક ફરજ બને છે .

 

બહોળા સંયુક્ત કુટુંબની જવાબદારી વહન કરી એક કર્મયોગી જેવું પ્રેરણાદાયી જીવનજીવી જનાર અને મારા જીવનના પાયામાં સંસ્કારનું સિંચન કરનાર મારા સ્વર્ગસ્થ પૂજ્યપિતાશ્રીને  ફાધર્સ ડે ઉપર નીચેની કાવ્ય રચના દ્વારા સ્મરણાંજલિ અર્પું છું .

 

ફાધર્સ ડે ઉપર પૂજ્ય પિતાને કાવ્યાંજલિ

 

સ્વ.રેવાભાઈ શી.પટેલ  

મુજ જીવનમાં ખુબ અગત્યનું અંગ તમે હતા પિતા,

પિતૃ દિને, યાદ કરી સ્મરણો ,વંદુ હૃદયના ભાવથી.

 

બહારથી ભલે તમો રુક્ષ અને કઠોર જણાતા હતા,

કિન્તુ ભીતરમાં સ્નેહનો  દરિયો લહેરાતો હતો.

 

બાળ વયમાં રખડતા આખડતા કે કદી ભૂલો કરતા,

બોધ આપી સાચા રસ્તે દોરનાર તમે પિતા હતા.

 

આંગળી પકડી તમારી ઘર મૂકી શાળાએ અમો ગયા,

પછી વધુ અભ્યાસ કરી અમે પ્રગતી કરતા રહ્યા.

 

શાબાશી તમે આપતા જ્યારે કશુંક અમે સારું કરતા,

તમને ગમતું જ્યારે કરીએ ત્યારે કોઈ વાર ટપારતા.

 

પિતા તમારા પ્રેરક શબ્દો  ચાનક ચડાવતા હતા,

રાહ ભૂલીએ તો તમો સીધો રસ્તો બતાવતા હતા.

 

મિત્ર, ફિલસૂફ ને ભોમિયો તમે બનતા હતા ઓ તાત,

અમ હૃદયમાં ગુંજી રહી છે હજી તમારી બધી વાત.

 

પડકારો ભર્યા તમ કંટક પંથે તમે પગ ઠેરવીને  ધૈર્યથી ,

ગુલાબ ફૂલો ખીલવી ગયા અમ જીવન પંથમાં પ્રેમથી.

 

ચંદન સમું જીવન તમારું ઘસાયું હતું કાળના  પથ્થરે,

કરી લેપ એનો અંતરમાં,એની સુગંધ  આજે માણી રહ્યાં.

 

જીવન નિર્મિત કર્મો કરતા રહ્યા તમે નિષ્કામ ભાવે પ્રેમથી,

ગીતા ભાખ્યા કર્મ યોગી જેવા તમારા જીવનને વંદી રહ્યાં.

 

વિશાળ વડલા જેવી શીતલ છાયા ગુમાવી તમારા જતાં ,

અમારો વિનોદ વિલાયો, ચમન પણ ખાલી પડ્યો.

 

જીવનનું  ગીત ભલે તમારું બંધ થયું છે તમારા જતાં,

પણ સંગીતના સુરો આજે પણ,આસપાસ ગુંજી રહ્યા.

 

પિતા તમો  ભલે  હાલ સદેહે અહીં હાજર નથી,

કિન્તુ ભૂતકાળની બધી યાદો કદી ભુલાવાની નથી.

 

એક પિતા પણ  માતાની જેમ  ખરેખર મહાન છે,

માતાપિતા મળીને સૌનું જીવનચિત્ર પૂર્ણ થાય છે.

 

જીવનનું અગત્યનું અંગ છે સહુ કોઈનાં માતાપિતા,

બન્નેની સેવા અને ત્યાગ કોઈ ભોગે વિસારતા.

 

શબ્દો બહુ ઓછા પડે ,ગણવા ઉપકારો  પિતા આપના,

કિન્તુ,અલ્પ શબ્દો થકી,અંજલિ આપી રહ્યો પિતૃ દિને,

 

વિનોદ પટેલ,સાન ડીએગો

 આ જ રચના નીચેની પ્રતિલિપિની નીચેની લીંક પર પણ વાંચી શકાશે. 

http://gujarati.pratilipi.com/vinod-patel/pitru-vandana

 

 સ્વ.માતા – પિતા  સાથેની  અમે   ચાર ભાઈ અને ત્રણ બહેનોની એક  સંયુક્ત તસ્વીર 

 આ  બધાં  ભાઈ-બહેનો  હાલ  અમેરિકામાં  સ્થાયી  થયાં  છે. 

આ સૌમાં હું વરિષ્ટ છું -૮૧ વર્ષ 

 

( 1039 ) નરસિંહ મહેતાનું એક પદ …અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં …. રસદર્શન …. વિનોદ પટેલ

મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના એક સર્વ શ્રેષ્ઠ ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાની કૃષ્ણભક્તિ શબ્દોમાં વર્ણન ના થઈ શકે એવી ભવ્ય હતી. એમના આરાધ્ય દેવ શ્રી કૃષ્ણનું નામ અને સંકીર્તન જ એમના જીવનનું જાણે કે એક ધ્યેય બની ગયું હતું. એમનું આખું જીવન કૃષ્ણમય બની ગયું હતું જેની ઝાંખી આપણને એમનાં અનેક પ્રભાતિયાં, રાસ, રસિક પદો વ. રચનાઓમાંથી થાય છે .

આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાંના રૂઢિચુસ્ત સમાજમાં જ્યારે મરજાદી લોકો હરિજનોને અડવું એ એક પાપ ગણતા હતા એવા સમયે એમની ઉચ્ચ નાગર કોમના રોષની જરાયે પરવા કર્યા વિના હરિજનવાસમાં જઈને ભજન કીર્તન કરનાર નરસિંહ મહેતાની ભક્તિ, આંતરિક શક્તિ અને હિંમતને સલામ કરવાનું મન થાય છે..

નરસિંહ મહેતાની હૃદયપૂર્વકની આરાધનાથી પ્રસન્ન થઈને શ્રી હરિએ એમના આ પ્રિય ભક્તના સામાજિક પ્રસંગો જેવા કે પુત્ર શામળશાના વિવાહ, દીકરી કુંવરબાઈનું મામેરું, પિતાનું શ્રાદ્ધ એમ અણીના સમયે હાજરાહજૂર થઈને એમની લાજ રાખી હતી એ આપણે જાણીએ છીએ.

કાવ્ય તત્ત્વની દૃષ્ટિએ નરસિંહ મહેતાનાં પદો એ આપણા સાહિત્યની એક ઉત્તમ વિરાસત સમાં છે. કૃષ્ણને પામવા માટેની ગોપીઓની વિરહ વ્યાકુળતામાં ભક્તિરસની સાથે શૃંગારરસ પણ જોવા મળે છે. ઘણાં પદોમાં આપણને સારું જીવન જીવવાની શીખ પણ જોવા મળે છે. જેમ કે વૈષ્ણવ જન તો એને કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે. ગાંઘીજીના આ પ્રિય ભજનમાં નરસિંહ મહેતાએ સારા માણસ બનવા માટે કયાં લક્ષણો જરૂરી છે એનો સરસ માર્ગ ચીંધ્યો છે. સુખ દુખ મનમાં ના આણીએ જેવાં પદોમાં એમણે કેટલો સરસ બોધ આપ્યો છે !

નરસિંહ મહેતાનાં ઘણાં પદોમાંના ઊંડા ચિંતનથી તેઓ એક તત્ત્વજ્ઞાની તરીકે આપણને જોવા મળે છે .સાધુસંતોનો સંપર્ક અને ભાગવતના વેદાંતની અસર નરસિંહના સર્જનમાં જોવા મળે છે.

નરસિંહ મહેતાના આવા પ્રકારનાં જે અનેક પદો છે એમાંથી મને પસંદ નરસિંહ મહેતાનું અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં નામનું એક બોધદાયક અને ભાવ અને અર્થથી સભર પદ નીચે રજૂ કર્યું છે. મને આશા છે મને ગમ્યું એવું તમને પણ એ જરૂર ગમશે. આ પદમાં તત્ત્વજ્ઞાનની સાથે સાથે શ્રી કૃષ્ણને પામવા માટે શી શી જરૂરીઆતો છે એનો હરિનો ભક્ત નરસૈયો આપણને માર્ગ ચીંધે છે. આ પદનો મને સૂઝ્યો એવો એનો રસાસ્વાદ કરાવવાનો મેં નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે .


અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં

તોયે અંતર રહ્યું છે લગાર

પ્રભુજી છે રે પાસે રે, હરિ નથી વેગળા રે ,

આડો પડ્યો છે એન્કાર.

દિનકર રૂંધ્યો રે જેમ વાદળે રે,

મત્યુ અજવાળું ને થયો અંધકાર,

વાદળ ખસ્યું ને જેમ લાગ્યું દીસવા રે,

ભાનું કાંઈ દેખાયો તે વાર.

લોકડિયાની લાજું રે બાઈ, મેં તો ના’ણીઓ રે,

મેલી કાંઈ કુળ તણી મરજાદ,

જાદવાને માથે રે, છેડો લઈને નાખીયો રે,

ત્યારે પ્રભુવર પામી છઉં આજ.

નાવને સ્વરૂપે રે, બાઈ, એનું નામ છે રે,

માલમી છે એના સર્જનહાર,

નરસૈયાનો સ્વામી રે, જે કોઈ અનુભવે રે,

તે તો તરી ઉતારે ભવ પાર.


શ્રી હરિને મેળવવા માટેના માર્ગમાં મનુષ્યે જેનો કોઈ અંત ન આવે એમ જુગો જુગ સુધી, જન્મોજન્મ ફેરા કર્યાં પણ એનું કોઈ પરિણામ ના મળ્યું. હરિ અને એનું છેટું પડી ગયું. હરિ ના મળી શકયા. બધા જન્મો જન્મના ફેરા વ્યર્થ ગયા. આનું શું કારણ એ અંગે આ આદ્ય કવિ ખુલાસો કરે છે કે પ્રભુને મેળવવા માટે દૂર જવાની કોઈ જરૂર નથી, એ કઈ આપણાથી છેટા નથી પણ આપણી નજીક જ એનો વાસ છે. આમ હોવા છતાં હરિને પામી શકાતું નથી એનું કારણ એ છે કે આપણામાં હું પદ, એન્કાર એટલે કે અહંકાર ઠાંસી ઠાંસીને ભર્યો છે. પ્રભુને મેળવવાના માર્ગમાં આ અહંકાર જ એક મોટું નડતર છે. ‘હું કરુ હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા, શકટનો ભાર જ્યમ સ્વાન તાણે’માં પણ આ જ ભાવ છે.

એટલે અહંકારને દૂર કરવો એ જ એક માત્ર ઉપાય છે. ભક્ત કબીરે પણ એની એક સાખીમાં આવા જ મતલબની જ વાત કહી છે કે જબ મૈ થા, તબ હરિ નહીં, …..પ્રેમ ગલી અતિ સાંકરી, તામેં દો ન સમાહી. એટલે કે જો મનમાં હું પદ હોય તો હરિ નથી, ભગવાનને પામવાની સાંકડી ગલીમાં હું અને હરિનો સાથે સમાવેશ થવો મુશ્કેલ છે.

આકાશમાં જયારે વાદળોનો ઢગ છવાઈ ગયો હોય છે ત્યારે થોડા સમય માટે દિનકર એટલે કે સૂર્ય વાદળાંના આવરણને લીધે જોઈ શકાતો નથી, અંધારું છવાઈ જાય છે. જેવું વાદળોનું આવરણ હટી જાય છે ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ બધે જ ફેલાઈ જાય છે. કંઈક આવી જ રીતે મનુષ્યોમાં પડેલું મોહ, માયા, અહંકાર વ.નું જે આવરણ પડેલું છે એનાથી સૂર્યરૂપી પરમાત્મા જોઈ શકાતા નથી. સૂર્યની જેમ માધવ તો યુગોથી હાજરાહજૂર છે એને શોધવા જવું પડે એમ નથી.

કવિ કાલીદાસ એમની ઉપમાઓ માટે જાણીતા હતા. નરસિંહ મહેતા પણ ઉપમાઓનો સુંદર ઉપયોગ કરી જાણે છે. એમના આરાધ્યદેવ શ્રી કૃષ્ણને એમણે સ્વયં પ્રકાશિત દિનકર-સૂર્યની અને મોહમાયાના આવરણને વાદળોના આવરણો સાથે સરખાવીને કેવી કમાલ કરી છે ! શ્રી કૃષ્ણ એમની કૃપારૂપી પ્રકાશ યુગો યુગોથી જગત ઉપર સૂર્યની જેમ પાથરી રહ્યા છે. જો આ સ્વયં પ્રકાશિત સૂર્ય જેવા માધવની ઝાંખી કરવી હોય તો એની આડે મોહ, માયા, અહંકારરૂપી વાદળોનું આવરણ જે આ ઝાંખી કરવામાં નડતર રૂપ છે એને દૂર કરીએ ત્યારે જ એ શક્ય બને અન્યથા નહિ.

આ પછીની પંક્તિઓમાં હરિભક્ત નરસૈયાના ગોપી હૃદયની ઓળખ મળે છે. એક ગોપી બનીને ગોપીઓને ઉદ્દેશીને તેઓ ‘બાઈ’ નું સંબોધન કરતાં કહે છે, લોકો શું કહેશે, કેવાં મહેણાં મારશે એવી લોકલાજની બીકને લીધે મેં મારા પ્રીતમની મારા પ્રત્યેની પ્રીતની પરીક્ષા ના કરી, એને બરાબર નાણી ના જોયો. લોક્લાજનો પડદો આડે આવ્યો. ગોપીઓના હૃદયમાં મિલનની તીવ્ર ઝંખના પડેલી છે એને આ લોક્લાજનો પડદો ક્યાં સુધી રોકી શકે ! તેઓ કહે છે, મારા જીવતરનો છેડો મારા માથેથી મેં તો હરિને માથે જ નાખી દીધો અને એટલે જ મારા વ્હાલાએ એને અપનાવી લીધો અને એટલે જ હું આજે મારા પ્રભુવરને પામી છું.

નરસિંહ વધુમાં ગોપી બનીને બીજી ગોપીને કહે છે કે હે બાઈ, મારા વ્હાલા હરિનું નામ જ ભવસાગર તરવા માટેની એક નાવને સ્વરૂપે હાજર છે. આ નાવનો માલમી એટલે કે એનો સુકાની આ જગતનો સર્જનહાર હરિ છે એવો અનુભવ સૌ કોઈએ કરવાનો છે. એના નામસ્મરણ વિના બીજો કોઈ આરો નથી. નરસૈયાના સ્વામી હરિનું નામ જ તમને આ ભવસાગર પાર કરાવશે. પ્રભુ જાતે તરીને પણ આપણને તારશે. જે નાવનું સુકાન સર્જનહારના હાથમાં હોય તો પછી ચિંતા રાખવાની શી જરૂર છે. જીવનનૌકાને મારો સ્વામી પેલે પાર જરૂર લઈ જશે એવી મારા મનમાં અડગ શ્રદ્ધા છે.

–વિનોદ પટેલ 

સૌજન્ય વેબ ગુર્જરી