વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: રસાસ્વાદ

( 984 )કવિતાના બ્લોગ લયસ્તરોના બારમા વરસે અભિનંદન ….. મુક્તકોનો આસ્વાદ

લયસ્તરો

ગુજરાતી કવિતાનો  સૌ પ્રથમ બ્લોગ 

લયસ્તરોને એના બારમા વર્ષ પ્રવેશે અભિનંદન

laystaro

લયસ્તરો બ્લોગ પર દર અઠવાડિયે પાંચ થી સાત કવિતાઓ મુકાય છે.ગુજરાતી કવિતાનો આ ખ્યાતનામ સૌ પ્રથમ બ્લોગ તારીખ ૪થી ડીસેમ્બરના રોજ એના ૧૨મા વર્ષમાં પ્રવેશ કરેલ છે એ શુભ પ્રસંગે ગુજરાતી કવિતાના ક્ષેત્રે સુંદર સેવાઓ આપવા માટે એના ઉત્સાહી સંપાદકો ને ખુબ ખુબ અભિનંદન.

લયસ્તરો બ્લોગ ભવિષ્યમાં પણ ખુબ પ્રગતી કરતો રહે એ માટે અનેક શુભેચ્છાઓ.

વિનોદ પટેલ

લયસ્તરોના સંપાદકોનું નિવેદન

બાર વર્ષ બહુ લાંબો સમય છે. બાર વર્ષમાં તો એક આખી જીંદગી જીવી શકાય.

વર્ષોવર્ષ ગુજરાતી કવિતાને ચાહકો સુધી પહોંચાડવાનુ આ કામ ‘લયસ્તરો’ શરુ કર્યુ ત્યારથી આજ સુધીમાં ગુજરાતી અને ગુજરાતી કવિતા બન્ને ઘણા બદલાયા છે. કવિતા વધારે ને વધારે પ્રસરી રહી છે. ગુજરાતી ભાષાના ભાવિ વિશે ચિંતા સતત ખોટી ઠરી છે. વધુને વધુ ગુજરાતી સાહિત્ય અને કવિતા નેટના માધ્યમથી પ્રસરી રહ્યા છે.આ બધામાં ગુજરાતી કવિતાના સૌથી વિશાળ સંગ્રહ તરીકે ‘લયસ્તરો’ પોતાની ભૂમિકા ભજવી શક્યું છે એ બહુ ગૌરવની વાત છે.

દર વર્ષગાંઠ પર કંઇક નવુ કરવાની પરંપરા આ વખતે પણ આગળ ચલાવવાનો વિચાર છે. આ વખતે મનને ગમી ગયેલા અને દિલમાં વસી ગયેલા મુક્તકો આવનારા દિવસોમાં પ્રસ્તુત કરીશું. તો, આવતી કાલે મળીએ – મુક્તકોના રસથાળ સાથે!

– ધવલ – વિવેક – તીર્થેશ – મોના
ટીમ લયસ્તરો

=======

મુક્તકોનો રસથાળ આ રહ્યો …..

જીવની સન્મુખ મેં સ્થાપી દીધો
મેં તને સાષ્ટાંગ આલાપી દીધો
મિત્રદક્ષિણામાં જમણા હાથનો-
અંગૂઠો કાપી તને આપી દીધો.
– રમેશ પારેખ

તાંદુલી તત્વ હેમથી ભારે જ થાય છે,
કિંતુ મળે જો લાગણી ત્યારે જ થાય છે.
જ્યાં ત્યાં કદીય હાથ ના લંબાવ, ઓ હૃદય!
મૈત્રીનું મૂલ્ય કૃષ્ણના દ્વારે જ થાય છે.
– મુસાફિર પાલનપુરી

મૈત્રીવિષયક બે મુક્તકોથી યાદગાર મુક્તકોની શ્રેણીની શરૂઆત કરીએ…

કાવ્યપ્રકાર તરીકે મુક્તક કંઈ નવો પ્રકાર નથી. સંસ્કૃત, માગધી અને પ્રાકૃત ભાષામાં મૌક્તિક-મોતી-મુક્તક બે હજારથી પણ વધુ વર્ષોથી લખાતાં આવ્યાં છે. ગઝલના છૂટા શેરની જેમ જ મુક્તક પણ સ્વયંસિદ્ધ અને અર્થ બાબતમાં સ્વયંસંપૂર્ણ છે. મોતીની જેમ જ મુક્તક એટલે ગાગરમાં સાગર. બેથી માંડીને ચાર પંક્તિના ટૂંકા વિસ્તારમાં ધૂમકેતુની જેમ અર્થ્લિસોટો ભાવકના હૈયામાં છોડી જવા સક્ષમ હોય એને મુક્તક ગણાય.

મુક્તક શબ્દ મૌક્તિક આને મોતી પરથી ઊતરી આવ્યો હોવાનો એક મત છે મુક્તક શબ્દ ‘મુક્ત’ અટલે કે ‘છૂટું’ પરથી ઉતરી આવ્યો હોવાનો મત વધુ પ્રબળ છે. ઉર્દૂમાં મુક્તકને ‘કત્આ’ કહે છે. અરબી શબ્દ ‘કત્અ’ અર્થાત્ ‘કાપવું’ પરથી આ શબ્દ ઉતરી આવ્યો છે. મુક્તકની પ્રાસરચના અ-અ-બ-અ, અ-બ-ક-બ અથવા અ-અ-અ-અ પણ હોઈ શકે. છંદ બહુધા ગઝલમાં વપરાતા જ પ્રયોજવામાં આવે છે.

સુરા રાતે તો શું, વ્હેલી સવારે પી ગયો છું હું,
સમય સંજોગના ગેબી ઈશારે પી ગયો છું હું;
કોઈ વેળા કશી ઓછી મળે તેની શિકાયત શું,
ઘણી વેળા ગજાથી પણ વધારે પી ગયો છું હું.

-મરીઝ

શ્વાસના પોકળ તકાદા છે, તને માલમ નથી,
નાઉમેદીના બળાપા છે, તને માલમ નથી;
જિંદગી પર જોર ના ચાલ્યું ફકત એ કારણે,
મોતના આ ધમપછાડા છે, તને માલમ નથી.

– શૂન્ય પાલનપુરી

મુક્તકોની ખરી મજા એમની Res Ipsa Loquitar (it speaks for itself-સ્વયંસ્પષ્ટ) પ્રકૃતિના કારણે છે. ચાર પંક્તિના ખોબામાં મુક્તક વાદળ ભરીને વરસાદ લઈ આવે છે. આજે ગુજરાતી ગઝલના બે ખ્યાતનામ શાયરોની કલમે એક-એક મુક્તકની મજા લઈએ… બંને મુક્તક સ્વયંસિદ્ધ છે…

પથ્થરો પોલા નીકળશે શી ખબર ?
મિત્ર સહુ બોદા નીકળશે શી ખબર?
એમની આંખો ભીંજાઈ’તી ખરી,
આંસુઓ કોરા નીકળશે શી ખબર?

– ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’

કોઈ સ્મિતે સ્મિતે સળગે છે, કોઈ રડીને દિલ બહેલાવે છે
કોઈ ટીપે ટીપે તરસે છે, કોઈ જામ નવા છલકાવે છે
સંજોગોના પાલવમાં છે બધું, દરિયાને ઠપકો ના આપો
એક તરતો માણસ ડૂબે છે એક લાશ તરીને આવે છે

– સૈફ પાલનપુરી

ચિનુ મોદીનું મુક્તક વ્યંજનાની ચરમસીમાએ છે તો સૈફ પાલનપુરીનું મુક્તક વિરોધાભાસની ચરમસીમા ઈંગિત કરે છે. બંને આપણી ભાષાના યાદગાર મુક્તકો… પ્રસંગોપાત મમળાવતા-સંભળાવતા રહેવું પડે એવા..

મુક્તક શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર), સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.
http://layastaro.com/?cat=8

કવિઓ:કવિની રચનાઓ માણવા માટે કવિના નામ પર ક્લીક કરો.
http://layastaro.com/?page_id=3

( 978 ) सफर मैं धुप तो होगी.. जो चल सको तो चलो…..ગઝલાવલોકન ….. વિનોદ પટેલ

ભારતના લોક પ્રિય વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી એક વિચક્ષણ રાજ પુરુષ હોવા ઉપરાંત એક સારા કવિ અને વક્તા પણ છે.બહારથી ભલે બીજાઓને કઠોર જણાતા હોય પણ એમનામાં કવિ હૃદય ધબકે છે એની પ્રતીતિ વખતો વખત લોક સભા કે રાજ્ય સભામાં એમનાં વક્તવ્યોમાંથી  દેખાઈ આવે છે.

તાંજેતરમાં રાજ્ય સભામાં રાષ્ટ્રપતિના ભાષણ ઉપર Motion of Thanks ની ચર્ચામાં એમની ટીકાઓ કરતા વિરોધ પક્ષોને કડો જવાબ આપતાં એમણે હિન્દી અને ઉર્દુ ના જાણીતા કવિ અને ગીતકાર Nida Fazli  ની જાણીતી ગઝલ ‘Safar Mein Dhoop To Hogi’ ગાઈ સંભળાવી હતી.

રહ્યો એનો વિડીયો …
PM Modi Recites ‘Safar Mein Dhoop To Hogi’ Poem By Nida Fazli in Rajya Sabha

 નિદા ફાઝલીની આ જાણીતી ગઝલ નો સંપૂર્ણ હિન્દી પાઠ અને રસાસ્વાદ

nida

सफर मैं धुप तो होगी जो चल सको तो चलो
सभी हैं भीर में तुम भी निकल सको तो चलो

इरहार उधर कई हैं चल सको तो चलो
बने बनाये हैं सांचे जो ढल सको तो चलो

किसी के वास्ते राहें कहाँ बदलती हैं
तुम अपने आप को खुद ही बदल सको तो चलो

यहाँ किसी को कोई रास्ता नहीं देता
मुझे गिराके अगर तुम सम्भल सको तो चलो

यहीं है ज़िन्दगी कुछ ख़्वाब चन्द उमीदें
इन्हीं खिलोने से तुम भी बहल सको तो चलो

हर इक सफर को है महफूस रास्तों की तलाश
हिफ़ाज़तों की रिवायत बदल सको तो चलो

कहीं नहीं कोई सूरज ,धूं धूं है फ़िज़ा
खुद अपने आप से बहार निकल सको तो चलो

ગઝલાવલોક્ન ….. વિનોદ પટેલ

આ ગઝલમાં કવિ કહે છે કે આપણી આ જિંદગી એક સફર રૂપ છે.આ સફર ના રાહમાં હમેશાં સુખનો છાંયડો નથી આવતો નથી પણ મુશ્કેલીઓ રૂપી તડકો સહન કરવાનો પણ આવે છે.જો એ સહન કરવાની તૈયારી હોય અને આ સફરમાં જો જોડાઈ શકો એમ હોય તો આવી જાઓ.આ સફરમાં ઘણા લોકો જોડાએલા છે,ઘણી ભીડ જામેલી છે.મુશ્કેલીઓથી ડરી જઈને ઘેર બેસી રહેવું છે કે આ સફરમાં સૌની સાથે ચાલી નીકળવું છે એ પ્રથમ નક્કી કરી લો.આ રસ્તામાં અડચણો ઘણી છે અને એના માટે નિયમો ઘડેલા છે.આ નિયમોના ઢાંચાને સ્વીકારવાની તારી તૈયારી હોય તો ચાલ આ સફરમાં જોડાઈ જા.

જિંદગીનો આ રાહ અગાઉથી નક્કી કરેલો છે.કોઈની પણ અનુકુળતા પ્રમાણે રસ્તો બદલી શકાતો નથી રસ્તો બદલાશે એવી ઈચ્છા છોડીને જો તારી જાતને બદલી શકવાની તારી માનસિક તૈયારી હોય તો ચાલ આ રાહના અન્ય મુસાફરો સાથે તું પણ જોડાઈ જા.

બીજું,અહી કોઈના માટે કોઈ રસ્તો નથી કરી આપતું.સૌ સૌની ગતિ પ્રમાણે રાહમાં પ્રગતિ કરી રહ્યું હોય છે.રસ્તામાં કોઈ પણ મુસાફરને નીચે પાડીને ચાલવા જઈશ તો તું તારી જાતને સંભાળી નહિ શકે તું પણ પડી જઈશ.કોઈને ગબડાવીને જો તારી જાતને તું સંભાળી શકે એમ તને લાગતું હોય તો જ આવજે.આપણી આ જીંદગીની રાહમાં કેટલાંક સ્વપ્નોને સાકાર કરવાનાં છે અને મનની ઘણી ઈચ્છાઓ અને આશાઓની પૂર્તિ કરવાની છે.આ માટે જે સાધનો રૂપી રમકડાં છે એનાથી તારું પણ મન બહેલાઈ શકતું હોય તો ચાલ આવી જા.

જીવનની દરેક સફર માટે એક મુકરર કરેલો રસ્તો હોય છે અને એના નિયમો અગાઉથી જ નક્કી કરેલા હોય છે અને એની હિફાજત કરવાની હોય છે.જો આ નિયમોને તું બદલી શકે એમ હોય તો ચાલ રાહમાં જોડાઈ જા.

જિંદગીની આ રાહમાં ઘણીવાર વાર સુરજનું અજવાળું જોવા મળતું નથી.વાતાવરણમાં બધે ધુમ્મસ છવાઈ ગયેલું જોવા મળે છે.આવી પરિસ્થિતિમાં પણ કોઈ કહે એટલે નહિ પણ તારી મેળે જો ઘર બહાર નીકળીને આવવાની મનમાં તારી તૈયારી હોય તો ચાલ અને સૌ મુસાફરોની સાથે જોડાઈ તું પણ એમુસાફર બની જા.ધુમ્મસમાં પણ તારો રસ્તો શોધીને જીવનની રાહમાં ગતિપૂર્વકની પ્રગતિ કરતો રહે.

હવે, ચિત્રાસિંહ ના સુરીલા કંઠે નીચેના વિડીયોમાં આ ગઝલ માણો

सफ़र में धूप तो होगी, जो चल सको तो चलो
गीतकार : निदा फ़ाज़ली, गायक : चित्रा सिंग

નિદા ફાઝલીની ઉપરની ગઝલ જેવી એમની એક બીજી ગઝલ कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नहीं मिलता પણ ખુબ પ્રખ્યાત છે.

આ ગઝલનો સંપૂર્ણ પાઠ ….Lyrics: Nida Fazli

कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नहीं मिलता
कहीं ज़मीन तो कहीं आसमान नहीं मिलता

जिसे भी देखिये वो अपने आप में गुम है
ज़ुबाँ मिली है मगर हमज़ुबाँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

बुझा सका है भला कौन वक़्त के शोले
ये ऐसी आग है जिसमे धुआँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

तेरे जहाँ में ऐसा नहीं कि प्यार न हो
जहाँ उम्मीद हो इसकी, वहाँ नहीं मिलता
कभी किसी को मुकम्मल……

ગઝલ કિંગ સ્વ. ભુપેન્દ્રસિંહ ના કંઠે આ ગઝલને પણ માણો.

Kabhi Kissi Ko Muqammal – Bhupinder Singh
Movie: Ahista Ahista ,Year: 1981
Singer: Bhupinder Singh,Music: Khayyam

( 865 ) કવિ શ્રી રમેશ પટેલનો નવો કાવ્ય સંગ્રહ……”મઢેલાં મોતી” ….. રસાવલોકન

ગત મહાશિવરાત્રીને સોમવારના મંગલ દિને મારી નજીકમાં જ કરોના, કેલીફોર્નીયા નિવાસી કવિ મિત્ર શ્રી રમેશભાઈ પટેલ (આકાશ દીપ )એ એમની એક વધુ ઈ-બુક ‘મઢેલાં મોતી” નું એમના બ્લોગઆકાશદીપ”ની આ પોસ્ટ થી વિમોચન કરી નેટ જગતના સુજ્ઞ વાચકો માટે ખુલ્લી મૂકી છે .

આ ઈ-બુકમાં એમના બ્લોગમાં પ્રકાશિત એમનાં કાવ્યોમાંથી એમની પસંદગીનાં વીણેલાં મોતી જેવાં ૧૦૧ કાવ્યોનો એમણે સમાવેશ કર્યો છે.

આ ઈ-બુક વિષે “નેટ ગુર્જરી” અને “વેબ ગુર્જરી”ના જનક,અમદાવાદ નિવાસી સાહિત્ય સેવી લેખક શ્રી જુગલ કિશોરભાઈ વ્યાસ એમના પ્રતિભાવમાં લખે છે :

“મોતી સ્વતંત્ર રીતે શું કે માળાના બંધનરુપે શું, એનીં કીંમત આંકી અંકાય નહીં તેવી હોય છે. તમે એને મઢીને એક નવું પરીમાણ આપ્યું ! મારાં અભીનંદનો અને શુભેચ્છાઓ સ્વીકારશો.”

મિત્ર શ્રી શરદ શાહએ એમના પ્રતિભાવમાં જે લખ્યું એની સાથે હું પણ સંમત થાઉં છું.

એક એક કાવ્ય શુધ્ધાત્માની ધરોહર,
પ્રતિબીંબ પડતું જેમ શાંત સરોવર,
મઢેલાં મોતી નો આ હાર છે મિત્રો,
પ્રકૃતિના ગળાની શોભા છે મનોહર.

શરદ શાહ,અમદાવાદ 

શ્રી રમેશભાઈને હું એક શીઘ્ર કવિ માનું છું.કોઈ પણ વિષય ઉપર કાવ્ય રચના માટે એમને બહુ સમય લાગતો નથી. આવી સંઘેડા ઉતાર કાવ્યોની રચના કરવી એ સરસ્વતીની કૃપ વિના ના બની શકે.

રમેશભાઈની ઈ-બુક મઢેલાં મોતીનું રસાવલોકન

મિત્ર શ્રી રમેશભાઈએ એમની આ ઈ-બુક “મઢેલાં મોતી”ની પ્રસ્તાવના- રસાસ્વાદ લખવા માટે મને મિત્ર ભાવે જણાવ્યું જેનો મેં સહર્ષ સ્વીકાર કર્યો. હું એવો કોઈ મોટો વિવેચક નથી કે મોટો સાહિત્યકાર હોવાનો પણ મારો કોઈ દાવો નથી.ઘણા વર્ષોથી એમના નજીકના મિત્ર અને એમના કાવ્યોના ભાવક તરીકે એમની ઈ-બુક “મઢેલાં મોતી”નાં કાવ્યોનો અભ્યાસ કર્યા બાદ મને આવડ્યો એવો એનો રસાસ્વાદ કરાવવાનો મેં પ્રયાસ કર્યો છે .

આ રસાસ્વાદ ઈ-બુકમાં તો છે જ છતાં એની જુદી પી.ડી.એફ. ફાઈલ બનાવી આજની પોસ્ટમાં રજુ કરેલ છે .નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને એ વાંચી શકશો.

મઢેલાં મોતી”.. પ્રસ્તાવના -રસાવલોકન ..વિનોદ પટેલ 

આ ઈ-બુક માં મુકેલ ૧૦૧ કાવ્યો અને અન્ય સાહિત્યિક માહિતી વાંચવા માટે ઈ-બુકના મુખ પૃષ્ઠના નીચેના ચિત્ર પર ક્લિક કરશો.

 

madhela moti-RP

 

“મઢેલાં મોતી ”ઈ-બુકના વિમોચન દ્વારા એમનાં સંઘેડા ઉતાર કાવ્યોના એક વધુ સંગ્રહને સાહિત્ય રસિક વાચકોને માટે ખુલ્લી મુકવા બદલ મિત્ર શ્રી રમેશભાઈ પટેલ (આકાશ દીપ)ને ફરી ફરી હાર્દિક અભિનંદન આપું છું.તેઓ આવી અનેક ઈ-બુકો દ્વારા એમની સાહિત્ય યાત્રાને વધુ ઉજ્જવળ બનાવતા રહે એવી મારી શુભ કામનાઓ છે.

વિનોદ પટેલ