વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: શાસ્ત્રીય સંગીત

1323- સંગીત સમ્રાટ ઓમકારનાથ ઠાકુરના સંગીતથી ઇટાલીનો સરમુખત્યાર મુસોલીની જ્યારે પ્રભાવિત થયો …એક રસિક કિસ્સો …

“પંડિત ઓમકારનાથજી એક ગીત ગાઈને જે હાંસલ કરી શકે છે તે હું સંખ્યાબંધ ભાષણો આપીને પણ મેળવી શકતો નથી.”
મહાત્મા ગાંધી

વિશ્વભરમાં સંગીતની દુનિયામાં એમના શાસ્ત્રીય સંગીતથી સફળતાનાં ઉચ્ચ શિખરો સર કરનાર પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર ગુજરાતના આણંદ જિલ્લાના જહાજ નામના નાનકડા ગામમાં જન્મ્યા હતા તે વાત આપણામાંથી બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે.

ઇટાલીનો સરમુખત્યાર મુસોલીની પણ એમના સંગીતથી કેવો પ્રભાવિત થયો હતો એને ઉજાગર કરતો પ્રસંગ એક મિત્રના વોટ્સેપ સંદેશમાં વાંચ્યો .મને ગમેલ આ કિસ્સો મિત્રના આભાર સાથે નીચે પ્રસ્તુત છે.

*કાના તારી મોરલીએ મારું મન મોહ્યું ( એક સત્ય ઘટના) …*

*ઇટાલીના સરમુખત્યાર મુસોલિનીની આત્મકથામાં પડેલો આ પ્રસંગ વાંચીને દરેક ભારતવાસી પોતાની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ માટે ગૌરવનો અનુભવ કરી શકે તેમ છે.*

*ભારતના મહાન સંગીતકાર ઓમકારનાથ ઠાકુર એ દિવસોમાં ઇટાલીના પ્રવાસે ગયેલા. *

*ભારતના એ મહાન સંગીતજ્ઞના માનમાં મુસોલિનીએ એક ભોજન સમારંભનું આયોજન કરેલ. *

*આ રાજકીય ભોજન સમારંભમાં ઓમકારનાથ ઠાકુરની સાથે ઇટાલીમાં વસેલા ઘણા અગ્રગણ્ય ભારતીયો તથા ભારતના દૂતાવાસના સભ્યોને પણ ઉપસ્થિત હતા..*

*સમારંભમાં મુસોલિનીએ ભારતની પાંચ હજાર જૂની સંસ્કૃતિની મજાક કરતાં  બધા મહેમાનોની વચ્ચે ઓમકારનાથ ઠાકુરને કહ્યું કે, ‘મી. ઠાકુર મેં સાંભળ્યું છે કે તમારા દેશમાં કૃષ્ણ જ્યારે વાંસળી વગાડતા ત્યારે આજુબાજુના વિસ્તારની બધી ગાયો નાચવા લાગતી, મોર કળા કરવા લાગતા, ગોપીઓ સૂધબૂધ ખોઈને કૃષ્ણ જ્યાં વાંસળી વગાડતા હોય ત્યાં દોડી આવતી,શું તમે આ વાતને માનો છો?’*

*ઇટાલીના સરમુખત્યારને ભારતના એ સપૂતે ભોજન સમારંભમાં બધાની વચ્ચે જે કરી બતાવ્યું તે જાણીને પ્રત્યેક ભારતીયનું મસ્તક ગૌરવથી ઊંચું થઈ જશે… *

*ઠાકુરે કહ્યું, ‘કૃષ્ણ જેટલું તો મારું સાર્મથ્ય નથી કે નથી સંગીતની બાબતમાં મારી તેમના જેટલી સમજણ. *

*સાચું તો એ છે કે સંગીત સંબંધે આ પૃથ્વી ઉપર આજ સુધીમાં કૃષ્ણ જેટલી સમજણવાળો કોઈ બીજો પેદા થયો હોવાનું પણ જાણવા મળતું નથી. *

*પરંતુ, સંગીતનું જે થોડું ઘણુ જ્ઞાન મને છે, તે તમે કહો તો તમને કહું અથવા કરી બતાવું…’*

*મુસોલિનીએ મજાકમાં જ કહ્યું કે, ‘જો કે સંગીતના કોઈ સાધનો અહીં ઉપલબ્ધ નથી છતાં પણ જો શક્ય હોય તો કંઈક કરી બતાવો તો અહીં ઉપસ્થિત મહાનુભાવોને પણ ભારતીય સંસ્કૃતિનો પરિચય મળે.’*

*ઓમકારનાથ ઠાકુરે ડાઈનીંગ ટેબલ ઉપર પડેલા કાચના જુદા જુદા પ્યાલામાં ઓછું વધારે પાણી ભરીને તેના ઉપર છરી કાંટાથી જલતરંગની જેમ વગાડવું શરૂ કર્યું. બે મિનિટમાં તો ભોજન સમારંભની હવા ફરી ગઈ. *

*વાતાવરણમાં એક પ્રકારની ઠંડક વર્તાવા લાગી. પાંચ મિનિટ, સાત મિનિટ અને મુસોલિનીની આંખો ઘેરાવા લાગી. વાતાવરણમાં એક પ્રકારનો નશો છવાવા લાગ્યો. *

*મદારી બીન વગાડે અને અવસ થઈને જેમ સાપ ડોલવા લાગે તેમ મુસોલીની ડોલવા લાગ્યો અને તેનું માથું જોરથી ટેબલ સાથે અથડાયું.*

*બંધ કરો… બંધ કરો… મુસોલિની બૂમ પાડી ઉઠ્યો. સમારંભમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. *

;*બધા લોકોએ જોયું તો મુસોલિનીના કપાળમાં ફૂટ પડી હતી અને તેમાંથી લોહી વહેતું હતું.*

*મુસોલિનીએ આત્મકથામાં લખાવ્યું છે કે ભારતની સંસ્કૃતિ માટે મેં કરેલ મજાક માટે હું ભારતની જનતાની માફી માંગું છું. *

*ફક્ત છરીકાંટા વડે પાણી ભરેલા કાચના વાસણોમાંથી ઉદભવેલા એ અદભૂત સંગીતથી જો આ સભ્ય સમાજનો મારા જેવો મજબૂત મનનો માનવી પણ ડોલવા લાગે તો હું જરૂર માનું છું કે એ જમાનામાં કૃષ્ણની વાંસળી સાંભળીને જંગલના જાનવરો પણ શાંત થઈ જતાં હશે અને માનવીઓ પણ સૂધબૂધ ખોઈને ભેળા થઈ જતાં હશે.*

*ભારતના ઋષિઓએ હજારો વર્ષ પૂર્વે ધ્વનિશાસ્ત્ર – નાદબ્રહ્મની સાધના કરી અને મંત્રયોગ દ્વારા માનવીના ચિત્તના તરંગોને અનેક પ્રકારે રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાઓ શોધેલ. *

*ધ્વનિ અને મંત્રોમાં એવી અદભૂત શક્તિઓ ભરી પડી છે કે તે જડ તત્વોને ચૈતન્યમય બનાવી શકે છે. *

*ઓમકારનાથ ઠાકુરે તેનો એક નાનકડો પ્રયોગ ઇટાલીમાં કરીને ત્યાં ઉપસ્થિત બધાને આશ્ચર્ય ચકિત કરી દીધા હતા*

બીજો એક કિસ્સો જે અનેક ઠેકાણે નોંધાયેલો છે તે એવો છે કે પંડિતજી યુરોપના પ્રવાસે હતા ત્યારે તેમણે ઈટાલિના સરમુખત્યાર બેનિટો એમિક્લેર એન્ડ્રિયા મુસોલિનીના અનિદ્રાના રોગને સંગીતના સૂરો વડે દૂર કર્યો હતો. મુસોલિનીને પંડિતજીનાં ગાયન પ્રત્યે એવો લગાવ થયો કે તેણે તેમના ગાયનને સ્વરલિપિબદ્ધ કરવા રોમની સંગીત રોયલ એકેડેમીના પ્રિન્સિપલને રીતસરની આજ્ઞા કરી હતી.

 

પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુરનો  પરિચય…

.Pandit Omkarnath Thakur

ગુજરાતના આ પ્રતિભાવંત વિશ્વ વિખ્યાત સંગીતજ્ઞનો જન્મ તારીખ ૨૪ જૂન ૧૮૯૭ ના રોજ ગુજરાતના આણંદ જિલ્લાના જહાજ નામના નાનકડા ગામમાં થયો હતો.

તેઓ સંગીત શિક્ષક, સંગીત વિશારદ અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના ગાયક હતા. તેમણે સંગીતની શિક્ષા ગ્વાલિયર ઘરાના વિષ્ણું દિગંબર પુલસ્કર પાસેથી મેળવી હતી.તેઓ ગાંધર્વ મહાવિદ્યાલયના આચાર્ય અને બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલય ના સંગીત વિભાગ ના પ્રથમ કુલપતિ હતા.

સન્માન

-૧૯૫૫ માં ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી

-નેપાળના મહારાજા તરફથી સંગીત મહોદય

-કાશી વિશ્વ મહાવિદ્યાલય તરફથી સંગીત સમ્રાટની પદવી

-૧૯૪૩ માં ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક

-૧૯૬૩ માં વારાણસી હિંદુ વિશ્વ વિદ્યાલય તરફથી ડૉક્ટર ઓફ લેટર્સ ની પદવી.

-૧૯૯૭માં ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની સ્મારક ટિકિટ બહાર પાડવામા આવી.

પંડિતજીનો વધુ વિગતે પરિચય  વિકિપીડિયાની આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચો…

શાસ્ત્રીય સંગીતમાં રસ ધરાવતા વાચકો માટે …

પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુરના કંઠે ગવાએલ સદા સુહાગન ભૈરવી રાગમાં “મત જા, મત જા જોગી”, કે માલકૌંસમાં ગવાએલ “પગ ઘૂઘરૂ બાંધ મીરા નાચી રે” કે “પછી મૈ નહિ માખન ખાયો” અને “વંદેમાતરમ” જેવાં અનેક ગીતો એક વાર સાંભળવા છતાં ફરી ફરી સાંભળવાનું મન થાય એવાં બળુકાં છે.

ઉદાહરણ તરીકે …સાંભળો….

”મત જા ઓ જોગી -રાગ ભૈરવી -પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર
Pt Omkarnath Thakur- Raag Bhairavi,’Jogi Mat Ja’

ઓરેગોન-યુ.એસ.એ. નિવાસી સંગીત પ્રેમી મિત્ર ડો. કનકભાઈ (કલાગુરુ રવિશંકર રાવળના સુપુત્ર )એ અગાઉ મને ઈ-મેલમાં મોકલી આપેલ નીચેની લીંક ઉપર પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુરને વિવિધ રાગ ઉપર ગાતા સાંભળી શકાશે.શાસ્ત્રીય સંગીતના રસિયાઓને  ઠાકુરની આ સંગીત પ્રસાદીનો આસ્વાદ કરવાનું  જરૂર ગમશે.

https://www.bing.com/videos/search?q=pt.omkarnath+thakur&FORM=HDRSC3

વિનોદ વિહારની તારીખ ડિસેમ્બર 26, 2014 ની નીચેની લીંક પર શ્રી પરેશ શાહના મુંબઈ સમાચારમાં પ્રગટ એક સરસ પરિચય લેખ …

(621) સંગીત સમ્રાટ પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર …પરેશ શાહ  

( 1013 ) એક કબીર ભજન … વિડીયો … વિચાર વિસ્તાર ( સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ )

(સંકલન સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ )

Sant-Kabir-Das-4148

એક કબીર ભજન …મત કર મોહ તુ …..

મત કર મોહ તુ, હરિભજન કો માન રે.

નયન દિયે દરશન કરને કો,
શ્રવણ દિયે સુન જ્ઞાન રે … મત કર

વદન દિયા હરિગુણ ગાને કો,
હાથ દિયે કર દાન રે … મત કર

કહત કબીર સુનો ભાઈ સાધો,
કંચન નિપજત ખાન રે … મત કર

– સંત કબીર

આ કબીર ભજનને શાસ્ત્રીય ગાયક ભીમસેન જોશીના સ્વરે મગ્ન થઈને સાંભળો/માણો.
Mat Kar Moh Too Hari Bhajan Ko Maan Re–Bhimsen Joshi

ભજનનો વિચાર વિસ્તાર ….

પ્રસ્તુત પદમાં કબીર સાહેબ હરિભજન કરવાનો સંદેશ આપે છે. તેઓ કહે છે કે આ સંસારમાં મોહ કરવા જેવું કશું નથી. સ્ત્રી, ઘર, સંતાન, ધન વગેરેની માયા કરવી નકામી છે. અંત સમયે માત્ર હરિભજન જ કામ આવવાનું છે.

તેઓ મનુષ્યને કહે છે કે ભગવાને તને આંખો પ્રભુના દર્શન કરવા માટે આપેલી છે, કાન પ્રભુનું નામ સાંભળવા માટે આપેલા છે, વાણી હરિના ગુણગાન ગાવા માટે અને હાથ સત્કર્મો કરવા માટે આપેલા છે. જ્યાં સુધી તારા શરીરમાં પ્રાણ છે ત્યાં સુધી તું આ બધી ઈન્દ્રિયો વડે એ કામ કરી લે. એક વાર પ્રાણ શરીરમાંથી નીકળી ગયા પછી કશું જ થઈ શકવાનું નથી. જેમ ખાણમાંથી ખોદીને તારવીને સોનું પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે એવી જ રીતે આ મનુષ્ય દેહ એક ખાણ સમાન છે. એમાં તું હરિનામનું કંચન પ્રાપ્ત કરી લે. આત્મ તત્વની અનુભૂતિ કરી લે. ઈશ્વરને પ્રાપ્ત કરી લે.

જો તમને તમારા અંદરથી સંતોષ ન મલે તો બીજે ક્યાંય થી મળવાનો નથી. બહાર શોધીને તમારી શક્તિ નો વ્યય ન કરો.કબીરસાહેબ એક સર્વસ્વીકાર્ય સાચા સંત હતા. એમણે જીવનના તત્ત્વજ્ઞાનને પોતાની સરળ ભાષામાં, પદો, ભજનો, સાખીઓ અને દોહાઓ દ્વારા પીરસ્યું છે. એમની એક સાખી છેઃ

ગોધન, ગજધન, બાજધન, ઔર રતનધન ખાન;
જબ આવે સંતોષ ધન, સબ ધન ધૂલ સમાન.

કબીરસાહેબ કહે છે કે તમારી પાસે ગમે તેટલું ધન હોય અને રત્નોની ખાણ હોય પણ જ્યારે તમને ‘સંતોષ’ રૂપી ધન પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે બાકીનાં બધાં ધન તમને ધૂળ સમાન લાગવા માંડે છે. એટલે કે માણસ ‘સંતોષી’ થાય તો જ સુખી થઈ શકે છે.

કબીરસાહેબની વાત આત્મસાત કરવા જેવી છે, કારણ કે આજના માનવીને પોતાની જીવનજરૂરિયાતથી વધારે મળ્યું હોવા છતાં એની ઇચ્છાઓ વધુ ને વધુ મેળવવા માટે બહેકી જાય છે. અને પછી કોઇ એક તબક્કે પોતે શું મેળવવા ઇચ્છે છે એનું ભાન પણ એને રહેતું નથી.

ટોલ્સ્ટોયની વાર્તા ‘માણસને કેટલી જમીન જોઈએ?ના નાયકની જેમ આજનો માનવી વધુ ને વધુ મેળવવા માટે દોડયા જ કરે છે, એને સંતોષ જ થતો નથી. ટોલ્સ્ટોયની વાર્તામાં મુદ્દો એવો છે કે સૂર્યોદયથી લઈને સૂર્યાસ્ત સુધીમાં માણસ જેટલી જમીન ઉપર દોડી શકે એટલી જમીનનો એ માલિક બની શકે. હજી વધુ, હજી વધુની ઇચ્છામાં એક માણસ દોડતો જ રહે છે, છેવટે થાકીને હાંફીને એ પડી જાય છે અને એમ જ મૃત્યુ પામે છે. જે જમીન ઉપર એ ફસડાઈને મૃત્યુ પામ્યો હોય છે ત્યાં જ એને દફન કરવામાં આવે છે. છેવટે ‘એની કબર બની એટલી જમીન જ એને મળી.’

સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ

( 869 ) ભૈરવી રાગ પર આધારિત થોડા વધુ શાસ્ત્રીય અને ફિલ્મી ગીતોની મહેફિલ ….

વિનોદ વિહારની તારીખ ૭ મી માર્ચ ,૨૦૧૬ની પોસ્ટ નંબર 861 માં  ભૈરવી રાગ પર આધારિત કેટલાક ક્લાસિકલ અને ફિલ્મી ભજનોનો આસ્વાદ કરાવવામાં આવ્યો હતો.

એ પોસ્ટના અંતે જણાવાયું હતું એમ આજની પોસ્ટમાં સંગીત જગતના જાણીતા ગાયકો દ્વારા ગવાએલ ભૈરવી રાગ પર આધારિત કેટલાંક મારાં ચૂંટેલાં શાસ્ત્રીય અને ફિલ્મી ગીતોનો સંગીત પ્રેમી વાચક મિત્રોને આસ્વાદ કરાવતાં ખુશી થાય છે.

ભૈરવી રાગમાં ગવાએલ કેટલાક સુંદર ભજનો ..

A devotional bhajan in Raga Bhairavi by Kaushiki Chakrabarty – with Soumik Datta and Vijay Ghate in concert on 21 July 2013 at Oranjerie Theater in Roermond, The Netherlands.

Tum AA Jana Bhagwan …

 

“Raga Bhairavi – Dayani Bhavani” by Begum Parveen Sultana 

 

Madhukar Shyam Hamare Chor – Saigal – Gyan Dutt – Bhagat Surdas

Jo Bhaje Hari Ko sada: Bhajan in Raga Bhairavi by Pt Bhimsen Joshi

Ustad Rashid Khan

Albela Sajan Aayo By Ustad Rashid Khan Raag Ahir Bhairav

દીલ દે ચૂકે સનમ  ફિલ્મમાં આ જ ‘અલબેલા સજન આયો રે’ ગીતને કુમાર શાનું, સુલતાન ખાન અને કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિને રાગ  આહિર ભૈરવમાં ગાતાં સાંભળો .આ ફિલ્મમાં સલમાન ખાન અને ઐશ્વર્યા ઉપર આ ગીત ફિલ્માયું છે.

 

Mile sur mera tumhara, to sur bane hamara – Bhimsen Joshi, etc 

 

Saigal-बाबुल मोरा, नैहर छूटो ही जाए 

This song was written by Nawab Wajid Ali Shah, the 19th-century Nawab of Awadh as a lament when he was exiled from his beloved Lucknow by the British Raj after the failed Rebellion of 1857, where he uses the metaphor of bidaai (bride’s farewell) of a bride from her father’s (babul) home, and his own banishment from his beloved Lucknow, to far away Calcutta, while he spent the rest of his years.

बाबुल मोरा, नैहर छूटो ही जाए

चार कहार मिल, मोरी डोलिया सजावें (उठायें)

मोरा अपना बेगाना छूटो जाए | बाबुल मोरा

आँगना तो पर्बत भयो और देहरी भयी बिदेश

जाए बाबुल घर आपनो मैं चली पीया के देश | बाबुल मोरा ….

Translation  in English 

O My father! I’m leaving home.

The four bearers lift my palanquin (here it can also mean the four coffin bearers).

I’m leaving those who were my own.

Your courtyard is now like a mountain, and the threshold, a foreign country.I leave your house, father, I am going to my beloved’s country…..! 

Babul mora, naihar chhooto hi jaaye (taal Keherva) – Saigal – RCBoral – Street Singer

આ જ ગીત પંડિત ભીમસેન જોશીના સ્વરે …

Babul Mora Naihar Chhooto Jaye – by Pt. Bhimsen Joshi

આ જ ગીત કિશોરી આમોનકરના સ્વરમાં …

Kishori Amonkar – Raag Bhairavi Thumri – Babul Mora Naihar Chhuto

જૂની-નવી હિન્દી ફિલ્મોમાં ભૈરવી રાગમાં ગવાએલ ઘણાં ગીતો છે એમાંથી મારી પસંદગીનાં કેટલાંક ગીતો એની યુ-ટ્યુબની લીંક સાથે નીચે આપ્યાં છે એના પર ક્લિક કરીને એની મજા માણો.   

Saigal 

Jab dil hi tut gaya (taal Keherva) – Saigal – Naushad – Shahjehan

https://youtu.be/5m_WGDHz22w 

 

Kishore Kumar 

 

Chingari koi bhadke, sawan use (taal Keherva) – Kishore – RDB – Amar prem (some classify this as Khamaj)

 

https://youtu.be/kpM0jPd6-7w

 

Samjhota gamon se karlo – Kishore – KA – Samjhota

https://youtu.be/97fv8ojFbKg

 

Mohmad Rafi 

Naache man mora..Rafi_S D Burman_Shailendra_Meri surat teri aankhen 

https://youtu.be/CI0QTW4_iBc 

 

Yeh zindagi ke mele – Rafi – MELA (1948)SHAKEEL –NAUSHAD 

https://youtu.be/vzIRsg2WNxg

 

Ramaiya Vastavaiya (HD) – Rafi Lata Mukesh – Shree 420 (1955) – Shankar Jaikishan – Rafi Lata Hit 

https://youtu.be/epoB4fvPGj8

 

Talat Mohmad 

Jaye to jaye kahan, samjhega kaun yahan – Talat – SDB – Taxi Driver

https://youtu.be/_6ZlWLtN0Gk

 

Mukesh-Lata 

Aa Ja Re Ab Mera Dil Pukara – Raj Kapoor – Nargis – Aah – Lata – Mukesh – Evergreen Hindi song 

https://youtu.be/sver9O8K3t8

Rafi & Lata

Kuhi Kuhu Bole Koyaliya Mohammad Rafi & Lata Mangeshkar Film Suvrana Sundari (1957) 

https://youtu.be/poe7y4AEBwU

 

Tu Ganga Ki Mouj Main Jamna Ka Dhara – Rafi & Lata G – Film Beiju Bawara 

https://youtu.be/7rrRugpbKI8

Mukesh 

Jeena Yahan (HD) Mukesh – Mera Naam Joker 1970 – Music by Shankar Jaikishan – Mukesh Hit 

https://youtu.be/5Gw2juCgNws

Mera juta hai japani – Mukesh – SJ – Shri 420

https://youtu.be/5wjGc1zGWBc

Lata Mangeshkar 

Mere Ae Dil Bata (Jhanak Jhanak Payal Baje)

https://youtu.be/M3TidqXIMYg?list=PLD0326ED20E504011

Dil Ka Khilona (HD)-Lata Mangeshkar -Goonj Uthi Shehnai1959 – Vasant Desai 

https://youtu.be/Ytdf5aGFX2o

 

Suno Chhoti Si Gudiya Ki Lambi Kahani (II) | Lata Mangeshkar @ Seema | Balraj Sahni, Nutan 

https://youtu.be/X_1WCpuOXmI

 

Dil apna aur preet parai – Lata – SJ – Dil apna aur preet parai

https://youtu.be/QeZbf7fK6Ec

 

Do hanson ka joda bichhad gayo re – Lata – Naushad – Ganga Jamuna

https://youtu.be/puvonsaBhmE

 

Man dole mera, tan dole mera – Lata – HemantKumar – Nagin

https://youtu.be/mc6eUdeX6jY

 

Hasta Hua Noorani Chehra, Lata Mangeshkar Kamal Barot – Parasmani  

https://youtu.be/LpKPJiEt5EE

 

Kaise aaun Jamuna ke teer..Devta1956- Lata- Rajindra Krishan 

https://youtu.be/Js7LosaknB8

છેલ્લે હાસ્ય અદાકાર મહેમુદ ની મસ્ત અદામાં ગવાએલું એક મસ્તી ભર્યું ગીત.

Hato Kahe Ko Jhuthi Banao Batiyan – Mehmood, Manna Dey, Manzil Song

રાગ ભૈરવી પર વધુ માહિતી …

મારા સંગીત પ્રેમી મિત્ર શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીના બ્લોગમાં એમણે ભૈરવી રાગની માહિતી આપી છે એની સાથે બીજાં કેટલાંક ફિલ્મી ગીતોનું લીસ્ટ પણ આપ્યું છે એને 

અહીં ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે

 

Hindustani Classical Music Lessons – Raga Bhairavi (and film songs

 

Raga Bhairav – Part 3 – Hindustani Classical Music Lessons (and film songs based on it)

 

COLOURS OF RAAG BHAIRAVI

ARTIST: JAGJIT SINGH; LIVE IN CONCERT; SINGING: COMPOSITIONS IN RAAG BHAIRAVI

યુ-ટ્યુબની આ લીંક ઘણા શાસ્ત્રીય સંગીત નિષ્ણાત ગાયકો સ્વરે પર ભૈરવી રાગ પર ઘણા ગીતો અને વાજિંત્રો પર શાસ્ત્રીય ધૂનો સાંભળી શકાશે.

https://www.youtube.com/results?search_query=COLOURS+OF+RAAG+BHAIRAVI++ARTIST%3A+JAGJIT+SINGH%3B+LIVE+IN+CONCERT%3B+SINGING%3A+COMPOSITIONS+IN+RAAG+BHAIRAVI

 

( 861 ) ભૈરવી ભજનાવલિ- ભૈરવી રાગ પર આધારિત ક્લાસિકલ ફિલ્મી ભજનો

ભૈરવી રાગ એ મને ખુબ ગમતો એક શાસ્ત્રીય રાગ છે. બધા રાગોમાં ભૈરવી રાગ શિરમોર જેવો છે અને બહુ જ પ્રખ્યાત રાગ છે .

આ રાગમાં ગવાએલ શાસ્ત્રીય ગીતો અને ભજનો મનને શાંતિ આપે છે. ભૈરવી રાગમાં કમ્પોઝ કરેલું કોઈ પણ ગીત કે ભજન ખુબ જ મધુર બનતું હોઈ મનને ડોલાવી જાય છે

ભર્તુહરીએ કહ્યું છે કે: “संगीत साहित्य कला विहीन साक्षात् पशु पुच्छ् विषाण हीन”  એટલે કે સંગીત સાહિત્ય અને કળાના જ્ઞાન વિનાનો માણસ પુંછડા અને શીંગડા વિનાના પશુ સમાન છે. થોડો સમય કાઢીને જો સંગીત સાંભળી લઈએ, કોઈ સારું સાહિત્ય વાંચીએ અથવા તો કોઈ પણ કળાના ઊંડાણમાં જઈને જો રસ લઈએ તો એથી જીવનમાં આનંદની અનુભૂતિ થાય છે જે મેડીટેશનની ગરજ સારે છે.

વિદ્વાનોએ પ્રયોગો દ્વારા પુરવાર કર્યું છે કે ભારતીય ક્લાસીકલ સંગીત સાંભળવાની મ્યુઝિક થેરેપીથી અનેક રોગોમાંથી  રાહત મળે છે. સંગીતના સૂરો વિવિધ રોગોમાં અસરકારક દવા જેવું કામ કરી શકે છે.

પાચનરોગોમાં રાગ દેશ,રાગ વૃંદાવની સારંગ, ડિપ્રેશનમાં રાગ ભૈરવી, રાગ યમન જયારે અનિંદ્રામાં રાગ પીલું અસરકારક કહેવાય છે. રાગ સાથે   કયા  વાજિંત્રનો ઉપયોગ થાય છે તે પણ મહત્વનુ છે જેમ કે, રાગ યમન સિતારમાં સાંભળવામાં મજા આવે છે.

ભૈરવી રાગ મનને શાંતિ આપતો હોઈ અનિદ્રાના દર્દીઓને માટે રાગ ભૈરવી અથવા રાગ સોહની સાંભળવો લાભ દાયક છે.  

મોટા સમારંભોમાં સંગીતના પંડીતો આ રાગને અંતે ગાવાનું પસંદ કરે છે કારણ કે મધુરતાથી ભરપુર ભૈરવી રાગ સાંભળ્યા પછી બીજા રાગો ફિક્કા પડી જાય છે. ભૈરવી રાગ એ મુખ્યત્વે સવારે પ્રથમ પ્રહરે ગાવાનો રાગ છે.  દેવીઓનાં જે આઠ નામો છે એમાં એકનું નામ ભૈરવી છે.

ભૈરવી ભજનાવલી- ભૈરવી રાગ ઉપર આધારિત ક્લાસિકલ ભજનો

ભૈરવી રાગ ઉપર આધારિત ઘણાં શાસ્ત્રીય અને ફિલ્મી ભજનો યુ-ટ્યુબ ચેનલ પર મળી આવે છે. એમાંથી કેટલાંક મારી પસંદગીનાં મને ગમતાં ભક્તિ ગીતો નીચે આપવા મેં પ્રયત્ન કર્યો છે. 

આ બધાં ગીતોમાં એક આધ્યાત્મિક -Spiritual- ભાવની તમને અનુભુતી થશે.

પ્રથમ ફિલ્મ – આલાપનું મા સરસ્વતીની વંદના કરતા ગીતથી થી

શરુઆત કરીએ…. …રાગ ભૈરવ

૧. ફિલ્મ – આલાપ …ગાયક- લતા મંગેશકર -દિલરાજ કૌર

 

૨.જાગો મોહન પ્યારે –ફિલ્મ આલાપ

Lata Mangeshkar -“Jago Mohan Pyare (From “Jagte Raho”)

Music Director: Salil Chowdhury

૩. સાંવરે સાંવરે….ફિલ્મ અનુરાધા -૧૦૬૦

SAANWARE SAANWARE KAAHE MO SE -LATA -SHAILENDRA- PT.RAVISHANKAR (ANURADHA 1960)

૪.તુમ હી હો માતા, તુમ હી હો પિતા .. ફિલ્મ મૈ ચુપ રહુંગી.-૧૯૬૨

Song : Tum Hi Ho Maata Pita Tum Hi Ho…a famous prayer

Movie : Main Chup Rahungi 1962

Singers : Lata Mangeshkar

Lyricist : Rajinder Krishan

૫. ઇન્સાફ્કા મંદિર હૈ ,….ફિલ્મ- અમર -૧૯૫૪

Song : insaaf ka mandir hai ye bhagwan ka ghar hai..

Movie: Amar(1954),Singer(s): Mohammad Rafi, Chorus

Music Director: Naushad,Lyricist: Shakeel Badayuni

Cast : Nimmi, Dilip Kumar, Madhubala

૬. તોરા મન દર્પન કહલાએ…ફિલ્મ કાજલ …  

Kaajal – Tora Mann Darpan Kehlaye – Asha Bhonsle

Music Director : Ravi,Singer : Asha Bhonsle

૭. જ્યોત સે જ્યોત જગાતે ચલો …ફિલ્મ સંત જ્ઞાનેશ્વર ..-૧૯૬૪

Jyot Se Jyot Jagaate Chalo Lata Mangeshkar- Film Sant Gyaneshwar [1964]- Laxmikant Pyarelal

૮ . તું  પ્યાર કા સાગર હૈ …ફિલ્મ સીમા- ૧૯૫૫

Song – Tu Pyaar Ka Saagar Hai ..a spiritual song

Movie : Seema (1955),Singers : Manna Dey,Lyricist – Shailendra

૯. છેલ્લે લતાજી અને  સ્વ.પંડિત ભીમસેન જોશીની મસ્ત શાસ્ત્રીય જુગલબાંધીમાં ભૈરવી રાગમાં ગવાએલું આ ભક્તિ ગીત.

Baaje Re Muraliya Baaje Lata Mangeshkar & Pandit Bhimsen Joshi

https://youtu.be/F3foxQDXCOo

હવે પછીની પોસ્ટમાં શાસ્ત્રીય સંગીતના જાણીતા ગાયકો દ્વારા ગવાએલ ભૈરવી રાગ  અને એના ઉપર આધારિત ક્લાસિકલ અને ફિલ્મી ગીતોનો આસ્વાદ કરાવવામાં આવશે.