વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: અવંતિકા ગુણવંત

1172 – ” જીવન સમૃદ્ધ કઈ રીતે બને ? ”… સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત ….શ્રધાંજલિ… વાર્તામાળા …મણકો..૧૨

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત … શ્રધાંજલિ … વાર્તાઓની સાપ્તાહિક શ્રેણી …મણકો..૧૨

જીવન સમૃદ્ધ કઈ રીતે બને ? …… વાર્તા …. અવંતિકા ગુણવંત

શ્રીધરના લગ્ન અમેરિકામાં વસેલા કુટુંબની દીકરી ગૌરી સાથે થયા હતાં. શ્રીધરનાં પાંચ મામાઓ અને બે માસી એમના કુટુંબ સાથે અમેરિકા વસ્યા હતાં.

શ્રીધર અમેરિકન સિટીઝન યુવતીને પરણ્યો હતો પણ એનાં માતાપિતા ઈન્ડિયા છોડવા માગતાં ન હતાં. તેથી શ્રીધર પણ ઈન્ડિયામાં જ વસ્યો હતો. એ અમેરિકા ગયો ન હતો. એની પત્ની ગૌરી પણ ઈન્ડિયામાં રહી હતી.

શ્રીધર અવારનવાર બોલ્યા કરતો હતો કે ”હું નિવૃત્ત થાઉં એની રાહ જોઉં છું. નિવૃત્ત થયા પછી હું કાયમ માટે આ ગરમ ધૂળિયો અને ભીડવાળો દેશ છોડીને અમેરિકા જઈને વસીશ. ભારત કદી આવીશ જ નહીં.”

શ્રીધરના પિતા મહેશભાઈ એન્જિનિયર છે. તેઓ અમેરિકા વિશેષ ભણવા ગયા હતા. ત્યાં શ્રીધરની માતા નયનાબહેનના પરિચયમાં આવ્યા અને બેઉનાં કુટુંબોની સંમતિથી લગ્ન થયાં. ત્યારે મહેશભાઈ કહેતા હતા કે તેઓ ઈન્ડિયામાં જ સેટલ થશે. નયનાબહેનના મનમાં હતું કે આદર્શવશ ઈન્ડિયામાં વસવાની વાત કરે છે પણ ઈન્ડિયાથી અકળાઈ મહેશ જરૂરથી અમેરિકા આવશે જ; પરંતુ મહેશભાઈ તો અમેરિકા જવાનું નામ જ દેતા નથી. તેથી ક્યારેય મહેશભાઈ અને નયનાબહેન વચ્ચે ઝઘડા થતા હતા.

શ્રીધરને આ બધી વાતની ખબર હતી તે એનો સહ કર્મચારી કે જે હવે એનો મિત્ર થઈ ગયો હતો, એ સુમિરનને પોતાના ઘરની વાતો કરતો. તેથી જ્યારે શ્રીધર કહે છે કે રિટાયર્ડ થયા પછી તે અમેરિકા જઈને વસશે ત્યારે સુમિરન પૂછે છે, ‘ત્યારે તો તારા ફાધર ઑલ્ડ થઈ ગયા હશે. એમને ઈન્ડિયામાં એકલા મૂકીને તું અમેરિકા વસીશ ? સમય પસાર થાય એમ વૃદ્ધત્વથી માણસ પાંગળો થઈ જાય છે. તારા ફાધર ઑલ્ડ એઈજમાં એકલા નહીં રહી શકે અને જુવાનીમાં એમને અમેરિકા ગમ્યું નથી તો ઑલ્ડ એઈજમાં ત્યાં રહી શકશે ?’

શ્રીધરે કહ્યું, ‘ક્યાં વસવું એ મારા પપ્પા નક્કી કરશે. જુવાનીમાં તો તેઓ ન વસ્યા. હવે વૃદ્ધાવસ્થામાં શું કરે છે તે જોઈએ.’

‘જોકે મારી મમ્મીને પરદેશ નહીં વસી શકવાનો અફસોસ કાયમ રહ્યો છે. પપ્પા અહીં વસ્યા એટલે અમારેય અહીં ઈન્ડિયામાં વસવું પડ્યું. ખરેખર હું અને મારી મમ્મી કમભાગી છીએ કે અમેરિકામાં વસવાની બધી સંભાવનાઓ હોવા છતાં અમારે એ સંભાવના ગુમાવવી પડી છે.’

સુમિરન બોલ્યો, ‘તને અને તારાં મમ્મીને આપણા પોતાના દેશમાં રહેવા મળ્યું તેને તું કમનસીબ માને છે ? શ્રીધર, આપણા પોતાના દેશમાં આપણાં સગાંઓ સાથે રહેવાનો એક સંતોષ છે, આપણી સંસ્કૃતિ અને આપણા પોતાના ધર્મના સંસ્કાર આપો આપ આપણામાં સિંચાયા એ તો સારું કહેવાય ને !’

સુમિરનની વાતની શ્રીધર પર કોઈ અસર ન થતી.

શ્રીધર તો કાયમ અસંતોષ જ પ્રગટ કરતો. એ કહેતો, ‘મારા મામા અમેરિકામાં વસેલા છે. તેમનો દીકરો ઈન્ડિયામાં જ્યારે જ્યારે આવે છે, ત્યારે પાણીની જેમ પૈસા વાપરે છે, એ કદી પૈસાનો હિસાબ રાખતો નથી. જ્યારે આપણે તો પાઈ પાઈનો હિસાબ રાખવો પડે છે. વસ્તુ ગમે પછી તેની કિંમત પૂછીએ અને કિંમત આપણને પરવડે તો જ આપણે વસ્તુ ખરીદીએ, એ વસ્તુની જરૂર હોય તોય આપણે ચલાવી લઈએ છીએ. આપણે કેટલી બધી કરકસરથી જીવવું પડે છે. આપણે અભાવ અને અછતમાં જીવીએ છીએ.’

સુમિરન બોલ્યો, ‘ત્રેવડ તો ત્રીજો ભાઈ ગણાય છે. કરકસરથી રહેવાનીય એક કલા છે.’

શ્રીધર બોલ્યો, ‘દોસ્ત, તું પરદેશ નથી ગયો ત્યાં સુધી આપણી સૈકા જૂની માન્યતાઓનો મહિમા ગાતો રહીશ. પણ એક વાર તું પરદેશ જઈ આવ, પછી તને ખ્યાલ આવશે કે કેવા અભાવ અને અછતમાં જીવીએ છીએ. જરૂરતની વસ્તુ વગેરે ‘ગમશે, ચાલશે, ફાવશે’ની ફિલૉસૉફી યાદ કરીને જરૂરી વસ્તુ વગર ચલાવી લઈએ છીએ.’

‘મારા મામાજીનો દીકરો કિરીટ ઉંમરમાં મારા જેવડો જ છે, પણ એ ઈન્ડિયા આવે છે ત્યારે એકેએક સગાં માટે અને એના દરેકેદરેક મિત્ર માટે ગિફ્ટ લઈ જાય છે. તે કદી વસ્તુના ભાવતાલ કરતો નથી. જે વસ્તુ પસંદ પડે તે ખરીદી જ લે છે. ભાવતાલ કરવા એ યોગ્ય નથી માનતો. એ કહે છે, એ માણસ કમાવા માટે દુકાન લઈને વસ્તુઓ વેચે છે, તો છો ને એ નફો રળે.’

શ્રીધર કાયમ સુમિરનને અમેરિકાની સમૃદ્ધિ અને વૈભવી જિંદગીની વાતો કરે. સુમિરન સામે દલીલ કરતો નહીં પણ ચૂપચાપ સાંભળતો અને શ્રીધરનું કહેવાનું પૂરું થઈ જાય એટલે એ બોલતો, “બધાંને ભૌતિક સંપત્તિની એવી ઘેલછા વળગી છે કે પોતાના સંસ્કાર ભૂલી જાય છે.”

શ્રીધર નિવૃત્ત થયા પછી એની મહત્વાકાંક્ષા પ્રમાણે પરદેશ વસવા ગયો અને સુમિરન એના વતનના ગામમાં જ્યાં એનાં મા-બાપ રહેતાં હતાં ત્યાં એમની સાથે રહેવા ગયો. સુમિરનના પિતાનું ઘર એક ટેકરી પર હતું. ટેકરી પર લીલોતરી જ લીલોતરી હતી.

શ્રીધર એક વાર અમેરિકાથી ઈન્ડિયા આવ્યો ત્યારે પોતાના મિત્રને મળવા એના વતન ગયો. સુમિરન ખૂબ સાદાઈથી જિંદગી જીવતો હતો. એમાં જરાય વૈભવ ન હતો. સુમિરનને મનમાં હતું કે શ્રીધરને ગામડાની સાદી, ભોગવિલાસ વગરની જિંદગી જીવવી નહિ ગમે તેથી એ સુમિરનના ઘેર રોકાશે નહિ. પરંતુ શ્રીધરને સુમિરનનું ઘર, ગામ અને જિંદગી બહુ ગમી ગયાં.

સુમિરનનું મન પસન્ન હતું અને શરીર પૂરેપૂરું નીરોગી હતું. એ કોઈ દવા લેતો ન હતો. પણ એની જીવનપદ્ધતિ પહેલાં કરતાં સ્ફૂર્તિભરી હતી. એણે એના ઘરના આંગણામાં જામફળી, દાડમડી, સીતાફળી અને ચીકુડી વાવ્યાં હતાં. સરગવો, આંબળા અને લીમડો વાવ્યાં હતાં. ભરઉનાળે પણ એના આંગણામાં તાપ નહોતો લાગતો. લીમડાની છાયામાં એક હીંચકો હતો. શ્રીધરને ત્યાં બેસવું બહુ ગમતું. એનું મન પ્રસન્ન રહેતું.

શ્રીધરને હાઈ બ્લડપ્રેશર અને કબજિયાત કાયમ રહેતાં, તેથી એને નિયમિત દવાઓ લેવી પડતી. શ્રીધરે સુમિરનને કહ્યું, ‘દોસ્ત તું તો ખરેખર દેવભૂમિમાં વસે છે. અહીંની હવા કેટલી તંદુરસ્ત છે. તારે કોઈ દવા લેવી પડતી નથી. તું તો હિલસ્ટેશન પર વસે છે.’

સુમિરન બોલ્યો, ‘શ્રીધર, તું ય આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ દેશમાં વસે છે, જ્યાં કોઈ ચિંતા નથી, ટેન્શન નથી બસ જિંદગીમાં મોજ કરો.’

શ્રીધર બોલ્યો, ‘અરે ભાઈ, મારે તો કાયમ ભૂલ્યા વગર દવા લેવી પડે છે. જ્યારે અહીં તો કુદરત જ તારું આરોગ્ય સાચવે છે. આ ચોખ્ખી હવા, ચોખ્ખું પાણી અને ઘરનો સાત્વિક ખોરાક તને કદી ય માંદા પડવા જ ન દે.’

આપણે વાંચ્યુ છે કે રોજ સવાર, બપોર, સાંજ પ્રદૂષણવિહીન, તાજી હવામાં ઊંડા શ્વાસ લો. તારે તો સવાર, બપોર, સાંજ જ્યારે શ્વાસ લે ત્યારે પ્રદૂષણવિહીન હવા છે, અહીં ક્યાંય ઘોંઘાટ નથી. બધું જ આરોગ્યપ્રદ છે. પાણી ચોખ્ખું મળે છે, ક્યાંય કારખાનાનું દૂષિત પાણી નથી આવતું. ક્યાંય ગટરનું પાણી પીવાના પાણી સાથે ભળી નથી ગયું.’

‘આ ગામમાં એકે હોટલ નથી એટલે તળેલી કે મેંદાની મસાલેદાર વાનગીઓ ખાવી હોય તો ય મળે નહીં. વૈદ્યો કહે છે કે તળેલી વાનગી, તીખા મસાલા આરોગ્યને નુકસાન કરે છે, આપણે એવી વાનગીઓ જોઈએ તો ખાવા લલચાઈ જઈએ, પણ એવી વાનગીઓ અહીં તો મળતી જ નથી. ડૉક્ટરો કહે છે, જંક ફૂડ ન ખાઓ. અહીં તો જંક ફૂડ નજરે પડે જ નહિ તેથી ખાવાનું મન થયું હોય તો ય જંક ફૂડ ખાવા મળે જ નહિ. જ્યારે અમેરિકામાં તો આ બધું સહેલાઈથી મળે.’

‘મિત્ર સુમિરન, તું ખરેખર ભાગ્યશાળી છે. તું ઓછામાં ઓછું સો વરસનું આયુષ્ય જીવીશ, અને તે ય તંદુરસ્ત, રોગવિહીન તારું આયુષ્ય હશે.’

‘તારું આંગણું કેટલું વિશાળ છે ! સવારના દૂર ફરવા જવાની જરૂર જ ના પડે. આંગણામાં આંટા મારો તો ય પૂરી કસરત થઈ જાય અને ડૉક્ટરો કહે છે કે જંક ફૂડ ન ખાઓ, પરંતુ અહીં તો જંક ફૂડ મળે જ નહીં. અહીં આંગણામાં તુલસી, ફૂદીનો કેટલાં બધાં છે. ટામેટા, મરચાં, આદું, લસણ, કાંદા, પાલક પણ જોઈએ તેટલાં છે. સુમિરન તેં તો બધું આરોગ્યની દ્રષ્ટિએ જ ઉગાડ્યું છે.’

સુમિરન કહે, “ભાઈ, આ બધી મારા દાદાજીની મહેરબાની છે. મારા દાદાજીએ ઘણાંખરાં વૃક્ષો વાવેલાં છે, પાછલી ઉંમરમાં મારા બાપુજીનાં આંતરડાં સાવ નબળાં પડી ગયેલાં. પ્રકૃતિ વિશારદે સલાહ આપી તે પ્રમાણે તેમણે ગરમાળો વાવ્યો છે. બાપુજી ગરમાળાની શીંગોને તોડીને પાણીમાં ઉકાળીને ૩ કપ ગરમ પાણી રોજ રાત્રે પીવે છે તો સવારે એમને પેટ સાફ આવે છે. મારા બાપુજીનાં આંતરડાં સાવ મરી ગયાં હતાં તેથી તેમને ભૂખ લાગતી નહીં પણ હવે ભૂખ લાગે છે.’

શ્રીધર બોલ્યો, ‘ભૂખ તો લાગે જ ને ? તારા બાપુજી કુદરતની રાહે ચાલે છે. સુમિરન, તું અને તારું આખું કુટુંબ કુદરતના ખોળામાં જીવો છો. તમે બધાં કુદરતનાં વહાલાં સંતાનો છો. તમે બધાં કુદરતના નિયમો પાળો છો, એટલે તમારે કોઈ દવાની જરૂર નથી પડતી. અમે તો ભોગ વિલાસમાં જીવીએ છીએ. પછી કુદરત અમારી પર ક્યાંથી કૃપા વરસાવે ? ખરેખર તમે બધાં સાચી રીતે જીવો છો ! તેથી જ તમારાં જીવન સમૃદ્ધ બન્યાં છે. તમને ભૌતિક સંપત્તિનો કોઈ મોહ નથી, ખરેખર તમારું જીવન સાત્વિક છે.’

શ્રીધરને મનમાં અફસોસ થાય છે કે તે પાછલી ઉંમરમાં દેશ છોડીને પરદેશ ગયો, તે મોટી ભૂલ છે. પારકી ભૂમિ, પારકી સંસ્કૃતિ પોતાની ગણવી જોઈએ એ એક આદર્શ છે પણ જીવવું તો આપણું જીવન સમૃદ્ધ બને એ રીતે જ. માનવજીવન એક વાર મળ્યું છે તેથી વેડફવા નહીં દેવાનું.

આપણા આદર્શ ખાતર અને માનવતા ખાતર જીવવું જોઈએ તો જ જીવન સાર્થક બને. જીવન સુંદર બને, મધુર બને.

– અવંતિકા ગુણવંત

(‘અખંડ આનંદ’ સામયિકના ઑગસ્ટ, ૨૦૧૫ના અંકમાંથી સાભાર)

 

ખુશ ખબર …આભાર

500,000+ મુલાકાતીઓ


વાચક મિત્રોને જણાવતાં આનંદ થાય છે કે વિનોદ વિહારના માનવંતા 
મુલાકાતીઓની સંખ્યા

500,000 (અડધો મીલીયન)

વટાવી આગળ વધી રહી છે.

સૌ મુલાકાતી મિત્રોના સહકાર બદલ દિલથી આભાર માનું છું.

વિનોદ પટેલ 

1169- ” સમજપૂર્વકનું અંતર ”… સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત ….શ્રધાંજલિ… વાર્તામાળા …મણકો..૧૧

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત … શ્રધાંજલિ … વાર્તાઓની સાપ્તાહિક શ્રેણી …મણકો..૧૧

Avantika Gunvant

અમેરિકામાં જન્મેલ કાજોલ પોતાની જાતને અમેરિકન તરીકે ઓળખાવે છે.એ અમેરિકન સિટિઝન છે. એના પતિ ડીક સાથે વિચારોનો મેળ ના મળતાં કાજોલ એનાથી છૂટી પડે છે.

કાજોલ કહે છે કે ”અમારી વચ્ચેનો પ્રેમ મર્યો જ નહોતો.અમે બન્ને એ પ્રેમને જાળવવા માગતાં હતાં, તેથી જ છૂટાં પડ્યાં હતાં.
પતિપત્ની મટી ગયાં હતાં, પણ મિત્રો તો રહ્યાં જ હતાં.!”

અમેરિકામાં વસતાં પતી-પત્નીના સંબંધો પર પ્રકાશ પાડતી સ્વ. અવંતિકા ગુણવંતની આ વાર્તા આપને જરૂર ગમશે.

વિનોદ પટેલ

સમજપૂર્વકનું અંતર … વાર્તા  …અવંતિકા ગુણવંત

કાજોલનો જન્મ અમેરિકામાં થયો, પણ એના ઘરનું વાતાવરણ, જીવનશૈલી લગભગ ભારતીય હતાં. કાજોલ પોતાની જાતને અમેરિકન તરીકે ઓળખાવે છે, એ અમેરિકન સિટિઝન છે, એણે ભારત જોયું જ નથી, છતાં મને એવું લાગ્યા કરે કે ઊંડેઊંડે એનામાં પરંપરાગત ભારતીય સંસ્કારો છે. તેથી જ અમે જીવન વિશે ઘણી બધી બાબતોની ચર્ચા કરી શકતાં ને અન્યોન્યનું દષ્ટિબિંદુ સમજી શકતાં. કશુક છુપાવ્યા વગર હૃદયમનના ભાવ નિખાલસતાથી બેધડક પ્રગટ કરી શકતાં. અમારી વાતોનો પ્રવાહ અસ્ખલિત વહ્યા કરતો.

રસ્તમાં કાજોલે કહ્યું : ‘આપણે બર્લિંગ્ટન મૉલમાં જઈએ છીએ, પ્રેઝન્ટ ખરીદવા. ડીક માટે પ્રેઝન્ટ.’

‘ડીક માટે ?’ આટલા શબ્દો મારા મોંમાંથી સરી પડ્યાં, પણ પછી હું અટકી ગઈ, કારણ કે આજ સુધી એક ડીકનું નામ મેં એના મોંએ સાંભળ્યું છે અને એ છે એનાથી છૂટા પડેલા એના પતિનું.એ સિવાય બીજા કોઈ ડીક વિશે મેં સાંભળ્યું નથી, તો એના એ છૂટાછેડાવાળા પતિ માટે પ્રેઝન્ટ લેવા એ જતી હતી ? ડીકથી છૂટા પડ્યે પાંચેક વરસ થયાં છે. આ ડીકની વર્ષગાંઠ કે એવું કંઈ હશે, એની ઉજવણી થવાની હશે. એક સેકન્ડમાં મારા મનમાં કેટલાય પ્રશ્નો ઉપસ્થિત થયા. મારા ચહેરા પર આલેખાઈ ગયેલા એ પ્રશ્નો એણે વાંચી લીધા હોય એમ કાજોલ બોલી : ‘ડીકનાં લગ્ન છે, કાલે આમંત્રણ આપવા આવ્યો હતો.’

મેં જોવા પ્રયત્ન કર્યો, એ દુ:ખી તો નથી ને ! અમેરિકામાં છૂટાછેડા લીધા પછી પણ પતિ-પત્ની એકબીજાને સદભાવથી મળે છે. તેઓ વચ્ચે મૈત્રી ટકી રહે છે, એમના એ સંબંધનું એક ગૌરવ હોય છે. કાજોલ જ્યારે જ્યારે ડીક વિશે વાત કરે ત્યારે માનપૂર્વક ઉલ્લેખ કરતી, એને ડીકમાં વિશ્વાસ હતો, તેઓ એકબીજાનું ધ્યાન રાખતાં, કાળજી લેતાં, તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક એકબીજાને મળતાં. કાજોલના મોંએ એની વાતો સાંભળી ક્યારેક તો મને થતું કે આ લોકોએ શું કામ છૂટાછેડા લીધા હશે !

એક વાર તો મારાથી બોલાઈ ગયું હતું કે આટલી સારી રીતે મેળ બેસતો હોય તો ભારતમાં કોઈ છૂટાં ન પડે.

‘છૂટાં પડવા માટે ઝઘડવું જ પડે ?’ કંઈક અકળામણભર્યા સૂરે એણે પૂછ્યું.

‘અરે, ત્યાં તો ઝઘડા થતા હોય તોય થોડી બાંધછોડ કરીને નિભાવી લેવાની જ સલાહ અપાય.’ મેં કહ્યું.

‘નિભાવવું એટલું આસાન છે ? પતિ-પત્નીનો સંબંધ, ત્યાં જરાય કૃત્રિમતાને અવકાશ નથી ત્યાં બાંધછોડ કરો, મન ન હોય છતાં અણગમતી વાત ચલાવી લો, તો એક પ્રકારની ખેંચ ન લાગે ? સ્ટ્રેસ ન અનુભવાય ?’ એણે પૂછ્યું.

‘સ્ટ્રેસ નથી અનુભવવો એવો નિર્ણય કરો તો સ્ટ્રેસ ન અનુભવાય. આપણું મન ધારે તો આવી અસરમાંથી મુક્ત રહી શકે અને થોડા સમય પછી બધું બરાબર થઈ જતું હોય છે.’

‘એવું ખેંચી તાણીને જીવવાનો શો અર્થ ? હું તને કહું, લગ્ન પહેલાં હું ને ડીક સારાં મિત્રો હતાં. વર્ષો જૂની અમારી મૈત્રી હતી, કલાકો સુધી અમે વાતો કરતાં. જંગલમાં સાથે ફરતાં, પહાડોમાં ઘૂમતાં. એ ઈતિહાસ અને માનવજાતની વાતો કરતો ને હું સાંભળતી, ક્યારેક એ આદિમાનવ વિશે વાત કરે, દુનિયાભરના દેશોની, ત્યાંની પ્રજાની, એમની ચડતીપડતીની, એમની સભ્યતા અને સંસ્કૃતિની વાતો કરે, ધર્મની વાતો કરે ત્યારે એ વાતો સાંભળવી મને ગમતી, બહુ ગમતી. મુગ્ધ હૈયે હું સાંભળ્યા કરતી. અમે કદી રેસ્ટોરાં કે નાચગાનની પાર્ટીમાં નથી ગયાં. મિત્રોના સમૂહમાં ઊછળકૂદ કરવી કે ધાંધલ ધમાલ અમને પસંદ નહોતાં. ઝાકઝમાળથી દૂર રહેવું અમને ગમતું.

યુદ્ધને અમે બેઉ ધિક્કારીએ. માણસમાત્ર માટે અમને બેઉને સમભાવ. હું કહું, આપણે એવો વ્યવસાય પસંદ કરવો જોઈએ જેથી સામાન્ય માણસનાં દુ:ખ દૂર થાય. હું નર્સ બની અને એ શિક્ષણક્ષેત્રે દાખલ થયો. એ શિક્ષક બન્યો અને સાથે સાથે આગળ ભણતો હતો. હું વિચારું એક શિક્ષક ધારે તો એના વિદ્યાર્થીઓને કેટકેટલું આપી શકે. વિદ્યાર્થીઓનું ચારિત્ર્ય ઘડતર કરે, જીવનની વિષમતા સામે લડવાનું બળ આપે, જીવનમાં ઊંચે જવાની પ્રેરણા આપે, શિક્ષકનું જીવન તો આદર્શ જીવન કહેવાય. અમે બેઉએ લગ્ન કર્યાં. થોડા મહિના તો અમે આકાશમાં ઊડ્યાં, પણ પછી મને એની જીવનશૈલી ન ગમી, એનું જીવન ખામીયુક્ત દેખાવા માંડ્યું. એ આખો દિવસ વાંચ્યા જ કરે. કૉલેજ લાઈબ્રેરી વચ્ચે ફરતો જ હોય. ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિ એના વિષય હતા. મારી કલ્પના મુજબ એ એના વિદ્યાર્થીઓથી ઘેરાયેલો ન હોય, ભાવુક, જ્ઞાનઘેલા, થનગનાટવાળા વિદ્યાર્થીઓ એની પાછળ દોડતા નહિ, વિદ્યાર્થીઓનો એ પ્રિય ટીચર ન બની શક્યો.

વિદ્યાર્થીઓમાં એને રસ જ નહોતો. જીવંત માણસોમાં નહિ, પણ નિર્જીવ થોથાઓમાં એને રસ હતો. આ જોઈને હું અકળાઈ ઊઠું. હું કહું, ”ડીક, તું બહાર નીકળ, તારી રૂમમાંથી બહાર નીકળ. તારાં આ ખુરશી ટેબલ છોડ. ખુલ્લી જગ્યામાં જા. રમતના મેદાનમાં જા. તારા વિદ્યાર્થીઓમાં ભળ. એમનાં આકાંક્ષા, અરમાન અને સ્વપ્નાં વિશે સાંભળ. એમના ચહેરા વાંચ, એમના હૃદયની ભાષા ઉકેલ, એમનાં પ્રગતિ અને ઉત્કર્ષનો વિચાર કર. એમને માર્ગદર્શન આપ, પ્રોત્સાહન આપ.”

પણ ના, એને મારા શબ્દો સંભળાય જ નહિ, મારું કહેવું એના મનમાં ઊતરે નહિ. એને તો અભ્યાસ કરવાથી, ગંભીર ચર્ચા કરવાથી, લેકચર કરવાથી સંતોષ થાય, મને એ પૂરતું ન લાગે. મને એની જીવનપદ્ધતિમાં દંભ લાગે, નિરર્થકતા લાગે, એની એ ભ્રમણામાંથી બહાર કાઢવા મેં પ્રયત્ન કર્યા, પણ કંઈ વળ્યું નહિ, પરિણામે મારી નજરમાંથી એ ઊતરતો ગયો. મને થાય એ સાવ બેઠાડું છે, આળસુ છે, નિરુદ્યમી છે. શું આવી જિંદગીનાં આપણે સ્વપ્નાં સેવ્યાં હતાં.’

‘નર્સ તરીકે તો તારી કામગીરીથી તને સંતોષ હતો ને ?’ મેં પૂછ્યું.

‘હા, હું મારા દર્દીઓમાં પ્રિય હતી. ડૉક્ટરો પણ મને માનથી જોતા હતા, પણ ડીક સામે મારા મનમાં ફરિયાદો જ ઊઠતી. દિવસના અંતે સાંજે અમે મળીએ ત્યારે જીભાજોડી કે વાદવિવાદ જ હોય. એમાંય રજા આવે ત્યારે તો નાની વાતમાંથીય એવી ઉગ્રતા પ્રગટે કે વાતાવરણમાં અશાંતિ પ્રવર્તી જાય. અમારાં હૃદયમન કડવાં કડવાં થઈ જાય, અમે એકબીજાથી દૂર જવા માંડ્યાં. પતિ-પત્નીના સંબંધમાં આકર્ષણ, માધુર્ય, તીવ્રતા, રોમાંચ નાશ પામ્યાં. અમે બેઉ અવશપણે ઉદાસીનતાના ખાડામાં ડૂબી ગયાં. અમે બેઉ ચોંકી ઊઠ્યાં. જીવનને આમ નષ્ટ તો ન જ થવા દેવાય. અમે બેઉએ સાથે બેસીને વિચાર્યું કે સાથે જીવવામાં કોઈ લાભ નથી. સહવાસથી કશું સારું નીપજતું નથી. તો લગ્નના નામે એકબીજાને બાંધી રાખવામાં ડહાપણ નથી, બંધાઈ રહેવું ઈષ્ટ નથી.

અમે નક્કી કર્યું કે છૂટાં પડીએ. આવી રીતે અમે છૂટાં પડ્યાં. અંત:કરણપૂર્વક શુભેચ્છા પાઠવી છૂટાં પડ્યાં. અમને એકબીજામાં ખૂબ વિશ્વાસ હતો, સ્નેહ હતો, તેથી અમારી મૈત્રી અતૂટ રહી. અમે છૂટાં પડ્યાં તોય એકબીજાને અમે છોડી નહોતાં દીધાં, અમારી વચ્ચેનો પ્રેમ મર્યો જ નહોતો, એ પ્રેમને જાળવવા અમે માગતાં હતાં, તેથી જ અમે છૂટાં પડ્યાં હતાં. પતિપત્ની મટી ગયાં હતાં, પણ મિત્રો તો રહ્યાં જ હતાં. કોઈ અટપટો, પડકારરૂપ પેશન્ટને મેં ટ્રીટ કર્યો હોય તો એની વાત ડીકને કહેવા હું અધીરી બનતી તો ડીક પણ એના અભ્યાસના અંતે કોઈ તારાતમ્ય પર પહોંચ્યો હોય તો સૌથી પહેલાં મને કહેતો. અમારા સારા કે ખોટા સમાચાર અમે એકબીજાને તરત કહેતાં. ક્યારેક લૉંગડ્રાઈવ પર સાથે જતાં.’

કાજોલ વાત કર્યે જતી હતી, હજી એ ડીકના પ્રેમમાં હતી, પણ હવે શું ? હવે તો ડીક પરણી જાય છે. કાલે જ એનાં લગ્ન છે. ડીકને જીવનસંગિની મળી છે. હવે એ એકલો નહિ હોય. હવે કંઈક કહેવા એ કાજોલ પાસે દોડી નહિ આવે અને કાજોલ પણ પોતાની કોઈ વાત કહેવા એને બોલાવી નહિ શકે. હૃદયમનની વાત કહેવા હવે કાજોલ ક્યાં જશે ? હવે કાજોલ ખરેખર એકલી પડશે. મેં વિચાર્યું એવું કાજોલે વિચાર્યું જ હશે. એના હૈયામાં આવનારી એ એકલતાની વેદના હશે જ. ડીકને ગુમાવી દીધો એનું દુ:ખ હશે જ. છતાં એ ડીક માટે પ્રેઝન્ટ લેવા જાય છે. મધુર દાંપત્યજીવનની શુભેચ્છાઓ સાથે એ ડીકને પ્રેઝન્ટ આપશે. સસ્મિત વદને પ્રેઝન્ટ આપશે અને પછી… એ દૂર દૂર ચાલી જશે. આવી કલ્પના આવતાં મારું હૈયું કાજોલ માટે સમભાવથી આર્દ્ર બની ગયું.

મેં કાજોલ સામે જોયું, એના ચહેરાને વાંચવા પ્રયત્ન કર્યો. પણ નવાઈ ! કાજોલ સ્વસ્થ છે. હા, એના અવાજમાં વ્યથા વરતાતી હતી. આંખ કદાચ ભીંજાયેલી હતી, પણ આંસુની ધાર નહોતી વહેતી. એ પૂરા સંયમથી વર્તતી હતી. એની જાત પર એનો અંકુશ હતો. કોઈ પણ પ્રકારની લાગણીમાં એ વહી નહોતી ગઈ. એ પોતાની સ્વામિની હતી.

દાંપત્યજીવન એને મન જિંદગીનો એક ભાગ છે, જિંદગી સમગ્ર નહિ, પ્રેમ કરતાં જિંદગીનો આદર્શ એને મન વધારે છે. એ એની રીતે જીવવા ઈચ્છે છે. ગૌરવથી રહેવા ઈચ્છે છે.

— અવંતિકા ગુણવંત 

 

1167 – कुर्यात सदा मंगलम… અવંતિકા ગુણવંત ….શ્રધાંજલિ… વાર્તામાળા …મણકો..૧૦

સુમનચંદ્રના બેઉ દીકરાઓ એમની પત્નીની સાથે આવ્યા છે પણ બાપ દીકરા વચ્ચે હેત ક્યાં રહ્યું છે ?

દીકરાઓ એમનો પ્રાણ છે. તો કેતકીબહેનને ભૂલી જવાનો પ્રશ્ન જ ન હતો. કેતકીબહેન એમના પ્રાણ સાથે જડાઈ ગયાં છે શું કરવું ? હવે શું કરવું ?

સુમનચન્દ્ર જીવ્યા ત્યાં સુધી કરી ના શક્યા એ કેતકીબેને એમના પ્રિયપાત્રના મૃત્યુ બાદ બે દીકરાઓની મા બની કરી બતાવ્યું !

પિતા,પુત્રો અને માતાનો પ્રેમ મેળવવા ઝંખતી એક મહિલા વચ્ચેના સંબંધોના તાણાવાણા રજુ કરતી એક સામાજિક વાર્તા..

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત … શ્રધાંજલિ … વાર્તાઓની સાપ્તાહિક શ્રેણી …મણકો..૧૦.

એમના નિવાસસ્થાને એમના પતી શ્રી ગુણવત ભાઈ સાથેની સ્વ.અવંતિકાબેનની મારા કેમેરામાં ઝડપેલ એક યાદગાર તસ્વીર.

कुर्यात सदा मंगलम –સામાજિક વાર્તા …. અવંતિકા ગુણવંત 

પિતા સુમનચંદ્રની અંતિમ ઘડીના સમાચાર સાંભળીને એમના બેઉ દીકરાઓ આવ્યા છે. વરસો પછી બાપના બંગલામાં પગ મૂક્યો છે. અત્યારે એમના વર્તનમાં પહેલાના જેવી ઉગ્રતા કે કઠોરતા નથી તો લાગણીની ભીનાશ પણ નથી.

કેતકીબેન બેઠાં હોય ત્યારે તેઓ સુમનચંદ્ર પાસે જઈને બેસતા નથી. કેતકીબહેનને તો દૂરથી આવતા જુએ ને તેઓ સુમનચંદ્ર પાસેથી ઊભા થઈ જાય છે. સુમનચંદ્ર પણ દીકરાઓથી મનોમન ક્ષોભ પામતા હોય એમ કંઈ બોલી શકતા નથી. ગુનેગારની જેમ એમના મોં ઉપર એક પ્રકારની લાચારી છવાઈ જાય છે.

કોણ છે આ કેતકીબહેન ? તેઓ સુમનચંદ્રની ચાકરી કરે છે તો પછી દીકરાઓને શું વાંધો છે કે એમને જુએ છે અને તુચ્છકારથી મોં ફેરવી લે છે. બાપની ચાકરી કરનાર પ્રત્યે કેમ આવું સંવેદનાહીન, નિષ્ઠુર, અવિવેકી વર્તન ? સુમનચંદ્રના આ બે દીકરાઓ નાના હતા ત્યારે એમની જનેતા મૃત્યુ પામી હતી.

સુમનચંદ્ર શહેરના જાણીતા વકીલ હતા. ધીકતી એમની કમાણી હતી ભરયુવાની હતી, સૌને હતું સુમનચંદ્ર ફરીથી પરણશે. પરંતુ સુમનચંદ્રે બીજા લગ્નનો વિચાર નકાર્યો અને બેઉ દીકરાઓને પોતાના પડખે લઈને માની મમતા અને પિતાનો પ્યાર આપીને ઉછેરે છે ત્યારે મોટો દીકરો દેવેન બાર વર્ષનો અને નાનો નિત્યમ્ સાત વર્ષનો હતો. બાપ અને દીકરાઓ એકરૂપ થઈને જીવે છે.

એક એક કરતાં પાંચ વરસ વીતી ગયાં. દેવેન બરાબર સત્તર વર્ષનો અને નિત્યમ્ બાર વર્ષનો થયો ત્યારે સુમનચંદ્રના જીવનમાં કેતકીબહેને પ્રવેશ કર્યો. કેતકીબહેન માત્ર એકવીસ વર્ષના હતાં. મોટા દીકરા દેવેન થી ફક્ત ચાર વર્ષ મોટા કેતકીબહેન નાજુક અને અત્યંત રૂપાળાં. મીઠું બોલે અને મધુર હસે. પરિચય થયો અને ઘડી બે ઘડીનો એ પ્રેમ ક્યારે પ્રગાઢ પ્રેમમાં પરિણમ્યો એની ખબરે ના પડી. જાણે જનમોજનમનો પ્રેમ. બેઉ વચ્ચેનો ઉંમરનો તફાવત વિસરાઈ ગયો.

દેવેન પોતાના પિતાના પ્રેમમાં ભાગ પડાવનારને સાંખી શક્યો નહિ. એને થયું કેતકીબહેને પૈસા ખાતર પોતાના પિતાને ફસાવ્યા છે, એમણે પ્રેમનું નાટક કર્યું અને પિતા પણ સંયમ, મર્યાદા, વિવેક, જવાબદારી વિસરી ગયા છે. રોષ, રીસ અને તિરસ્કારથી એ ઉત્તેજીત થઈ ઊઠયો, પણ પોતે કંઈ કરી શકે એમ ન હતો તેથી અસહાયતા અને દીનતાથી એ ભાંગી પડ્યો.

નાનો દીકરો નિત્યમ્ પણ કેતકીબહેન સાથે બોલતો નથી, હસતો નથી. કેતકીબહેને બેઉ છોકરાઓ સાથે સંબંધ કેળવવા પ્રયત્ન કર્યો પણ છોકરાઓએ અસહકારથી પોતાનો વિરોધ દર્શાવ્યો. વગર બોલે બોડી લેંગ્વેજથી એમણે કેતકીબહેનને વીંધી નાખ્યા.

દીકરાઓના વ્યવહારથી સુમનચંદ્ર સ્તબ્ધ થઈ ગયા – હવે શું કરવું ? દીકરાઓ નારાજ થાય, દુઃખી થાય એ ગમતું નથી. દીકરાઓ એમનો પ્રાણ છે. તો કેતકીબહેનને ભૂલી જવાનો પ્રશ્ન જ ન હતો. કેતકીબહેન એમના પ્રાણ સાથે જડાઈ ગયાં છે શું કરવું ? હવે શું કરવું ? દીકરાઓ કાચી ઉંમરના છે. એ બિનઅનુભવી છે, પિતાની લાગણીઓને તેઓ સમજી શકતા નથી. પરંતુ સુમનચંદ્ર પોતે દીકરાઓને ક્યાં કેમ ઠેસ લાગી છે, એ બરાબર સમજી શકે છે. તેથી એ દીકરાઓની હાજરીમાં કેતકીબહેન સાથે હસી શકતા નથી. બોલી શકતા નથી. વાતાવરણ અસહ્ય થઈ ઊઠ્યું.

સુમનચંદ્રે કેતકીબહેનને અલગ ફ્લેટ લઈ આપ્યો. સુખ, સગવડો અને સંપત્તિથી એમનું જીવન ભરી દીધું. સમાજમાં એમનો સંબંધ જાહેર થઈ ચૂક્યો હતો.

સુમનચંદ્રે પોતાનાથી વીસ પચીસ વર્ષ નાની સ્ત્રી સાથે સંબંધ બાંધ્યો અને લગ્ન વગર એ સંબંધ ચાલુ રાખ્યો તેથી સમાજમાં એમની ટીકા થવા માંડી. સ્નેહીજનો અને સગાની નજરમાંથી એ ઊતરી ગયા. બધાંથી એ અળગા થઈ ગયા. દીકરાઓ પણ એમનાથી દૂર થઈ ગયા. સુમનચંદ્ર અને કેતકીબહેન કોઈ અલગ દુનિયામાં જીવતાં થઈ ગયા. બરાબર એકત્રીસ વરસથી એમનો આ સાથ ચાલતો હતો.

છેલ્લા ત્રણ વરસથી સુમનચંદ્રને કેન્સર થયું છે. કેતકીબહેન જીવ નીચોવીને ચાકરી કરે છે. પણ તબિયત લથડતી જાય છે. અત્યારે સુમનચંદ્રની માંદગીનો છેલ્લો તબક્કો છે. તેથી કેતકીબહેને જ દીકરાઓ દેવેન અને નિત્યમને બોલાવ્યા છે. દીકરાઓ આવ્યા છે પણ કેતકીબહેનને તેઓ ધિક્કારે છે.

આ જોઈને સુમનચંદ્ર કેતકીબહેનને કહે છે, ‘કેતકી હવે તું અહીંથી જા’ પોતાની જ ચામડી ઉતરડતા હોય એમ વેદનાથી કંપતા સૂરે એ કેતકીબહેનને કહી રહ્યા છે.કેતકીબહેન સુમનચંદ્રના હાથે વળગીને છૂટા મોંએ રડી પડે છે. ‘ના, ના’ કહેતાં એ હીબકાં ભરીને રડે છે.સુમનચંદ્ર એમને દૂર કરી શકતા નથી પરંતુ એ વાસ્તવવાદી છે, સમજદાર છે, એ જાણે છે કે કેન્સર એમની હોજરીમાં બધે વ્યાપી ગયું છે. ડોક્ટરોએ કહી દીધું છે કે હવે ગમે તે ક્ષણે કંઈ પણ બની શકે છે. બે કલાક કે બે દિવસ કે ચાર દિવસની અવધિ મળી છે. ગમે તે ક્ષણે એમનું જીવન અટકી જવાનું છે. હજી એ પોતે પૂરા ભાનમાં છે, બુદ્ધિથી વિચારી શકે છે. એ જાણે છે કે એમની આંખો મીંચાશે એ ઘડીએ જ દીકરાઓ કેતકીબહેનને કાઢી મૂકશે. એમને એક પળ પણ આ બંગલામાં નહીં ટકવા દે. એમનું અપમાન કરશે.

દીકરાઓને કેતકીબહેન માટે ભારોભાર રોષ છે. કેતકીબહેન આ હકીકત જાણે છે. પણ સુમનચંદ્રને અંતિમ પળે કેવી રીતે છોડી શકે ?

સુમનચંદ્રના બેઉ દીકરાઓ એમની પત્નીની સાથે આવ્યા છે પણ બાપ દીકરા વચ્ચે હેત ક્યાં રહ્યું છે ? દીકરાઓ તો બાપને ધિક્કારે છે. આટલા વરસોમાં કદીય મળવા આવ્યા જ નથી. જે દીકરાઓ સાથેનું અનુસંધાન શિથિલ છે, એ દીકરાઓની પાસે સુમનચંદ્રને છોડીને જતાં કેતકીબહેનનો જીવ ન ચાલ્યો.

વળી સુમનચંદ્ર તો કેતકીબહેનના સમગ્ર અસ્તિત્વ પાર છવાઈ ગયા હતા, જાણે જન્મજન્માંતરનો સંબંધ. કેતકીબહેન બોલી ઊઠ્યાં, ‘તમને છોડીને ક્યાંય નહિ જાઉં.’

હવે સુમનચંદ્ર તો કેતકીબહેનને જવાનું કહી શક્યા નહીં. એમણે બેઉ દીકરાઓને નજીક બોલાવ્યા. એમની સામે નજર ઠેરવીને કહ્યું, ‘મારી એક છેલ્લી ઈચ્છા છે, વિનંતી છે કહું ?’

‘કહો શું ઈચ્છા છે તમારી ?’ ‘મારા મૃત્યુ પછી કેતકીને માનભેર એના ઘેર પહોંચાડી દેજો એનું જરાય અપમાન ના થાય.’ સુમનચંદ્રના કરુણ સ્વરે દીકરાઓને હલાવી નાખ્યા. પિતા તરફનો રોષ એકાએક ગાયબ થઈ ગયો. બેઉ દીકરાઓએ વિનયથી કહ્યું, ‘પપ્પા તમે ચિંતા ન કરશો.’

આ વાત થઈ પછી બરાબર ત્રણ કલાકે સુમનચંદ્રે દેહ છોડ્યો. દેવેને કેતકીબહેનને કહ્યું, ‘ચાલો તમને ઘરે પહોંચાડી દઈએ.’

‘ના.’ કેતકીબહેને કહ્યું.

‘હમણાં બધાં સગાં આવશે. મિત્રો અને જ્ઞાતિજનો આવશે માટે મોડું ન કરો. ચાલો.’ નિત્યમે ગભરાઈને કહ્યું.

‘હું ક્યાંય જવાની નથી. દ્રઢતાથી કેતકીબહેન બોલ્યાં. એમના બોલવામાં કોઈ સંકોચ નથી, કોઈ અવઢવ નથી.

‘એ બધાંની આગળ…’ દેવેન બોલતા અચકાયો.

‘એ બધાની આગળ શું ? દેવેન, બહારના લોકોથી હું શું કામ સંતાઉ ? હું તમારી મા છું.’ ચીસ પાડતાં હોય એમ કેતકીબહેન બોલ્યાં.

આજ સુધી સુમનચંદ્રને કોઈ મળવા આવે તો કેતકીબહેન ત્યાંથી ખસી જતાં. સુમનચંદ્ર સાથે જાહેરમાં એ કદી જતાં નહિ. બધાં એ બેઉનો સંબંધ જાણતાં હતાં છતાંય કેતકીબહેન એ સંબંધ કબૂલ કરતાં અચકાતાં હતાં, શરમાતાં હતાં. એ બેઉ વચ્ચેની લાગણી સાચી હતી પણ એ એમનો સંકોચ છોડી શક્યાં ન હતાં.

સુમનચંદ્રએ કેટલીય વાર કેતકીબહેનને આર્જવતાથી લગ્ન માટે વિનવ્યું હતું. તેઓ સમજાવતા કે આપણે લગ્ન કરીને કોઈનો દ્રોહ નથી કરતાં, આપણે કાયદેસર લગ્ન કરી શકીએ છીએ, એકવાર લગ્ન થઈ જાય પછી તો સમાજમાં આપણે ખુલ્લંખુલ્લાં ફરી શકીશું અને દીકરાઓ પણ સ્વીકારશે પણ કેતકીબહેન લગ્ન માટે તૈયાર નહતાં થયાં.

કેતકીબહેન બાળવિધવા હતાં. લગ્ન પછી એક મહિનામાં જ અકસ્માતમાં એમના પતિ મૃત્યુ પામ્યા હતા. સાસરિયાં એમના ભરણપોષણની જવાબદારી લેવા તૈયાર ન હતાં. મૃત્યુ પછી દસ દિવસે જ એમના સસરાએ એમના પિતાને બોલાવીને પિયર વિદાય કરી દીધા હતા. ત્યારે મુંઝાયેલા કેતકીબહેન લાગણીહીન, બેજવાબદાર સાસરિયા સાથે શું વ્યવહાર કરવો એવી સલાહ લેવા વકીલ સુમનચંદ્ર પાસે આવ્યા. બસ, તે મિટિંગો દરમ્યાન કેતકીબહેન અને સુમનચંદ્ર વચ્ચે નિકટતા ઉદ્દભવી હતી અને પાંગરી હતી.

કેતકીબહેનનો એમના પતિ સાથે સુમેળ સધાય, ઘનિષ્ઠતા સ્થપાય એ પહેલા તો પતિ વિદાય થઈ ગયા હતા. પતિ સાથેના સમાગમની કોઈ મધુરતા દિલમાં સંઘરાઈ નથી.પતિના ચહેરાની રેખાઓ માનસપટ પર શોધીય જડતી નથી. છતાં તેઓ મૃત પતિના નામને પોતાના નામથી દૂર કરી શક્યાં ન હતાં. મૃત પતિની વિધવા તરીકે જ એ આખી જિંદગી ઓળખાયાં. લોહીમાં ભળેલાં ભારતીય સંસ્કારને એ ઉવેખી ના શક્યાં.

કેતકીબહેન સાથે સંબંધ બાંધીને જ સુમનચંદ્ર સંતોષ નહોતા પામ્યા. એ આ સંબંધને ગૌરવભર્યું નામ આપવા ઈચ્છતા હતા. અગ્નિની સાક્ષીએ ચાર ફેરા ફરીને પોતાના સંબંધની સમાજમાં જાણ કરવા માગતા હતા. કેતકીબહેનના નામ સાથે પોતાનું નામ જોડીને એ જીવનનો નવો અધ્યાય લખવા આતુર હતા. પરંતુ કેતકીબહેન ઈન્કાર કરતા રહ્યા.

સુમનચંદ્ર કેતકીબહેનને સમજાવતા કે દેહલગ્નની વિધવાને પુનઃલગ્ન સમું પુણ્ય નહિ, સુમનચંદ્ર આધુનિક સુધારાવાદી હતા. તેઓ પોતાના વિચારને કાર્યમાં મૂકવા ઝંખતા હતા. તેઓ સાચા દિલથી માનતા હતા કે શું કામ વિધવા સ્ત્રીને આખી જિંદગી ઝૂરી ઝૂરીને મરવું પડે ? પુરુષ જેટલો જ સ્ત્રીને પણ સંસારના સર્વ સુખો પર અધિકાર છે. પુનઃલગ્ન એ કાંઈ પાપ નથી. દોષ નથી, કોઈનોય દ્રોહ નથી. પુનઃલગ્ન કરનાર માણસ તરીકે ક્ષુદ્ર નથી બની જતાં એ માટે કોઈનેય નીચું જોવાપણું નથી.

પરંતુ કેતકીબહેનમાંથી જન્મજાત સંકોચ ગયો નહિ. તેઓ પુનઃલગ્નને ખોટું નહતા ગણતા પણ પોતે પુનઃલગ્ન કરી શક્યાં નહિ. કદાચ એમને ‘ના’ ની ‘હા’ કરતાં આવડતું ન હતું, એવી હિંમત ન હતી.

આખી જિંદગી કેતકીબહેન એક પ્રકારનાં અસંતોષ, ઉદ્વેગ, તરફડાટમાં જીવ્યાં, અફસોસ અને કુંઠામાં જીવ્યાં. પણ આજે સુમનચંદ્ર નથી ત્યારે ક્યાંથી એમનામાં હિંમત આવી ગઈ, ક્યાંથી શરમ, સંકોચ, સામાજિક ડર અને પ્રતિષ્ઠાના ખોટા ખ્યાલને ભેદીને એમના પ્રાણે પોકાર પાડ્યો, હું ક્યાં જાઉં ? દીકરાઓ હું ક્યાં જાઉં ? હ્રદયની સંપૂર્ણ સચ્ચાઈથી નીકળેલા એ પોકાર.

કેતકીબહેનના મોંમાંથી પ્રથમવાર જ દેવેન અને નિત્યમ્ માટે દીકરાઓ સંબોધન નીકળ્યું હતું. અંતરતમમાંથી આ પોકાર પડ્યો હતો. એ અવાજની તીવ્ર આર્તતા બેઉ દીકરાઓને વીંધી ગઈ. કેતકીબહેન માટેનાં ચીડ, ઘૃણા સરી પડ્યાં. તેઓ માત્ર દીકરાઓ જ બની રહ્યાં. હાલ જ એમના પિતાએ વિદાય લીધી છે. નબાપા બનેલા એ બેઉ દીકરાઓ કેતકીબહેનને વળગી પડ્યા. અને આંસુભીના કંઠે બોલ્યા, ‘તમારે ક્યાંય નથી જવાનું, મા તમારે ક્યાંય નથી જવાનું.’

ક્ષણભરમાં જ બધું જ વિષ અમૃત બની ગયું ! દુઃખે હ્રદયની મલિનતા, ગેરસમજ ધોઈ નાંખી. જુદાઈનું ઝેર જતું રહ્યું. કેતકીબહેને પ્રેમી ગુમાવ્યો પણ બે દીકરા મળ્યા. હવે તેઓ એકલાં નથી. હ્રદયની સરળતા, પ્રામાણિકતા અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમે એમના હૈયાની કુંજને હરિયાળી જ રાખી.

– અવંતિકા ગુણવંત

(‘જનકલ્યાણ’ સામયિકમાંથી સાભાર)

1153 – મારે આંતરિક સમૃદ્ધિ જોઈએ છે……સ્વ. અવંતિકા ગુણવંત…શ્રધાંજલિ વાર્તા …મણકો ૪

   સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત

(સ્વ.અવંતીકા ગુણવંત  …શ્રધાંજલિ … વાર્તા …. મણકો-૪ )

 

મારે આંતરિક સમૃદ્ધિ જોઈએ છે

આંગણની તુલસી – અવંતિકા ગુણવંત

આજથી દસ વરસ પહેલાં અમરને ઈમિગ્રન્ટ વિઝા મળ્યા ને એણે આનંદથી છલકાતા અવાજે કહ્યું, ‘મમ્મી, પપ્પા, મને ઈમિગ્રન્ટ વિઝા મળી ગયા. અમેરિકામાં કાયમ માટે વસવાની કાયદેસરની પરવાનગી મળી. હું અમેરિકન નાગરિક બનીને તમને બેઉને અમેરિકા બોલાવીશ.’

કિન્નરીરીબેન બોલ્યા, ‘બેટા, તારું સ્વપ્ન ફળ્યું. એનો અમને બહું આનંદ છે. તું સુખ સમૃદ્ધિ ભરી જિંદગી જીવીશ એ જોઈને અમે ખૂશ થઈશું.’

અમેરિકા વસવાનું અમરનું સ્વપ્નું હતું. એ ભણતો હતો ત્યારથી એ કહેતો હતો, ‘હું ભ્રષ્ટાચારથી ખદબદતા આ અપ્રમાણિક દેેશમાં રહેવાનો નથી. અહીં આપણી યોગ્યતા પ્રમાણે આપણને વિકાસની કોઈ તક મળે નહીં અને ભ્રમણામાં જીવે જાઓ. મારે તો ઊંચે ઊંચે અસીમ આકાશમાં ઊડવું છે. મારું ઘર તો દરિયાને પેલે પાર હશે.’

એ જે તકના સ્વપ્નાં જોતો હતો એ એને મળી એકાદ અઠવાડિયામાં ઊંડ્યો અમેરિકાના પંથે.

અમર અમેરિકા પહોંચ્યો એને સારી જોબ મળી અને એની મહેનત રંગ લાવી. એણે એક વૈભવી હાઉસ ખરીદ્યું. પોતાના મમ્મી-પપ્પાને બોલાવવાનાં એ સ્વપ્ન જોતો હતો. એને થતું મમ્મી-પપ્પા ખૂબ સાદાઈ અને કરકસરથી જીવ્યાં છે પણ હવે જરાય કરકસર નહીં બસ, પૈસા ખરચો જ ખરચો અને વૈભવથી જીવો. અમર આવાં સ્વપ્નાં જોતો હતો ત્યાં ભારતથી એના પપ્પા સંજયભાઈનો કોલ આવ્યો, ‘બેટા તારી મમ્મીને ઓપરેશન કરાવ્યું છે.’

‘મમ્મીને ઓપરેશન? કેમ ઓપરેશન? હું ત્યાંથી અહીં આવ્યો ત્યારે તો મમ્મી સાજીસમી હતી. પપ્પા હું ત્યાં આવું છું.’ અમરે ચિંતાભર્યા સૂરે કહ્યું.

‘હા, દીકરા તું આવી જા’ સંજયભાઈએ કહ્યું અમરને થયું દૃઢ મનોબળવાળા પપ્પા સામાન્ય ઓપરેશન હોય તો મને બોલાવે નહીં. જોબમાંથી રજા લઈને જવું મારા માટે સહેલું નથી. જોબ ખોવાનોય સમય આવે, છતાં પપ્પા મને બોલાવે છે એનો અર્થ કે મમ્મીને કોઈ ગંભીર માંદગી છે.

મેડિકલ વિજ્ઞાન આટલું આગળ વધ્યું છે, છતાં મમ્મીના રોગનો કોઈ ઈલાજ નહીં હોય? અમર તરત ભારત આવ્યો. એણે જોયું કે મમ્મી સાવ ઢીલાં પડી ગયાં છે. એ ‘મમ્મી’ કહીને રડી પડ્યો.

કિન્નરીરીબેન એક ક્ષણ માટે ઢીલાં પડી ગયાં પણ પછી સ્વસ્થતાથી બોલ્યાં, ‘બેટા, તું તો મારો બહાદૂર દીકરો છે, મને તારે હિંમત આપવાની કે રડવાનું?’

‘પણ મમ્મી તને થયું છે શું?’

‘આંતરડાનું કેન્સર’ હળવાશથી કિન્નરીરીબેન બોલ્યાં. અમર ચમક્યો. મમ્મી કેવા સ્વાભાવિક સૂરમાં વાત કરે છે. મોતનો એને ડર જ નથી? અમરે ડોક્ટરને પૂછ્યું, ‘મારી મમ્મીને અમેરિકા લઈ જાઉં?’

ડોક્ટરે કહ્યું, ‘ભાઈ, આપણે ઘણા મોડાં છીએ. કેન્સર ફોર્થ સ્ટેઈજમાં છે, એમના જેટલા દિવસો બચ્યા છે એ શાંતિથી પસાર થાય એવું કરવાનું છે.

ડોક્ટરની વાત સાંભળીને અમર સ્તબ્ધ થઈ ગયો. ઓહ, મમ્મી પપ્પાનું જીવન હું કેવા સુખોથી ભરી દેવાના અરમાન સેવતો હતો ને આ શું થઈ ગયું? મમ્મીના દિવસો ગણાય છે, મહિનાઓ પણ નહીં. મમ્મી પલંગમાં બેઠી થઈ શકતી નથી, પછી બહાર જવાની વાત જ ક્યાં? મમ્મી કંઈ બોલતી નથી, જાણે એણે સંસારમાંથી મન જ વાળી લીધું છે. શરીરને પડતી કોઈ તકલીફની એ વાત નથી કરતી. આ ઘર, સંસાર બધું છોડીને જવાનું છે પણ એના ચહેરા પર કોઈ ઉદ્વેગ નથી. અમર આંસુના ઓધને હૈયામાં દાબીને પૂછે, ‘મમ્મી, તારી કોઈ ઈચ્છા…’

‘બેટા, મને અપરંપાર સુખ મળ્યું છે. તારા જેવો પ્રેમાળ દીકરો અને ભરપૂર સ્નેહ અને કાળજી કરનાર તારા પપ્પા મને મળ્યા છે, આનાથી વધારે માણસને શું જોઈએ? મારી કોઈ ઈચ્છા અધૂરી નથી.

‘મમ્મી, તું બહું સંતોષી છે, તું પપ્પાની ચિંતા ન કરતી’ એમને હું સાચવીશ.’

‘બેટા તારા પપ્પાની મને જરાય ચિંતા નથી અને તું ય એમની કાળજી લે જે, પણ ચિંતા ન કરતો. તારી રજાઓ પૂરી થાય એટલે તું તારે અમેરિકા પહોંચી જા. તું અહીં આવ્યો, તારું મોં જોયું, મને સંતોષ થઈ ગયો.

‘મમ્મી હવે હું અમેરિકા નથી જવાનો’ હું અહીં જ રહેવાનો છું.’

‘બેટા, અમેરિકા તો તારા સ્વપ્નોનો દેશ છે અને ત્યાં નથી જવાનો?’

‘મમ્મી, હું અહીં રહીશ ને તારી ચાકરી કરીશ’ કિન્નરીબહેન કશું બોલ્યાં નહીં, હસ્યાં. બરાબર ત્રીજા દિવસે એ અવસાન પામ્યાં. અઠવાડિયા પછી સંજયભાઈએ અમરને કહ્યું, ‘બેટા તું જા.’

અમરે પૂછ્યું, ‘તમને એકલા છોડીને?’

‘બેટા હું એકલો નથી કે દુ:ખી નથી.’ બેટા, જો આ કબાટ, પુસ્તકોનું કબાટ. પુસ્તકોએ કદી મને એકલો નથી છોડ્યો. કદી દુ:ખમાં નથી સબડવા દીધો. બેટા જ્ઞાનીને કોઈ દુ:ખ ન હોય. જીવનમાં જે બને એ તટસ્થભાવે જોવાનું ક્યાંય આસક્તિ નહીં રાખવાની. તારી મમ્મી વગર મને ગમશે નહીં, પણ મોત આપણા હાથમાં નથી. જીવનમાં દરેક પ્રકારના આઘાત માટે તૈયારી રાખવાની.’

‘પપ્પા મારે અમેરિકા નથી જવું. પહેલાં મને એવું થતું હતું કે ખૂબ પૈસા કમાઈએ, બધી આધુનિક સગવડો હોય તો સુખી થવાય. પણ પપ્પા, પૈસા જેમ કમાઈએ એમ વધારેનો લોભ લાગે. અહીં આવ્યા પછી મેં તમને અને મમ્મીને જોયાં અને થયું સુખી થવું હોય તો આંતરિક સમૃદ્ધિ જોઈએ. અને એ સમૃદ્ધિ તમારી પાસે છે. હું તો અંદરથી ખાલી છું. હું અહીં જ રહીશ.”

  • અવંતિકા ગુણવંત… આંગણની તુલસી 

સૌજન્ય- મુંબઈ સમાચાર.કોમ

1149- જીવનમાં કામ નહિ, પ્રેમ જોઈએ….. સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત .. શ્રધાંજલિ વાર્તા -મણકો..૩

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંતની મુંબઈ સમાચારની વાચક પ્રિય કોલમ ”આંગણની તુલસી ”માં પ્રગટ એમની એક બીજી વાર્તા”જીવનમાં કામ નહિ, પ્રેમ જોઈએ.” આ શનિવારની શ્રધાંજલિની પોસ્ટમાં મૂકી છે એ તમને એમની બીજી વાર્તાઓની જેમ જરૂર ગમશે.સ્વ.અવંતિકાબેનની વાર્તાઓમાં જીવનની કોઈને કોઈ બાજુને સ્પર્શીને સમાજ માટે એમાં સંદેશ જોવા મળે છે.   

–વિનોદ પટેલ

(સ્વ.અવંતીકા ગુણવંત  …શ્રધાંજલિ … વાર્તા …. મણકો-૩ )

જીવનમાં કામ નહિ, પ્રેમ જોઈએ…..

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત 

હું અમેરિકા હતી તે સમયની આ વાત છે મારા વિસ્તારમાં રહેતાં ગાર્ગી અને અક્ષય મૂળે તો ભારતીય પણ છેલ્લાં દસેક વરસથી અમેરિકા વસેલાં. અમેરિકાનું નાગરિકત્વ સ્વીકારેલું. તેમની જીવનશૈલી પણ અમેરિકન જીવનશૈલી જેવી થઈ ગયેલી.

રોજ સવારે લંચબોક્સમાં એકાદ બે વાનગી લઈને બેઉ પતિપત્ની પોતપોતાની કાર લઈને જોબ કરવા ઊપડી જાય. અક્ષયની ઓફિસ ગાર્ગીની ઓફિસ કરતાં ઘરની વધારે નજીક હતી. સાંજે અક્ષય ગાર્ગી કરતાં વહેલો ઘેર આવી જાય.

ઘેર આવીને ફ્રેશ થઈને એ ફટાફટ કૂકર મૂકી દે. સવારે તો રસોઈ કરવાનો વખત હોય નહિ એટલે મોટા ભાગના આપણા લોકો સાંજે બધી રસોઈ કરે, કચુંબર માટેય અક્ષય કંઈને કંઈ સમારી રાખે અને રસોઈમાં રોજ વિવિધતા હોય. દાળ, શાકના મસાલાય ચીવટથી કરતો. આદું, કોથમીર, લીલાં મરચાં, સીંગદાણા, કોપરું તલ વગેરેનો ભરપટ્ટે ઉપયોગ કરતો. કયારેક તજ, લવિંગ, જીરું, અજમાનો પણ ઉપયોગ કરતો. એની રસોઈ એકદમ સ્વાદિષ્ટ બનતી.

અક્ષયનો આ ઉત્સાહ, સ્ફૂર્તિ અને રસ જોઈને ગાર્ગી વિસ્મય પામી જતી. એ અક્ષયને પૂછતી, “અક્ષય,રોજેરોજ આવી વૈવિધ્યપૂર્ણ રસોઈ કરવાનું તને કેટલું ગમે છે! તારો રસ જોઈને મને નવાઈ લાગે છે અને એક પ્રશ્ર્ન થાય છે કે રોજેરોજ રસોઈ કરવાનો તને કંટાળો નથી આવતો? હું સ્ત્રી છું તોય ઓફિસથી આવીને આવી વૈવિધ્યપૂર્ણ રસોઈ કરવાનો કંટાળો આવે, અને તને તો થાકે નથી લાગતો?”

“ગાર્ગી, મારા શબ્દકોશમાં થાક અને કંટાળા જેવા શબ્દો જ નથી. હું તો જીવનમાં એક પાઠ શીખ્યો છું કે કંઈક મેળવવું હોય તો મહેનત કરો. મહેનત કર્યા વિના કંઈ મળતું નથી.”

“અક્ષય તારી વાત સાચી છે પણ આપણા ઘરમાં ખાનાર તું અને હું બેઉ છીએ, કામ પછી બેઉએ સરખે હિસ્સે કરવું જોઈએને! પરંતુ મારે કરવું જોઈતું કામે તું કરી નાખે છે, મારી બીજી ફ્રેન્ડઝ છે તેઓના વર તેમને ઘરનાં કામમાં મદદ કરે છે, પણ વહેંચાયેલું કામ એટલે કે તેમના ભાગે આવેલું હોય એટલું જ કામ તેઓ કરે છે, જયારે આપણા ઘરમાં તો તું કામની વહેંચણી કરતો જ નથી અને બધું કામ કરી રાહ જોયા વગર તું કરી નાખે છે એ પાછો મને કહી સંભળાવતો પણ નથી કે તે કેટલું બધું કામ કર્યું એની ગણતરી રાખતો નથી.

‘ગાર્ગી આપણે પતિપત્નીએ છીએ, સાથે જીવવાની પ્રતિજ્ઞા સ્વેચ્છાએ લીધી છે, તો તો પણ કોણે કેટલું કામ કર્યું એનો હિસાબ રખાય? મને સમય મળે છે, કામ કરવામાં આનંદ આવે છે તેથી કરું છું અને ડાર્લિંગ, તારા માટે કરવાનું મને ગમે છે, તું સુખસુવિધાથી રહે એ મને ગમે છે એટલે તો હું કામ કરું છું, અને તું એક વાત વિચાર, તું મોડી આવે ને રઘવાઈ બનીને રસોઈ કરે એના કરતાં મારા પાસે પૂરતો સમય હોય છે તેથી હું રસોઈ કરી નાખું છું. વળી તું ઘેર આવવા નીકળે ત્યારે રસોઈનું ટેન્શન હોય અને ડ્રાઈવિંગ ઉતાવળે કરવામાં અકસ્માત થઈ જાય એની ચિંતા – એ બધું ટાળવા હું રસોડામાં પેસું છું.”

”પણ અક્ષય, તને કયારેય એવું કેમ નથી થતું કે કામ કરવાની તારી તત્પરતાને કારણે મને ફાવતું જડે છે, અને હું નિરાંતે ઘેર આવું છું. કોઈ અમેરિકન પતિ ય વાઈફને આવી રાજાશાહી નથી ભોગવવા દેતા, જયારે તું તો મારા નાનામાં નાના સુખ માટે કેટલું કરે છે! અક્ષય, તને મારામાં કોઈ દોષ નથી દેખાતો? તું કદી મારી સાથે રીતસરનો ઝઘડતો નથી તારા અધિકારનું લિસ્ટ મને સંભળાવતો નથી.”

“ગાર્ગી હું અમેરિકન હસબન્ડ નથી કે ઘરનાં નાનાં નજીવાં કામની ગણતરી કરું. આપણે ઈન્ડિયન છીએ. દામ્પત્યના આપણા આદર્શ અમેરિકા કરતાં તદ્દન જુદા છે, આપણું દામ્પત્યજીવન કોઈ શરતો પર નથી રચાયું. આપણે તો તારું સુખ એ મારું સુખ, તારું દુખ એ મારું દુ:ખ – અન્યોન્યની પ્રેમથી કાળજી લેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.”

“અક્ષય, સમાનતામાં માનનાર લોકો પણ તારા જેવા હેલ્ધી માઈન્ડેડ નથી હોતા. તેઓ ઘરમાં તો સ્ત્રીને એવું જ કહેતા હોય છે કે રસોઈ કરવાનું કામ તારું છે, તારે જ કરવાનું.”

“ગાર્ગી, તું આવું જનરલાઈઝેશન ન કર. મારા ઘરમાં મારી મમ્મી કાયમ માંદી જ રહેતી તો કોઈવાર કામવાળી ન આવી હોય તો મારા દાદા હાથમાં સાવરણી લઈને કચરો વાળતા અને બાથરૂમમાં ઘરનાં બધાનાં કપડાં ધોઈને નીચોવીને ડોલમાં ભરીને મૂકે અને પછી મમ્મીને કહે, જાઓ હવે કપડાં સૂકવી દો. મમ્મી ઘણો ક્ષોભ પામે પણ દાદા કહે હું તો તમને મદદ કરું છું. મારી પાસે સમય છે, શક્તિ છે પછી નવરા બેસી રહેવાનો કોઈ અર્થ ખરો? દાદાજીને ઘરનાં કામ કરતાં જોઈ મારા પપ્પાજી ય કરતા અને હું ય રસોઈ કરતો. દાદાજી તો ગીત ગાતા જાય અને કામ કરે. આમ મારા મમ્મીને કદીય કામનો બોજો વરતાયો જ નથી.”

ઘેર કોઈ મહેમાન આવવાનું હોય તો દાદાજી ઘર તો ફટાફટ ચોખ્ખું કરી દે, પણ આંગણું ય વાળી નાખે, ફૂલછોડનાં કૂંડા સરસ રીતે ગોઠવી દે, પપ્પા રસોડામાં પેસીને વાનગીઓ બનાવે, રસગુલ્લાં, જલેબી, ભજિયાં બધું ફટાફટ કરી નાખે. મારી મમ્મી ના, ના કરતી રહે અને અમે કામ પતાવતાં જઈએ.’

“દાદાજી ખરેખર આધુનિક વિચારસરણીવાળાં કહેવાય, એમના લીધે જ અક્ષય તારામાં અને પપ્પાજીમાં ઘરકામ કરવાની રુચી જાગી, સૂઝ આવી અને ઉત્સાહથી કરો છો પણ અક્ષય મારામાં તારા જેવી કામ કરવાની ઝડપ નથી. તોય તું કદી બોલતો નથી.”

“ગાંડી છે તું, મારા મનમાં તો કદી એવો તફાવત આવ્યો જ નથી. જીવનમાં કામ નહિ, પ્રેમ જોઈએ.

અવંતિકા ગુણવંત,આંગણની તુલસી ,મુંબઈ સમાચાર  

1142 -મારાં પ્રેરણાસ્રોત જાણીતાં લેખિકા અવંતિકા ગુણવંતની  ચિર વિદાય  – હાર્દિક શ્રધાંજલિ

”બદલાતા સમય અનુસાર સમાજ વ્યવસ્થામાં આપણે પરિવર્તન નથી લાવતા ત્યારે અનેક વિકૃતિઓ પેદા થાય છે, અને સમાજ દોષપૂર્ણ અને રુગ્ણ થઇ જાય છે,માનવતા મરી પરવારે છે.”  

-અવંતિકા ગુણવંત  

 મને સુપરિચિત અને પ્રેરણાસ્રોત પ્રિય લેખિકા અવંતિકાબેન ગુણવંત હવે સદેહે નથી રહ્યાં એ સમાચાર જાણીને ખુબ જ દુખ થયું.

સમાજમાં જીવાતા જીવનનો પડઘો પાડતું સત્વશીલ સાહિત્ય ઘણા વર્ષોથી એમની કોલમોના  માધ્યમથી પૂરું પાડી અનેક વાચકોમાં પ્રિય બનેલાં જાણીતાં લેખિકા અવંતિકા ગુણવંતનું અમદાવાદમાં તેમના નિવાસસ્થાન ‘’શાશ્વત ‘’ માં તારીખ ૯ મી ડીસેમ્બર, ૨૦૧૭ , શનિવાર ના રોજ સાંજે દુખદ નિધન થયું .પાલડી વિસ્તારમાં આવેલ વી.એસ. હોસ્પિટલ પાછળના સ્મશાનગૃહમાં અવંતિકાબહેનનો અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યો.

અવંતિકાબેનનો જન્મ ૧૭ મી ફેબ્રુઆરી,૧૯૩૭ માં અમદાવાદ ખાતે થયો હતો.અવસાન વખતે એમને ૮૧ મુ વર્ષ ચાલતું હતું. છેલ્લા ઘણા સમયથી એમની તબિયત નાદુરસ્ત રહેતી હતી.એમનું મૂળ વતનનું ગામ ઝુલાસણ મારા વતનના ગામ ડાંગરવાની ખુબ નજીક આવેલું છે.  

વાંચન,લેખન, પ્રવાસ અને નવરાશે ચિત્રકામ એ  એમની મુખ્ય શોખની પ્રવૃત્તિ રહી હતી.

એમનાં બે સંતાનો-દીકરો-મરાલ સાઉદી એરેબીયામાં અને દીકરી પ્રશસ્તિ,બોસ્ટન,યુ.એસ.એ.માં  એમ બન્ને વિદેશમાં સારું શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરી સારી રીતે સેટ થયાં છે અને આજે સપરિવાર  સુખી છે.

અવંતિકાબેન શરૂઆતથી જ એમના પતિ શ્રી ગુણવંતભાઈનું નામ એમના નામ સાથે જોડીને અવંતિકા ગુણવંતના નામે લખતાં હતાં.ગુણવંત જાણે કે એમની અટક બની ગઈ હતી.

અવંતિકા ગુણવંત વર્ષોથી મુંબાઈ સમાચાર,જન્મભૂમિ-પ્રવાસી,સૌરાષ્ટ્ર  સમાચાર (ભાવનગર),હલચલ,સાંવરી(કલકત્તા),અખંડાનંદ વી. પ્રકાશનોમાં એમની કોલમોમાં સ્ત્રીઓના પ્રશ્નો,પરિવાર અને સમાજને લક્ષમાં રાખી જીવન લક્ષી લેખો લખીને વાચકોમાં પ્રિય બન્યાં હતાં .

૨૦૦૪-૨૦૦૫ દરમ્યાન આરપાર સાપ્તાહિકમાં “મુકામ પોસ્ટ અમેરિકા “નામની એમના અમેરિકાના અનુભવો આધારિત કોલમમાં લખેલ લેખો -વાર્તાઓ લોકોને ખુબ ગમેલા.

ઘણા વર્ષોથી અખંડાનંદ માસિકમાં “ગૃહ ગંગાને તીરે ” વિભાગમાં નિયમિત રીતે લેખો તેમજ કુમાર,જન કલ્યાણ જેવા અનેક માસિકોમાં અવારનવાર લખાતા લેખો/વાર્તાઓને  વાચકો ખુબ રસથી વાંચતા હતા..

આજસુધીમાં એમનાં 24 પુસ્તકો પ્રકાશિત થયાં છે.

અવંતિકાબેનનાં ખુબ વખણાએલાં પુસ્તકોની યાદી .

[1] આપણી પ્રસન્નતા આપણા હાથમાં [2] ગૃહગંગાને તીરે. [3] સપનાને દૂર શું નજીક શું ? [4] અભરે ભરી જિંદગી [5] પ્રેમ ! તારાં છે હજાર ધામ [6] કથા અને વ્યથા [7] માનવતાની મહેક [8] એકને આભ બીજાને ઉંબરો [9] સહજીવનનું પ્રથમ પગથિયું [10] ત્રીજી ઘંટડી [11] હરિ હાથ લેજે [12] સદગુણદર્શન [13] ધૂપસળીની ધૂમ્રસેર [14] તેજકુંવર ચીનમાં [15] તેજકુંવર નવો અવતાર.

તેઓ માત્ર વાર્તા લેખિકા જ નહોતાં પરંતુ એમના સકારાત્મક અને સત્વશીલ સમાજ લક્ષી સાહિત્ય રચનાઓના માધ્યમથી ઈશ્વર પેટલીકરની જેમ સમાજમાં જાગૃતિ લાવવાનું કામ કરી રહેલ એક સામાજિક કાર્યકર પણ હતાં.ઘણા વાચકો એમની કોલમોમાં પ્રગટ થતા સાહિત્યથી પ્રેરિત થઇ તેમને રૂબરૂ મળવા મુંબઈ અને ગુજરાતના જુદા જુદા વિસ્તારોમાંથી એમના નિવાસ સ્થાને આવતા અને એમના પ્રશ્નો એમની સમક્ષ રજુ કરતા.તેઓ દરેક મુલાકાતીને પ્રેમ અને ધીરજથી સાંભળતાં અને યોગ્ય સલાહ અને માર્ગદર્શન આપતાં હતાં.

સન્ડે-ઈ-મહેફિલના સંપાદક મારા મિત્રશ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે એમના બ્લોગમાં અવંતિકાબેનના વ્યક્તિત્વની ખાસિયતોનો પરિચય આપતાં સુંદર લખ્યું છે કે …

પહેરવે ઓઢવે મહારાષ્ટ્રીયન જેવાં જણાતાં આ સન્નારી સ્નેહની મૂર્તિ છે.અત્યંત સંવેદનશીલ હૈયું, જીવન મૂલ્યોને ઓળખવાની દ્રષ્ટિ,કશાય અલંકાર ,આડંબર કે અવતરણો વિના સરળ વિચરતી એમની કલમ એ એમની નીજી મૂડી છે…..જીવનને ઉચ્ચતર બનાવવાની પ્રેરણા આપનારા પ્રસંગો આલેખવામાં અવંતિકાબેનનો જોટો  મળવો મુશ્કેલ છે .”  

શ્રીમતી અવંતિકાબેન ગુણવંત સાથે મારો સૌ પ્રથમ પરિચય ૨૦૦૩માં અમેરિકન જીવન પરના એમના અનુભવો આધારિત સત્યઘટનાત્મક વાર્તાઓના પુસ્તક ´છેલ્લી ઘંટડીવાંચ્યા પછી એમના એક પ્રસંશક તરીકે થયો હતો.એ વખતે નિવૃતિની પ્રવૃત્તિ તરીકે હું ન્યૂયોર્કથી પ્રકાશિત ગુજરાતી અખબાર ગુજરાત ટાઈમ્સમાં લેખ/કાવ્યો લખી મોકલતો હતો.આ અખબારમાં એમના પુસ્તક ‘’છેલ્લી ઘંટડી ‘’પુસ્તક વિષે સારો અભિપ્રાય વાંચીને મેં એ ખરીદીને વાંચ્યું.મને એ ખુબ ગમ્યું.મેં પુસ્તકમાં આપેલા એમના સરનામે પત્ર લખ્યો .એના જવાબમાં એમના પત્રમાં મને પ્રોત્સાહિત કરતાં એમણે લખ્યું લખવાનું ચાલુ રાખશો.બંધ ના કરશો.તમે સારું લખી શકો એમ છો ‘’ત્યારબાદ એમના અન્ય પત્રો દ્વારા તથા ફોનમાં થતી વાતચીતમાં તેઓએ મારા અંગત જીવનમાં રસ લઇ મને માર્ગદર્શન અને પ્રેરણા પૂરી પાડી છે.દા.ત.એમના નવેમ્બર ૩૦,૨૦૦૫ના એક પત્રમાં તેઓએ મને લખ્યું હતું:

હમણા શું નવું વાંચ્યું ?લખ્યું ?તમારા સંસ્મરણો લખો છો? ચિંતન,મનન ના અંતે જે પ્રાપ્ત થાય એ અને જીવનભરના અનુભવો દ્વારા જે તારતમ્ય ,દ્રષ્ટિ મળ્યાં એ બધું કલમ દ્વારા સમાજને મળો એ જ શુભેચ્છા.કોઈને ફાયદો થાય ,પ્રેરણા મળે.લખવા બેસીએ છીએ ત્યારે આપણે આપણા વિચારોમાં વધારે સ્પષ્ટ બનીએ છીએ.એ આપણો  learning process બની રહે છે. ‘’

અવંતિકાબેનએ મને લખેલા બધા જુના પત્રો મારી ફાઈલમાં મેં હજુ જતનથી સાચવી રાખ્યા છે.

નિવૃતિમાં લેખનની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી મારી ૭૫ વર્ષની ઉંમરે નવું લેપટોપ કમ્પ્યુટર ખરીદી એમાં ગુજરાતીમાં લખવાનું જ્ઞાન મેળવી સપ્ટેમ્બર,૨૦૧૧ થી શરુ કરેલ મારો  આ ગુજરાતી બ્લોગ વિનોદ વિહારઅવંતિકાબેનની પ્રેરણા અને માર્ગદર્શનનું પરિણામ છે એમ હું ચોક્કસ પણે માનું છું જેના માટે હું એમનો ઋણી છું.

નવેમ્બર ૨૦, ૨૦૦૭ ના રોજ હું અવંતિકાબેન અને ગુણવંતભાઈને  એમના નિવાસ્થાને પ્રથમવાર રૂબરૂ મળ્યો વખતે સારસ બેલડી સમાં ખુશમિજાજી દંપતીની મારા કેમેરામાં કેદ કરેલી એક યાદગાર તસ્વીર આ રહી.

નવેમ્બર/ડીસેમ્બર ૨૦૦૭ માં મારી અમદાવાદની મુલાકાત વખતે એમના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલ  શાશ્વતબંગલે મારે  અવંતિકાબેનને ત્રણ વાર રૂબરૂ મળવાનો,સાથે ભોજન લેવાનો અને લંબાણથી વાતચીત કરવાનો લાભ મળ્યો હતો.આટલાં જાણીતાં અને વ્યસ્ત લેખિકા હોવા છતાં,આ નખશીખ સન્નારીની આડમ્બર વિહીનતા,સાદગી અને સ્નેહ અને માયાળુ સ્વભાવનો એમની સાથેની આ પ્રત્યક્ષ મુલાકાતો દરમ્યાન જે અનુભવ મને થયો એ કદી ભૂલ્યો ભૂલાય એમ નથી.

તારીખ  ૨૧ નવેમ્બર ૨૦૦૭ ની એમની સાથેની મુલાકાત વખતે એમણે એમનાં ચાર પુસ્તકો એમના હસ્તાક્ષર અને આશીર્વચનો લખીને મને ભેટ આપ્યાં હતાં. કથા અને વ્યથા ભેટ પુસ્તકના અર્પણના પેજ પર અવંતિકાબેનના હસ્તાક્ષરમાં એમનો સ્નેહ નીતરતો સંદેશ આ રહ્યો.

 એમના પતિ શ્રી ગુણવંતભાઈ પણ ખુબ મજાના અને મળતાવડા સ્વભાવના માણસ છે. ’એક દુજે કે લિયે’ બન્યાં હોય એવાં આ આદર્શ પતી-પત્ની વચ્ચે અનોખો પ્રેમ હતો.અવંતિકાબેન નાદુરસ્ત તબિયત હોવા છતાં એમની કોલમો માટેના લેખો પથારીમાં સુતાં સુતાં ગુણવંતભાઈને લખાવતાં જેને તેઓ જે તે પ્રકાશનોને નિયમિત પોસ્ટમાં મોકલી આપતા.જીવનના અંત સુધી  અવંતિકાબેનની માંદગીમાં એમની ઉચ્ચતમ કાળજી રાખી સેવા બજાવી  આદર્શ દામ્પત્યનું એક ઉમદા ઉદાહરણ ગુણવંતભાઈએ સૌને માટે પૂરું પાડ્યું છે.એમનાં સદાનાં સુખ-દુઃખનાં જીવન સાથી અવંતિકાબેન જતાં તેઓ હવે એકલા થઇ ગયા !આ વીકમાં એમને દિલાસા આપતો ફોન મેં કર્યો હતો,એમાં તેઓએ મને જણાવ્યું કે આ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ થી તેઓ એમની દીકરી પ્રશસ્તિ સાથે એના આગ્રહથી બોસ્ટનમાં  રહેવા આવી જવાના છે.  

સૌને સમજાય એવા સરળ શબ્દોથી હૃદયને સ્પર્શી જાય એવા સત્વશીલ સાહિત્ય દ્વારા અનેક વાચકોને પ્રેરણા આપનાર અવંતિકાબેનની ખોટ ખુબ વર્તાશે.જીવનના અંત સમય સુધી એમની કોલમોમાં કલમ ચલાવતી રાખી એમના શબ્દ સાહિત્યથી ગુજરાતી ભાષાને એમણે સમૃદ્ધ કરી છે. સદેહે ભલે અવંતિકાબેન આપણી વચ્ચે નથી પણ અક્ષર દેહે એમનું નામ અમર રહેશે.

એમના અનેક પ્રસંશકોનાં પ્રેરણાસ્રોત અને માર્ગદર્શક સ્વ.અવંતિકાબેનના આત્માને પરમ કૃપાળુ પરમાત્મા પરમ શાંતિ આપે એવી પ્રાર્થના.મારી હાર્દિક શ્રધાંજલિ.

 

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત વિનોદ વિહારના વાચકો માટે અપરિચિત નથી .એમની વાર્તાઓ અગાઉ વિનોદ વિહારની ઘણી પોસ્ટમાં પરિચય સાથે પ્રસિદ્ધ થઇ છે જેને આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

 

એક સુચના … 

વિનોદ વિહારની હવે પછીની  પોસ્ટમાં અવંતિકાબેનના દેહ વિલયના   દિવસે એટલે કે દર શનિવારે એમની સ્મૃતિમાં એમની  પ્રગટ વાર્તાઓમાંથી  મારી પસંદગીની એક વાર્તા પોસ્ટ કરવામાં આવશે.