વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: પી.કે.દાવડા

(953 ) નિયતીને વચન…..પં.જવાહરલાલ નેહરુ … અનુવાદ ..શ્રી.પી.કે.દાવડા

Jawaharlal Nehru | Tryst With Destiny

(Hindi With Subtitles)

( 940 ) ગાંધીજી વિષે અલપ ઝલપ વિચારો.. રજૂઆત…… શ્રી પી.કે.દાવડા/ગાંધીજીની આત્મકથા ભાગ ૧ થી ૪

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (ઓકટોબર ૨, ૧૮૬૯ – જાન્યુઆરી ૩૦, ૧૯૪૮)

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (ઓકટોબર ૨, ૧૮૬૯ – જાન્યુઆરી ૩૦,       ૧૯૪૮)

ભારતના રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીના જીવન અને એમના વિચારો ઉપર આજ દિન સુધીમાં પુષ્કળ સાહિત્ય લખાયેલું આજે ઉપલબ્ધ છે.ગાંધીજીનું વ્યક્તિત્વ જ એવું નિરાળું અને આકર્ષક હતું કે એના વિષે હજુ પણ ઘણું લખાતું રહેશે અને વંચાતું રહેશે.

ફ્રીમોન્ટ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડાજીએ એમને ઉપલબ્ધ સંદર્ભમાંથી ગાંઘી સાહિત્યનું અધ્યયન કરી ગાંધીજીના જીવનનાં કેટલાંક પાસાંઓ પર પ્રકાશ પાડતા ત્રણ લેખો મિત્રોને એમની ત્રણ ઈ-મેલમાં મોકલ્યા હતા.

ગાંધી જીવન પર સરળ ભાષામાં માહિતી પૂરી પાડતા આ લેખો મને ગમી જતાં આજની પોસ્ટમાં વાચકો માટે એ અત્રે પ્રસ્તુત કર્યા છે.

એમના ત્રણ લેખો પછી પ્રતિલિપિ.કોમના સૌજન્યથી ગુજરાતી ભાષામાં ગાંધીજીની આત્મકથાના ચાર ભાગ ની લીંક આપી છે જેથી ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનની ઝાંખી એમનાજ શબ્દોમાં એમાંથી વાચકોને મળી રહેશે

આશા છે આજની પોસ્ટમાં રજુ કરેલ ગાંધી સાહિત્ય આપને ગમશે અને પ્રેરક લાગશે .

વિનોદ પટેલ

===================

ગાંધી આજના સંદર્ભમાં ……પી.કે.દાવડા

આજે આપણે પાંચ હજાર વરસ પહેલા લખાયલી ગીતાનો સંદર્ભ શોધી, એને વખાણીએ છીએ, તો માત્ર ૬૮ વરસ પહેલાં લખાયલા ગાંધી વિચારોમાં આજનો સંદર્ભ શોધવામાં શા માટે સંકોચ કરીએ છીએ !

ગાંધીની હૈયાતીમાં અને ત્યારબાદ, વિશ્વના અતિ પ્રસિધ્ધ માનવીઓએ પણ ગાંધીની વાતોનો સંદર્ભ શોધી કાઢીને એમના વિષે ઉચ્ચારેલા શબ્દો આજે એ દેશોના ઇતિહાસમાં અંકિત થઈ ગયા છે. માત્ર થોડા જ ઉદાહરણ આપું.

જ્યોર્જ બર્નાડ શો એ કહ્યું હતું, “ગાંધીએ મારા ઉપર હિમાલય જેવી મોટી અસર છોડી છે.”

ઈથોપિયાના રાજા હેઈલ સેલાસીએ કહ્યું હતું, “જ્યાંસુધી સ્વતંત્ર માણસો અને સ્વતંત્રતા અને ન્યાયના ચાહકો રહેશે, ત્યાં સુધી ગાંધીની યાદ રહેશે.”

વિયેટનામના ક્રાંતિકારી હો ચી મિન્હે કહ્યું હતું, “હું અને અન્ય ભલે ક્રાંતિકારીઓ છીએ, છતાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ગાંધીના ચાહક છીએ , એથી જરાયે વધારે નહિં અને જરાયે ઓછું નહિં.”

યુનોના ભૂતપૂર્વ સેક્રેટરી જનરલ યું થાંટે કહ્યું હતું, “ગાંધીના ઘણાં સિધ્ધાંતો સમસ્ત વિશ્વ માટે અને કાયમને માટે લાગુ પડે છે. મને આશા છે કે એમની શાંતિપૂર્વક પરિવર્તન લાવવાની રીત એના સમયમાં જેમ સાચી હતી, તેમ આજે પણ સાચી છે.”

૧૯૯૭માં, આધુનિક કોમપ્યુટર યુગનું સૌથી જાણીતા સ્ટીવ જોબ્સે ગાંધીજીના મોટા ફોટા પાસે ઊભા રહીને કહ્યું હતું:

“ધૂની લોકો, અલગ જાતના લોકો અને બળવાખોર લોકોને સલામ કરું છું. કારણકે આવા લોકો ધારે છે કે દુનિયા બદલી શકાય છે, અને એ લોકો દુનિયા બદલે છે.”આવી હતી ગાંધીજીની સ્ટીવ જોબ્સ ઉપર અસર.

અલબર્ટ આઈનસ્ટાઈને કહ્યું, “ગાંધી આવતી અનેક પેઢીઓ માટે રોલ મોડેલ બની રહેશે. આપણા સમયની બધી જ રાજદ્વારી વ્યક્તિઓમાંથી ગાંધી સૌથી વધારે પ્રબુધ્ધ છે.” વધારામાં એમણે કહ્યું હતું, “આવનારી પેઢીઓ ભાગ્યે જ માની શકશે કે હાડમાંસનો બનેલો આવો માનવ ક્યારેય પણ આ ધરતી પર ચાલ્યો હતો.”

માર્ટિન લ્યુથર કીંગ જુનીઅરે કહ્યું હતું, “ઈશુએ અમને લક્ષ્ય આપ્યું અને મહાત્મા ગાંધીએ પધ્ધતિ શીખવાડી.”

દલાઈ લામાએ ઘણીવાર કહ્યું છે કે એ મહાત્મા ગાંધીને અનુસરે છે. “મને મહાત્મા ગાંધી પ્રત્યે ઘણો આદર છે. એ મહામાનવ હતા જેને મનુષ્ય સ્વભાવની જાણ હતી. એના જીવનમાંથી મને પ્રેરણા મળી છે.”

નેલસન મંડેલાએ અનેક્વાર કહ્યું હતું કે” ગાંઘી એક મહાન શિક્ષક હતા. ગાંધીના વિચારોએ સાઉથ આફ્રીકાના બદલાવમાં અગત્યનો ફાળો આપ્યો છે. ગાંધીના શિક્ષણથી રંગભેદની નાબૂદી થઈ શકી છે.”

૨૦૧૨ કોલંબિયા યુનિવર્સિટી, ન્યુયોર્કમાં પ્રવચન આપતાં આંગ સાન સુચિએ કહ્યું હતું, “મારા જીવનમાં ગાંધીની મોટી અસર છે.”

આ લીસ્ટ તો ઘણું લાંબું છે. અહીં મેં માત્ર થોડા ઉદાહરણ જ એટલા માટે આપ્યા છે કે આવી વિશ્વવ્યાપી અસર ધરાવનારી વ્યક્તિઓને ગાંધીજીની વિચાર ધારામાંથી સંદર્ભ મળે છે,તો આપણા જેવા સામાન્ય માણસોના રોજીંદા જીવનમાં ઉપયોગી થાય, એવા સંદર્ભ આપણે શા માટે ન સમજી લઈએ?

આ સંદર્ભ શોધવા અને સમજવા, આજથી થોડા દિવસ હું ગાંધીજીના જીવનના પ્રસંગો અને એની આજે પ્રાસંગિકતા વિષે લખવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છું.

આમ આદમી માંથી ખાસ આદમી

શાળામાં વિદ્યાર્થી તરીકે ગાંધીજી એક સામાન્ય શ્રેણીના વિદ્યાર્થી હતા. ૧૮૮૭ માં અમદાવાદથી એમણે ગણિત, ઈતિહાસ, નેચરલ સાયન્સ, અંગ્રેજી અને ગુજરાતી વિષય સાથે સરેરાશ ૪૦ ટકા માર્કસ સાથે મેટ્રીકની પરીક્ષા પાસ કરેલી. શામળદાસ કોલેજમાં પહેલા વર્ષમાં ખૂબ જ નબળો દેખાવ કરી, અભ્યાસ છોડી દીધો.

એ જમાનામાં મેટ્રીક પાસ થનાર, ઈંગ્લેન્ડમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરી, બેરીસ્ટર બની શકતા. ગાંધીજીએ પણ એમ જ કર્યું હતું.
ગાંધીજી ઈંગ્લેંડથી બેરિસ્ટર થઈ પાછા આવ્યા અને રાજકોટ અને મુંબઈમાં વકીલાત શરૂ કરી, પણ વકીલાત જામી નહિં.

વચેટિયાને ખુશ કરવા પડે, ખોટું સાચું કરવું પડે, આ બધું એમને ફાવતું નહિં.

એમણે મુંબઈની એક શાળામાં શિક્ષકની ૭૫ રૂપિયા પગારવાળી નોકરી માટે અરજી કરી, પણ એમની પાસે બી.એ. ની ડીગ્રી ન હોવાથી એ નોકરી ન મળી.

આ વાત ઉપરથી સાબિત થાય છે કે શરૂઆત ગમે એટલી નબળી હોય, જીવનમાં એક ધ્યેયને એકાગ્રતા અને ઈમાનદારીથી વળગી રહીને માણસ એવરેસ્ટ જેવી ઊંચાઈ સર કરી શકે છે.

આવતી કાલથી એમની પ્રગતિની વાતો અને એનો આજના સંજોગોમાં સંદર્ભ લખવાની શરુઆત કરીશ.
-પી. કે. દાવડા

ગાંધીજી આફ્રીકા શા માટે ગયા?

દક્ષિણ આફ્રીકામાં દાદા અબ્દુલા નામના એક વેપારીનું ૪૦,૦૦૦ પાઉન્ડનું લેણું એક તૈયબલી નામના મેમણ ઉપર નીકળતું હતું. કોર્ટમાં કેસ ચાલતો હતો. અબ્દુલાના અંગ્રેજ વકીલને અબ્દુલ્લા પોતાની વાત અંગ્રેજીમાં બરોબર સમજાવી શકે એવા માણસની એમને જરૂર હતી. કોઈકની ભલામણથી આ કામ માટે એમણે ગાંધીજીને આફ્રીકા બોલાવ્યા. શરૂઆતમાં એક વરસનું એગ્રીમેન્ટ કર્યું, વરસના ૧૦૫ પાઉન્ડ પગાર, અને રહેવા ખાવાની સગવડ, અને ફર્સ્ટક્લાસમાં મુસાફરી.

ગાંધીજીએ દાદા અબ્દુલ્લા અને તૈયબશેઠ વચ્ચે મામલો લવાદ દ્વારા ઘરમેળે પતાવી આપ્યો. આનાથી ગાંધીજીની શાખ ત્યાંના ભારતીયોમાં વધી, અને લોકોએ તેમને ત્યાં જ રોકાઈ જઈ પ્રેકટીસ કરવા સમજાવી લીધા.

૨૧ વરસ પછી ગાંધીજીએ આફ્રીકા છોડ્યું ત્યારે તેમની વાર્ષિક આવક ૬૦૦૦ પાઉન્ડની હતી.

સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે એમને રેલ્વેના ફર્સ્ટક્લાસના ડબ્બામાંથી ઉતારી દીધા ત્યારબાદ ગાંધીજીએ ૨૧ વરસ સુધી આફ્રીકામાં રહીને માત્ર અંગ્રેજો સામે સત્યાગ્રહની લડત જ કરી હતી. હકીકતમાં એમણે કુટુંબનું પાલન પોષણ કર્યું, બાળકોને શિક્ષણ અપાવ્યું , વકીલ તરીકે પ્રેકટીસ કરી અને સમાજને સંગઠિત કરી, સત્યાગ્રહની લડાઈની આગેવાની લીધી.
એટલે કુટુંબ અને નોકરી ધંધાવાળા લોકો સામાજીક કામ ન કરી શકે એ માન્યતા ગાંધીજીના જીવન ઉપરથી ખોટી ઠરે છે. આમ આજે પણ ગાંધીજીના જીવનની વાતો આપણને પ્રેરણા આપવાની શક્તિ ધરાવે છે.

ગાંધીજીની જગ્યાએ બીજી કોઈ વ્યક્તિ હોત તો અબ્દુલા અને તૈયબજી વચ્ચે સુલેહ ન કરાવત, કારણ કે સુલેહ થઈ જાય અને કોર્ટમાંથી કેસ નીકળી જાય તો જે કામ માટે એને નોકરીએ રાખ્યો હતો એ કામ પતી જાય. પછી એની જરૂરત ન રહે અને નોકરી જતી રહે.

-પી. કે. દાવડા

Gandhi book photo

મહાત્મા ગાંધીજીની “આત્મકથા અથવા 

સત્યના પ્રયોગો “ભાગ ૧ થી ૪.. પ્રતિલિપિ પ્રકાશન 

પ્રતિલિપિ.કોમ ના સૌજન્યથી મહાત્મા ગાંધીજીની વિશ્વ વિખ્યાત આત્મકથા “સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા” નું ઈ-પુસ્તક ગુજરાતી ભાષામાં નીચેના ચાર ભાગમાં સૌને માટે વાંચવા માટે ઉપલબ્ધ છે.

નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને આ ચાર ભાગમાં ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનને એમના જ શબ્દોમાં વાંચો અને સૌને વંચાવો …. વિનોદ પટેલ

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા … ભાગ-૧.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા   ભાગ-૨ 

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા ..ભાગ-૩ 

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા ..ભાગ-૪

( 929) પૈસા ઓછા હતા, પણ સુખ ખુબ હતુ……. સંકલન -શ્રી પી.કે.દાવડા

( 890 ) સાહિત્ય અને સંગીત પ્રેમી મીરાં મહેતાને એમની પુણ્યતિથી નિમિત્તે શ્રધાંજલિ …. પી.કે.દાવડા

મિત્રો,

ફ્રીમોન્ટ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી મારા મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડાજીએ જેમની એક દાદથી સાહિત્ય અને સંગીતના સર્જકો તૃપ્ત થઈ જતા, એવા Bay Area ના સાહિત્ય અને સંગીત પ્રેમી મીરાંબહેનને એમની પુણ્યતિથી નિમિત્તે શ્રધ્ધાંજલિ આપતો એક લેખ મોકલ્યો છે.

આજે મીરાંબેનની વિદાયને બે વર્ષ પૂરાં થયાં છે .

આ લેખને વિનોદ વિહારની આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરેલ છે.

વિનોદ પટેલ

સાહિત્ય અને સંગીત પ્રેમી મીરાં મહેતા

શ્રધાંજલિ 

શ્રી મહેન્દ્ર મહેતા અને મીરાંબેન મહેતા(ખુરશીમાં બેઠેલાં ) ની કાજલ ઓઝા વૈદ્ય સાથેની એક તસ્વીર -તારીખ ૧૧-૩-૨૦૧૩ (ફોટો સૌજન્ય - ફેસ બુક પેજ )

શ્રી મહેન્દ્ર મહેતા અને મીરાંબેન મહેતા(ખુરશીમાં બેઠેલાં ) ની કાજલ ઓઝા વૈદ્ય સાથેની એક તસ્વીર -તારીખ ૧૧-૩-૨૦૧૩ (ફોટો સૌજન્ય – ફેસ બુક પેજ )

કેલિફોર્નિયાના Bay Area માં રહેતા ભારતીઓએ બે વર્ષ પહેલાં સાહિત્ય અને સંગીતની એક અભૂતપુર્વ પ્રેમી મહિલાને ભારે હૈયે વિદાય આપી. નામ હતું મીરાં મહેતા.

મીરાંબહેનનો જ્ન્મ ભાવનગરમાં ૧૨મી નવેમ્બર, ૧૯૪૧ ના રોજ થયેલો. પિતા બાલકૃષ્ણ ત્રિવેદી ન્યાયતંત્ર સાથે જોડાયલા હતા અને માતા શાંન્તિલાબહેન શિક્ષણક્ષેત્ર સાથે. પિતા આગળ જતાં ગુજરાત હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટીસ બનેલા અને માતા શાળાના પ્રિન્સીપાલ.

મીરાંબહેને ભારતમાં Sociology માં M.A. કર્યા બાદ Law Collegeમાંથી LLBની ડીગ્રી મેળવેલી. Sociology ના અભ્યાસ દરમ્યાન એક સો થી વધારે વિધવાઓના જીવનનો ગહન અભ્યાસ કરી અને એમના જીવનમાં સુધાર લાવવાનું લક્ષ્ય બનાવ્યું હતું. LLB ના અભ્યાસ બાદ રીઢા ગુનેગારો સાથે કામ કરી, એમને સમાજની મુખ્ય ધારામાં પાછા કેમ વાળવા દિશામાં કામ કર્યું હતું.

૧૯૭૦માં અમેરિકા સ્થિત સિવિલ એંજીનીઅર મહેન્દ્ર મહેતા સાથે એમના લગ્ન થયાં હતાં. મીરાંબહેન લગ્ન કરી અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા રાજ્યના સાન ફ્રાંસિસ્કો શહેરમાં આવ્યાં. ૧૯૭૧માં એમની પુત્રી કલાનો જન્મ થયો ત્યારે એમને કદાચ કલ્પના નહિં હોય કે એમને આંગણે જીવનભર અનેક કલાઓનો ઉછેર થવાનો છે.

મીરાંબહેનના સદનશીબે મહેન્દ્રભાઈ પણ સાહિત્ય અને સંગીતના ચાહક નીકળ્યા,એટલે મીરાંબહેનના શોખ અને શક્તિ બેવડાઈ ગયાં . આમ તો મીરાંબહેનનો સાહિત્ય પ્રેમ કોલેજ કાળથી વિકસિત હતો.ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના જ્ઞાન સત્રમાં તેઓ અચૂક હાજર રહેતાં.માત્ર ૧૯ વર્ષની ઉમરે એમણે એક નવલકથાકલાપ્રણયલખી અને આ નવલકથાને નવોદિત લેખકોની સ્પર્ધામાં ત્રીજું ઈનામ મળેલું.

કલા એક વર્ષની થઈ ત્યારે મીરાંબહેનને અહીંના ન્યાય ખાતામાં પ્રોબેશન અધિકારી તરીકે નોકરી મળી.પુત્રીનો ઉછેર અને નોકરીની બેવડી જવાબદારીમાં સહાયરૂપ થવા, મીરાંબહેનના માતાપિતા અમેરિકા આવ્યા,અને ત્યારબાદ અમેરિકામાં સ્થાયી થયા.

દસેક વર્ષ ન્યાય ખાતામાં કામ કરી મીરાંબહેનને કંઈક વધારે કરવાની ઈચ્છા થઈ. એમણે ૧૯૮૪માં California Bar ની અઘરી ગણાતી પરીક્ષા માટે અભ્યાસ કરી, એમાં સફળતા મેળવી. ત્યારબાદ એમણે કેલિફોર્નિયાની કોર્ટ સમાં એડવોકેટ તરીકે પ્રેકટીસ શરૂ કરી. એમણે કુટુંબને લગતી કાનુની બાબતો, જેવી કે વીલ, ટ્રસ્ટ, પ્રોપર્ટીના વિવાદો, છૂટાછેડા અને બાળકોના હક્કોના રક્ષણ જેવા વિષયોમાં ધ્યાન કેંદ્રિત કર્યું. સમયે વિસ્તારમાં માત્ર બે કે ત્રણ સ્ત્રીઓ વકીલ તરીકે પ્રેકટીસ કરતી હતી. મીરાંબહેનનું ધ્યેય ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને મદદરૂપ થવાનું હતું એટલે એમણે ઘણી બહેનોને પોતાના ખર્ચે એમના હક્ક અપાવેલા.

સમય દરમ્યાન એમની સામાજીક પ્રવૃતિઓ ઉત્તરોતર વધતી રહી અને એમનું ઘર Bay Area નું સંસ્કૃતિ ધામ બની રહ્યું. બહાર ગામથી કે ભારતથી કોઈ કલાકાર આવે તો એમના ઘરે રોકાતા,એમને રહેવાની ખાવાપીવાની સગવડ ઉપરાંત એમના કાર્યક્ર્મો યોજવા, એમને શહેર અને આસપાસનાં જોવા લાયક સ્થળોએ લઈ જવામાં મહેતા દંપતીને આનંદનો અનુભવ થતો.

૧૯૮૯માં મહેન્દ્રભાઈને સેક્રેમેન્ટો અને ત્યારબાદ સાન ડિયેગો રહેવું પડેલુંત્યાં પણ મીરાંબહેનની નાની મોટી મહેફીલો સજતી, અને સાહિત્ય, સંગીત અને નૃત્ય કલા પાંગરતી. ૨૦૦૬માં Bay Area માં પાછા ફર્યા,અને ત્યારબાદ જીવનના અંત સુધી મીરાંબહેને પાછું વળીને જોયા વગર કલા અને સંગીતમાં ઓતપ્રોત રહ્યાં. એમનું ઘર Bay Area માં આવનારા કલાકારોનું સરનામું બની ગયું. કોઈપણ ભારતીય કલાકારને Bay Area માં પોતાની કલા ઉજાગર કરવી હોય તો મીરાંબહેનના ઘરના દરવાજા ખુલ્લા હતા.કેટલીયે વાર એમણે સાહિત્ય અને સંગીતના રસિયાઓને પોતાને ઘરે એકઠા કરી મહેફીલો જમાવેલી, કોઈપણ જાતના ખાસ કારણ કે પ્રસંગની આડ વગર.

મહેતા દંપતીએ આગેવાની લઈ, ૨૦૦ થી વધારે જાહેર જનતા માટેના કાર્યક્ર્મ યોજી, વક્તાઓ, કવિઓ, નૃત્યકારો અને સંગીતકારોને પોતાની કલા પ્રદર્શિત કરવાની સગવડ કરી આપેલી. આવા કાર્યક્રમોમાં ઉસ્તાદ અલીઅકબર ખાં, પંડિત રવિશંકર, પંડિત નિખીલ બેનર્જી, ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન,પંડિત સ્વપ્ન ચૌધરી અને પંડિત હરિપ્રસાદ ચોરસિયા જેવી મહાન હસ્તીઓ પણ સામીલ હતી. ગુજરાતી ગાયકો અને સંગીતકારોમાં પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાય, રાસબિહારી અને વિભા દેસાઈ, અમર ભટ્ટ અને અન્ય ઘણા કલાકારો સામીલ હતા. સાહિત્યકારોમાં ઉમાશંકર જોષી, મનુભાઈ પંચોલી, નિરંજન ભગત અને સુરેશ દલાલ અને બીજા અનેક લેખકો શામીલ હતા.

 

મી એપ્રીલ, ૨૦૧૪ ના રોજ મીરાંબેનના સ્વર્ગવાસના સમાચારથી Bay Areaના કલા રસિકોમાં સોપો પડી ગયો. એમનું આતિથ્ય માણી ચૂકેલા કે એમની મદદથી કલા જગતમાં પા પા પગલી માંડેલા નહિં, પણ સમગ્ર ભારતીય સમાજના લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. એમની મહેમાનગતી પામી ચૂકેલા અનેક કલાકારો અને સાહિત્ય અને સંગીતના પ્રેમીઓએ  એમને ભારે હૈયે વિદાય આપી. જે હાજર ન રહી શક્યા, એવા કલાકારોએ હ્રદય પૂર્વક સંદેશા મોકલ્યા.

ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન અને એમની પત્ની એન્ટોનીયાએ સંદેશામાં લખ્યું, “મારા કાર્યક્રમમાં મીરાંજીનો હસતો ચહેરો જોવાનો લહાવો હતો, હવે એની ખોટ સાલસે. હું, મારી પત્ની અને અમારૂં આખું કુટુંબ શોકાતૂર છે અને તમારી સાથ હમદર્દી દર્શાવે છે.”

કવિ શ્રી અનિલ જોષીએ શોક સંદેશામાં જણાવ્યું, “ યાદો તો માત્ર આપણે જેને ચાહીએ છીએ એમની સાથે આપણે શું હતા કહી શકે છે, પણ આપણે એકલા શું હશું, જાણવામાં મદદરૂપ થઈ શકે નહિં. જે આજે હૈયાત નથી, એમના પડઘા આપણા વિચારોમાં પડે છે અને આપણા વર્તનમાં વણાઈ જાય છે.”

શ્રી પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાયે લખ્યુંકલાની દુનિયામાં મીરાંબહેનનો ફાળો ક્યારેય નહિં ભૂલાય. એમનો કલાકારો, સંગીત અને સાહિત્ય પ્રત્યેનો ઉત્સાહ અજોડ હતો.”

શ્રીમતી વિભા દેસાઈએ મકરંદ દવેના શબ્દો ટાંકતાં લખ્યું છે,

અમે તો જઈશું અહીંથી, પણ અમે ઉડાડ્યો ગુલાલ રહેશે,

 ખબર નથી શું કરી ગયા, પણ કરી ગયા તે કમાલ રહેશે.”

(૨૪) શ્રી અરવિંદ કનસલે લખ્યું છે,

    ચંદ લોગ દુનિયા મેં યું મિલતે હૈ,

      દિલમેં જગહ કર લેતે હૈ,

      ઈસ જહાંસે કૂચ કરકે ભી,

      દિલમેં બસર કરતે હૈ .”

હ્રદયમાંથી નીકળેલી આવી તો અનેક શ્રધ્ધાંજલી મીરાં બહેનને અર્પણ થઈ હતી.

મેં ૨૦૧૩ માં એમની સાથે માત્ર પાંચેક મીનીટ વાતચીત કરી હતી, પણ એ પાંચ મીનીટમાં એમની નમ્રતા અને નિખાલસતા મને જચી ગઈ હતી.

આજે મીરાંબેનની વિદાયને બે વર્ષ પૂરાં થયાં . Bay Area એની રોજીંદી પ્રવૃતિઓથી ધમધમી રહ્યું છે,પણ મીરાં સંસ્કૃતિની ઉણપ તો જરૂર વર્તાય છે.

પી. કે. દાવડા

મળવા જેવા માણસ – મહેન્દ્ર મહેતા…. પી.કે.દાવડા

https://sureshbjani.wordpress.com/2014/07/26/mahendra_mehta/

( 876 ) વડીલોની વાતો …..એક બોધ કથા અને બે સત્ય કથાઓ ….

સમય બદલાય છે એની સાથે સામાજિક સંબંધોનાં સમીકરણો પણ બદલાતાં રહે છે. એક જ કુટુંબમાં સાથે રહેતા સભ્યોની સમજ અને વર્તાવમાં ફેરફાર થયેલો જણાય છે.ઘણા વડીલોને સંતાનોની બદલાયેલી વર્તણુકથી સંતોષ નથી અને તેઓ એક યા બીજી રીતે એમના મનનો ઉભરો કાઢતા હોય છે.આમાં વાંક કોનો એ વિષે બન્ને પક્ષે પોત પોતાના વિચારો હોય છે.

આવા એક વડીલની કથા મિત્ર શ્રી મહેન્દ્રભાઈ ઠાકરે ઈ-મેલમાં મોકલી  હતી એમાં રહેલો સંદેશ મને ગમી ગયો.વાચકોને પણ આ બોધ કથા વાંચવી ગમશે.

આ બોધકથા પછી મળવા જેવા માણસની મિત્ર પરિચય શ્રેણીથી જાણીતા મારા ફ્રીમોન્ટ ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી મિત્ર,શ્રી પી.કે.દાવડાજી એ એમના ઈ-મેલમાં વડીલોને સ્પર્શતી બે સત્ય કથાઓ વાંચવા મોકલી હતી એ મૂકી છે. આ બે સત્ય પ્રસંગો પણ વાંચવા જેવા છે.

આ પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત વડીલો વિશેની વાતો વાંચીને વાંચકોને એમના મંતવ્યો જો હોય તો પ્રતિભાવ પેટીમાં જણાવવા વિનંતી છે. 

વિનોદ પટેલ

=========================

સાભાર- શ્રી મહેન્દ્ર ઠાકર – એમના ઈ-મેલમાંથી 

એક સુખી પરિવાર હતો. પરિવારના વડીલ પરિવારના દરેક સંભ્યને યોગ્ય સલાહ-સુચન આપતા અને એનાથી પરિવાર જળવાઇ રહ્યો હતો.પરિવારના મોટા ભાગના સભ્યોને વડીલ દ્વારા આપવામાં આવતી સલાહ ખૂંચતી હતી.

એકવખત મોટા દિકરાએ આ વડીલને કહ્યુ, “બાપુજી, તમારી સલાહ અમને કેટલીક વખત કાંટાની જેમ ખુંચે છે અમને એમ થાય કે બાપુજી હજુ અમને સાવ નાના બાળક જેવા જ સમજે છે કે શું ? ”

વડીલે દિકરાની પીઠ પર હાથ મુકીને કહ્યુ, “બેટા, વાત તો તારી બિલકુલ સાચી છે.તમે હવે બાળક નથી અને એટલે જ હું તમને દરેક વાતમાં ટોકતો પણ નથી. તમારી રીતે જ જીવન જીવવાની મેં સ્વતંત્રતા આપી છે પરંતું મને જ્યાં એવું લાગે છે કે તમારા કોઇ પગલાથી મારો આ હર્યો ભર્યો પરિવાર પીંખાઇ જશે ત્યાં હું ચોક્કસ પણ થોડી દખલગીરી કરુ છુ, કારણકે પરિવારને એક રાખવો એ મારી વડીલ તરીકેની મારી ફરજ છે.”

દિકરાના હાવભાવ પરથી પિતાજીને પણ એ સમજાઈ ગયું કે દિકરાને પિતાની આ વાત ગળે નથી ઉતરી. દિકરો એના ટેબલ પર બેસીને કંઇક લખી રહ્યો હતો.ટેબલ પર કેટલાક કાગળો પડ્યા હતા. આ કાગળ હવામાં ઉડી ન જાય એટલે એને ટાંચણી મારીને રાખેલા હતા. વડીલે હળવેકથી ટાંચણી કાઢી લીધી એટલે બધા કાગળ વેર વિખેર થઇ ગયા.

દિકરાએ ઉભા થઇને બધા કાગળ ભેગા કર્યા. પિતાજીની આવી હરકત બદલ દીકરાને પિતાજી પર ખુબ ગુસ્સો આવ્યો.એમનાથી ના રહેવાયુ એટલે એમણે વડીલને કહ્યુ:“તમે શું આ ગાંડા જેવી હરકત કરો છો ? ”

વડીલે કહ્યુ, ” એમાં વળી મેં શું ગાંડા જેવી હરકત કરી મેં તો કાગળમાંથી જરા ટાંચણીને દુર કરી.એ ટાંચણી બધા કાગળને કેવી વાગતી હતી એટલે મેં કાગળોને ટાંચણી વાગવાના દુ:ખમાંથી મુક્ત કરી દીધા.”

દિકરાએ કહ્યુ, ” બાપુજી, આ બધા કાગળ ટાંચણીને કારણે જ ભેગા રહેતા હતા.તમે ટાંચણીને દુર કરીને બધા કાગળને પણ છુટા કરી નાંખ્યા.ટાંચણી ખૂંચે છે એટલે તો બધા કાગળો ભેગા રહે છે.” પિતાજીએ પોતાના દિકરા સામે જોઇને સ્મિત આપ્યુ અને પછી કહ્યુ, ” બેટા, મારુ કામ પણ આ ટાંચણી જેવુ જ છે, તમને બધાને એમ લાગે છે કે હું તમને ખૂંચું છું પણ મારા એ ખૂંચવાને લીધે જ તમે બધા જોડાઇને રહ્યા છો.”

બોધ પાઠ …

ઘણી વખત પરિવારના વડીલની અમૂક વાતો આપણને ખૂંચતી હોય પણ પરિવારની એકતા માટે એ જરૂરી હોય છે.

આ વાત વાંચીને મિત્ર શ્રી લક્ષ્મીકાંત ઠક્કરે એમના ઈ-મેલમાં વડીલો માટે એક સરસ સલાહ એમના ઈ-મેલમાં મોકલી હતી એને એમના આભાર સાથે નીચે પ્રસ્તુત છે ..

​એક અનુભવી ડાહ્યા શખ્સે કહ્યું :

“પોતાનું આંગણું સાચવો…સાફ રાખો… મફતમાં નહિ કોઈ મન માંગી “તગડી” ફી આપે તો જ
સલાહ -સૂચનો આપવા. બીજાની પંચાતમાં પડવાનું ટાળવું . શક્ય એટલો અન્યો પર આધાર
ન રાખવો. અન્યો પાસેથી અપેક્ષાઓ છે એની જ તો રામાયણ અને મહાભારત છે ને?

જેટલા વધુ સ્વાવલંબી બની શકાય ​રહેવું… યથાશક્તિ મદદ કરવાની ત્રેવડ હોય તેટલી ​કરી શકાય ​​…

“જે છે તે અને બને છે તે ” સ્વીકારવું…”ચુપ મરવું” વધુ બિન જરૂરી સખળ-દખળ,દખલગીરી
ટાળવી ​, ​​૬૫-૭૦-૭૫ પછી” સ્વાન્ત​ સુખાય​”​ જીવવું ​ !”​ જીભેન્દ્રીય પર કાબૂ-કંટ્રોલ મહત્તમ
રાખવા જાતને કેળવવી ” 

નીચે osho એ જે કહ્યું છે એ પણ વડીલો અને સૌએ  યાદ રાખવા જેવું  છે.

જીવનમાં જે પણ આવે અને જે રીતે આવે
તેને
પૂર્ણ રીતે, પ્રેમપૂર્વક સ્વીકારવાની કળા
હાંસલ કરવા જેટલો વિકાસ
તમે કરી શકો -તે
તમને તમે પોતે આપેલી સૌથી મોટી ભેટ છે.

osho

વડિલોના વાંકે…. બે સત્ય કથાઓ ….. શ્રી.પી.કે.દાવડા 

અમેરિકામાં સ્થાયી વસવાટ માટે આવ્યા પછી, મેં સંતાનોના વાંકે આહત થયેલા વડિલોની ઘણી વાતો સાંભળી હતી અને વિષય ઉપર કેટલાક લેખ લખ્યા હતા.

૧૯૪૦૧૯૪૨ માં બહુ નાની વયે, બાપુજી સાથે દેશી નાટક સમાજનું નાટક વડિલોના વાંકે જોએલું.નાટકના શીર્ષક અને એમાંના એક બે ગીતોની થોડી પંક્તિઓ સિવાય આજે  નાટકની અન્ય કોઈ વિગત યાદ નથી. આજે શીર્ષકને યાદ કર્યું છે,કારણ કે આજે અમેરિકામાં આવ્યા બાદ, મારા મિત્ર બનેલા, મારી ઉમ્મરની આસપાસના બે જણના જીવન વૃતાંતો યાદ આવ્યા. આજથી ૫૦૬૦ વર્ષ પહેલા, વડિલોની ઇચ્છાને લીધે એમના જીવનના અતિ મહત્વના હિસ્સા ઉપર કેટલી મોટી અસર થઈ, યાદ કરીને આજનો લેખ લખવાની ઇચ્છા થઈ.સત્ય ઘટનાઓ ઉપર આધારિત બનાવોમાં મેં મારા મિત્રોના સાચા નામોનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી.

સત્ય કથા-પ્રસંગ

મનહર ગુજરાતના ધનપતિ કુટુંબનો નબીરો છે. કુટુંબ એટલું તો વગદાર હતું, કે મનહરે B.Sc. (Agriculture) ની પરીક્ષા પાસ કરી કે તરત સમયના સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના મુખ્યપ્રધાન રસિકભાઈ પરીખે એને રાજ્યના Agricultural Secretary બનાવી દીધા. મનહરના પિતા સમયે મુંબઈ શેર બઝારમાં ઘણી મોટી હસ્તી ગણાતા.

એમના કુટુંબમાં એક લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પ્રથા હતી કે દિકરા માટે કુટુંબમાંથી કન્યા શોધવી,અને કામ વડિલો કરતા.પ્રથા પ્રમાણે મનહર માટે પણ એક કન્યાની પસંદગી થઈ. મનહરને કન્યાનું શિક્ષણ,દેખાવ વગેરે પોતાના માટે અયોગ્ય લાગ્યા.કુટુંબનો સીધે સીધો સામનો કરવાની કોઈ ગુંજાઈશ હતી. મનહરે વિચાર કરી એક યોજના ઘડી કાઢી.એમણે માબાપને સમજાવ્યા કે થોડા દિવસ લંડનમાં કાકાને ઘરે ફરી આવે,પછી બાબતનું નક્કી કરવું,માબાપ વાત માની ગયા

લંડનમાં એણે યોજનાનો બીજો તબ્બકો અમલમાં મૂક્યો.કાકાને સમજાવ્યા કે અહીં સુધી આવ્યો છું તો અમેરિકા ફરી આવું.પૈસાનો તો કોઈ સવાલ હતો.કાકાએ બધી સગવડકરી આપી.૧૯૫૬ માં અમેરિકા આવી, મનહરે યુનિવર્સીટીમાં એડમીશન મેળવી, M.S.અને M.B.A.નો અભ્યાસ પુરો કરી, Bank of America માં નોકરી શરૂ કરી. બધું વ્યવસ્થિત ચાલતું હતું,ત્યાં અચાનક મેલેરિયાના ઝપાટામાં આવી ગયા.Over the Counter મળતી મેલેરિયાની દવાનો વધારે પડતો ઉપયોગ કરવાથી એમની Auditory Nerve ને નુકશાન થયું,અને સાંભળવામાં મુશ્કેલી થવા લાગી. અગાઉ એક બે વાર Renoમાં કેસીનોમાં જઈ આવેલા, એટલે એમણે નક્કી કર્યું કે ત્યાં એટલો બધો અવાજ હોય છે કે નોર્મલ માણસો પણ એકબીજાની વાત સાંભળી શક્તા નથી,તો હું ત્યાં નોકરી કરું તો મારી કાનની તકલીફ નહિં નડે. ત્યારબાદ ૩૯ વર્ષ સુધી એમણે Reno ના કેસીનોમાં નોકરી કરી.

સાન ફ્રાન્સીસ્કોના જાણીતા સમાજ સેવકને વાતની જાણ થઈ. એ મનહરભાઈને સમજાવીને Reno ની નોકરી છોડાવી,પોતાની સાથે સમાજ સેવાના કામો કરવા સાનફ્રાન્સીસ્કો લઈ આવ્યા.છેલ્લા નવ વરસથી તેઓ અહીં ખૂબ આદર પામે છે. છેલ્લા આઠ નવ મહિનાથી મારા નજીકના મિત્ર થઈ ગયા છે.આજે પણ એમને વારસામાં મળેલા મુંબઈના મરીન ડ્રાઈવ ઉપર આવેલા ફ્લેટની કીમત ૩૦૪૦ કરોડની હશે.

આજે એમની ઉમ્મર આસરે ૮૫ વર્ષ છે. લગ્ન કર્યા વગર આયુષ્યના આટલા વરસ ગુજારી લીધા. !

સત્ય કથા-પ્રસંગ

પવન એક આકર્ષક દેખાવવાળો મધ્યમવર્ગી યુવક હતો.ભણવામાં તેજસ્વી હતો,પણ બારમા ધોરણમાં હતો ત્યારે માબાપે એક સામાન્ય ભણતર અને તદન સામાન્ય દેખાવવાળી સવિતા સાથે એનાં લગ્ન કરી નાખ્યાં.એનો કોઈ વિરોધ કામમાં આવ્યો.સારા નશીબે ભણતર પુરૂં કરે,ત્યાં સુધી સવિતા એના માબાપ સાથે રહે, વાતનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો.

બારમા ધોરણ પછી પવનને એંજીનીઅરીંગ કોલેજમા એડમીશન મળી ગયું. દરમિયાન એનો વિનીતા નામની અતિ સુંદર છોકરીનો પરિચય થયો,અને આગળ જતાં પ્રેમમાં પરિવર્તન થયો.પવનએ વિનીતાને સાચી હકીકત જણાવી દીધી હતી.બનન્નેએ નક્કી કર્યું કે આમાંથી કોઈ રસ્તો શોધી લઈને પછી આગળ વધવું.

બીજો કોઈ માર્ગ મળતાં પવને અમેરિકામાં M.S. ના અભ્યાસ માટે અરજી કરી અને સારા નશીબે એને સ્કોલરશીપ સાથે એક યુનિવર્સીટીમાં પ્રવેશ મળી ગયો. માબાપે વિચાર્યું કે પવન જશે તો બીજા ભાઈ બહેનોને પણ જવાનો મોકો મળશે,એટલે એમણે પણ રજા આપી.

અમેરિકામાં આવીને એમણે અને વિનીતાએ ઘડેલી યોજનાનો અમલ કરવાનું શરૂ કર્યું. અમેરિકાની કોર્ટમાં એમણે છૂટાછેડાનો દાવો દાખલ કર્યો.કાયદા કાનુનની પ્રક્રીયા પ્રમાણે સવિતાને ટપાલ દ્વારા કોર્ટમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની નોટીસ મોકલવામાં આવી,જેનો નિયત સમયમાં જવાબ આવતાં,એક તરફી ચૂકાદાથી એમને છૂટાછેડા મળી ગયા.

જો કે આવા છૂટાછેડા ભારતમાં માન્ય હતા. એટલે જો પવન ફરીથી લગ્ન કરે અને ભારતમાં જાય તો ગુનેગાર ગણાય. ત્યારબાદ નક્કી થયા પ્રમાણે વિનીતાને વિઝીટર વિસા ઉપર અમેરિકા બોલાવી લીધી, અને અમેરિકામાં બન્ને લગ્ન કરી લીધા.

વર્ષો બાદ વિનીતાએ પોતાના ત્રણ બાળકો સાથે ભારત જઈ,સવિતાને સમજાવીને એની સાથે સેટલમેન્ટ કરી,કોર્ટની મારફત પવનના અને સવિતાના છૂટાછેડા કરાવ્યા.

બન્ને કિસ્સાઓમાં સંતાનોને જે સહન કરવું પડ્યું એના માટે એમના વડિલો અને જમાનાની સામાજીક પરિસ્થિતિને હું જવાબદાર ગણું છું.

પી. કે. દાવડા

જીવનના ત્રણ તબ્બકા

૧૭ મી માર્ચની સાંજે, કેલિફોર્નિયાના મિલપિટાસ શહેરમાં, એક પુસ્તક વિમોચનના કાર્યક્રમમાં, કેલિફોર્નિયાના જાણીતા, ૯૬ વર્ષની વયના સમાજસેવક શ્રી હરિકૃષ્ણ મજમુદારે એક આશ્ચર્યજનક વાત કહીને પ્રક્ષકોને ચોંકાવી દીધા હતા. એમણે કહ્યું હતું કે માણસના જીવનના ત્રણ તબ્બકા છે. જન્મથી ૧૮ વર્ષની વય સુધી બચપણ હોય છે. ૧૯ મા વર્ષથી ૮૦ મા વર્ષ સુધી પુખ્તવય (adult) હોય છે અને ૮૦ વર્ષ પછી વૃધ્ધાવસ્થા હોય છે.

એમણે કહ્યું, અહીં અમેરિકાના ડોકટરો તમને ૧૦૦ વર્ષ પહેલા મરવા નહિં દે. એટલે તમે યોજનાબધ્ધ જીવન જીવો. વચલા તબ્બકાને ૧૯ થી ૫૦ અને ૫૧ થી ૮૦ બે ભાગમાં વહેંચી દો. આ ૫૧ થી ૮૦ વાળો તબ્બકો સૌથી વધારે ઉત્પાદક અને આનંદદાયક છે. ઘટતી જવાબદારીઓ વચ્ચે તમારી મનગમતી પ્રવૃતિઓમાં જોડાઈ જાવ, અને સમાજને ઉપયોગી થવાની સાથે તમારી જાતને પણ આનંદથી ભરી દો. પણ આના માટે એક શરત છે. તમારે નિયમિત રીતે તમારી શારીરિક તપાસ કરાવવી જોઈયે, કસરત કરવી જોઈએ અને ખોરાકમાં સંયમ વર્તવો જોઈએ.

હાજર રહેલા પ્રક્ષકોએ એમની આ તદ્દન નવીવાત ખૂબ જ આનંદ અને આશ્વર્ય સાથે વાગોળી.

-પી. કે. દાવડા

વડીલો અને સંતાનોના સંબંધોને સ્પર્શતી આ પોસ્ટ વાંચ્યા પછી વિનોદ વિહારમાં અગાઉ મુકવામાં આવેલી નીચેની બે પોસ્ટ પણ વાંચી જવા વાંચકોને વિનતી છે. 

૧. અમેરિકાના ગુજરાતી પરિવારોની અપેક્ષાઓ …. લેખક …. શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી   

 

૨. વૃદ્ધ પિતા,પુત્ર અને કાગડો … વાર્તા …. વિનોદ પટેલ

અંતે, મને ગમતું એક હિન્દી ફિલ્મનું ગીત- સ્વર કિન્નરી લતા મંગેશકર ના  સ્વરમાં …

Lyricist : Sawan Kumar, Singer : Lata Mangeshkar, Music Director : Usha Khanna, Movie : Sautan (1983)

जिंदगी प्यार का गीत है
इसे हर दिल को गाना पड़ेगा
जिंदगी ग़म का सागर भी है
हँसके उस पार जाना पड़ेगा

जिसका जितना हो आँचल यहाँ पर
उस को सौगात उतनी मिलेगी
फूल जीवन में गर ना खिले तो
काँटों से भी निभाना पड़ेगा

है अगर दूर मंज़िल तो क्या
रास्ता भी है मुश्किल तो क्या
रात तारों भरी ना मिले तो
दिलका दीपक जलाना पड़ेगा

जिंदगी एक पहेली भी है
सुख दुःख की सहेली भी है
जिंदगी एक वचन भी तो है
जिसे सबको निभाना पड़ेगा

गीतकार : सावन कुमार,
गायक : लता मंगेशकर, संगीतकार : उषा खन्ना, चित्रपट : सौतन (१९८३)

Zindagi pyar ka geet hai (लता मंगेशकर)

 

( 867 ) સ્વ.ડો.ચંદ્રલેખાબેન પી.દાવડાની પ્રથમ પુણ્યતિથીએ હાર્દિક શ્રધાંજલિ

ફ્રીમોન્ટ,કેલીફોર્નીયા નિવાસી સહૃદયી મિત્ર શ્રીપી.કે.દાવડા ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫ના પહેલા સપ્તાહમાં એમનાં ધર્મ પત્ની ડો.ચંદ્રલેખાબેન સાથે એમનાં સગાં સંબંધીઓને મળવા અને અન્ય અંગત કામો પતાવવા ટૂંક સમય માટે મનમાં ખુબ ઉમંગ અને આનંદ સાથે મુંબઈ અને કલકત્તા ગયા હતા.

કમનશીબે તારીખ ૧૬ મી માર્ચ ૨૦૧૫ની વહેલી સવારે એમના જન્મ દિવસે જ ડો.ચંદ્રલેખાબેન દાવડાનું હાર્ટ એટેકને લીધે વાતો કરતાં કરતાં જ કલકત્તાની હોસ્પીટલમાં અચાનક અવસાન થયું હતું.

એક બીજાની હૂંફમાં જીવન સંધ્યાનો સમય સારી રીતે પસાર કરી રહેલ કોઈ બુઝર્ગ પતી-પત્નીમાંથી એક જણ અણધાર્યું આ જગતમાંથી વિદાય લઇ લે છે ત્યારે જીવિત રહેનાર પાત્રના જીવનમાં જે ખાલીપો વર્તાય છે એ તો જેને એનો અનુભવ થયો હોય એ જ ખરેખર જાણી શકે. રામ બાણ વાગ્યાં હોય એ જ જાણે!

આ દુખદ બનાવને આજે ૧૬ મી માર્ચ ૨૦૧૬ ના રોજ એક વર્ષ પૂરું થયું થયું છે.સ્વ.ચન્દ્રલેખાબેનની પ્રથમ પુણ્યતિથી નિમિત્તે એમની સ્મૃતિમાં શ્રી દાવડાજીએ એક ટૂંકો લેખ,વિડીયો સાથે મોકલ્યો છે એ નીચે પ્રસ્તુત છે.

એ સ્પર્શનાં ફૂલો તો ખીલીને ખરી ગયાં

પણ ટેરવે સુગંધનો આસવ રહી ગયો

– કરશનદાસ લુહાર   

          વિદાયને એક વર્ષ                              

Late Dr.Chandralekha Davda

     Late Dr.Chandralekha Davda

ચંદ્રલેખા વિદાય થઈ એને એક વર્ષ પુરૂં થયું. એક વર્ષ દરમ્યાન એક પણ દિવસ એવો નથી ગયો, જ્યારે મારી સાથે હોય. રાત્રે ઊંઘમાં સપનામાં એમ વર્તે કે જાણે ક્યાંયે ગઈ નથી. દિવસ દરમ્યાન મારી પ્રત્યેક પ્રવૃતિમાં Background music ની જેમ હાજર હોય છે. અમે બન્નેએ એકબીજાના જીવનમાંથી ઘણું બધું અપનાવેલું. એના જીવનમાંથી મેં જે અપનાવેલું બધું આજ પણ મારી પાસે છે.

સગાંસંબંધી અને મિત્રો જે રીતે એને યાદ કરે છે જોઈને મારા મનમાં પ્રશ્ન ઊઠે છે કે મારા ગયા પછી લોકો મને રીતે યાદ કરશે?

મારા એક ખાસ મિત્રની પત્નિએ એકવાર કહેલું કેતારી જે પર્સનાલીટી છે, જોતાં તને ચંદ્રલેખા કરતાં વધારે યોગ્ય જીવનસાથી મળવી અશક્ય છે.”

આજે કહેનાર વ્યક્તિ પણ દુનિયામાં નથી, પણ હું એણે કહેલી વાત માટે એને હંમેશાં યાદ કરૂં છું,કારણ કે એણે કરેલી વાત ૧૦૦ % સાચી ઠરી છે.

અહીં બીજી એક ઘટના Share કરૂં છું.

૧૫ મી માર્ચ, ૨૦૧૫ ની સાંજે, સાન ફ્રાન્સિસ્કોથી મારી દિકરીએ એની મમ્મીને જ્ન્મદિવસની વધાઈ આપવા મારા મેઈલ આઈડીમાં એક વિડિયો મોકલ્યો.મેં વિડિયો જોઈને બીજે દિવસે સવારના આઠ વાગે ચંદ્રલેખાને એના જન્મ દિવસે બતાડવાનું નક્કી કર્યું.ચંદ્રલેખા વહેલે પરોઢિયે અમારી વિદાય લઈ ગઈ.(વિડીયો જોઈ ના શકી !).

નીચેની લીંક્થી તમે વિડિયો જોઈ શકશો.

Happy 70th birthday Mom!

http://vimeo.com/119578237 

( આ એક પ્રાઈવેટ વિડીયો છે એટલે વિડીયો જોવા માટે કદાચ પાસવર્ડ લખવાનો મેસેજ આવે તો આ વિડીયો માટેનો પાસવર્ડ chandralekha છે.

આ વિડીયોમાં સ્વ.ચન્દ્રલેખાબેન અને એમની વ્હાલી દીકરી જાસ્મીનના ભૂતકાળની તસ્વીરો સાથે પાર્શ્વભુમીમાં “તું કિતની ભોળી હૈ ઓ પ્યારી મા….ગીતના સૂરોથી આ વિડીયો ખુબ હ્રદય સ્પર્શી બન્યો છે !માણસની જિંદગી સાથે કુદરત કેવા ક્રૂર ખેલ ખેલતી રહે છે!)

 

ચંદ્રલેખાબેનના અવસાનના એક મહિના બાદ વિનોદ વિહારની પોસ્ટ  નંબર (697 )

સરસ્વતી …કાવ્ય…પી.કે.દાવડા /સ્વ.ડો.ચંદ્રકલા બેન દાવડાને હાર્દિક શ્રધાંજલિ 

એ નામે મુકવામાં આવી હતી.

આ પોસ્ટમાં શ્રી.દાવડાજીનો “ખાલીપો“નામનો હૃદય સ્પર્શી ઈ-મેલ અને એમનું” સરસ્વતી” નામનું કાવ્ય અને એમના ઈ-મેલનો મારો જવાબ વાંચી શકાશે.     

આ રહ્યું શ્રી દાવડાજીનું એ કાવ્ય

સરસ્વતી

નથી  ચૂંટ્યા ફૂલો વન વન જઈને જીવનમાં ,

નથી   ક્રીડા કીધી ફરફર થતી તુજ લટ થકી ,

નથી બેઠા ક્યારે ઝરણ સમીપે  હાથ પકડી,

નથી ગાયાં ગીતો મધુર સ્વરમાં  પ્રણયનાં ,

નથી ક્યારે બેઠા મધુર ઝરતી ચાંદની મહીં,

નથી નાચ્યો મોરો થનગન કરીને મન મહીં,

છતાં આજે આવે પળપળ મને યાદ તુજની?

સદા વહેતી રહેજે સરસ્વતી સમી આજીવનમાં

સ્વ.ચંદ્રલેખાબેનના અવસાન પછી મિત્રો જોગ મોકલેલ ખાલીપો શીર્ષકથી મોકલેલ ઈ-મેલમાં દાવડાજીએ લખ્યું હતું.

હું જાણતો હતો કે એક જ સમયે જન્મેલા જોડિયા બાળકો પણ આ દુનિયા અલગ અલગ છોડે છે. અમારા બે માંથી કોણ પહેલા જ્શે એ જાણવું શક્ય ન હતું, પણ એટલૂં ખબર હતી કે એકના ગયા પછી બીજાને ખાલીપાનો અહેસાર શેષ જીવનમાં રહેશે. ઈશ્વરે એ ખાલીપો મને આપ્યો. એની સાથે વિતાવેલા સમયને યાદ કરી એ ખાલીપો ભરવા કોશીશ કરીશ. કુટુંબ અને મિત્રોનો સહાયો એમા સહાયરૂપ થશે એમાં શંકા નથી.

એમના એકલતા નામના લેખમાં એમણે લખ્યું છે.

એકલતાની માનસિક યાતનાની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. એક વિશાળ કમરામાં સામસામી બે ખુરસીઓ પડી હોય, એકમાં તમે બેઠા હો અને બીજી ખાલી હોય તેનું નામ એકલતા. જેલમાં અનેક યાતનાઓ સહન કરવી પડે છે પણ એમાં સૌથી વધારે પીડા Solitary confinement માં થાય છે.

દાવડાજીના ખાલીપો ઈ-મેલ વાંચીને જાણીતાં લેખિકા લતા જગદીશ હિરાણીએ સુંદર પ્રતિભાવ આપ્યો હતો એ અહીં રજુ કરું છું.

“ આજે આ ઇ-મૅઇલ દિલ હચમચાવી ગયો

Future belongs to those who dare!ડૉકટર ચંદ્રલેખા ઠક્કરને મળ્યા નથી પણ ન જાણે કેમ આ સમાચારથી આઘાતની લાગણીથી કાંઇ લખવાનું સુઝતું નથી.સ્થિતી કાંઇક આવી ….

મરણ

મૂળસોતાં ઉખેડી નાખે

ને પગથી માથા સુધી હચમચાવી દે

હવે હું રાત્રે સુઇ જાઉં છું

ત્યારે દિવસનું બચેલું થોડુંક અજવાળું

ને

રાતનું અંધારુંય

આંખમાં ચપોચપ સમેટી લઉં છું

સવારે જાગું છું ને મને કહું છું,

‘હા, હું છું’

હવે મને સફેદ સાડી કે બેસણાનો ડર નથી લાગતો

હાર ચડાવેલ ફોટો

જોયો ન જોયો કરી

પાછી વળી જઉં છું

મારી અંદર મોત પલાંઠી વાળીને બેસી ગયું છે.

એને નથી આવવાનું

કે નથી જવાનું

કોઇ ફરક નથી પડવાનો

કદીક એ મને લઇ જશે

કશું હચમચાવ્યા વગર…..

લતા જગદીશ હિરાણી 

શ્રી /શ્રીમતી પી.કે.દાવડા-યુવાન વયે

                                  શ્રી /શ્રીમતી પી.કે.દાવડા-યુવાન વયે

મળવા જેવા માણસ – શ્રી.પી.કે.દાવડા નો પરિચય-એમના જ શબ્દોમાં 

https://sureshbjani.wordpress.com/2014/08/05/pkdavda/

 

શ્રીમતી ચંદ્રકલાબેન પુરુષોત્તમ દાવડાને એમની પ્રથમ પુણ્યતિથીએ હાર્દિક શ્રધાંજલિ 

તા.માર્ચ ૧૬,૨૦૧૬