વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: શરદ શાહ

1302 – “હજર અલ અસ્વાદ”, કાબાનો પત્થર , એક રહસ્ય….. શરદ શાહ

આજની પોસ્ટના લેખના લેખક શ્રી શરદ શાહ આધ્યાત્મ માર્ગના પ્રવાસી છે.એમની નિવૃત્તિ પછીનું શેષ જીવન તેઓ એમના ગુરુ,ઓશોના શિષ્ય સ્વામીશ્રી બ્રહ્મવેદાંતજીના મા ધોપુર(ઘેડ)માં આવેલ આશ્રમમાં મોટો સમય રહી સાધનામાં વિતાવે છે.૧૯૮૬માં સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતના પરિચયમાં તેઓ આવ્યા હતા ત્યારથી તેઓ એમના આશ્રમમાં જતા આવતા રહે છે.

તેઓ કોઈ કોઈ વાર એમના આધ્યાત્મિક વિષય ઉપરના લેખો મિત્રોમાં ઈ-મેલના માધ્યમથી મોકલતા હોય છે.એમના ફેસબુક પેજ પર પણ તેઓ લખતા હોય છે.

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય ના સૌજન્યથી શ્રી શરદભાઈ શાહ નો પરિચય 

શ્રી શરદ શાહ


મળવા જેવા માણસ … શરદ શાહ … સંપાદક…પિ.કે.દાવડા 

 

ઈસ્લામમાં માનનારા લોકો માટે હઝ પર જવું સૌથી મોટી ખુશીની વાત હોય છે. દરેક મુસલમાન જીવનમાં એક વખત હજ જરૂર જવા ઈચ્છતો જ હોય છે.

શ્રી શરદભાઈએ વિનોદ વિહાર માટે મોકલેલ મુસ્લિમ સમાજ વિશેનો એમનો અભ્યાસ પૂર્ણ લેખ “હજર અલ અસ્વાદ” કાબાનો પત્થર એક રહસ્ય .” આજની પોસ્ટમાં એમના અભાર સાથે પ્રસ્તુત કરેલ છે. આશા છે આપને એ ગમશે. 

વિનોદ પટેલ 

“હજર અલ અસ્વાદ”, કાબાનો પત્થર , એક રહસ્ય….. શરદ શાહ

મક્કા સ્થિત કાબાનો પત્થર દુનિયા ભરના મુસ્લીમો માટે આસ્થાનો વિષય છે અને દર વરસે કરોડો મુસ્લિમ બિરાદરો ત્યાં હજ પઢવા ભેગા થાય છે. મુસલમાનોનું આ એક સૌથી મોટું તિર્થ સ્થળ છે અને દરેક ઈસ્લામમાં શ્રધ્ધા રાખનારના જીવનની ખ્વાહીશ હોય છે કે તેના જીવન દરમ્યાન તે કમસે કમ એકવાર તો હજની યાત્રા કરે જ.

હજની આ યાત્રા માટેના કેટલાંક નિયમો પણ ઈસ્લામ ધર્મમાં બતાવેલ છે. જેમાનો એક નિયમ છે કે સ્વઉપાર્જીત ધનનો જ ખર્ચ કરીને અને તમામ દેવાઓમાંથી મુક્ત થઈને જ હજની યાત્રા કરી શકાય. ભારતમાં હજ યાત્રા માટે ભારત સરકાર તરફથી સબસીડીની રકમ આપવામાં આવતી તે કેટલાંક હિન્દુ સંગઠનોને ખુંચતું  તો બીજી બાજુ કેટલાંક મુસ્લીમ લોકોને પણ આ સબસિડીની ખેરાતની રકમ મેળવી હજ યાત્રા કરવી તે  ઈસ્લામના નિયમોનુ ઊલંઘન લાગતું અને તેમને આવી યાત્રા કબુલ ન હતી. આખરે આ સબસીડી હટાવવામા આવી. ખેર! આ બધી રાજકીય રમતોમાં પડવા નથી માંગતો પણ અહીં આ લેખ દ્વારા મારી નાની બુધ્ધિમાં જેટલું સમજી શકાય છે તે સમજવાનો પ્રયાસ માત્ર છે. અહીં કોઈ ધર્મ વિશેષની લાગણી દુભવવાનો કોઈ આશય નથી તેમ છતાં કોઈને દુખ પહોંચે તો પહેલેથી ક્ષમા માંગી લઊં છું.

કાબાના આ પત્થર માટે અનેક પ્રકારના મત મતાંતરો, ઈતિહાસ અને કીમવદન્તિઓ છે. વૈજ્ઞાનિકો અને રસાયણ શાસ્ત્રીઓની દૃષ્ટિ પદાર્થથી ઉપ્પર નથી જતી અને તેઓની નજરે તો આ એક અકીક કે ગ્રેનાઈટ જેવો પત્થર કે કાચનો ટુકડો માત્ર છે. કેટલાંક તે ઉલ્કા હોવાનો દાવો કરે છે.

મુસલમાનો માટે આ પત્થર એક આસ્થાનો વિષય છે અને તેનુ મુખ્ય કારણ છે કે તેનુ આ સ્થળે સ્થાપન મહમ્મદ સાહેબે ખુદ કરેલ છે. તેમના એનલાઈટનમેન્ટના પાંચ વર્ષ પૂર્વે ઈસ્લામિક માન્યતા પ્રમાણે આ પત્થર આકાશમાંથી (સ્વર્ગમાંથી) આદમ દ્વારા પૃથ્વી પર મોકલવામાં આવેલ અને હાલની જગ્યાએથી લગભગ ૧૧૦૦ કિલોમીટર દુરના સ્થળેથી તે ટુકડાઓના રુપે આજથી ૬૦૦૦વર્ષ પહેલા મળી આવેલ. આજે પણ આ પત્થર સાત જેટલાં ટુકડાઓમાં છે અને જેને ચાંદીની ખિલીઓ, ખાસ પ્રકારના સિમેન્ટથી જોડી અને ચાંદીની ફ્રેઈમમાં મઢવામાં આવ્યો છે.

રંગે ડાર્ક બ્રાઊન કે કાળો દેખાતો આ પત્થર એક મજબુત દિવાલમાં સુરક્ષા વચ્ચે રાખવામાં આવે છે. હજના યાત્રાળુઓ આ પત્થરની ચારે તરફ સાતવાર એન્ટી ક્લોક વાઈસ પ્રદક્ષિણા કરે છે અને તે પણ સફેદ કાપડને શરીર પર લપેટીને. આટલું બેક ગ્રાઊન્ડ આપવાનુ કારણ એ જ છે કે આ વિષયને આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ મુલવી શકાય અને હિન્દુ પરંપરામાં આ જ વાતને કેવી રીતે ધાર્મિક વિધીમાં વણેલી છે.

હિન્દુ ધર્મ ઈસ્લામ પૂર્વે લગભગ ૩૫૦૦ કે તેથી પણ વધુ પુરાણો છે અને ઈસ્લામની હાલની પરંપરા કદાચ હિન્દુ ધર્મમાંથી ઉતરી આવી હોય તેવી સંભાવના છે.હિન્દુ, મુસલમાન, ઈસાઈ કે અન્ય ધર્મોમાં અલગ અલગ તિર્થ સ્થાનો છે અને આ તિર્થ સ્થાનો પર એક ખાસ સમયે યાત્રાનુ આયોજન કરવામાં આવે છે. આ તિર્થ સ્થાનો એવા સ્થાનો છે જ્યાં ભુતકાળમાં થઈ ગયેલ અનેક બુધ્ધ પુરુષોની મૃત્યુ પર્યંત પણ  સુક્ષ્મ સ્વરુપે હાજરી હોય છે.આવા સ્થળોએ આસ્થા ધરાવનાર લોકો જ્યારે એક સમુહમાં ભેગા થાય છે ત્યારે તેમની ઈન્ડીવ્યુજીયાલિટી સમાપ્ત થઈ જાય છે અને એક કલેક્ટિવિટી ઊભી થાય છે. ગરીબ, તવંગર, ઊંચ, નીચના ભેદ દુર થાય છે અને એક એનર્જીનુ ફીલ્ડ ઉભુ થાય છે.

આસ્થા એક મહત્વનુ પરિબળ છે. અને જે તે ધર્મના બુધ્ધ પુરુષોની હાજરી આ એનર્જીને વિકસિત થવામાં શુક્ષ્મરુપે મદદગાર બને છે જેથી પરમશક્તિ (ઈશ્વર કે અલ્લાહ કે ગોડ)સાથે અનુસંધાનમાં મદદ મળે છે. બીજું પાસુ છે પત્થર. વિજ્ઞાન કહે છે કે દરેક ઓબ્જેક્ટનુ એક રાસાયણિક બંધારણ અને એક વિદ્યુત મંડળ હોય છે. હવે કયા પત્થરનુ વિદ્યુત મંડળ પરમશક્તિ સાથેના અનુસંધનમાં મદદગાર છે તે વિજ્ઞાનનો વિષય નથી પરંતુ તે ધર્મનો વિષય છે અને બુધ્ધપુરુષો જેઓએ સ્વયં અંતરયાત્રા કરી બુધ્ધત્વ પામેલા છે તે આવા પત્થરના વિદ્યુતને ઓળખી શકે છે જે પરમશક્તિ સાથે અનુસંધાનમાં મદદરુપ બને કે કેટલીસ્ટ બને.

હિન્દુઓ આવા પત્થરને ઘડી મુર્તિઓ કે શિવલીંગ બનાવતા અને ઈસ્લામમાં મહમ્મદ સાહેબે આવા પત્થરને ઓળખીને તેનુ મક્કામાં સ્થાપન કરાવ્યું જે સામુહિક રીતે અલ્લાહ સાથેના અનુસંધાનમાં ઈસ્લામમાં આસ્થા રાખનારને સહાયક બની શકે. હિન્દુઓમાં જે બાર જ્યોતિર્લીંગ છે તે કોઈ સામાન્ય પત્થરમાંથી નિર્માણ નથી થયેલાં પણ ખાસ પ્રકારના પત્થર છે જે ઈશ્વર સાથેના અનુસંધાનમાં સહાયક બની શકે.

આ પથ્થરની આસપાસ આસ્થા પૂર્વક સાત ફેરા પ્રદક્ષિણાનો રિવાજ હિન્દુઓમાં છે તેમ મુસલમાનો પણ કાબાના પત્થરની પ્રદક્ષિણાનો રિવાજ છે. અને બન્ને ધર્મમાં સાત ફેરા ફરવાનો રિવાજ છે. હિન્દુ શાસ્ત્રો આપણી ભિતર આવેલ સાત ચક્રો અને કુંડલીની જાગૃતિની વાત કરે છે તેના અનુસંધાને જ સાત ફેરા પ્રદક્ષિણાનો રિવાજ સ્થાપિત થયેલ છે.  જો સંપૂર્ણ આસ્થા અને પરમશક્તિ (ઈશ્વર કે અલ્લાહ) સાથે અનુસંધાનની ભિતર પ્યાસ હોય તો એક એક ફેરાએ એક એક ચક્રો ખુલતા જાય અને ભિતરની પ્રાણ ઉર્જાનુ ઉદ્વગમન થાય અને પરમ શક્તિ સાથે અનુસંધાન શક્ય બને.

બીજી મહત્વની વાત છે કે હિન્દુઓમાં શિવલીંગ પૂજા અને પ્રદક્ષિણા દરમ્યાન એક જ ધોતી જેવું વસ્ત્ર ધારણ કરવામાં આવે છે જેન કારણે ભિતર જ્યારે પ્રાણ ઉર્જાનુ ઉદ્વગમન થાય ત્યારે શરીરના કોઈ અંગો પર વસ્ત્રોને કારણે દબાણ ઉભું ન થવું જોઈએ.

જો આવું દબાણ ઉભું થાય તો ઉર્જાને ઉદ્વગમનમાં અવરોધક બને છે. એજ સિધ્ધાંત પર મુસલમાનો પણ જ્યારે કાબાના પત્થરની પ્રદક્ષિણા કરે ત્યારે એક જ સફેદ ચાદર ધારણ કરે છે.આ તિર્થ સ્થાનોનું મહત્વ તેના કારણે છે કે જે તે સ્થળ એક ખાસ જગ્યાએ આવેલ છે અને એક ખાસ પ્લેનેટરી સિચ્યુએશન વખતે જે તે સ્થળે ઉર્જાનો એક પ્રવાહ ત્યાં વહે છે. જે યાત્રાળુઓને પરમશક્તિ સાથે અનુસંધનામાં સહાયક બને છે. કોઈપણ આવા તિર્થ સ્થાન પર જઈ પરમાત્મા સાથે અનુસંધાન ન કરી શકો તો યાત્રાનો ફેરો ફોગટ સમજવો.

— શરદ શાહ 

આવા જ વિષય પર અન્ય પુરક માહિતી ….એક લેખ ..

હજ પર જનાર લોકોને મક્કા પહોંચી શુ-શી કરવું પડે છે ?

એક વિડીયો ..

The Mysterious Black Stone of Kaaba and first look don’t miss to look

 

આ અગાઉ વિનોદ વિહારમાં પ્રસિદ્ધ શ્રી શરદ શાહના આધ્યાત્મિક વિષય ઉપરના લેખો વાંચવા માટે નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરો.


https://vinodvihar75.wordpress.com/category/%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%9C%E0%AA%95/%E0%AA%B6%E0%AA%B0%E0%AA%A6-%E0%AA%B6%E0%AA%BE%E0%AA%B9/

( 955 ) સૂરજના છેલ્લાં કિરણો ઢળે…કાવ્યાનુવાદ .. દેવિકાબેન ધ્રુવ….રસાસ્વાદ ….શરદ શાહ

મિત્રો,
જાણીતાં લેખિકા/કવયત્રી હ્યુસ્ટન નિવાસી શ્રીમતી દેવિકાબેન ધ્રુવએ વોલ્ટર ડિ લા મરે(Walter de la Mare) નું એક બહુ જાણીતુ કાવ્ય “શેડો” નું કાવ્યમય સુંદર ભાષાંતર કરીને સૌ મિત્રોને ઈ-મેલમાં વાંચવા મોકલ્યું હતું.

અમદાવાદ નિવાસી મિત્ર શ્રી શરદ શાહે એમના ઈ-મેલ જવાબમાં આ કાવ્યનો સરસ ગુઢાર્થ સમજાવ્યો હતો.મને દેવીકાબેનનો કાવ્યાનુવાદ અને શરદભાઈએ કરાવેલ કાવ્યનો રસાસ્વાદ ગમી ગયાં.

વિનોદ વિહારના સાહિત્ય પ્રિય વાચકો માટે આ મિત્રોના આભાર સાથે આ રચનાઓને આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરું છું. આશા છે આપ સૌને પણ એ ગમશે.

Smt.Devika Dhruv

Smt.Devika Dhruv

શ્રીમતી દેવિકાબેન ધ્રુવ અને એમની બીજી સુંદર રચનાઓનો પરિચય એમના બ્લોગ“શબ્દોને પાલવડે”ની આ લીંક પર જઈને વાંચી શકાશે.

વિનોદ પટેલ

 

સૂરજના છેલ્લાં કિરણો ઢળે….. દેવિકાબેન ધ્રુવ

સૂરજના છેલ્લાં કિરણો ઢળે,
ને જગત આખું યે
 રાતના દરિયામાં ડૂબે;
 ત્યારે ઉપર ઊંચે એક મોટો,
 ગોળ ચંદ્ર તરે છે.
 એના ઉછીના લીધેલા તેજથી,
 પથરા,ઘાસ, તરણું,
 ઝીણામાં ઝીણું તણખલું
 નજરમાં આવે તે સઘળું,
 ચમકાવી ધૂએ છે.
 ધીરા પગલે હું,
 શ્વેત,ચોક્ખી દિવાલ પાસે જાઉં છું.
 જ્યાં મારો એક અંગત સંગ
 રાહ જોતો ઉભો હોય છે.
 એક અનુચર….
 શાંત, અક્કડ અને ઉત્તેજક.
 હું જે કાંઈ કરું,
 બધું જ તે કરે છે!
 બિલ્લીથી વધુ ચૂપકીદીથી
 મને અનુસરે છે.
 મારી ચાલ, અંગભંગ,
 આકાર, દેખાવ…
 હું વળું કે ફરું,
 ભાખોડિયા ભરું કે શિકારીની જેમ ઘૂમું.
 બધું જ એ ચાલાકીથી કરે.
 ચંદ્રના અજવાળે અને ઘુવડના સંગીત સાથે!
 શીશ્શ…હું ધીરો ઈશારો કરું.
 આવ, આવ..કોઈ જવાબ ન મળે..
 એ અંધ અને મૂંગો છે.
 હા, અંધ અને મૂંગો… પડછાયો…
 ને જ્યારે હું જઈશ ત્યારે,
 આ દિવાલ ખાલી,શૂન્ય,
 સફેદ બરફ જેવી રહી જશે!!!!

દેવિકા ધ્રુવ        

 *******

મૂળ ઈંગ્લીશ કવિતા-Walter de la Mare

મૂળ ઈંગ્લીશમાં કવિતા-Walter de la Mare

When the last of gloaming’s gone, 
When the world is drowned in Night, 
Then swims up the great round Moon, 
Washing with her borrowed light 
Twig, stone, grass-blade — pin-point bright — 
Every tinest thing in sight. 

Then, on tiptoe, 
Off go I 
To a white-washed 
Wall near by, 
Where, for secret 
Company 
My small shadow 
Waits for me. 

Still and stark, 
Or stirring — so , 
All I’m doing 
He’ll do too. 
Quieter than 
A cat he mocks 
My walks, my gestures, 
Clothes and looks. 

I twist and turn, 
I creep, I prowl, 
Likewise does he, 
The crafty soul, 
The Moon for lamp, 
And for music, owl. 

” Sst! ” I whisper, 
” Shadow, come!” 
No answer: 
He is blind and dumb. 
Blind and dumb, 
And when I go, 
The wall will stand empty, 
White as snow.

Walter de la Mare

(Walter_de_la_Mare- Bio Data ) 

 કાવ્યનો રસાસ્વાદ  … શ્રી શરદ શાહ 

શરદ શાહ

શરદ શાહ

(મારી સમજ  મુજબ આ કાવ્યને મુલવું છું. મિત્રોનો પ્રતિભાવ વાચકોને વધુ ગહેરા ઉતરવા આમંત્રણ આપી શકશે.–શરદ શાહ )

પડછાયો તો સુર્યના પ્રકાશમાં ય પડે અને ટ્યુબલાઈટ કે ટોર્ચના પ્રકાશમાં ય પડે અને ચંદ્રના પ્રકાશમાં ય પડે છે. પરંતુ આ ત્રણેમાં જે ભેદ છે તે પ્રકાશના મૂળ સ્રોતનો છે.

સુર્ય સ્વયં પ્રકાશિત છે. ટ્યુબલાઈટ કે ટોર્ચ, બેટરી કે વિજળી આધારિત છે. જ્યારે ચંદ્ર, સુર્યનો ઊધાર પ્રકાશ લઈ પરાવર્તિત્ત કરે છે. અહીં કવિએ ખાસ પ્રયોજનથી ચંદ્ર પ્રકાશના પડછાયાની વાત કરી છે. કારણકે આપણું જ્ઞાન પણ આવું ઉધાર છે જેમ ચંદ્રનો પ્રકાશ છે.

જ્યાં સુધી ભિતરનો સુર્ય(જ્ઞાન) પ્રગટતો નથી, ત્યાં સુધી પારકા પ્રકાશ (જ્ઞાન) પર જીવન આધારિત છે. જેમ ચંદ્રનુ અજવાળું. આપણુ સ્વયં સ્ફુરિત જ્ઞાન ન હોય તો ક્યાંકથી ને ક્યાંકથી ઉધારિત જ્ઞાન આપણે લઈએ, પછી તે કૃષ્ણની ગીતાનુ હોય કે મહંમદની કુરાનનુ કે જીસસની બાઈબલનુ કે અન્ય શાસ્ત્રોનુ. પણ આ બધું જ્ઞાન પ્રકાશ છે જેમાં સ્વયંયનો પડછાયો તો જોઈ શકાય છે પણ સ્વયંનો અનુભવ નથી થઈ શકતો. આ સ્વનો પડછાયો તે બીજું કાંઈ નહી આપણો અહમ છે. જેમ પડછાયો બહેરો, મુંગો અને આંધળો છે તેમ આપણો અહમ પણ.

દિવાલ પર પડતો પડછાયો જેમ દેહની જુદી જુદી મુદ્રાઓની નકલ કરે છે તેમ આત્મ તત્વનો પડછાયો (અહમ) પણ આ જગતની પૃષ્ઠ ભુમિ પર નકલચીજ બની શકે છે. તે બુધ્ધપુરુષોના વચનો તો દોહરાવી શકે પણ બધું નકલ અને તોતા રટણ. તેમાં કોઇ સ્વ ત્વ કે સત્વ ન હોય.

આપણે (આપણો દેહ) ચાલ્યા જઈએ કે દિવાલ પર પડતો પડછાયો અદૃષ્ય થઈ જાય છે અને પાછળ કેવળ દિવાલ મૌન બનીને ઉભી હોય છે. તેમજ આપણો જીવન કાળ પુરો થઈ જાય, પ્રાણ પંખેરું ઊડી જાય અને દુનિયા કોરી દિવાલની માફક આપણા અહમ માટે પણ કોરી બની જાય છે અને થોડા સમય માટે અસ્તિત્વ ભુંસાઈ જાય છે. વળી નવો જન્મ લઈ વળી દુનિયાની પૃષ્ઠ ભુમિ પર નવો ખેલ, નવો પડછાયો.

-શરદ શાહ 

( 823 ) જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે … રચના ….શ્રી શરદ શાહ … રસાસ્વાદ …..વિનોદ પટેલ

મારા ફેસ બુક ગ્રુપ પેજ “મોતી ચારો પર પોસ્ટ કરેલ શ્રી પી.કે.દાવડાજીની એક સરળ ગઝલના પ્રતિભાવમાં, અમદાવાદ નિવાસી સહૃદયી મિત્ર શ્રી શરદ શાહએ એમની સ્વ-રચિત ગઝલ મૂકી હતી એ મને ગમી ગઈ .આ રચનાને આજની આ પોસ્ટમાં  એમના આભાર સાથે રજુ કરતાં આનદ થાય છે.

શરદભાઈની આ રચના ઉપર મને સુઝ્યો એવો રસાસ્વાદ કરાવવાનો મેં પ્રયાસ કર્યો છે.આશા છે આપને એ રસાસ્વાદ ગમશે.

શ્રી શરદ શાહ એક આધ્યાત્મ માર્ગના પ્રવાસી છે .તેઓ એમની નિવૃત્તિ પછીનું શેષ જીવન એમના ગુરુ,ઓશોના શિષ્ય સ્વામીશ્રી બ્રહ્મવેદાંતજીના માધોપુર(ઘેડ)માં આવેલ આશ્રમમાં રહી ગુજારવાનો એમણે મનથી નિર્ણય કરેલ છે. ૧૯૮૬માં સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતના પરિચયમાં તેઓ આવ્યા હતા ત્યારથી તેઓ એમના આશ્રમમાં જતા આવતા રહે છે.

તેઓએ લખ્યું છે :” “હું સ્વ પરિચયના પ્રયત્નમાં છું.આજે સમજાય છે કે આ ક્ષણમાં જીવતાં આવડૅ તે જ આધ્યાત્મિકતા છે. જે શીખી રહ્યો છું.બસ આજ કળા ગુરુ ચરણે બેસી શીખી રહ્યો છું.”

ઈ-મેલના માધ્યમથી તેઓ એમના લેખો અને કાવ્ય રચનાઓ મારફતે એમના આધ્યાત્મિક  વિચારોને  મિત્રોમાં વહેંચતા હોય છે જે ઘણા બ્લોગોમાં પણ વાંચવા મળે છે.

આજે પોસ્ટ કરેલી એમની ગઝલ રચના વાંચવાથી તો એક સીધી સાદી લાગે છે પરંતુ એમાં જીવન જીવવાની ફિલસુફી સમાઈ છે એવું મને લાગ્યું છે. આ રચનામાં જીવનના અંતિમ પડાવને સમયે માણસ ગત જીવેલા સમય વિષે એ શું વિચારતો હોય છે એ ભાવ એમાં છે. મારા રસાસ્વાદમાં આ ભાવનું વિશ્લેષણ કરવાનો મારો નમ્ર પ્રયાસ છે. 

આ રચના અંગે શ્રી શરદભાઈ એમના ઈ-મેલ જણાવે છે :

“હું કોઈ કવિ નથી. મને છંદ, ગઝલ ના બંધારણોનુ કોઈ જ્ઞાન નથી. બસ મનમાં કોઈ ભાવ ઉઠે તો તેને શબ્દોમાં ઉતારી લઊં છું. આને ગઝલ કહેવાય કે હઝલ કહેવાય કે તુકબંધી તે વિદ્વાનોને નક્કી કરવા દો. એ મારું કામ નથી.મારા કોઈ લખાણ, કાવ્ય કે અન્ય કાંઈ પણ કોઈના હૃદયને સ્પર્શે તે જ ઉદ્દેશ્ય હોય છે. આપને ગમ્યું તે આપનુ. “

આ રહી શ્રી શરદભાઈ શાહ ની એ રચના 

જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે
આ મૃત્યુ દે, દાંડી નગારે નગારે
દુખો અમે સિંચ્યા સવારે સવારે
ઉગ્યા આ બાવળીયા કયારે કયારે

ઘા જીરવ્યા બધા સહારે સહારે
રોદણા રડ્યા ઘણા પ્રહારે પ્રહારે
તક તો અનેક મળી પ્રકારે પ્રકારે
જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે

ઝોળીએ કંકડ ભર્યા તગારે તગારે
હીરાની પરખ નો’તી લગારે લગારે
કાળ ભરખતો રહ્યો કપાળે કપાળે
જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે

ગુરુ જનોએ કહ્યું ઘણું ઈશારે ઈશારે
ઘમંડ ચડતો જ રહ્યો વધારે વધારે
દુખી છે માનવ આ બજારે બજારે
જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે

દયા, પ્રેમ, કરુણા, સદભાવના
શાંતિ, સેવા, ન રહી લગારે લગારે
જીવ્યા તો કોક જ હજારે હજારે
જીવતાં ન આવડ્યું લગારે લગારે

-શરદ શાહ 

રસાસ્વાદ  …. વિનોદ પટેલ

દર ચાર ચાર પંક્તિઓ લઈને એના પર વિચાર વિસ્તાર કરીએ ..

જીવતા ન આવડ્યું લગારે લગારે
આ મૃત્યુ દે, દાંડી નગારે નગારે
દુખો અમે સિંચ્યા સવારે સવારે
ઉગ્યા આ બાવળીયા કયારે કયારે

આ સરળ સીધી ગઝલ રચનામાં આધ્યાત્મિક ચિત્ત વૃતિ ધરાવતા ચિંતક શ્રી શરદ શાહએ મનુષ્ય જીવનની વાસ્તવિતાનો મનનીય ચિતાર રજુ કર્યો .

આ રચનામાં એમને જે કહેવું છે એ આ છે.

મનુષ્યના જીવનના અંતિમ સમયે મૃત્યુ નગારા ઉપર દાંડી પીટીને કહી રહ્યું છે કે હવે હું ટૂંક સમયમાં તારી મુલાકાત લેવા આવું છું . જીવનની આ અંતિમ ઘડીઓમાં મનુષ્યને ભાન થાય છે કે સાલું જીવન તો ચાલ્યું ગયું પણ મને જીવતાં ના આવડ્યું. મેં જીવનમાં ઘણી ભૂલો કરી,આ અંતિમ પડાવ સુધી આવવા ઘણા ખોટા માર્ગ લીધા અને એથી ભૂલો પડી ખોટા માર્ગે ફંટાઈ ગયો જે કરવા જેવું ન હતું. એ ભૂલો કરવા જેવી ના હતી. મને જો આજે ફરી જીવન જીવવાનું જો કહેવામાં આવે તો હું  કોઈ વધુ સારી રીતો વાપરીને જીવી બતાવું.

આજે આ બ્રહ્મ જ્ઞાન મને આવ્યું છે ત્યારે હવે તો ઘણું મોડું થઇ ગયું છે. ગાડી ચુકી ગયો છું. આ સમયે મને હવે લાગે છે કે જીવનમાં દર સવારે એટલે કે રોજે રોજ જે કઈ કર્મો  કર્યા એનું જ પરિણામ હું આજે ભોગવી રહ્યો છું. મેં જીવનમાં કર્મો રૂપી બાવળીયાનાં બી રોપ્યાં હતાં અને એને પરિણામે જ આજે બાવળીયાની શૂળો મને વાગી રહી છે. મેં જો કેરીનો ગોટલો વાવ્યો હોત તો આજે મીઠી મધુરી કેરીનો રસ મને ચાખવા મળ્યો હોત અને મારું જીવ્યું કંઈક સાર્થક થયું હતું. મારી જીવન યાત્રા સુખ રૂપ પૂરી થઇ હોત. 

ઘા જીરવ્યા બધા સહારે સહારે
રોદણા રડ્યા ઘણા પ્રહારે પ્રહારે
તક તો અનેક મળી પ્રકારે પ્રકારે
જીવતા ન આવડ્યું લગારે લગારે

મને મારા જીવનમાં વિપરીત સંજોગોના ઘણા ઘા ખમવાના આવ્યા છે .એવા વખતે મને મારાં સગાં,સંબંધીઓ અને મિત્રોનો સહારો મળ્યો એથી મને થોડી રાહત મળી.આ માટે એ સૌનો હું આભારી છું. જો કે જ્યારે જ્યારે સંજોગોએ મારા પર પ્રહારો કર્યા ત્યારે કોઈ કોઈ વાર મનથી નિરાશ થઈને મને મદદ કરનાર આ સૌની આગળ રોદણાં પણ પુષ્કળ રડ્યાં છે..મને મારા જીવનમાં તકો તો ઘણી પ્રાપ્ત થઇ હતી કે હું આ પ્રકારના પ્રહારોનો સફળતાથી સામનો કરી શકું પરંતુ કમભાગ્યે એ બધી તકોને મેં મારા અજ્ઞાન અને આળસને લીધે ગુમાવી દીધી . આ બધી આવેલી તકોનો ઉપયોગ કરીને મને લગારે જીવતાં ના આવડ્યું એનું મને દુખ થાય છે.

ઝોળીએ કંકડ ભર્યા તગારે તગારે
હીરાની પરખ નો’તી લગારે લગારે
કાળ ભરખતો રહ્યો કપાળે કપાળે
જીવતા ન આવડ્યું લગારે લગારે

મારા જીવનના માર્ગમાં વચ્ચે હિરાની ખાણો આવતી હતી તો માર્ગમાં ઠેર ઠેર કાંકરાઓ પણ પથરાએલા હતા. પરંતુ મૂર્ખાઈ કરીને અને ખોટી પસંદગી કરીને દુર્ગુણો રૂપી કાંકરાઓથી હું મારી કર્મો રૂપી ઝોળીને   તગારે તગારે ભરતો જ રહ્યો અને એનો ખોટો ભાર ઉપાડીને ચાલતો જ રહ્યો કેમ કે મને સદગુણો રૂપી હિરાની પરખ કરતાં લગારે ના આવડ્યું.આ રીતે હીરા મુકીને મેં કાંકરાથી મારી ઝોળી ભરીને ચાલતો રહ્યો. દિવસે દિવસે મારું શરીર ક્ષીણ થતું ગયું.કપાળ જોઇને કાળ ક્યાં કદી કોઈની દયા ખાવાનો છે ! કાળ તો કાળનું કામ કરતો જ રહે છે.આ ઘડીએ હવે મને મનમાં પસ્તાવો થાય છે કે મેં આવી મૂર્ખાઈ કેમ કરી..ખરેખર મને જીવતાં જ ના આવડ્યું. જીવનમાં જો અગાઉ વેળાસર મેં યોગ્ય પસંદગી કરી હોત, થોડો વધુ વિચાર કરીને કામ કર્યું હોત તો હું મારું જીવન સારી રીતે જીવી શક્યો હોત.

ગુરુ જનોએ કહ્યું ઘણું ઈશારે ઈશારે
ઘમંડ ચડતો જ રહ્યો વધારે વધારે
દુખી છે માનવ આ બજારે બજારે
જીવતા ન આવડ્યું લગારે લગારે

મારા ગુરુ જનોને હું મળતો ત્યારે એમના સત્સંગ વખતે એમણે મારે જીવન કેમ જીવવું જોઈએ એનો ઈશારો કરતા જ રહ્યા હતા . પરંતુ મારા ધન ,દોલત, પ્રતિષ્ઠા ,મોભો વિગેરે ને લીધે મને ગર્વ થયો .દિન પ્રતિ દિન હું એને લીધે વધુ ને વધુ અભિમાની થતો ગયો. મારા ગુરોએ કરેલ ઇશારા અને બોધ પર મેં બહુ ધ્યાન નાં આપ્યું. ઘમંડ માણસને આંધળો બનાવી દે છે. એ સાચું વિચારી શકતો નથી. બીજાઓ એને ગૌણ લાગે છે.ઘમંડના લીધે એ સારા નરસાનું સાન અને ભાન ગુમાવે છે અને પરિણામે એ દુખી થાય છે. આજે ચોરે અને ચૌટે આવા ઘણા માણસો તમને મળી રહેશે.હવે હું સમજ્યો છું કે મારા દુઃખનું કારણ બીજું કઈ નહી પણ મારું ખોટું અભિમાન છે. અભિમાન ત્યજી , નિખાલસ અને નમ્ર બની જો સારી રીતે મને જીવન જીવતાં આવડ્યું હોત તો કેવું સારું થાત ! હે ભગવાન મને લગારે જીવતાં જ ના  આવડ્યું.   

દયા, પ્રેમ, કરુણા, સદભાવના
શાંતિ, સેવા, ન રહી લગારે લગારે
જીવ્યા તો કોક જ હજારે હજારે
જીવતા ન આવડ્યું લગારે લગારે

સારું જીવન જીવવા માટે જીવનમાં દયા, પ્રેમ ,કરુણા ,સદભાવના .શાંતિ અને સેવા એ બહુ જ પાયાની જરૂરીઆતો છે. પરંતુ દરેક મનુષ્યમાં આ બધા સદગુણો એક સાથે હોય એ ભહુ જ જવલ્લેજ જોવા મળે છે.કોઈનામાં દયા ,પ્રેમ કરુણા હોય તો સદભાવના કે સેવાના ગુણોની ખામી હોય . હજારો માણસોમાં કોઈ એકાદ ભાગ્યશાળી વ્યક્તિ તમને મળે જેનામાં આ બધા સદગુણો એક સાથે જોવા મળે. એવું નથી કે, જો મેં ધાર્યું હોત તો, આ બધા ગુણો મારામાં ના હોત . જરૂર હોત. પરંતુ મેં એ બધી આવેલી તકોને મુર્ખામી કરીને ગુમાવી દીધી .ખરેખર મને લગારે જીવતાં ના આવડ્યું. .

અબ પસ્તાયે ક્યાં હોત જબ ચીડિયા ચુગ ગઈ ખેત !  –ગુરુ નાનક 

ओशो की वाणी

OSHO-TR.

તારીખ ૧૧મી ડિસેમ્બરે ઓશોનો જન્મ દિવસ છે .સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતજીના  માધોપુર(ઘેડ)માં આવેલ આશ્રમમાં શ્રી શરદભાઈ  એમના ગુરુના સાનિધ્યમાં એ દિવસની ઉજવણીમાં સામેલ થશે.શ્રી શરદભાઈએ ઈ-મેલમાં મોકલેલ હિન્દી ભાષામાં ઓશો લિખિત જીવન જીવવા માટેનાં ૧૧ સુંદર સોનેરી સુત્રો નીચે એમના આભાર સાથે પ્રસ્તુત કરેલ છે.

આપણે આ ઓશોનાં ૧૧ જીવન ઉત્કર્ષ માટેનાં સુત્રોને જીવનમાં પચાવીએ અને એ રીતે ઓશોના જન્મ દિવસ નિમિત્તે એમને અંજલિ આપીએ. 

ओशो की वाणी में से कुछ बहुमूल्य चुनना जितना आसान है, उतना ही मुश्किल भी। उनकी वाणी के अथाह सागर में से कुछ भी कहीं से भी ले लें, हर वाक्य ग्रंथ की तरह है। शशिकांत  ‘सदैव’ बता रहे है।

उनके 11 स्वर्णिम सूत्र,जिनको अपनाकर आप भी अपने व्यावहारिक जीवन को सफल बना सकते हैं:

अभी और यहीं

मनुष्य या तो अपने बीते हुए पलों में खोया रहता है या फिर अपने भविष्य की चिंताओं में डूबा रहता है। दोनों सूरतों में वह दुखी रहता है। ओशो कहते हैं कि वास्तविक जीवन वर्तमान में है। उसका संबंध किसी बीते हुए या आने वाले कल से नहीं है। जो वर्तमान में जीता है वही हमेशा खुश रहता है।

भागो नहीं, जागो

हम हमेशा अपने दुखों और जिम्मेदारियों से भागते रहते हैं, उनसे बचने के बहाने खोजते रहते हैं। अपनी गलतियों और कमियों के लिए दूसरों को जिम्मेदार ठहराते रहते हैं, लेकिन ऐसा करके भी हम खुश नहीं रह पाते। ओशो कहते हैं कि परिस्थितियों से भागना नहीं चाहिए।

मैं नहीं, साक्षी भाव

मनुष्य के दुख का एक कारण यह भी है कि वह किसी भी चीज को, फिर वह इंसान हो या परिस्थिति, ज्यों का त्यों नहीं स्वीकारता। वह उसमें अपनी सोच अवश्य जोड़ देता है, जिसके कारण वह उसका हिस्सा बनने से चूक जाता है और दुखी हो जाता है। ओशो कहते हैं कि जो हो रहा है, उसे होने देना चाहिए,कोई अवरोध नहीं बनना चाहिए।

दमन, नहीं सृजन

मनुष्य सदा तनाव में रहता है। कभी ईर्ष्या से तो कभी क्रोध से भरा हीरहता है। उसमें भटकने और आक्रामक होने की संभावना हमेशा छुपी रहती है। वह चाहकर भी आनंदित और सुखी नहीं रह पाता। ओशो कहते हैं कि मनुष्य एक ऊर्जा है। हम यदि उस ऊर्जा को दबाएंगे तो वह कहीं न कहीं किसी और विराट रूप में प्रकट होगी ही।

शिकायत नहीं, धन्यवाद

ऐसा कौन है, जिसका मन शिकायतों से नहीं भरा! घर हो या दफ्तर, भगवान हो या संबंध, हम हमेशा सबसे शिकायत ही करते हैं। हमारी नजर हमेशा इस बात पर होती है कि हमें हमारे अनुसार क्या नहीं मिला। ओशो कहते हैं कि हमारी नजर सदा उस पर होनी चाहिए जो हमको मिला है।

ध्यान एकमात्र समाधान

अपनी इच्छाओं के पूरा होने के लिए लोग हमेशा से प्रार्थना, पूजा वकर्मकांड आदि को प्राथमिकता देते रहे हैं। ध्यान तो लोगों के लिए एक नीरस या उदास कर देने वाला काम है, तभी तो लोग पूछते हैं कि ध्यान करने से होगा क्या? ओशो ने ध्यान को जीवन में सबसे जरूरी बताया,यहां तक कि ध्यान को जीवन का आधार भी माना।

दूसरे को नहीं, खुद को बदलें

देखा जाए तो परोक्ष रूप से मनुष्य के तमाम दुखों और तकलीफों का आधार यहसोच रही है कि मेरे दुख का कारण सामने वाला है। हम परिस्थितियों या किस्मत के साथ भी यही रवैया रखते हैं कि वह बदलें हम नहीं।

अतिक्रमण नहीं, संतुलन

अति हर चीज की बुरी होती है। यह बात जानते हुए भी मनुष्य हर चीज की अतिसुख को पाने या बनाए रखने के लिए करता है। ओशो कहते हैं सुख की चाह ही दुख की जड़ है। सुख अपने साथ दुख भी लाता है। ओशो कहते हैं न पाने का सुख हो, न खोने का दुख, यही अवस्था संन्यास की अवस्था है।

धर्म नहीं, धार्मिकता

मनुष्य ने अपनी पहचान को धर्म की पहचान से व्यक्त कर रखा है। कोई हिंदू है, कोई मुसलमान, कोई सिख तो कोई ईसाई। धर्म के नाम पर आपसी भेदभाव ही बढ़े हैं। नतीजा यह है कि आज धर्म पहले है मनुष्य और उसकी मनुष्यता बादमें। वह कहते हैं, आनंद मनुष्य का स्वभाव है और आनंद की कोई जाति नहीं उसका कोई धर्म नहीं।

सहें नहीं, स्वीकारें

बचपन से ही हमें सहना सिखाया जाता है। सहने को एक अच्छा गुण कहा जाता है।बरसों से यही दोहराया जाता रहा है कि यदि हर कोई सहनशील हो जाए तो न केवल व्यक्तिगत तौर पर बल्कि वैश्विक तौर पर धरती पर शांति हो सकती है, लेकिन आज परिणाम सामने है। ओशो बोध के पक्ष में हैं।

जीवन ही है प्रभु

ओशो कहते हैं कि आदमी बहुत अजीब है, वह इंसान की बनाई चीजों को तो मानता व पूजता है लेकिन स्वयं को, ईश्वर की बनाई सृष्टि और उसमें मौजूद प्रकृति की तरफ कभी भी आंख उठाकर नहीं देखता। सच यह है कि परमात्मा को मानने का मतलब ही हर चीज के लिए ‘हां’, पूर्ण स्वीकार भाव और यह जन्म जीवन उसका जीता-जागता सबूत है। 

શ્રી શરદ શાહ નો પરિચય

શરદ શાહ

              SHRI SHARAD  SHAH 

મારા મિત્ર શ્રી પી.કે. દાવડાની ‘મળવા જેવા માણસ’ પરિચય શ્રેણીમાં આપેલ શ્રી શરદ શાહનો પરિચય એમના જ શબ્દોમાં ….

અહીં ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

 

OSHO- IF YOU HAVE FLOWER

 

( 775 ) કેટલો વખત … કાવ્ય … મકરંદ દવે … ભાવ દર્શન … શ્રી શરદ શાહ

મિત્ર શ્રી શરદ શાહ એમની નિવૃતિના સમયમાં અવાર નવાર એમને ગમતી સાહિત્ય રચનાઓ મિત્રોને ઈ-મેલમાં વાંચવા માટે મોકલે છે .

થોડા દિવસો પહેલાં એમણે કવિ સ્વ-મકરંદ દવે-સાંઈ નું એક કાવ્ય મિત્રોને વાંચવા માટે મોકલ્યું હતું એ મને ખુબ ગમ્યું હતું.સાંઈ મકરંદની મનને સ્પર્શી જતી આ રચનામાં જે ભાવ સમાયો છે એ લાજવાબ છે.

આ રહી નખશીખ ભાવ નીતરતી સાંઈ મકરંદ દવેની શ્રી શરદ શાહે મોકલેલી રચના …

કેટલો વખત

ઊઠતી બજારે હાટ હવે કેટલો વખત
આ ત્રાજવું ને બાટ હવે કેટલો વખત.

પગની અધૂરી ઠેસ મૂકી ઠેઠ જઈ ચડ્યા,
અમથી કિચૂડશે ખાટ હવે કેટલો વખત.

ઊડતા દૂલીચા જેવી મિજાજી મઝર હો
જીવતરનો રઝળપાટ હવે કેટલો વખત.

રણ છે તો ક્યાંક નિશ્ચે હશે ગુપ્ત સરસતી,
મૃગજળનો ઘૂઘવાટ હવે કેટલો વખત

છે ખિન્ન સૂત્રધાર અને આંગળીયો છિન્ન છે
પૂતળીનો થનગનાટ હવે કેટલો વખત

પંખી શીખી ગયું છે હવે ઇંડામાં ઉડ્ડયન,
આકાશ પણ અફાટ હવે કેટલો વખત

અંદરથી કોક બોલે સતત : ચેત મછંદર
રહેવાનાં રાજપાટ હવે કેટલો વખત.

પિંજર, ખૂલી જા : ભાષા તું મ્હાલ મોકળે
શૂકપાઠ કડકડાટ હવે કેટલો વખત.

– મકરન્દ દવે

મકરંદ દવેએ વિશેષ કરીને ભજનિકો અને ઓલિયા વ્યક્તિત્વવાળા અનેક લોકોના જીવનની વાતો વિષે લખ્યું અને કાવ્યું છે. મકરંદ દવેમાં એક ભક્તની મસ્તી ઝળકતી હતી. એમનાં ભજનોનાં બે પુસ્તકો  “ભજન રસ ” અને “સત કેરી વાણી “અને યોગ પથ ” મારા પુસ્તક સંગ્રહમાં મેં વસાવ્યાં છે. પહેલાં બે પુસ્તકોમાં એમણે અનેક પ્રાચીન ભજનોનો અર્થ સમજાવી ભજનોના રામ રસાયણનો આપણને અમૃત રસ ચખાડી એનો બખૂબી રીતે આસ્વાદ કરાવ્યો છે.યોગ પથ પુસ્તકમાં વિવિધ યોગ સાધનાનું એમણે માર્મિક નિરૂપણ કર્યું છે.

ગુજરાતીમાં ૫૧ પુસ્તકોમાં મકરંદભાઈએ જે સૂર રેલાવ્યો છે એ સાધનાનો સૂર છે.  

મકરંદ દવે નો પરિચય

Makrand dave

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચયના સૌજન્યથી

અહીં ક્લિક કરીને વાચો .

હું જે પ્રમાણે શ્રી શરદભાઈ ને ઓળખું છું એ રીતે તેઓ પણ એક આધ્યાત્મ માર્ગના પ્રવાસી છે. ગુજરાતી બ્લોગોમાં કોઈ લેખ,વાર્તા કે કાવ્ય ઉપરના એમના ખુબ જ મનનીય પ્રતિભાવો મેં વાંચ્યા છે જે એક સંપૂર્ણ લેખના સ્વરૂપના હોય છે.ખાસ કરીને એમાં દર્શાવેલા એમના આધ્યાત્મિક વિચારો આકર્ષિત કરે એવા બળુકા હોય છે.

મેં શ્રી શરદભાઈને મને ગમેલા સ્વ.મકરંદ દવેના ઉપર મુકેલ કાવ્યનું વિનોદ વિહારના વાચકોને માટે રસ દર્શન કરાવતો એક લેખ લખી મોકલવા માટે વિનતી કરી હતી. આના જવાબમાં એમણે આ લેખ મોકલતાં એમના ઈ-મેલમાં જે લખ્યું એમાં એમના નમ્રતાપૂર્ણ નિખાલસ સ્વભાવનાં દર્શન થાય છે.

શ્રી શરદભાઈનો આ ઈ-પત્ર એમના હાર્દિક આભાર સાથે નીચે અક્ષરશ : રજુ કરું છું.  

પ્રિય વિનોદભાઈ ,
પ્રેમ.
હું કોઇ ભાષાવીદ/શાસ્ત્રી નથી અને કાવ્યની તકનીકી બાબતે અનભિગ્ન છું.
કાવ્યનુ બંધારણ્, (લગાગગાસગાભગા), છ્ંદ, પ્રકાર, અલંકારો, રુપકો કે બીજું બધું જે હોય તેની મને ખબર પડતી નથી કે હું તેનુ વિશ્લેષણાત્મક રસદર્શન કરાવી શકું.

મને તો કાવ્યનો ભાવ હૃદયમાંથી ઊઠેલો જણાય અને મારી હૃદય વીણાના તાર પણ ઝણઝણી ઊઠે અને થાય કે લાવ મિત્રો સાથે શેર કરું, એટલે મિત્રોને મોકલી આપું છું.

મકરંદભાઈના પેંગડામાં પગ ભરાવાની મારી કોઈ હેસિયત પણ નથી. એમને હૃદયપૂર્વક સાધનામાં જીવન વિતાવ્યું અને જુદાજુદા સમયે જે ભાવદશા રહી તેને કાવ્ય સ્વરુપે વાચા આપી છે.

આ કાવ્ય જીવનના અંતીમ તબક્કામાંથી પસાર થતા દિવસોમાં લખાયેલું છે. આપણે બધા પણ જીવનના આખરી તબક્કામાં છીએ એટલે આપણી ભાવદશા પણ આવી જ ક્યાંક હોય.

ભલે આપણે બધા તેને કાવ્યાત્મક ભાષામાં રજુ ન કરી શકીએ પણ આવો ભાવ આપણા હૃદયને સ્પર્શે અવશ્ય, તેથી અહીં આરે આવીને ઉભેલાં મિત્રોને આ કાવ્ય મોકલાવ્યું છે.

કાવ્યનો ભાવ જે હું મારી નાનકડી બુધ્ધીથી જેટલું સમજ્યો છું તે આપને મોકલાવું છું. વિનોદ વિહાર પર છપાય તેના કરતાં વિનોદભાઈના હૃદયમાં છપાય તેનુ મુલ્ય વધુ છે. 

આપને આ કાવ્યનો ભાવાર્થ કે રસદર્શન જે કહો તે મોકલું છું આપને યોગ્ય લાગે વિનોદ વિહાર પર ચઢાવવો તે આપની મરજી છે.
શેષ શુભ.
પ્રભુશ્રીના આશિષ
શરદ.

આવા આ પરમ ભાવિક મિત્ર અને ઓલિયા વ્યક્તિત્વવાળા આધ્યાત્મ માર્ગના એક સન્નિષ્ઠ પ્રવાસી શ્રી શરદભાઈ શાહ એ કરાવેલું સાંઈ મકરંદ દવેના કાવ્યનું ખુબ જ પ્રેરક અને રસિક ભાવ દર્શન નીચે વાંચો.

કેટલો વખત – કાવ્ય – મકરંદ દવે

 ભાવ દર્શન-શ્રી શરદ શાહ

મનુષ્યનુ જીવન તેને અનેક પાઠ શિખવે છે. પરંતુ કેટલાંક પાઠ તેનો યોગ્ય સમય આવે ત્યારે જ સમજાય છે.માનવીને તેના જીવનના આખરી તબક્કામાં જ સમજાય છે કે જીવનભર જે દોડમાં અને હોડમાં લાગેલો રહ્યો તે દોડ વ્યર્થ હતી. હાથતો ધનથી, પદથી કે પ્રતિષ્ઠાથી ભરાઈ ગયા પરંતુ જીવનમાં કોઈ તૃપ્તિનો અહેસાસ નથી, કોઈ આનંદનો અનુભવ નથી, કોઈ ફુલ ખિલ્યા નહી અને લગભગ જીવન વેડફી માર્યું. તિજોરી તો પૈસા, જર-જવાહરાતો થી ભરાઈ પણ હૃદય સાવ ખાલી છે.આવી પરિસ્થિતીમાં આવી ભાવદશામાં કવિના હૃદયમાં આવા કાવ્યનો જન્મ થયો છે. જે મકરંદભાઈએ ખુબ કલાત્મકરીતે રજુ કર્યો છે.

કવિ કહે છે :  

“ઊઠતી બજારે હાટ હવે કેટલો વખત?

આ ત્રાજવું ને બાટ હવે કેટલો વખત?”

હવે તો જીવનની સંધ્યા આવી. બજાર બધા સંકેલવાની વેળા આવી ગઈ. જીવનભર આપણે ગણિતના હિસાબ કિતાબ અને તારું મારું કરતા રહ્યા પણ હવે કેટલો વખત આ કરીશું? અને જ્યારે જીવનના ચોપડાનો હિસાબ તપાસીએ તો ખબર પડે કે ” ખાયા પીયા કુછ નહી, ગ્લાસ તોડા, અઠ્ઠન્ની.” જેવો આપણો ઘાટ છે. આવ્યા તો હતા મોજમાં અને આનંદમાં જીવવા, પણ જીવતાં ન આવડ્યું. ઝોલી ખાલીકી ખાલી હી રહી. શું આપણને એવો અહેસાસ થાય છે? જો અહેસાસ થતો હોય તો આગળ વાંચો. ન થતો હોય તો આગળની પંકતિઓ અર્થ હીન છે.

“પગની અધૂરી ઠેસ મૂકી ઠેઠ જઈ ચડ્યા,

અમથી કિચૂડશે ખાટ હવે કેટલો વખત.”

યુવાનીમાં તો પગ જમીન પર ન મુકતાં અને ઠેકા ઠેક કરતા પગમાં થનગનાટ હતો, આભનાં તારલાં તોડ્વાનો તરવરાટ હતો, રંગરાગ ખેલવાનાં સપનાઓ હતાં પણ હવે આરે આવીને ઊભા છીએ તો હવે આ રંગરાગ અને કિચુડતી ખાટનો ધ્વની કેટલો વખત?

ઊડતા દૂલીચા જેવી મિજાજી મઝર હો

જીવતરનો રઝળપાટ હવે કેટલો વખત.?

મકરંદભાઈ એક આંતર દૃષ્ટાની સાથે સાથે મંજાયેલા કવિ પણ છે જે અહીં એમને બે શબ્દોનો પ્રયોગ કર્યો છે…એક તો છે “દૂલીચા” અને બીજો છે “મઝર”. દૂલીચા જેવો કોઈ શબ્દ ગુજરાતી ભાષામાં નથી. પરંતુ આપણે બાળપણમાં ઉડતા ગાલીચાની વાર્તા સાંભળેલી છે. આ જાદુઈ ગાલીચા પર બેસી તેને હુકમ કરો ત્યાં ઉડતો ઊડતો લઈ જાય. એવો જ એક ગાલીચો આપણી ભિતર પણ છે જેને આપણે મન કહીએ છીએ. મકરંદભાઈએ એને નામ આપ્યું દૂલીચા. બીજો અદૃશ્ય ગાલીચો જે ભિતર છે. આ મન પણ કલ્પનાઓ કરી અહીંથી તહીં ઉડા ઉડ કરે છે. ‘મઝર’ નો એક અર્થ છે મુર્ખતા ભરેલ કૃત્ય. આપણું આ મન તુંડ મિજાજી અને મુર્ખ છે. અને આ મુર્ખતા ભરી હરકતો કરતાં કરતાં આપણે જીવન ભર રઝળપાટ કરી,પણ હવે આ રઝળપાટ પણ કેટલો વખત?  આગળ તેઓ કહે છે :

રણ છે તો ક્યાંક નિશ્ચે હશે ગુપ્ત સરસતી,

મૃગજળનો ઘૂઘવાટ હવે કેટલો વખત?

ખુબ સુંદર રુપક છે. સરસ્વતી નદી આપણે એને કહીએ છીએ જે તેના મૂળમાંથી નીકળી સાગરમાં મળવાની જગ્યાએ રણમાં ક્યાંક ભુગર્ભમાં ચાલી જાય છે અને અદૃશ્ય થઈ જાય છે. આપણે સરસ્વતી દેવીને પણ વિદ્યા કે જ્ઞાનની દેવી કહીએ છીએ. આ જ્ઞાનનો પ્રવાહ પણ આપણી ભીતર વહે છે. અદૃશ્ય રુપે. જેને સાચા જ્ઞાનની પ્યાસ છે તેને ભિતર ખોજવું જ પડે છે. બહાર જે બધું પુસ્તકીયું જ્ઞાન છે તે નકલી જ્ઞાન, કેવળ માહિતિઓ સિવાય કાંઈ નથી. પરંતુ આપણે આ જુઠા જ્ઞાનની પાછળ જીવન ખર્ચી નાખીએ છીએ. જેમ રણમાં સુર્યનો  તાપ પડે ત્યારે દુર દુર જોતાં જળાશય હોય તેવો આપણને ભાસ થાય છે જેને મૃગજળ કહીએ છીએ. આ મૃગજળ શબ્દ બન્યો છે કે રણમાં રહેતાં મૃગ આ નકલી જળાશયને ભાળી પાણીની પ્યાસ બુઝાવવા તે તરફ દોડે છે પણ ત્યાં કોઈ જળ નથી કે જે પ્યાસ બુઝાવે. બસ માનવીની પણ આવી જ પરિસ્થિતી છે.આભાસો અને ભ્રમણામાં જીવનભર દોડે છે પરંતુ તેની પ્યાસ બુઝાતી નથી. ગમે તેટલું ઉપાર્જન કરી લે એ બધું બે કોડીનુ. ભીતર એક અજંપો, એક ઉકળાટ દરેક મનુષ્યની અંદર સદા બનેલો રહે છે. પરંતુ રણમાં એક આશા છે પાણીની, પ્યાસ બુઝાવાની. અને એ આશા છે ભુગર્ભની સરસ્વતીને શોધી તેમાંથી અસલી જળ મેળવવાની. તો કવિ કહે છે,”રણ છે તો ક્યાંક નિશ્ચે હશે ગુપ્ત સરસતી,મૃગજળનો ઘૂઘવાટ હવે કેટલો વખત? ક્યાં સુધી મૃગજળની પાછળ દોટ લગાવશું? હવે તો જાગો. અંત ઘડી નજીક આવી ગઈ છે.

છે ખિન્ન સૂત્રધાર અને આંગળીયો છિન્ન છે

પૂતળીનો થનગનાટ હવે કેટલો વખત?

સુત્રધારનો અર્થ છે પરમાત્મા. જેમ કઠપુતળીના ખેલમાં દરેક પુતળીને પોતાની આંગળીઓ સાથે દોરી(સુત્ર)થી બાંધી કઠપુતળીનો ખેલ કરનાર નચાવે છે તેમ આ જગતનો જે ખેલ ચાલી રહ્યો છે તેનો સુત્રધાર પરમાત્મા છે. હવે તો તે પણ ખિન્ન છે. હવે તો તેના પણ આંગળા દુખવા માંડ્યા છે. ક્યાં સુધી હવે આ દેહરુપી કઠપુતળી થનગનાટ કરતી રહેશે?

કવિ પોતે અંતરયાત્રાના સાધક છે, લખે છે કે :

પંખી શીખી ગયું છે હવે ઇંડામાં ઉડ્ડયન,

આકાશ પણ અફાટ હવે કેટલો વખત?

હવે દેહના કોચલામાં રહીને જીવતાં થોડું થોડું હું શીખી ગયો છું. હવે તો ઈંડામાં રહીને પણ ક્યારેક ક્યારેક ઉડતાં આવડી ગયું છે. સામે અફાટ આકાશ છે તે પણ ટુંક સમયમાં ચાલ્યું જશે.

અંદરથી કોક બોલે સતત : ચેત મછંદર

રહેવાનાં રાજપાટ હવે કેટલો વખત?

“ભિતર અંતર આત્માનો અવાજ સતત સંભળાય છે અને વારંવાર ચેતવણી આપે છે.
ગોરખનાથના ગુરુ હતાં જેમનુ નામ હતુ મત્સેન્દ્રનાથ જે નો ઉલ્લેખ ગોરખનાથે મછંદર તરીકે તેમના પદોમાં કરેલ છે. ગોરખનાથ ભારતમાં થયેલ ગુરુઓમાં એકદમ અનુઠા હતા અને તેમને અનેક પ્રકારની સિધ્ધીઓ મેળવેલ. તેમની ગણત્રી ૮૪ સિધ્ધોમાં થતી. તેમની સિધ્ધીઓ મેળવવાની અનુઠી રીત રસમો અને ઉટપટાંગ પ્રયોગોને કારણે આપણે ત્યાં એક ઉક્તિ પ્રચલિત બની તે છે ગોરખધંધા.કાંઈ બખડજંતર કરો તેને આપણે ગોરખધંધા કહીએ છીએ.એવી જ બીજી ઉકતી પ્રચલીત બનેલ તે છે, “ચેત મછંદર ગોરખ આયા” .  જેનો ઉપયોગ તેમને તેમના પદોમાં કરેલ છે.
જેમકે गोरष कहैं सुणौं रे भौंदू, अंरड अँमीं कत सींचौ ।
ना कोई बारू , ना कोई बँदर, चेत मछँदर,
आप तरावो आप समँदर, चेत मछँदर
निरखे तु वो तो है निँदर, चेत मछँदर चेत !
धूनी धाखे है अँदर, चेत मछँदर
कामरूपिणी देखे दुनिया देखे रूप अपारा
सुपना जग लागे अति प्यारा चेत मछँदर !
सूने शिखर के आगे आगे शिखर आपनो,
छोड छटकते काल कँदर , चेत मछँदर !
साँस अरु उसाँस चला कर देखो आगे,
अहालक आया जगँदर, चेत मछँदर !
देख दीखावा, सब है, धूर की ढेरी,
ढलता सूरज, ढलता चँदा, चेत मछँदर !
चढो चाखडी, पवन पाँवडी,जय गिरनारी,
क्या है मेरु, क्या है मँदर, चेत मछँदर !
गोरख आया !
કવિએ અહીં આ ઉકતીનો બખુબી ઉપયોગ કર્યો છે.ભિતરનો અંતર આત્મા હવે વારંવાર ચેતવે છે કે જાગ હવે તો આ રાજપાઠ પણ કેટલાં દિવસ છે? સબ ઠાઠ પડા રહ જાયેગા જબ બાંધ ચલેગા બંઝારા.”

પિંજર, ખૂલી જા : ભાષા તું મ્હાલ મોકળે

શૂકપાઠ કડકડાટ હવે કેટલો વખત?

આખરી પંકતીઓ અદભુત છે. કવિ કહે છે, આમ આ પીજરામાં, બંધનોમાં ક્યાં સુધી પડ્યો રહીશ હવે તો પીંજરમાંથી બહાર નીકળ. હવે ખુલ્લા આકાશમાં ઉડવાની વેળા આવી ગઈ છે. હવે તારી ભાષા બોલ જે તારી ભીતર જન્મી છે. જે અસલી જ્ઞાન છે તેને તું મોકળા મને મહાલ. ક્યાં સુધી આ શાસ્ત્રોના, ગીતાના, કુરાન કે બાઈબલના વચનોને પોપટની માફક દોહરાવતો રહીશ? શાસ્ત્રોનુ જ્ઞાન ગમે તેટલું વહાલું લાગે પરંતુ તે તારું જ્ઞાન નથી, બીજાનુ છે અને બીજાનુ જ્ઞાન તારા માટે બે કોડીનુ છે. તું પોપટ (શુક)ની માફક તેને દોહરાવી કડકડાટ ગોખીશ કેટલો વખત?

મકરંદભાઈને સો સો સલામ. 

આપને શ્રી શરદભાઈ એ કરાવેલું આ સુંદર ભાવ દર્શન જરૂર ગમ્યું હશે જ .

મારી વિનતીને સ્વીકારી વિનોદ વિહાર માટે એમનો આ પ્રથમ પ્રેરક લેખ લખી મોકલવા માટે હું મિત્ર શ્રી શરદભાઈનો ખુબ જ આભારી છું. આશા રાખું છું કે આ રીતે કોઈવાર એમના બીજા લેખો પણ મોકલતા રહેશે. 

આ પોસ્ટ અંગેના આપના પ્રતિભાવ જરૂર જણાવશો.

વિનોદ પટેલ

શ્રી શરદભાઈ શાહ નો પરિચય

શરદ શાહ

“હું વિચારું છું કે હું દુખી ક્યારે થાઉં છું? શાને કારણે થાઉં છું?આનંદિત શાને કારણે થાઉં છું? હવે થાય છે કે મારા સુખ દુખનુ કારણ બહાર હોય તો હું તો પરવશ છું, ગુલામ છું. તો મારે મારા સ્વયંના સ્વામી બનવા શું કરવું? બહાર દુખ હોય અને છત્તાં ભિતર આનંદમાં કેમ રહેવું? બસ આજ કળા ગુરુ ચરણે બેસી શીખી રહ્યો છું.”

રીટાયર્મેન્ટ પછીનું શેષ જીવન અમારા ગુરુ જેમનું નામ સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતજી છે અને જેમનો આશ્રમ માધોપુર(ઘેડ)માં છે ત્યાં રહી ગુજારવાનો નિર્ણય કરેલ છે. ૧૯૮૬માં સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતના પરિચયમાં આવ્યો અને ત્યારથી જ તેમના આશ્રમમાં જતો આવતો રહ્યો છું.”

“આજે સમજાય છે કે આ ક્ષણમાં જીવતાં આવડૅ તે જ આધ્યાત્મિકતા છે. જે શિખી રહ્યો છું.”

–શરદ શાહ 

શ્રી શરદભાઈના આ શબ્દો શ્રી પી.કે.દાવડા ની મિત્રોનો પરિચય કરાવતી શ્રેણીના લેખ ” મળવા જેવા માણસ-શરદ શાહ  ” માંથી લીધા છે.

શ્રી શરદભાઈનો પૂરો પરિચય એમના જ શબ્દોમાં આ લેખની નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

મળવા જેવા માણસ …. શ્રી શરદ શાહ 

( 527 ) આસ્તિક / નાસ્તિક …….. શ્રી. શરદ શાહ

Busy phone-1મારા મિત્ર શ્રી સુરેશભાઈના બ્લોગ સૂરસાધના માં આધ્યાત્મિક ચિત્ત વૃતિ ધરાવતા આંતર યાત્રી મિત્ર શ્રી શરદભાઈ શાહનો લેખ “આસ્તિક /નાસ્તિક વાંચ્યો  .

આ લેખમાં શરદભાઈએ રજુ કરેલા વિચારો ખુબ જ મનનીય છે.

એમનો આ ચિંતન લેખ મને ગમી જતાં ગમતાનો કરીએ ગુલાલ એ રીતે આ લેખને વી.વી.ના વાચકોને માટે વાંચવા અને વિચારવા આજની પોસ્ટમાં આ બન્ને મિત્રોના આભાર સાથે રી-બ્લોગ કરતાં આનંદ થાય છે

શ્રી સુરેશભાઈ ના વિવિધ ચિંતન લેખો ની ઈ-બુક “બની આઝાદ “ શરદ ભાઈના લેખને અંતે મૂકી છે એ પણ જરૂર વાંચશો

મને આશા છે આ બે મિત્રોના મનનીય વિચારો તમને આંતર યાત્રા ના પંથે પગ માંડવા માટે પ્રેરશે.

વિનોદ પટેલ

આસ્તિક  / નાસ્તિક – શ્રી. શરદ શાહ

       

[ શરદ ભાઈનો પરિચય વાંચવા આ ફોટા પર ‘ક્લિક’ કરો ]

  • હું કોણ છું?

  • ક્યાંથી આવ્યો છું?

  • ક્યાં જવાનો છું?

  • શું હું કરોડો સેલમાંથી બનેલ દેહ માત્ર છું?

  • શું હું આત્મસ્વરૂપ છું? આ આત્મા શું છે?

  • આ પરમાત્મા શું છે ?

  • ઈશ્વર જેવું કંઈ છે કે નહિ?

  • જો ઈશ્વર છે તો કેવો છે?

  • જો નથી તો આ બધા ધર્મશાસ્ત્રો માં ઉલ્લેખ અને વ્યાખ્યાઓ છે તે શું તરકટ છે?

  • શું આ દેહનું મૃત્યુ એ મારું પણ મૃત્યુ છે?

  • મૃત્યુ પછી જીવ ક્યાં જાય છે?

  • તેનું શું થાય છે?

  • ભટકતા જીવ ભૂત પ્રેત થાય છે?

  • શું ભૂત પ્રેત ખરેખર હોય છે?

  • કે પછી આ બધા મનના વહેમ માત્ર છે? 

     આ અને આવા હજારો પ્રશ્નો આપણી ભીતર ઉઠે છે અને તેના જવાબો આપણે શાસ્ત્રોમાં, પુસ્તકોમાં, કે બુદ્ધના વચનોમાં શોધીએ છીએ કે પછી પંડિતો, ગુરુઓ, ધર્માચાર્યો કે મિત્રોને પૂછીએ છીએ. આ પ્રશ્નોના ગમે તેટલા અને ગમે તેવા જવાબો આપવામાં આવે; પરંતુ તે જવાબો આપણને આત્મસંતોષ, સમાધાન કે શાંતિ નથી આપી શકતા.  ઉપરથી એક જવાબ  આપવામાં  આવે કે તરત જ બીજા અનેક પ્રશ્નો ઉભા થઇ જાય  છે.અને જેમ જેમ પ્રશ્નો પૂછતા  જઈએ અને જવાબો મળતા જાય તેમ તેમ વધુને વધુ આપણે ગુંચવાતા  જઈએ છીએ – એવો અનુભવ આપણને ઘણીવાર થયો હોય છે.માણસ આખરે થાકી ને એક યા બીજા જવાબને સ્વીકારી શરણું  લઇ લે છે. કાળક્રમે એ સ્વીકારેલો જવાબ તેનો પોતાનો છે; તેમ તે માનતો થઇ જાય છે અને તેના જવાબના સમર્થનમા અનેક તર્ક શોધી કાઢી; તે સંતુષ્ટ થઇ જાય છે. હવે તેને ખબર છે કે ઈશ્વર છે કે ઈશ્વર નથી.હવે તેને ખબર છે કે આત્મા પરમાત્માનો અંશ છે કે આત્મા જેવું કંઈ છે અથવા  નથી. હવે તેને કદાચ ખબર છે કે પુનર્જન્મ છે કે પુનર્જન્મ ધુતારાઓ ની ઈજાદ માત્ર છે.

     આ અને આવી અનેક ભ્રમણાઓનાં આપણે શિકાર થઇ;  પાકે પાયે આપણી ભીતર ‘એક ભ્રમણા નું  જગત’ નિર્માણ કરીએ છીએ. હવે આ ભ્રમણાને  કારણે આપણને લાગે છે કે,  ‘મને બધી ખબર છે અને હું બધું જાણું છું. હવે મારી પાસે બધા પ્રશ્નોના જવાબ છે.’ આપણે તેવો દાવો પણ કરવા માંડીએ છીએ. અને ‘ હું જ સાચો અને મારાંથી  વિરુદ્ધ વિચાર, મંતવ્ય કે જવાબ ધરાવનાર બધા ખોટા અને મુર્ખ છે.’ – તેવું સાબિત  કરવામાં આપણે લાગી જઈએ છીએ.

       આવી ભ્રમણાને કારણે માનવ સમાજ મુખ્યત્વે બે ધારામાં વિભાજીત થઇ ગયો. એક ધારા જે ઈશ્વર (પરમાત્મા)  છે તેવું માનનારો વર્ગ છે. અને બીજો વર્ગ છે જે માને છે ઈશ્વર જેવું કંઈ નથી. ઈશ્વરને માનનાર વર્ગ ‘આસ્તિક’ અને ના માનનાર વર્ગ ‘નાસ્તિક’ તરીકે ઓળખાય છે.

       આપણે જોઈએ છીએ કે,  અત્યાર સુધી આસ્તિકો ની સંખ્યા બહુમતીમાં હતી; જયારે નાસ્તિકોની સંખ્યા અલ્પ હતી. ઘણા બધા પરિબળો તેને માટે જવાબદાર છે. પરંતુ સામ્પ્રત સમયમાં; જયારે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી કુદકેને ભૂસકે વધી રહી છે; સામાજિક ઢાંચામાં પરિવર્તન આવી રહ્યા છે; અને માહિતીનો વિસ્ફોટ થઇ રહ્યો છે – ત્યારે પરિણામ સ્વરૂપ માનવ મન અને બુદ્ધિ પણ તેજથી વધી રહી છે. એના ફળરૂપે, નાસ્તિકોની સંખ્યામાં દિન પ્રતિદિન વૃદ્ધિ થઇ રહી છે. એક એ આ દૃષ્ટિ શુભ છે. કારણકે તર્ક-બુદ્ધિનો સદુપયોગ જ્ઞાન માર્ગમાં સહાયક છે.

પણ દુરુપયોગ એટલો જ ખતરનાક પણ છે. 

      સમયે સમયે આસ્તિક-નાસ્તિક માટે  વિધ વિધ શબ્દ પ્રયોગ પ્રયોજાતા  રહ્યા છે. જેમકે આસ્તિક માટે ઈશ્વરવાદી, ધાર્મિક, શ્રદ્ધાળુ, વેદાંતી, સનાતની કે અન્ય. તે જ રીતે નાસ્તિક માટે નિરીશ્વરવાદી, અધાર્મિક, ચર્વાકી, કાફિર,કમ્યુંનિસ્ટ વગેરે વગેરે.પરંતુ છેલ્લા કેટલા સમયથી નવો શબ્દપ્રયોગ અમલમાં આવી રહ્યો છે. નાસ્તિકો માટે વિવેકપંથી (રેશનાલિસ્ટ) અને આસ્તિકો માટે અંધશ્રધ્ધાળુ (નોનરેશનાલિસ્ટ).

બોટલ નવી માલ જૂનો! 

     આ આસ્તિક-નાસ્તિકનું યુદ્ધ કે વાદ-વિવાદ નવા નથી, સદીઓથી ચાલે છે અને આવતી અનેક સદીઓ સુધી ચાલ્યા જ કરશે. આસ્તિકો ક્યારેય નાસ્તિકોને સમજાવી શક્યા નથી કે નથી નાસ્તિકો ક્યારેય આસ્તીકોને સમજાવી શક્યા. બંને પક્ષે અનેક દલીલો અને તર્ક છે અને આ તર્ક ખોટા  છે તેમ તમે કહી પણ ના શકો. આ અંતહીન યુદ્ધ છે.

      કારણ? કારણકે બંને પક્ષે અહમનો ખેલ છે, એમને  વિવાદમાં તો રસ છે; પણ સંવાદમાં બિલકુલ નહીં. એ સૌને ‘હું જ સાચો છું.’ તે સાબિત કરવામાં તો રસ છે જ; પરંતુ સત્ય શું છે તે જાણવામાં કોઈ રસ નથી. બંને પક્ષ એકબીજા પર આક્ષેપ અને પ્રતિઆક્ષેપમાં વ્યસ્ત છે અને તેમના કોચલામાંથી બહાર આવવા માંગતા નથી.  બંને પક્ષ પાસે રેડીમેઈડ જવાબો છે – ‘ઈશ્વર છે.’; ‘ઈશ્વર નથી.’ વિ. અને પોતપોતાના જવાબોના સમર્થનમાં અનેક તર્ક અને દલીલો પણ છે.

     ગણિતના દાખલાના જવાબો પાઠ્યપુસ્તક પાછળ વાંચીને સાચા કે ખોટા એ જાણી શકાય. અથવા  ભૂગોળ, વિજ્ઞાન કે અન્ય વિષયોના જવાબ ગાઈડથી ગોખીને આપી શકાય છે. પરંતુ જીવન સંબંધે , કે ધર્મ સંબંધે તે શક્ય નથી હોતું.

     ન્યુટને  અથાક પરિશ્રમને અંતે ગુરૂત્વાકર્ષણનો  નિયમ શોધ્યો. અને આઈન્સ્ટઇને એમાં ગૂઢ તર્કો વાપરીને સુધારા સુચવ્યા અને ક્યાં તે લાગુ ન પડી શકે, તે બતાવ્યું. આપણે એ બધું કશા જ પરિશ્રમ કર્યા વગર સીધું સ્વીકારી શકીએ છીએ. પરંતુ નેમિનાથ કે પાર્શ્વનાથનાં વચનો દોહરાવી વર્ધમાન માંથી મહાવીર નથી થવાતું. કૃષ્ણ ના ગીતાના વચનો દોહારવવાથી પડિત પુરોહિત બની શકાય; પરંતુ જે ઉંચાઈ ના શિખરો કૃષ્ણ ભગવાને સર કર્યા તે નથી કરી શકાતા। મહાવીર કે કૃષ્ણ બનવા દરેક વ્યક્તિએ સ્વયં અંતરયાત્રા કરવી પડે છે, અને  ત્યારેજ એ ભીતરી ખજાનો ઉપલબ્ધ થાય છે – જે હજારો બુદ્ધ પુરુષોને ઉપલબ્ધ થયો છે..

       કૃષ્ણ હો કે ક્રાઈસ્ટ, મહાવીર હોય કે મહંમદ, નાનક હોય કે કબીર – દરેકે સ્વયં અંતરયાત્રા કરી, તેમના પ્રશ્નોનું સમાધાન મેળવેલ છે. આ અંતર યાત્રાને   ભારતીય મનીષીઓ ‘તપ’ કહે છે. તમામ બુદ્ધ પુરુષો આપણને અંતરયાત્રા કેમ કરવી તેના ઈશારા કરતા ગયા છે. પરંતુ આપણને અંતરયાત્રામાં રસ ઓછો અને રેડીમેઈડ ઉત્તરો વાંચી, વાદ -વિવાદ કરી હું સાચો અને સામો પક્ષ ખોટો અને મુર્ખ છે તે સાબિત કરવામાં રસ ઝાઝો છે.

      અહમનો આ ખેલ આપણે જોઈ શકીએ અને ખબર પડે કે, “અરે! બેહોશીમાં હું પણ આ ખેલમાં ભાગીદાર છું”. તો હવે સ્વાધ્યાય શરુ થયો અને અંતર યાત્રાની શરૂઆત થઇ સમજવી. આ સત્ય તરફ કે પરમાત્મા તરફનું પહેલું કદમ  છે. કહે છે કે,

યોગ્ય દિશામાં
પહેલું કદમ માંડો
એટલે ।
અડધી યાત્રા
પૂરી થઇ સમજવી.

     પ્રભુ સૌને અંતરયાત્રા ની દિશામાં કદમ માંડવાની શક્તિ અને સામર્થ્ય આપે

એ જ અભ્યર્થના.

શરદ શાહ

‘બની આઝાદ’ લેખ શ્રેણી માટે ઉપરના ચિત્ર પર ‘ક્લિક’ કરો