વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Category Archives: સુરેશ જાનીનાં ગઝલાવલોકનો

( 836 ) अकेले हैं, चले आओ…ગઝલાવલોકન-૮ … સુરેશ જાની

         ઘણા સમય પછી, જિમમાં કસરત કરવા ગયો. ટ્રેડ મિલ પર ચાલતાં સેલ ફોનમાંથી ગીતો ચાલુ કર્યા, પણ એકેય ગુજરાતી ગીત સાંભળવા ન મળ્યું. પછી યાદ આવ્યું કે, દીકરો ચાલવા ગયો, ત્યારે સેલફોન લઈ ગયો હતો, અને તેણે તેને ગમતા હિન્દી ફિલ્મ ગીતો એમાં ડાઉનલોડ કર્યા હતા.

‘ચાલ…આજે એની લિજ્જત માણું.’- એમ વિચારી, જૂના ગીતો મમળાવ્યાં. એમાંનું એક…

       સરસ દર્દીલું ગીત.પ્રિયજનને મળવાની આરજૂ….ફિલ્મી ગીતોનો કાયમી વિષય – પ્રણય અને વિરહ …

  • મોટા ભાગના ગીતોનો આ જ શબ્દ
  • લગભગ મળતા આવતો દર્દીલો સૂર.
  • ગમતીલી વ્યક્તિ, ગમતીલી ચીજ ન મળે – એના વિરહનું આક્રંદ.
  • ફિલસૂફીની નજરે….અનલ હક માટેની આરજૂ અને તરસ.

પણ …..

     આ અજાગૃત અવસ્થાનું આક્રંદ છે. જાગૃતિ જેમ જેમ આવવા માંડે, તેમ તેમ એ સમજાતું/ અનુભવાતું જાય છે કે, કોઈ, ક્યારે ય, ક્યાંય એકલું નથી હોતું. તે ‘છે’ તેનું ભાન જ ‘તે છે’ ની આલબેલ સતત પોકારતું રહે છે. હરેક શ્વાસ – તેની સતત હાજરીનો પડઘો પાડતો રહે છે. જીવંત ચેતનાની બાંગ કદાપિ બંધ નથી થતી હોતી.

  એ ચેતના છે, ત્યાં સુધીનો જ આ બધો ખેલ છે.

  • વ્યથાઓ
  • આક્રંદો
  • અપેક્ષાઓ
  • પ્રાપ્તિના/ ભોગના ઓડકારો

માટે ‘એકલા છીએ’ અને ‘ચલે આઓ’ નું આવાહન એક નવો વળાંક લઈ શકે છે –

આવો વળાંક ….

ss

 આ ચિત્ર પર ક્લિક કરો

એક આડવાત…

યુ-ટ્યુબ પર ના હોય તેવા, આવા વિડિયો પણ એમ્બેડ થઈ શકે છે.

 

( 818 ) વિસામાને ગણી મંઝિલ – ગઝલાવલોકન….૭

સાભાર – શ્રી. વિનોદ પટેલ

વિનોદભાઈએ આજે મોકલેલી માનીતા શાયર રૂસ્વા મઝલૂમીની ગઝલ…

પરાયાના ચરણ ચાંપી, અનુસરવું નથી ગમતું,
તણખલાનો સહારો લઇ મને તરવું નથી ગમતું.

જીવન ઝિંદાદિલીથી હું જીવ્યો છું, એટલું બસ છે,
ફકીરી હાલમાં છું મસ્ત કરગરવું નથી ગમતું.

અચળ ધ્રુવસમ, આકાશ જેવી મારી દુનિયામાં
નજીવા કો’ સિતારા, સમ મને ખરવું નથી ગમતું.

હુંફાળી હુંફ આપું છું થથરતી આશને હરદમ,
સૂરજ સમ ઉગી ઉગીને પછી ઢળવું નથી ગમતું.

ખુદા ખાતર મને ખેંચી ન જા મસ્જીદ મહીં ઝાહિદ,
મને દેખાવ કાજે ક્યાંય દેખાવું નથી ગમતું.

સતત ચાલી રહેલા કાફલાનો, મીર છું ‘રૂસ્વા’,
વિસામાને ગણી મંઝિલ, મને ઠરવું નથી ગમતું.

– રુસ્વા મઝલૂમી

સ્વ. રૂસ્વાજીનો પરિચય…

અને હવે ગઝલાવલોકન….

મંઝિલનું મહાત્મ્ય… ધ્યેયની લગની…..ધ્રુવ કેવી અટલતા…..જીવનનું સાફલ્ય…આ મત્લાને વાચા આપતી ગઝલ… વાંચતાં જ  ગમી જાય તેવી ગઝલ.

પણ….

જીવનની સફળતા તેમ જ  સમસ્યાઓનું મૂળ પણ એ જ

  • ધ્યેય

  • મહત્વાકાંક્ષા

  • ક્ષિતીજ આંબવાના ઉમળકા

       માનવ જીવન અને માનવ સમાજના ઘણા બધા માઈલ-સ્ટોન  આવા ‘ભાગ્યના સૂષ્ટાઓ’ અને તેમના ‘આગળ ધસો’ ના ધખારાના પ્રતાપે છે – નિર્વિવાદ.  પણ મોટે ભાગે, એ ધખારામાં જીવન જીવવાનો આનંદ વિસરાઈ જતો હોય છે. મંઝિલને ઢૂંઢવા કપરી દિશા પકડવી પડે; વિસામાને વેગળો મેલવો પડે. પણ જીવનના અંતે અથવા અંત નજીક આવે ત્યારે એ સત્ય સમજાય કે…

       સઘળું, સતત, સદા, સર્વત્ર પરિવર્તનશીલ જ હોય છે. કોઈ અવસ્થા અહીં કાયમી નથી હોતી. અલગ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરવા પ્રયત્ન જરૂર કરીએ, પણ ‘જેવા છીએ, તેવા રહીને’ -કશુંક બનવા કાજે નહીં પણ હોવાપણાની મજા માણતાં માણતાં જ સફરનો આનંદ અનુભવતા રહીએ.

મોક્ષ જરૂર
પણ
આ ક્ષણમાં મળી શકે તેવા
મોક્ષની મોજ 

( 602 ) ઉંચકી સુગંધ એક ઊભું ગુલાબ- ગઝલાવલોકન, ૬ ……..સુરેશ જાની

શ્રી ભાગ્યેશ જહા

શ્રી ભાગ્યેશ જહા

“ભાગ્યેશ જહા ગુજરાત સરકારમાં સેક્રેટરી ના ઉચ્ચ પદે વિરાજવા છતાં અંતરથી કવિ છે. સરકારી વાતાવરણના રણમાં ખીલેલા ગુલાબ જેવા આ સંવેદનશીલ હૃદયની, કાંટા વચ્ચે ઝુરાતી વેદનાનું ગીત જ્યારે સોલી કાપડીયાના સુરીલા અવાજમાં સાંભળવાનું થાય છે ત્યારે એકલતા ની લાગણી ચિત્તને ઘેરી વળે છે.

મૂષક દોડમાં વ્યસ્ત આપણા જીવનમાં, જેને જોયા પણ ન હોય, કે જેમની છબી પણ ન નિહાળી હોય તેવા  સમસંવેદનશીલ મિત્રો હજારો માઇલ દૂર હોવા છતાં જ્યારે ‘નેટ’ ઉપર મળી જાય છે, ત્યારે આ ગીતની મીઠાશ અને તેમાંથી ટપકતી લાગણીની ભીનાશ આપણી આંખના  ખૂણાને ભીના કરી નાંખે છે.-સૌજન્ય -લયસ્તરો “ 

===============================

 

ઉંચકી સુગંધ એક ઊભું ગુલાબ
એની વેદનાની વાતોનું શું?
કાંટાંથી છોલાતી લાગણી ને સપનાંઓ
ઉંઘ છતાં જાગવાનું શું?

સુવાસે પડઘાતું આખું આકાશ
છતાં ખાલીપો ખખડે ચોપાસ.
ઉપવનના વાયરાની  લે છે કોઇ નોંધ?
કોણ વિણે છે એકલી સુવાસ?
વાયરો કહે તેમ ઉડવાનું આમ તેમ
વાયરાનું ઠેકાણું શું?

ભાગ્યેશ જહા

[ આખી રચના અહીં વાંચો.]

      ગુજરાત રાજ્યની નોકરશાહીના જંગલમાં, અત્યંત ઉચ્ચ સ્થાને હોવા છતાં, મુરઝાતા કવિ ભાગ્યેશ જહાની આ રચના ઘણા બધા સંવેદનશીલ લોકોની અંતર વેદનાને વ્યક્ત કરે છે.સમાજના સંસ્કૃત જંગલ જેવા ઉપવનમાં એકલા ઝૂરતા, સુવાસ પથરાવવા મથતા ફૂલ જેવા સંવેદનશીલ જણનું આ ગીત મારું બહુ માનીતું ગીત છે. ચારે પાસ ખખડતા ખાલીપામાં કવિની ચીસ આપણને સમજતાં સહેજ પણ તકલીફ પડે તેમ નથી.

       જ્યાં સુધી એક ફૂલ કે એ ફૂલ જેવું સંવેદનશીલ હોવાપણું આસપાસ જ નજર ખેંચતું રહે; ત્યાં સુધી આવા જ એકલતાના, હતાશાના ખયાલો જમાનાના વાયરાની સાથે સાથે અફળાતા રહે; ફંગોળાતા રહે. એમ જ બનતું રહેતું હોય છે ને? – આખુંય આયખું વીતી જાય ત્યાં લગણ.

      આમ બને એ બહુ સ્વાભાવિક તો છે જ. પણ એનો ઉકેલ પણ કદાચ છે જ.

     જેમ જેમ નજર બહાર નહી; પણ અંદરની તરફ પહોંચવા લાગે; તેમ તેમ આખી વ્યવસ્થા તરફ દ્રષ્ટાભાવ કેળવાવા લાગે. નાટકના એક પાત્ર મટીને એક દર્શક બની નાટકની મજા માણવાની શક્તિ કેળવાવા લાગે. એમ બને કે, એ નાટકના આપણે એક કલાકાર માત્ર જ છીએ; એમ સમજ આવતી જાય.

    અને પછી ?

જમાનાના વાયરા સાથે
ઝૂલતા રહેવાની,
ફંગોળાઈ જવાની
પણ મજા આપણે માણવા લાગી જઈએ.
એમ ન બને વારૂ?

( 598 ) મજા જે હોય છે ચુપમાં – ગઝલાવલોકન – ૫

સહૃદયી મિત્ર શ્રી સુરેશભાઈ જાનીએ  છેલ્લા સાત આઠ વરસથી  બ્લોગ જગતમાં એમના લેખો/ કવિતાઓ લખી/ વાંચી; કોમેન્ટો મેળવી/ આપી ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં સારું નામ કમાયા છે .હવે આવું  એમના બ્લોગોનું એમને મતે “વળગણ ” ઓછું કરી, પ્રતિદિન આંતર યાત્રી થતા જાય છે.

આમ હોવા છતાં મારી વિનંતીને માન આપી વિનોદ વિહાર માટે એમણે યથાવકાશે ગઝલાવલોકનો લખવાનું સ્વીકાર્યું છે એ બદલ હું એમનો અત્યંત આભારી છું.

 આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત ગઝલાવલોકન – ૫ માં સુરેશભાઈ જાણે કે એમની જ, ચુપ રહેવાની-આર્ટ ઓફ સાયલન્સ! ની વાત કરતી “આસીમ” રાંદેરીની ગઝલ લઈને હાજર થયા છે .

પ્રશંસામાં નથી હોતી કે નિંદામાં નથી હોતી.
મઝા જે હોય છે ચુપમાં, તે ચર્ચામાં નથી હોતી.

જાણીતા ગઝલકારની આ સુંદર ગઝલને મનહર  ઉધાસના સુરીલા કંઠે ગવાતાં સૂર  શબ્દો અને સંગીત ના માફકસરના મેળવણથી ગઝલ ખુબ દીપી ઉઠી છે .તમને એ માણવી જરૂર ગમશે .તમને ગઝલ કેવી લાગી એ પણ જણાવશો.

વિનોદ પટેલ

=========================

પ્રશંસામાં નથી હોતી કે નિંદામાં નથી હોતી.
મઝા જે હોય છે ચુપમાં, તે ચર્ચામાં નથી હોતી.

અનુભવ એ પણ ‘આસીમ’ મેં કરી જોયો છે જીવનમાં,
જે ઊર્મિ હોય છે તાપીમાં, ગંગામાં નથી હોતી.

– ‘આસીમ’ રાંદેરી

અહીં એ ગઝલ આખી વાંચો.(શ્રી. મનહર ઉધાસે નહીં ગાયેલ શેર પણ માણો.)

     સાત આઠ વરસ બ્લોગ જગતમાં લેખો/ કવિતાઓ લખી/ વાંચી; કોમેન્ટો મેળવી/ આપી … હવે ચુપ રહેવાનો મહિમા; આર્ટ ઓફ સાયલન્સ!

      અંતરયાત્રાનું એક પ્રદાન – ભાવજગતની અભિવ્યક્તિ નહીં; આખુંને આખું એ જગત જ, રોમે રોમમાં રમમાણ. જેમ જેમ એમાં ડુબકી વધારે ને વધારે સમય રહેતી થાય; તેમ તેમ ઝાંઝવાના જળ જેવા ‘ગંગાજળ’ માટે કોઈ વલોપાત નહીં. અંદર રહેલા, પોતીકા, તાપીના શીતળ જળનો આકંઠ આસ્વાદ.

( 593 ) બસ એટલી સમજ; ગઝલાવલોકન -૪ —- સુરેશ જાની

સુરેશ જાની

સુરેશ જાની

વી.વી.ની ગઝલાવલોકન શ્રેણીમાં ,પાળિયાને બેઠા કરી દે એવી ગઝલોના રચયિતા “મરીઝ “સાહેબની એક જાણીતી ગઝલ “બસ એટલી સમજ મને પરવરદિગાર દે,”ને શ્રી સુરેશ જાનીએ ગઝલાવલોકન -૪  માટે પસંદ કરીછે.

શ્રી સુરેશ જાનીએ આ ગઝલનો એમની આગવી સ્ટાઈલમાં આજની પોસ્ટમાં આસ્વાદ કરાવ્યો છે.એમના આભાર સાથે આ ગઝલને જાણીતા ગાયક મનહર ઉધ્ધાસ અને અન્ય ગાયકોના કંઠે સંગીતના સુરો સાથે માણો.

વિનોદ પટેલ 

=========================

બસ એટલી સમજ મને પરવરદિગાર દે,
સુખ જ્યારે જ્યાં મળે, ત્યાં બધાના વિચાર દે.

પીઠામાં મારું માન સતત હાજરીથી છે
મસ્જિદમાં રોજ જાઉં તો કોણ આવકાર દે !

દુનિયામા કંઇકનો હું કરજદાર છું ‘મરીઝ’,
ચૂકવું બધાનું દેણ જો અલ્લાહ ઉધાર દે.

આખી ગઝલ અહીં વાંચો અને સાંભળો

    અહીં આપણે આ ગઝલનું રસદર્શન કરવું નથી; એ જરૂરી પણ નથી. એક પણ શેર સમજાવવો પડે તેવો નથી. ‘મરીજ઼’ની આ જ તો ખુબી છે – સીધા દિલમાં ઉતરી જાય તેવા શબ્દો.

    પણ આખી ગઝલમાંથી નમ્રતા અને કૃતજ્ઞતા શબ્દે શબ્દે છલકાય છે. આપણા મોટા ભાગનાં દર્દોની દવા આ જ તો છે. બસ! આટલી જ સમજની જરૂર છે ને?

     દુઃખમાં તો સૌ ઈશ્વર, અલ્લા, જિસસને યાદ કરે; પણ સુખમાં આપણે કોઈને યાદ કરીએ છીએ ખરા? બસ એ મજાઓ માણીને બેસી જ પડ્યા. મરીઝ એટલી સમજ માંગે છે કે, આવી ચંદ ક્ષણોમાં પણ બીજાને યાદ કરીએ.

     પીઠામાં જ આપણું માન હોય છે! – બધા ભાન ભુલેલા, બેહોશ, બકવાસ કરતા, લથડતા, આથડતા, માનના ભુખ્યાઓનો સમૂહ.આપણે માનના કેટલા બધા ભુખ્યા હોઈએ છીએ?  જ્યાં પરમ તત્વની વાત હોય ત્યાં આપણા જેવા ભાન ભુલેલાનું શું સ્થાન?

   મત્લાના શેરમાં ઋણસ્વીકાર છે; પણ એ ઉપકારોનો  બદલો આપવા માટે આપણી પાસે શું છે? કશુંય આપણું પોતાનું, આગવું છે ખરું? એ પણ અલ્લા ઉધાર આપે તો જ બદલો વાળી શકીએ.

    આઝાદ બનવા માટેની પ્રારંભિક પૂર્વશરતો.

હું કાંઈ નથી.
મારી પાસે કશું નથી.
મારે કશું જોઈતું નથી.

બસ! આટલી જ સમજ
આપણા રોમે રોમમાં;
આપણા જિન્સમાં
આવી જાય તો?

( 581 ) કોઇ પ્રિત કરી તો જાણે! – ગઝલાવલોકન -૩

ગઝલાવલોકન લેખ શ્રેણીમાં શ્રી મહેન્દ્ર વ્યાસ ‘અચલ’ની ગુજરાતી ગઝલ “કોઈ પ્રિત કરી તો જાણે “અને એના ઉપર શ્રી સુરેશ જાની લિખિત અવલોકનને આજની પોસ્ટમાં એમના અને ગઝલકાર ના આભાર સાથે પ્રસિદ્ધ કરતાં આનંદ થાય છે. 

આ સુંદર ગુજરાતી ગીત-ગઝલને જાણીતા અને માનીતા  ગઝલ ગાયક શ્રી મનહર ઉધાસના સુરીલા કંઠે આ પોસ્ટમાં મુકેલ યુ-ટ્યુબ વિડીયોમાં સાંભળવાનો આનંદ તો કોઈ ઓર જ છે !

વિનોદ પટેલ

==================

મોજાઓના પછડાટોથી, ઝંઝાનિલના આઘાતોથી,
નૌકા જ્યાં તૂટી પણ જાયે, સાગર જ્યાં રૂઠી પણ જાયે…

એવા ભવસાગરમાં ડૂબી, કોઇ તરી તો જાણે!
કોઇ પ્રિત કરી તો જાણે!

– મહેન્દ્ર વ્યાસ ‘અચલ’

[ આખી ગઝલ અહીં વાંચો ]

   આ અગાઉના બે ગઝલાવલોકનો પરસ્પર વિરોધી ભાવની અભિવ્યક્તિઓ હતી. પહેલાંમાં મિત્રોનો – મૈત્રીનો ઋણસ્વીકાર હતો; તો બીજામાં ટૂટેલા સંબંધો અંગે વ્યથા હતી.

     જીવનની હકિકત છે કે, આ બન્ને અવસ્થાઓ જીવનની વાસ્તવિકતાઓ છે. આપણે બેયનો અનુભવ કરવો પડે છે. કોઈ જીવન સર્વાંગ સમ્પૂર્ણ નથી હોતું.

     અહીં દર્શાવેલી ગઝલમાં આ વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર છે – અને એમને સહજ ભાવથી સ્વીકારી લેવાની વાત છે. ડૂબીને તરવાની ખુમારીની વાત છે. સતત પ્રીતના ભાવમાં રહેવાની વાત છે.

જીવવાની કળા એટલે મરવાની કળા!

     કદાચ આ વિધાન વિરોધાભાસી લાગે; પણ એને સમજવું જરૂરી છે. અહીં ‘મરતાં મરતાં’ – મડદાની જેમ જીવવાની વાત નથી. પણ ગયેલી પળને વીસારી દેવાની અને એમાં ઘટેલી ઘટનાને પણ વીસારી દેવાની વાત છે. હરેક પળમાં નવો જન્મ અને એ પળ વિત્યે મૃત્યુ. એ વીતેલી પળોને યાદ ન કરવાનું, એમને દફનાવી દેવાનું ગૌરવભર્યું ગીત છે.

     આપણે સૌ સારી રીત જાણીએ છીએ કે, આ કેટલું મુશ્કેલ કામ છે. પણ કદાચ એમાં જ હરખ અને શોકના મોજાંઓથી અલિપ્ત રહીને જીવનસાગરમાં મોજથી સર્ફિંગ કરતા રહેવાની ચાવી નથી વારૂ?