વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: કબીર ભજન

1233- ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે… કબીર ભજન …. રસાસ્વાદ ..વિનોદ પટેલ

Sant Kabir

સંત કબીરનાં અનેક ભજનો છે જે ભજનીકો અને ભાવકોના કંઠે સદીઓથી ગવાતાં રહ્યાં છે.

ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે…  ભજન કબીરનાં સૌ ભજનોમાં મારું એક પ્રિય ભજન છે.હાઈસ્કુલમાં વિદ્યાભ્યાસ સમયે વિદ્યાર્થી આશ્રમ (બોર્ડીંગ)માં હતો ત્યારે સાંજની રોજની પ્રાર્થના થતી એમાં આ ભજન હું ગવડાવતો હતો એની યાદ તાજી થાય છે.

સૌ પ્રથમ આ ભજનના  શબ્દોનું આચમન કરીએ. 

ઘૂંઘટ કા પટે ખોલ રે…

ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે…

તોકો પીવ મિલેંગે, ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે.

ઘટઘટ સેં વહ સાંઇ રમંતા કટુક વચન મત બોલ રે.

 

ધન જોબન કો ગરબ ન કીજૈ જૂથ પચરંગ ચોલ રે.

સુન્ન મહલ મેં દિયના બારિ લે આસ સોં મત ડોલ રે.

 

જોગ જુગત સોં રંગ મહલ મેં પિય પાયો અનમોલ રે,

કહૈ કબીર આનંદ ભયો હૈ બાજત અનહદ ઢોલ રે.

ઘૂંઘટ કા પટ ખોલ રે… કબીર ભજન …. રસાસ્વાદ ..વિનોદ પટેલ…

આ સુપ્રસિદ્ધ ભજનમાં  કબીર ઘૂંઘટ ઉઠાવવાનું કહે છે.આ ઘૂંઘટ શાનો છે? અંતરમનના ચક્ષુ સામે રાગ, દ્વેષ, દંભ, ઇર્ષ્યા, મોહ, માયા, લાલચ, કડવાશનો જે પડદો પડેલો છે તેને ઉઠાવી લેવાની આપણને કબીર શીખ આપે છે.

કબીર કહે છે કે તમે આ મનો-જંજાળમાંથી મુક્ત બનીને તમારા ભ્રમનો પડદો ઉઠાવીને જોશો તો તમારી નજર સામે પિયા એટલે કે પ્રિય ઇશ્વર હાજરાહાજુર દેખાશે એ નક્કી છે.જો તમારી દૃષ્ટિ કલુષિત હશે, તમારો અભિગમ હકારાત્મક નહીં હોય તો તમે દુન્યવી દૂષણોના પડદાની પાર જોઈ નહિ શકો.માટે આ પડદાના ઘેરામાં લપટાયા સિવાય એમાંથી સવેળા મુક્તિ મેળવી સતેજ બની જાઓ એ આવશ્યક બાબત છે.

જ્યાં સુધી તારા આંતરચક્ષુ સમક્ષ ઘેરાએલો આ પડદો હઠાવીશ નહિ ત્યાં સુધી તને સાચા સ્વરૂપે ઈશ્વરનાં દર્શન નહી થઇ શકે.દરેકના ઘટ ઘટમાં પ્રભુનો વાસ છે માટે તું કડવાં વચનો બોલીશ નહિ ,એને એ નહી ગમે.પ્રભુને ગમે એવાં સદવચનો બોલીશ તો જ તું એનો પ્રિય ભક્ત બની શકીશ.

તારા ધન અને યુવાની માટે તું ખોટો ગર્વ કરીશ નહિ કેમ  કે એ કામચલાઉ છે, હમેશને માટે ટકવાનાં નથી. તારા સુના મહેલ રૂપી દેહમાં ગર્વ રૂપી દીવો બાળીને ખોટા ભ્રમમાં ના પડ, સવેળા ચેતી જા .

કબીર કહે કે મારા રંગમહેલ રૂપી અંતરાત્મામાં મને મારા પ્રિય પ્રભુ મળી ગયા છે.મારા માટે તો એ અણમોલ ધન સમાન છે.એના મંગલ આગમનથી મારા અંતરમનમાં આનંદ આનંદ છવાઈ ગયો છે,જાણે કે દુર દુર સુધી ઢોલ અને શરણાઈના સુરો સંભળાઈ ના રહ્યા હોય એવી મારા આંતરમનમાં મને અનુભૂતિ થઇ રહી છે.મારા આનંદનો કોઈ પાર નથી.

ચાલો,આ ભજનમાં કબીર સાહેબે આપેલી અનુભવ સિદ્ધ શિખામણને ગાંઠે બાંધીને સાચા આધ્યાત્મિક આનંદની અનુભૂતિ કરીએ.

જ્યુથિકા રોય- Juthika Roy  ના કંઠે આ ભજન માણો અને તમારા અંતરમનમાં આધ્યાત્મિક આનંદની અનુભૂતિ કરો.સંત કબીરના આ સુંદર ભજનને જ્યારે જાણીતી ગાયિકા જ્યુથિકા રોય ગાય છે ત્યારે એ કેટલું દીપી ઉઠે છે.

જ્યુથિકા રોયને ગાંધીજીએ ‘’આધુનિક મીરાં ‘’ કહીને બિરદાવ્યા હતાં.

ગાંધીજી આશ્રમમાં એમને ભજન ગવડાવવાનું કહેતા.જવાહરલાલ નહેરુ અને ઇન્દિરા ગાંધીનાં  પણ એ પ્રિય ગાયિકા હતાં.એમને ૧૯૭૨માં પદ્મશ્રીનો ખિતાબ પણ મળ્યો હતો. .           

A tribute to Juthika Roy – Ghunghat Ka Pat Khol Re Tohe Piya Milenge

આ જ કબીર ભજનને બીજાં પ્રખ્યાત ગાયિકા સ્વ.ગીતા દત્તના સુરીલા કંઠે માણો. 

Ghunghat ke pat khol re …. Geeta Dutt

 A Tribute to Padma shree Juthika Roy -Devotional Bhajan Singer

(20 April 1920 — 5 February 2014) 

જ્યુથિકા રોય એ ગાયેલાં બીજાં ભજનો આ વિડીયોમાં સાંભળી ભક્તિ ભાવમાં તરબોળ બનો. 

A Tribute to Juthika Roy Hindi Geet | Best Devotional Songs

( 1013 ) એક કબીર ભજન … વિડીયો … વિચાર વિસ્તાર ( સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ )

(સંકલન સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ )

Sant-Kabir-Das-4148

એક કબીર ભજન …મત કર મોહ તુ …..

મત કર મોહ તુ, હરિભજન કો માન રે.

નયન દિયે દરશન કરને કો,
શ્રવણ દિયે સુન જ્ઞાન રે … મત કર

વદન દિયા હરિગુણ ગાને કો,
હાથ દિયે કર દાન રે … મત કર

કહત કબીર સુનો ભાઈ સાધો,
કંચન નિપજત ખાન રે … મત કર

– સંત કબીર

આ કબીર ભજનને શાસ્ત્રીય ગાયક ભીમસેન જોશીના સ્વરે મગ્ન થઈને સાંભળો/માણો.
Mat Kar Moh Too Hari Bhajan Ko Maan Re–Bhimsen Joshi

ભજનનો વિચાર વિસ્તાર ….

પ્રસ્તુત પદમાં કબીર સાહેબ હરિભજન કરવાનો સંદેશ આપે છે. તેઓ કહે છે કે આ સંસારમાં મોહ કરવા જેવું કશું નથી. સ્ત્રી, ઘર, સંતાન, ધન વગેરેની માયા કરવી નકામી છે. અંત સમયે માત્ર હરિભજન જ કામ આવવાનું છે.

તેઓ મનુષ્યને કહે છે કે ભગવાને તને આંખો પ્રભુના દર્શન કરવા માટે આપેલી છે, કાન પ્રભુનું નામ સાંભળવા માટે આપેલા છે, વાણી હરિના ગુણગાન ગાવા માટે અને હાથ સત્કર્મો કરવા માટે આપેલા છે. જ્યાં સુધી તારા શરીરમાં પ્રાણ છે ત્યાં સુધી તું આ બધી ઈન્દ્રિયો વડે એ કામ કરી લે. એક વાર પ્રાણ શરીરમાંથી નીકળી ગયા પછી કશું જ થઈ શકવાનું નથી. જેમ ખાણમાંથી ખોદીને તારવીને સોનું પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે એવી જ રીતે આ મનુષ્ય દેહ એક ખાણ સમાન છે. એમાં તું હરિનામનું કંચન પ્રાપ્ત કરી લે. આત્મ તત્વની અનુભૂતિ કરી લે. ઈશ્વરને પ્રાપ્ત કરી લે.

જો તમને તમારા અંદરથી સંતોષ ન મલે તો બીજે ક્યાંય થી મળવાનો નથી. બહાર શોધીને તમારી શક્તિ નો વ્યય ન કરો.કબીરસાહેબ એક સર્વસ્વીકાર્ય સાચા સંત હતા. એમણે જીવનના તત્ત્વજ્ઞાનને પોતાની સરળ ભાષામાં, પદો, ભજનો, સાખીઓ અને દોહાઓ દ્વારા પીરસ્યું છે. એમની એક સાખી છેઃ

ગોધન, ગજધન, બાજધન, ઔર રતનધન ખાન;
જબ આવે સંતોષ ધન, સબ ધન ધૂલ સમાન.

કબીરસાહેબ કહે છે કે તમારી પાસે ગમે તેટલું ધન હોય અને રત્નોની ખાણ હોય પણ જ્યારે તમને ‘સંતોષ’ રૂપી ધન પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે બાકીનાં બધાં ધન તમને ધૂળ સમાન લાગવા માંડે છે. એટલે કે માણસ ‘સંતોષી’ થાય તો જ સુખી થઈ શકે છે.

કબીરસાહેબની વાત આત્મસાત કરવા જેવી છે, કારણ કે આજના માનવીને પોતાની જીવનજરૂરિયાતથી વધારે મળ્યું હોવા છતાં એની ઇચ્છાઓ વધુ ને વધુ મેળવવા માટે બહેકી જાય છે. અને પછી કોઇ એક તબક્કે પોતે શું મેળવવા ઇચ્છે છે એનું ભાન પણ એને રહેતું નથી.

ટોલ્સ્ટોયની વાર્તા ‘માણસને કેટલી જમીન જોઈએ?ના નાયકની જેમ આજનો માનવી વધુ ને વધુ મેળવવા માટે દોડયા જ કરે છે, એને સંતોષ જ થતો નથી. ટોલ્સ્ટોયની વાર્તામાં મુદ્દો એવો છે કે સૂર્યોદયથી લઈને સૂર્યાસ્ત સુધીમાં માણસ જેટલી જમીન ઉપર દોડી શકે એટલી જમીનનો એ માલિક બની શકે. હજી વધુ, હજી વધુની ઇચ્છામાં એક માણસ દોડતો જ રહે છે, છેવટે થાકીને હાંફીને એ પડી જાય છે અને એમ જ મૃત્યુ પામે છે. જે જમીન ઉપર એ ફસડાઈને મૃત્યુ પામ્યો હોય છે ત્યાં જ એને દફન કરવામાં આવે છે. છેવટે ‘એની કબર બની એટલી જમીન જ એને મળી.’

સૌજન્ય- સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ