વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: કાવ્યો

1096 – રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીની ૧૨૦ મી જન્મ જયંતીએ સ્મરણાંજલિ 

૨૮મી ઓગસ્ટ ૨૦૧૭ એ મહાત્મા ગાંધીએ જેમને રાષ્ટ્રીય શાયરના નામથી નવાજ્યા હતા એ સ્વ.ઝવેરચંદ મેઘાણી ની ૧૨૦ મી જન્મ જયંતી છે.

સ્વ. મેઘાણીનાં જીવન કાર્યો અને એમના સાહીત્ય પ્રદાનને યાદ કરી આજની પોસ્ટમાં એમને હાર્દિક સ્મરણાંજલિ  આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ પ્રસ્તુત સામગ્રી આપને ગમશે એવી આશા છે…. વિનોદ પટેલ .  

ઝવેરચંદ મેઘાણી

 જન્મની વિગત …૨૮ ઓગસ્ટ ૧૮૯૭ચોટીલા, સુરેન્દ્રનગર, ગુજરાત

મૃત્યુની વિગત – ૯ માર્ચ ૧૯૪૭ (૫૦ વર્ષ)બોટાદ, ભાવનગર, ગુજરાત

મૃત્યુનું કારણ -હ્રદય રોગ

રાષ્ટ્રીયતા -ભારતીય

અભ્યાસ -બી.એ. (સંસ્કૃત)

વ્યવસાય -સાહિત્યકાર (કવિ, લેખક)

ખિતાબ -રાષ્ટ્રીય શાયર

જીવનસાથી -દમયંતીબેન, ચિત્રદેવી

માતા-પિતા -ધોળીબાઈ-કાળીદાસ

વેબસાઇટhttp://jhaverchandmeghani.com/

 

ઝવેરચંદ મેઘાણીની જીવન ઝરમરની વધુ વિગતો વિકિપીડિયા ની આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

 

ઝવેરચંદ મેઘાણીની મારી પસંદગીની ત્રણ  કાવ્ય રચનાઓ ..

૧.મન મોર બની થનગાટ કરે …

આ ગીત રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના મૂળ કાવ્ય ” Navi Varsha ” નો ઝવેરચંદ મેઘાણી એ `મન મોર બની થનગાટ કરે’ એ નામે ૧૯૪૪ માં કરેલ ભાવાનુવાદ છે.

મન મોર બની થનગાટ કરે … ઝવેરચંદ મેઘાણી

મોર બની થનગાટ કરે, મન મોર બની થનગાટ કરે.
ઘનઘોર ઝરે ચહુ ઓર,
મારું મન મોર બની થનગાટ કરે.
બહુ રંગ ઉમંગનાં પીંછ પસારીને બાદલસું નિજ નેનન ધારીને
મેઘમલાર ઉચારીને આકુલ પ્રાણ કોને કલ-સાદ કરે.
મારું મન મોર બની થનગાટ કરે.

ઘર ઘરર ઘરર મેઘઘટા ગગને ગગને ગરજાટ ભરે
ગુમરી ગુમરી ગરજાટ ભરે. (2)
નવે ધાન ભરી સારી સીમ ઝૂલે, નદીયું નવજોબન ભાન ભૂલે,
નવ દીન કપોતની પાંખ ખૂલે (2)
મઘરા મઘરા મલકાઇને મેડક નેહસું નેહસું બાત કરે.
ગગને ગગને ઘુમરાઇને પાગલ
મેઘઘટા ગરજાટ ભરે. … મન મોર બની

નવમેઘ તણે નીલ આંજણીએ મારાં ઘેઘૂર નેન ઝગાટ કરે
મારાં લોચનમાં મદઘેન ભરે (2)
પરછાઈ તળે હરિયાળી બની મારો આતમ નેન બિછાત કરે
સચરાચર શ્યામલ બાથ ધરે (2)
મારો પ્રાણ કરી પુલકાટ ગયો પથરાઇ સારી વનરાઇ પરે,
ઓ રે ! મેઘ આષાઢીલો આજ મારે દોય
નેન નીલાંજન-ઘેન ભરે … મન મોર બની

નદી-તીર કેરાં કૂણાં ઘાસ પરે પનિહારી એ કોણ વિચાર કરે,
પટકૂળ નવે પાણી-ઘાટ પરે ! (2)
એની સૂનમાં મીટ સમાઇ રહી, એની ગાગર નીર તણાઇ રહી,
એને ઘેર જવા દરકાર નહીં (2)
મુખ માલતીફૂલની કૂંપળ ચાવતી કોણ બીજા કેરું ધ્યાન ધરે !
પનિહાર નવે શણગાર નદી કેરે
તીર ગંભીર વિચાર કરે ! … મન મોર બની

ઓલી કોણ કરી લટ મોકળીયું ખડી આભ-મહેલ અટારી પરે
ઊંચી મેઘ-મહેલ અટારી પરે ! (2)
અને ચાકચમૂર બે ઉર પરે પચરંગીન બાદલ-પાલવડે
કરી આડશ કોણ ઊભેલ અરે ! (2)
ઓલી વીજ કેરે અંજવાસ નવેસર રાસ લેવા અંકલાશ ચડે,
ઓલી કોણ પયોધર સંઘરતી
વિખરેલ લટે ખડી મે’લ પરે ! … મન મોર બની

ઓલી કોણ હિંડોળ ચગાવત એકલ ફૂલ બકુલની ડાળ પરે,
ચકચૂર બની ફૂલ-ડાળ પરે ! (2)
વિખરેલ અંબોડાના અળ ઝૂલે, દિયે દેહ-નીંડોળ ને ડાળ હલે.
એની ઘાયલદેહના છાયલ-છેડલા
આભ ઊડી ફરકાટ કરે (2)
ઓલી કોણ ફંગોળ લગાવત એકલ ફૂલ બકુલની ડાળ પરે !
મોર બની થનગાટ કરે આજે … મન મોર બની.

તમરાંને સ્વરે કાળી રાત ધ્રુજે,
નવ બાદલને ઉર આગ બૂઝે (2)
નદીપૂર જાણે વનરાજ ગુંજે. હડૂડાટ કરી, સારી સીમ ભરી,
સરિતા અડી ગામની દેવડીએ (2)
ઘનઘોર ઝરે ચહુ ઓર મારું મન મોર બની થનગાટ કરે.

– ઝવેરચંદ મેઘાણી

સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ રામલીલામાં આ ગીતને જાણીતા ગુજરાતી લોક ગાયક ઓસમાન મીરએ ગાયું હતું. નીચેના વિડીયોમાં ગુજરાતી જલસો-૨૦૧૭ વખતે એમના કંઠમાં આ ગીતને સાંભળો.

Mor Bani Thanghat Kare by Osman Mir | Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela | Gujarati Jalso 2017

૨. ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો….. જી:
બંધુડો બોલે ને બેનડ સાંભળે હો…. જી.
એ જી સાંભળે વેદનાની વાત
વેણે રે વેણે હો સત ફૂલડાં ઝરે હો… જી.
બહુ દિન ઘડી રે તલવાર,
ઘડી કાંઈ તોપું ને માનવાર;
પાંચ-સાત શુરાના જયકાર
કાજ ખુબ ખેલાણા સંહાર:
હો એરણ બની ! -ઘણ રે બોલે ને
પોકારે પૃથ્વીનાં કણ કણ કારમાં હો… જી.
પોકારે પાણીડાં પરવારનાં હો… જી.
જળ-થળ પોકારે થરથરી
કબરૃની જગ્યા રહી નવ જરી ;
ભીંસોભીંસ ખાંભીયું ખુબ ભરી
હાય, તોય તોપું રહી નવ ચરી :
હો એરણ બેની! – ઘણ રે બોલે ને
ભઠ્ઠીયું જલે રે બળતા પ્હોરની હો… જી.
ધમણ્યું ધખે રે ધખતા પ્હોરની હો… જી.
ખન ખન અંગારે ઓરાના ઓરણા,
કસબી ને કારીઘર ભરખાણા;
ક્રોડ નર જીવંતા બફાણા –
તોય પૂરા રોટા નવ શેકાણા
હો એરણ બની ! -ઘણ રે બોલે ને

મેઘાણીના આ  ગીતનો શ્રી મધુસુદન કાપડીયાએ કરેલ સુંદર રસાસ્વાદ નીચેના વિડીયોમાં..

 

૩.હાય રે હાય કવિ !

આ કાવ્યમાં જે પરિસ્થિતિ સ્વ.મેઘાણીએ રજુ કરી છે એ આજે પણ એટલી જ નજરે જોવા મળે છે. એવી પરિસ્થિતિમાં એક કવિને કાવ્ય રચવાનું  કેમ  ગમે એવો એમનો પ્રશ્ન વણ ઉકલ્યો જ રહ્યો છે! 

ધરતીને પટે પગલે પગલે

મૂઠી ધાન વિના નાના બાળ મરે,
પ્રભુહીન આકાશેથી આગ ઝરે:
અહોરાત કરોડ કરોડ ગરીબોના પ્રાણ ધનિકોને હાથ રમે –
ત્યારે હાય રે હાય કવિ ! તને પૃથ્વી ને પાણીતણાં શેણે ગીત ગમે !

લથડી લથડી ડગલાં ભરવી,
લાખો નાર ગલીગલીએ ફરતી,
સારી રાત ભૂખે મજૂરી કરતી:
‘મારાં બાળ પરોઢિયે જાગીને માગશે ભાત’ વિચારી એ દેહ દજો –
ત્યારે હાય રે હાય, કવિ ! તને સંધ્યા ને તારકનાં શેણે ગીત ગમે !

મન ! છોડ નિહાળવા તારલિયા
કાળાં કેદખાનાં કેરા જો સળિયા –
એનાં ક્રન્દન શું નથી સાંભળિયા?
એની ભીતર મૌન એકાકી રિબાઇ રિબાઇ હજારોના પ્રાણ શમે ત્યારે હાય રે હાય, કવિ! તુંને સાગરતીર કેરાં શેણે ગીત ગમે !

મહારોગ ને મૃત્યુના સાગરમાં
લાખો ચીસ નિ:શ્વાસભર્યા જગમાં
સિતમે સળગંત ધરા-તલમાં:
રસ-સુંદરતા કેરી શાયરી છે બધી જાળ સુનેરી ભૂખ્યાં જનને,
ત્યારે હાય રે હાય, કવિ! તુંને શબ્દોની ચાતુરી ગૂંથવી કેમ ગમે !

દિનરાત જેઓની નસેનસમાં
પડે ઘોષ ભયંકર યંત્રતણા:
પીએ ઝેરી હવા જે દમેદમમાં,
એને શાયર શું! કવિતા શું! ફૂલો અને તારલિયામાં એ કેમ રમે?
ત્યારે હાય રે હાય, કવિ! તુંને કૃષ્ણકનૈયાની બંસરી કેમ ગમે!

સારા વિશ્વની જે દી ક્ષુધા શમશે,
ભૂખ્યાં બાળુડાં પેટ ભરી જમશે,
પૂરી રોટી પ્રતિજનને જડશે:
કવિ! તે દિન નીલ આકાશ તારા કેરી સુંદરતા સહુ સાર્થ બને,

તારાં કૂજન આજ જલાવી દે, પ્રાણ! રે દંભ ગાવા તને કેમ ગમે ? 

 

ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી- સર્જક અને સર્જન-ના આ વિડીયોમાંથી ઝવેરચંદ મેઘાણી વિષે જાણો

 

વિકીપીડીયાની આ લીંક પર ઝવેરચંદ મેઘાણીની કેટલીક ચૂંટેલી  સાહિત્ય રચનાઓ, નવલકથાઓ  વી.વાંચો અને માણો

શ્રેણી ..ઝવેરચંદ મેઘાણી .. એમનું સાહિત્ય

 

( 914 ) ગામડાનો ઉનાળો…. ( મારાં સંસ્મરણો ) / બે ગ્રીષ્મ કાવ્યો

હાલ ભારત અને ગુજરાતમાં લોકો કાળઝાળ ઉનાળાના તાપથી ત્રાહિમામ પોકારી રહ્યા છે.ઉનાળો તેનો પ્રકોપ બતાવી રહ્યો છે.

ગરમીની આવી પશ્ચાદભુમિકા માં વેબ ગુજરાતીના સૌ પ્રથમ ઈ-બુક પ્રકાશન “ગ્રીષ્મવંદના ” માં પ્રગટ મારો એક લેખ “ગામડાનો ઉનાળો( મારાં સંસ્મરણો ) “આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કર્યો છે.આ લેખમાં ગામડાના ઉનાળાનાં મારાં સંસ્મરણો મેં પ્રસ્તુત કર્યા છે. જેઓ ગામડામાં મોટા થયા હશે એમને આ લેખ એમનો ભૂતકાળ ની યાદોને તાજી કદાચ કરાવશે.

“ગ્રીષ્મ વંદના” ઈ-બુક માં ગ્રીષ્મ ઋતુ વિશે અન્ય લેખકોના લેખો/કાવ્યો  આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચવા ભલામણ છે.ઉનાળાના તાપમાં આ લેખો થોડી માનસિક ઠંડક આપે  એવી આશા .

મારા લેખ નીચે શ્રી ચીમન પટેલ”ચમન” અને શ્રી અનીલ ચાવડાની કાળઝાળ ઉનાળાની કવિતાઓ એમના આભાર સાથે પ્રસ્તુત છે.

વિનોદ પટેલ

ગામડાનો ઉનાળો( મારાં સંસ્મરણો ) …. વિનોદ પટેલ 

મારી જીવન સંધ્યાના નીવૃતીકાળ વખતે અહીં અમેરિકામાં બેઠાં બેઠાં જ્યારે મારી સ્મૃતિને ૭૦ -૭૫ વર્ષ પાછળ લઇ જઈને વિચારું છું ત્યારે મારા વતનના ગામ ડાંગરવામાં વીતાવેલાં મારાં બાળપણ અને શૈશવ કાળનાં શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસું એમ ત્રણે ઋતુઓમાંથી પસાર થયેલાં  વર્ષો અને એની સાથે જોડાયેલી કેટલીક યાદો મારા સ્મૃતિ પટ ઉપર આજે ઉપસી આવે છે.

છાપરા જેવી બેઠા ઘાટની વિલાયતી નળીયાં વાળી ગામની પ્રાથમિક શાળાના મકાનની બહાર ઉનાળામાં વિશાળ લીમડાની છાયામાં ખુરશી ઉપર બિરાજેલા મોહનલાલ શુકલ સાહેબ અને એમની સામે ધૂળમાં લાઈન બંધ બેઠેલા મારા જેવા નાના ખેડૂત પુત્રો-વિદ્યાર્થીઓનું ચિત્ર મારા માનસપટ ઉપર તાજું થાય છે .વૃદ્ધ ઉંમરના અમારા આ શુક્લ શાહેબ એમની છીકણીની ડબીમાંથી એક ચપટી ભરી નાકમાં ઊંડે સુધી ખેંચીને તાજા માજા થઈને આપણા આદ્ય કવિ દલપતરામની શિયાળો,ઉનાળો અને ચોમાસું એમ ત્રણેય ઋતુઓ ઉપરનું જાણીતું કાવ્ય સંભળાવતા હતા એ યાદ આવે છે.આ કાવ્યમાં કવિ દલપતરામે ઉનાળા વિષે બહું જ સુંદર વર્ણન આ રીતે કર્યું છે .

ઉનાળે ઊંડા જળ જાય, નદી સરોવર જળ સુકાય;

 પામે વનસ્પતિ સૌ પાન, કેસૂડાં રૂડાં ગુણવાન.

 સારા હોજ ફુવારા બાગ, પ્યારા ચંદન પંખા લાગ;

 બોલે કોયલ મીઠાબોલ, તાપ પડે તે તો વણ તોલ. 

ગામનું લોકજીવન ત્રણેય ઋતુઓને અનુકુળ થઈને પોતાની પ્રવૃતિઓમાં રત થઇ  જતું .ઉનાળો એના  નામ પ્રમાણે ગરમી અને લુ વરસાવતી ઋતુ. ધૂળની ડમરીઓ ઉરાડતી ઋતુ .આ ઋતુમાં સ્વાભાવીક રીતે જ લોકોની કાર્ય શક્તિ ઘટી જાય છે અને લોકો આળસુ થઇ જાય છે.ઝાડ  નીચે છાયડામાં ખાટલામાં ઉંઘ ખેંચતા ઘણા  માણસો તમને ઠેર ઠેર જોવા મળે .

ચાર માસનું ચોમાસું શરુ થાય એ પહેલાં ખેડૂતો ગામની ભાગોળે પોતાના ઢોરનાં છાણના ઉકરડામાંથી બળદ ગાડામાં ખાતરને પોતાનાં ખેતરોમાં લઇ જઈને  પાથરી દેતા .આ વખતે ગાડામાં ખાતર ઉપર બેસી ખેતર સુધી જઈને ખાલી ગાડામાં પાછા આવવાની ફ્રી રાઈડ મળતાં કુટુમ્બનાં બાળકોને ખુબ મજા આવી જતી .

ગામના ઉનાળાનું  બીજું દ્રશ્ય લગ્નોનું છે .ઉનાળો એટલે લગ્નસરાની સીઝન.ગામમાં ઢોલ ઉપર ડંકો પડે એ સાથે કોની છોકરી કે છોકરો પરણે છે એની જાહેરાત થઇ જતી.જે વ્યક્તિને ત્યાં લગ્ન પ્રસંગ હોય એને ગામ લોકો તરફથી પુરો સહકાર મળતો.કોઈ પણ લગ્ન પ્રસંગનું મોટું આકર્ષણ હોય તો એ એના જમણવારનું .ખેડૂત વર્ગ સામાન્ય રીતે વર્ષ દરમ્યાન રોજ બાજરી કે ઘઉંના રોટલા, ખીચડી,દૂધ ,ઘી જેવું સાદું ભોજન કરે પણ લગ્ન વખતે લાડુ,લાવ્સી,ચુરમું કે અન્ય મીઠાઈ,રસોઈયાએ ખાસ ઉકાળેલી જમણના મસાલેદાર દાળ,શાક વી.નું પાકું જમણ જમવાનો આનંદ અનેરો રહેતો.ઢોલ અને શરણાઈના સુરો અને લગ્ન ગીતોથી ઉનાળામાં આવતા આ લગ્ન ગાળામાં આખાયે ગામનો માહોલ ખુશીમાં બદલાઈ જતો .મોટાઓ અને બાળકો આનંદથી ઝૂમી ઉઠતાં.

ઉનાળો એટલે શાળાઓમાં લાંબી ઉનાળાની રજાઓનો સમય.આ રજાઓ પડતાં ગામના નિશાળીયાઓ  રાજીના રેડ થઇ જાય. ગામમાં , વગડામાં ,મામા કે માસીને ઘેર જઈને પૂરી સ્વતંત્રતાથી ભેરુઓ સાથે રમવાના ,તોફાનો કરવાના, ઝાડ ઉપર ચડીને કેરીઓ ,રાયણ વિગેરે પાડીને ખાવાના એમ આનંદથી  રજાઓ ગાળવાના આ દિવસો. મોટી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓને વેકેશનમાં એમના પિતા અને વડીલો ખેતીવાડીના કામકાજમાં પલોટી દેતા.એક ઇન્ટર્ન ખેડૂત તરીકે !

ઉનાળાના દિવસોમાં ગામમાં નાટક મંડળી ,તુરી અને ભવાઈ મંડળીઓ  આવતી અને રાત્રે ધૂળમાં બેસીને ખુલ્લા આકાશ નીચે મોડી રાત સુધી એમના ખેલો જોવાની બહું મજા આવતી. ગાયનો કટ કરવાની હરીફાઈ જામતી.ઉનાળાની રજાઓનું આ મોટું મનોરંજન બની રહેતું.ગામમાંથી નાટક મંડળી જતી રહે એ પછી એમનામાંથી પ્રેરણા લઈને બાળકો ઘણા દિવસો સુધી એમની નકલ કરીને કોઈની સાડી કે ધોતીયાના પડદા કરી રાજા હરીશ્ચંદ્ર ,રાણા પ્રતાપ વગેરે ખેલો પાડતા એ યાદ આવતાં આજે હસવું આવે છે.

ગામમાં ઉનાળાનું એક બીજું મોટું આકર્ષણ એટલે કેરીઓ ચૂસવાની અને એનો રસ કાઢીને ખાવાની સીઝન.ગામના નાના બઝારમાં,વખારમાં કે બહાર ખુલ્લામાં ઢગલા કરી  કેરીઓ પુષ્કળ પ્રમાણમાં વેચાતી.અમારા  ખેતરમાં પણ કેરીઓના વૃક્ષો હતાં એ વાઘરી લોકોને સાચવવા અને વેડવા માટે આપીએ એટલે ઘરના આંબાની કેરીઓ ખાવા મળતી.

કિશોર અવસ્થા પછી શાળા કોલેજમાં વધુ અભ્યાસ અને નોકરી માટે ગામ છોડીને કડી શહેરમાં અને અમદાવાદ જવાનું થયું અને નિવૃત્તિ કાળમાં અહીં અમેરિકા આવવાનું થયું.દરેક જગાઓએ ઉનાળાની જુદી જુદી અસરો નિહાળી છે પણ એ સૌમાં ગામના ઉનાળાના એ દિવસોની તોલે કોઈ પણ ન આવે .

અહીં અમેરિકામાં તો ઋતુઓ અને હવામાનની તો વાત જ કોઈ ઓર છે. અહીં દરરોજ ટી.વી. ઉપર હવામાનના સમાચાર જોઈએ તો દરેક જગાઓએ જુદી જુદી ઋતુઓ. કોઈ જગાએ ઉનાળો તો કોઈ જગાએ બારે માસ ચોમાસું .કોઈ જગાએ બરફ અને સખ્ત ઠંડી .અમેરિકામાં રોજે રોજ હવામાનના સમાચાર જોઈને લોકો જીવતા હોય છે . ભારતમાં લોકોને હવામાનના સમાચાર જોવાની બહુ જરૂર જ નથી પડતી. શિયાળો ,ઉનાળો અને ચોમાસું એમ લગભગ વરસો વરસ નિયમિત રીતે ચાલ્યા કરે ,કોઈક  વખત કમોસમી માવઠાના અપવાદ સિવાય.  

કહેવાય છે ને કે બફા એટલા નફા .ઉનાળાની ગરમી અને લુ સહન કરીએ તો જ ચોમાસાની ઠંડક અને ખેતરોમાં જીવન ઉપયોગી પાકો લણી શકીએ.એવું જ જીવનમાં પણ,દુઃખનો તાપ સહન કરીએ તો જ સુખના ચોમાસાની ઠંડકનો અનુભવ ભોગવી શકાય .

ત્રણ ઋતુઓનું ચક્ર એ પરમ કૃપાલુ પરમાત્માએ માનવોને આપેલી પર્યાવરણની એક અમુલ્ય ભેટ છે એ સમજી લઈએ અને એને સારી રીતે ભોગવવા માટે લાયક બનીએ.

======================

             ઉકળાટ …..….. ચીમન પટેલ ‘ચમન’

ગરમી!! ગ્રીષ્મની ગરમી સૌને ગૂંગળાવી રહી છે. વરસાદની ચીંતા સહુને સતાવી રહી છે. એમાંયે ‘યાર્ડ’ની કે ખેતરની ખેતી કરતા ખેડુતોનું દયાન આકાશ તરફ જાણે –અજાણે જાય છે. ઍમાયે જ્યારે વાદળો દેખાય છે ત્યારે વરસાદ આજે તો આવશેની આશામાં મન થોડું હળવું થાય છે. જ્યારે વાદળો વાયરા સાથે વિખરાઇ જાય છે ત્યારે મન નિરાશામાં નિચોવાઇ જાય છે.

‘એરકંડીશન’વાળા આલિશાન ઘરમાં,પોતાના પતિ (કે પત્ની) વગર રહેતી વ્યક્તિ,આવા સમયે એ, બાહ્ય અને આંતરિક ગરમીનો અહેસાસ કરતી હોય છે.

૧૯૬૫માં, ભાવનગરની ભૂમીપર,  આવા એક ઉનાળાના દિવસે હું  બાહ્ય અને આંતરિક ગરમીનો અહેસાસ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે આ કાવ્ય રચાયું હતું અને ‘સૌરાષ્ટ સમાચાર’ દૈનિકે એને છાપીને મને પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો.

ઉકળાટ

ક્યાંય આછોય વર્ષાનો ભાર નથી,
એ વાતનો સહુ દિલમાં ઉચાટ છે.

ઋતુનો ન જણાય ક્યાંય રે અણસાર,
ને ગગનમાં ન વાદળનો ગગડાટ છે!

કોના પાપે રે વરસે ન આજ વાદળી,
અનિલની લે’રીએ ખેંચાઇ જે જાય છે.

પશુ,  પક્ષી ને ધરતીની વેદના,
જોઇનેય નવ એને કંઇ થાય છે!

વેદના વધારીનેય એ તો વરસી ગયો;
ઉકળાટ ઉરનો મારો ઉરમાં જ રહી ગયો !!

*ચીમન પટેલ ‘ચમન’ (૦૪ઓગષ્ટ’૧૩)

(‘સૌરાષ્ટ સમાચાર’ ના ૨૦જુલાઇ’૬૫ ના અંક્માં પ્રગટ)

ઉનાળો આવ્યો!

ઉનાળાનું ગીત …… કવિ શ્રી અનીલ ચાવડા 

ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે,
પાંપણથી ગાલ સુધી પ્હોંચે એ પ્હેલાં તો આંસુ વરાળ થઈ જાય છે;
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

તગતગતા તડકાનાં ઊગ્યાં છે ફૂલ એને અડીએ તો અંગઅંગ દાઝીએ,
આવા આ ધખધખતાં ફૂલો પર ઝાકળની જેમ અમે કેમ કરી બાઝીએ?
કોણે આ સૂરજની મટકી છે ફોડી કે ધોમધોમ લાવા ઢોળાય છે?
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

આભ મહીં કોક જોડે બગડ્યું તો ગુસ્સો તું ધરતીની ઉપર કેમ ઠાલવે?
જ્વાળાનું ઠાઠમાઠ રજવાડું સાચવતા રાજાને આવું તે પાલવે?
સૂરજિયા! તારે ત્યાં અવસર કોઈ આવ્યો છે? આભ આખું ગીત તારાં ગાય છે;
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

– અનિલ ચાવડા
http://www.anilchavda.com/archives/1647#comment-13228

( 779 ) કવયિત્રી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ….. એમનાં કાવ્યો, ગઝલો … અને પરિચય

કવયિત્રી યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ આપણા ગુજરાતી બ્લોગ વિશ્વમાં જાણીતાં બ્લોગર ,વાંચક , ભાવક અને નીરવ રવે બ્લોગનાં સંપાદક મારાં પરમ વિદુષી મિત્ર સુ.શ્રી પ્રજ્ઞા જુ. વ્યાસનાં દીકરી થાય છે.

સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેને અગાઉ એમની ઈ-મેલોમાં મને યામિનીબેન વિષે અને એમનાં કાવ્યો,ગઝલો,નાટકો અને એમની વિવિધ સાહિત્ય પ્રવૃતિઓ વિષે મને સમયે સમયે જે માહિતી મોકલી હતી એમાંથી સંકલન કરીને વિનોદ વિહારના વાચકો માટે યામિનીબેનના કાવ્યો ,ગઝલોનો આસ્વાદ અને એમનો વિસ્તૃત પરિચય આજની પોસ્ટમાં કરાવી ઘણા સમયથી કરવા ધારેલા એક કામની પૂર્તિ કરતાં મને ખુબ આનંદ થાય છે.

યામિનીબેન કાવ્યો ઉપરાંતસારી ગઝલો, વાર્તાઓ અને નાટકો પણ લખે (અને ભજવે પણ) છે અને ઘણામાં ઈનામો પણ મેળવ્યાં છે.એમનાં ઘણાં કાવ્યો, નાટકોમાં તેઓ સામાજિક પ્રશ્નોને આવરી લઈને માર્ગ દર્શન પણ કરાવે છે.

મને આશા છે સાહિત્ય રસિક સુજ્ઞ વાચકોને આ પોસ્ટને  માણવી ગમશે.

વિનોદ પટેલ 

 યામિની વ્યાસ

કવિયત્રી યામિની વ્યાસ

સંક્ષિપ્ત પરિચય

આખું નામ : યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ

જન્મતારીખ : ૧૦/૬/૧૯૬૦

જન્મસ્થળ : નવસારી

પ્રકાશિત પુસ્તકો :

    નામ                                પ્રકાર                        પ્રકાશન વર્ષ

૧. ફૂલ પર ઝાકળના પત્રો   ગઝલસંગ્રહ                 ૨૦૦૯

૨. મિલીના ઘર તરફ          નાટક                            ૨૦૧૧

૩. પાંપણને પડછાયે          ગીતસંગ્રહ                      ૨૦૧૩

યામિની વ્યાસ બીએસસી, માયક્રો બાયોલોજીના સ્નાતક છે. હાલ સુરત મહાનગરપાલિકા સંચાલિત સ્મીમેર હોસ્પિટલમાં ફરજ બજાવે છે. કાવ્ય, ગઝલ ઉપરાંત નાટકોનું સર્જન કર્યું છે. લેખન ઉપરાંત અભિનયક્ષેત્રે પણ ખૂબ નામના મેળવી છે.

મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્મા લખે છે કે ‘યામિની વ્યાસ સુરતની સાહિત્યિક–સાંસ્કૃતિક શ્રદ્ધા અને ગુજરાતની આવતીકાલની આશા છે. એ એક આદર્શ ગૃહિણી, વત્સલ માતા, વર્કિંગ વુમન, કવયિત્રી, લેખિકા, નાટ્ય અભિનેત્રી, ગરબા નિષ્ણાત અને કુશળ વક્તા છે. બધાં ક્ષેત્રોને પોતાની પૂરેપૂરી ક્ષમતા અને સૂઝથી ન્યાય આપે છે.’

‘સ્ત્રીભૃણ હત્યા’ની પ્રવર્તમાન ગંભીર સામાજિક સમસ્યા પર આધારિત એમની લઘુનાટિકા ‘જરા થોભો’ના ગુજરાત તેમજ અન્ય રાજયોમાં અઢીસોથી વધુ પ્રયોગો થયા છે. આ નાટિકાનું લેખન ઉપરાંત એનું મુખ્ય પાત્ર પણ એમણે ભજવ્યું છે. બળાત્કાર વિરોધી, ઘરેલું હિંસા અને એઇડ્સ વિરોધી જેવાં સમાજજાગૃતિને લગતા નાટકો લખી એના અનેક પ્રયોગો કર્યા છે.

દિલ્હી સાહિત્ય અકાદમી આયોજિત બહુભાષી રાષ્ટ્રીય કવિસંમેલનમાં ગોવા મુકામે તેઓ પોતાની કવિતાઓ પ્રસ્તુત કરી ચૂકયા છે. સુરત ઉપરાંત સમગ્ર ગુજરાત અને મુંબઇ ખાતે યોજાયેલ કવિસંમેલનોમાં ભાગ લઇ ચૂક્યા છે.

યામિની વ્યાસ દ્વારા ભજવાઇ ચૂકેલા અને વિજેતા નીવડેલા ફૂલ લેન્થ નાટકો

મિલીના ઘર તરફ

તમે મારા દેવના દીધેલ છો

રણમાં ખીયું પારિજાત

કાઉન્ટડાઉન

વીજળીના તારે ઝૂલે જિંદગી

હરીભરી વસુંધરા

વ્હાલના વારસદાર

પારિતોષિક :

  • ‘ફૂલ પર ઝાકળના પત્રો’ને ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદનું ‘કવિ જય’ પારિતોષિક.

  • ‘મિલીના ઘર તરફ’ને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનું દ્વિતીય પારિતોષિક.

  • ‘મિલીના ઘર તરફ’ને કલાગુર્જરી દ્વારા ‘ગિરાગુર્જરી’ પારિતોષિક.

  • ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદ આયોજિત મૌલિક નાટ્યલેખન સ્પર્ધામાં ‘મિલીના ઘર તરફ’ પ્રથમ વિજેતા.

  • ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નાટ્ય અકાદમી અઅયોજિત નાટ્ય સ્પર્ધામાં ‘મિલીના ઘર તરફ’ને શ્રેષ્ઠ મૌલિક સ્ક્રિપ્ટનું પારિતોષિક.

  • ‘ચિત્રલેખા–ભવન્સ’ દ્વારા આયોજિત નાટ્ય સ્પર્ધામાં ‘મિલીના ઘર તરફ’ને શ્રેષ્ઠ મૌલિક સ્ક્રિપ્ટનું પારિતોષિક.

  • ‘રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્ર’ દ્વારા આયોજિત મૌલિક નાટ્યલેખન સ્પર્ધામાં ‘મિલીના ઘર તરફ’ પ્રથમ વિજેતા.

  • ગઝલ લેખન માટે સ્વ. ગનીભાઇ દહીંવાલા પારિતોષિક

  • કાવ્ય રચનાઓ 

થોડુંક હરખી જોઈએ – યામિની વ્યાસ

જીંદગીમાં ચાલતાં પળવાર અટકી જોઈએ
ફૂલ ખીલ્યું જોઈને થોડુંક હરખી જોઈએ

શક્ય છે કે બાળપણ મુગ્ધતા પાછી મળે
થઇને ઝાકળ પાંદડીનો ઢાળ લસરી જોઈએ

આ ઉદાસીને નહીંતર ક્યાંક ઓછું આવશે
આંખ ભીની થઇ ગઇ છે સહેજ મલકી જોઈએ

– યામિની વ્યાસ 

(આ કાવ્યને ટહુકો.કોમના સૌજન્યથી અહીં ક્લિક કરીને ઓડિયોમાં સાંભળો.  )

 

યામિનીબેનની અનેક કાવ્ય રચનાઓમાંથી  કેટલીક ગમતીલી રચનાઓ

૧.એક ન અવતરેલી બાળકીના ઉદગાર

આંગળી પકડીને તારી ચાલવા દે,

મા ! મને તું આ જગતમાં આવવા દે !

 

વંશનું તુજ બીજ તો ફણગાવવા દે,

ગોરમાની છાબ લીલી વાવવા દે !

 

તું પરીક્ષણ ભ્રૂણનું શાને કરે છે?

તારી આકૃતિ ફરી સર્જાવવા દે !

 

ઢીંગલી, ઝાંઝર ને ચણિયા–ચોળી, મહેંદી…

બાળપણના રંગ કંઇ છલકાવવા દે !

 

રાખડીની દોર કે ગરબાની તાળી,

ઝંખનાના દીપ તું પ્રગટાવવા દે !

 

વ્હાલની વેલી થઇ ઝૂલીશ દ્વારે,

આંગણે સંવેદના મહેકાવવા દે !

 

સાપનો ભારો નથી : તુજ અંશ છું હું !

લાગણીના બંધનો બંધાવવા દે !

૨.હસ્તરેખા વળી શું?

 

પળેપળનો બદલાવ જોયા કરું છું, ધરા શું, ગગન શું, સિતારા વળી શું?

સમાયું છે જીવન અહીં ઠોકરોમાં, ત્યાં કિસ્મત અને હસ્તરેખા વળી શું?

 

ખુદાના તરફથી મળે તે સ્વીકારું, કદી એકલી છું, કદી કાફલો છે;

મળી મહેફિલો તો મેં માણી લીધી છે, સવાલો, જવાબો, સમસ્યા વળી શું?

 

નથી કોઇ મંઝિલ, નથી કોઇ રસ્તો, ચરણને મળ્યું છે સતત ચાલવાનું;

કદી થાક લાગે તો થોભી જવાનું, ઉતારા વિશેના ઉધામા વળી શું?

 

મને શબ્દ સાથે જ નિસ્બત રહી છે, સ્વયં અર્થ એમાંથી ઉપજ્યા કરે છે;

અને મૌનને પણ હું સુણ્યા કરું છું, અવાજો વળી શું ને પડઘા વળી શું?

 

જગતના વિવેકો ને વ્યવહાર છોડી, ઉઘાડા જ મેં દ્વાર રાખી મૂકયાં છે,

ભલે કોઇ અણજાણ આવે અતિથિ, પ્રતીક્ષા વળી શું, ટકોરા વળી શું?

 

૩.ધરપત નથી ને?

 

તમારી એ આંખોની હરકત નથી ને?

ફરી આ નવી કોઇ આફત નથી ને?

 

વહેરે છે અમને તો આખા ને આખા,

એ પાંપણની વચમાં જ કરવત નથી ને?

 

વહે છે નદી આપણી બેઉ વચ્ચે,

એ પાણીની નીચે જ પર્વત નથી ને?

 

નજરને મળો છો તમે સ્મિત કરતા,

અમારા એ સપનાની બરકત નથી ને?

 

તમારા તમારા તમારા અમે તો…

કહ્યું તો ખરું તોય ધરપત નથી ને? 

 

૪. હરણ માત્ર એક માત્ર જ

 

છે મમતાનું જગમાં ઝરણ માત્ર એક જ,

અને યાદ આવે શ્રવણ માત્ર એક જ.

 

ઉદાસીનું છે વિસ્તરણ માત્ર એક જ,

હૃદયમાં વસે છે એ રણ માત્ર એક જ.

 

તને ભૂલવા યુગ ઓછા પડે પણ,

તને પામવાની તો ક્ષણ માત્ર એક જ.

 

સતાવે છે મૃગજળ અહીં સૌને કિન્તુ,

મરે દોડી દોડી હરણ માત્ર એક જ.

 

ભણેલા ભૂલી જાય સઘળું કદાપિ,

બધું જાણનારો અભણ માત્ર એક જ.

 

૫. શણગાર થઇ શકે

 

કોણે કહ્યું કે લાગણી આધાર થઇ શકે?

અશ્રુ જ મારી આંખનો શણગાર થઇ શકે.

 

એથી વિશેષ લોકમાં શું યાર થઇ શકે?

નાની અમસ્તી વાતનો ચકચાર થઇ શકે.

 

ખંડિત સમયનો સ્વપ્ન પણ આકાર થઇ શકે,

તૂટે છે તટ, પછી અહીં પગથાર થઇ શકે.

 

માણસને મારવાના હજારો ઉપાય છે,

પડછાયો ભીંત પર કદી શું ઠાર થઇ શકે?

 

માનવ બધાય માનવી થઇ જાય જગ મહીં,

ઇશ્વરનું કામ શું પછી બેકાર થઇ શકે?

 

સચ્ચાઇ પામવાને કંઇ યુગો ન જોઇએ,

વીજળી ગગનમાં ‘યામિની’ પળવાર થઇ શકે.

 

૬.શક થઇ જાય છે

 

કેટલો મોટો ફરક થઇ જાય છે !

સૂર્ય ના હોવાનો શક થઇ જાય છે !

 

સૌ અવાજો, આકૃતિઓને હણી,

શૂન્યતાનું દળકટક થઇ જાય છે.

 

રોશનીએ તો જુદા કીધા હતા,

એ અહીંયા સૌ ઘટક થઇ જાય છે.

 

કંઇ નથી તો માત્ર દરિયો ઘુઘવે,

ને નજર એમાં ગરક થઇ જાય છે.

 

ઓગળે રંગો પછીનું એ જગત,

જે નથી તેની ચમક થઇ જાય છે.

 

સ્વપ્નમાં શું ! જાગતા જોયું છે મેં,

આ તમસ જાણે ખડક થઇ જાય છે.

 

આ તિમિર પણ ‘યામિની’ મનને ગમે,

જાણે ઇશ્વરની ઝલક થઇ થઇ જાય છે.

 

૭.કોણ ઊભું હશે?

 

ગાઢ અંધારમાં કોણ ઊભું હશે?

એ નિરાકારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

તું જ દર્પણ અને તું જ ચહેરો અહીં,

આર ને પારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

બાળપણનાં એ સ્વપ્નો ભૂલાતાં નથી,

સાવ સૂનકારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

બૂમ પાડ્યા કરે છે નિરંતર મને,

મનના ભણકારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

નાવ જાણે કે મળવા અધીરી થઇ,

દૂર મઝધારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

આજ તો એમ લાગ્યું કે ‘આવો’ કહ્યું,

બંધ એ દ્વારમાં કોણ ઊભું હશે?

 

૮.તું મને કૈં એટલી બધી…

 

તું મને કૈં એટલી બધી એટલી બધી ગમે,

કે દુનિયા મૂકું એક તરફ તો તારું પલ્લું નમે.

તું મને….

 

વ્હાલનો દરિયો ઉછળે એવા જોજન જોજન પૂર

હો પાસે તો મનને મારાં લાગે કાંઠા દૂર

સાવ રે ખાલી મન, તારાથી ઉભરે છે ભરપૂર

સાવ રે ખાલી મનમાં જાણે કોઇ કવિતા રમે

તું મને…

 

પાસપાસે હોય સહુ અવાજો, ટહુકા તારા શોધું

નહીં બારણે થાય ટકોરા પગલાં તારાં શોધું

હોય ભલે ને નીંદર મારી, શમણાં તારાં શોધું

હોઉં ભલે ને સાવ અટૂલી, મનની વ્યથા શમે

તું મને…

 

૯.વર્કિંગ વુમનનું ગીત

 

નીંદ કદી ના પૂરી થાતી આંખે ઊગે થાકનો ભાર,

સીધ્ધી સનનન કરતી સવાર…

 

‘ચીંકું મીંકું ઝટ ઊઠો’ કહી દોડી કપાળે ચૂમે,

આખા દિ‘ની જનમકુંડળી સવારથી લઇ ઘૂમે

કામ વચાળે કહે પતિને ‘ક્યારે ઊઠશો યાર…?’

સધ્ધી સનનન કરતી સવાર…

 

માંડ પહોંચતી ઓફિસ સહુના પૂરા કરી અભરખા,

ફરી રઘવાટ રસોઇનો જ્યાં એ આવી કાઢે પગરખાં.

કેટલી દોડમદોડી તોયે થઇ જાતી બસ વાર…

સીધ્ધી સનનન કરતી સવાર…

 

શમણાઓ શૈયા પર પોઢયાં, ઓશિકામાં મીઠી વાત,

અડધી નીંદમાં અડધું જાગ્યાં, એમ પૂરી થઇ આખી રાત !

અડધી ઘરે, અડધી ઓફિસે… કેવી જીવનની પગથાર…!

સીધ્ધી સનનન કરતી સવાર….

 

૧૦. માગું

 

લ્યો ! હરિએ મોકલ્યું મને તો એંસી વર્ષે માગું !

શું હજી હું તમને હરિજી અઢાર વરસની લાગું ?

 

જાન લઇને ઝટ આવોને… બારણા ખુલ્લાં રાખું !

મહિયરના ગંગાજળ ને તુલસી છેલ્લે છેલ્લે ચાખું.

દહેજમાં શું જોઇએ, કહેજો… ના કરશો ને ત્રાગું?

લ્યો ! હરિએ….

 

ચુંદડી ઓઢી ચાલી સહુને ‘આવજો.. આવજો…’ કરવા !

ચાર ખભે ડોલીએ મ્હાલી ચાલી પ્રભુને વરવા !

શમણાંમાં પણ તક ના ચૂકું તેથી હું તો જાગું !

લ્યો ! હરિએ….

 

૧૧.પપ્પા

 

નામ તમારે ગીત લખું તો તમને ગમશે પપ્પા?

એક સવાલ સીધો પૂછું તો જવાબ જડશે પપ્પા?

 

સાવ હજી હું નાની ત્યારે ખભે ઝુલાવી ગાતા‘તા,

સાથે જીદ જવાની કરતી પપ્પા બહાર જો જાતા‘તા,

ગયો સમય મુઠ્ઠીથી સરકી શું એ પાછો ફરશે પપ્પા?

એક સવાલ…

બહારથી આવી બૂમ પાડો તો દોડી વળગી પડતી‘તી,

હાથમાં ઢીંગલી જોઇ તમારા હું કેવી નાચી ઊઠતી‘તી !

ખોટ્ટેખોટ્ટું ઘર–ઘર રમતી એ ઘર– ઘર ખોટ્ટું મળશે પપ્પા ?

એક સવાલ… 

ઉપવાસ તમારા ગોરમા મારા ઘરમાં મેવો છલકાતો‘તો

આંગળી પકડી સ્કૂલે જાતા, રસ્તો આખો મલકાતો‘તો !

વીત્યા એ દિવસોનો સાગર મુજ આંખોમાં તરસે પપ્પા !

એક સવાલ…

 

૧૨.વાંસળી હોઠ પર લીધી

 

એવી તે વાત શી કીધી

કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી

 

શોધી શોધી હવે થાકી કાનાને, ન આવે નજર ખાટી છાસમાં,

નક્કી કાનાજી ક્યાંક ઘૂમતા હશે કો‘ક ગોપિકા સાથેના રાસમાં.

વિંધાયેલીને કોણે વીંધી?

કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી

 

તાગ જો હું કાઢું તો કશું કળાય ના, ખુલ્લા તે આભ જેવી આંખમાં,

તો મુખેથી શ્યામ તમે ક્યાંથી કહો કે, ‘કોના તે સ્વર પોલા વાંસમાં !’

વ્હાલમના વિરહથી બીધી

કે રાધાએ વાંસળી હોઠ પર લીધી

 

૧૩.ટહુકાઓને બાદ કરે જે ફાગણમાંથી

 

ટહુકાઓને બાદ કરે જે ફાગણમાંથી

એ માણસને બાદ કરી દો સગપણમાંથી !

 

ગુલમહોરની નીચે ઊભો હોય કોઇની રાહ જુએ છે,

એને પૂછો : ‘જોયું છે તેં ફૂલથી જે ઝાકળ ચુએ છે?’

પાછું પૂછો : ‘નજરો એની લહેરાતા રંગો જુએ છે?’

જવાબ બદલે કારણ શોધે કારણમાંથી !

એ માણસને બાદ કરી દો સગપણમાંથી…

 

કોઇ અજાણ્યું પંખી એને આંગણ આવે તોય ન નીરખે !

એવું તે શું, હસતું બાળક જોઇ ન હૈયું એનું હરખે !

એની આંખો, આંસુઓ ને ચોમાસાનો ભેદ ન પરખે.

જેણે ઝરમર કદી ન ઝીલી શ્રાવણમાંથી !

એ માણસને બાદ કરી દો સગપણમાંથી…

 

પોતાના ને પોતાના ટોળામાં ફરતો લાગે છે,

રસ્તો પૂરો થાય છતાં પણ આઠ પ્રહર જે ભાગે છે.

ભાવ વિનાના શબ્દો જાણે પથ્થર થઇને વાગે છે.

બહાર કદીયે નહિ આવે જે દર્પણમાંથી !

એ માણસને બાદ કરી દો સગપણમાંથી…

 

૧૪.કંકુથાપા

 

સાફો પહેરી જાન લઇને આવ્યો એ તો લૂંટી ગયો !

માંડ સાચવેલ ઝળઝળિયાનો કળશ આખો ફૂટી ગયો !

 

પલકારામાં મોટી થઇ ગઇ ઢીંગલી ઢીંગલી રમતી‘તી,

કાલ સુધી મુજ લાડકડીને વાત પરીની ગમતી‘તી,

રીસામણા ને મનામણાનો અવસર અમથો ઝૂકી ગયો…

સાફો પહેરી…

 

‘મા’નો પાલવ છોડી આજે ચાલી પાનેતરમાં,

કલરવ, મસ્તી, અલ્લડતાની ખોટ પડી ગઇ ઘરમાં,

ટેડીબેર, ટ્રોફી, ટહુકાનો યુગ એક મીઠો ખૂટી ગયો…

સાફો પહેરી…

 

થપ્પો રમતી ઘરની ભીંતે ત્યાં પાડીને કંકુથાપા,

એની ભીની આંખો કહેતી, ‘ના રોશો ને મમ્મી–પાપા?’

ચાંદનો ટુકડો જોતજોતામાં નજરુમાંથી છૂટી ગયો…

સાફો પહેરી…

 

૧૫.મને ભીંજવવા કેવું તને મળી જાય બહાનું

 

ક્યાંક છડેચોક ! ક્યાંક છાનું !

મને ભીંજવવા કેવું તને મળી જાય બહાનું !

 

બારીએ મીટ માંડી ઊભેલી હોઉં તો વાછટથી ભીંજવે છે સાંજને,

આવવાનું હોય કોઇ મનગમતું જણ ત્યારે શા માટે પજવે છે સાંજને?

માનું કે તું નહીં વરસે ને તારે ઉતરવું સાવ ખોટું પાનું?

મને ભીંજવવા કેવું તને મળી જાય બહાનું !

 

નીકળું હું બહાર ત્યારે ઝીણેરી ઝરમરમાં મારી આ ચુંદડી ભીંજાય,

કાજળ આ આંખોનું વહી જાય પળમાં ને ઝગમગતી ટીલડી ભીંજાય.

આ રસ્તાની વચ્ચોવચ્ચ અલ્યા એ મેહુલા ! આટલું તોફાન કરે શાનુ?

મને ભીંજવવા કેવું તને મળી જાય બહાનું !

 

જો પેલા કાળાભમ વાદળ ઘેરાય અને આંખ મારી જ્યોતિ થઇ જાય,

વૃક્ષોના પાંદડાઓ ચૂએ તો એક પછી એક જાણે મોતી થઇ જાય !

આભનો અવકાશ હવે છોડીને તારલાઓ ધરતી પર માંગે બિછાનું !

મને ભીંજવવા કેવું તને મળી જાય બહાનું !

 

૧૬.માર હલેસાં માર

 

માર હલેસાં માર

ખલાસી માર હલેસાં માર

દરિયાનો ખોળો ખૂંદવાનો આવ્યો છે પડકાર

ખલાસી માર હલેસાં માર 

 

દરિયાને ખોળે જન્મ્યા, ક્યાં દરિયો ખારો લાગે !

આ દરિયો તો પળ પળ જાણે કામણગારો લાગે !

પાણી વચ્ચે વસવાનું, શું કાંઠો, શું મઝધાર !

ખલાસી માર હલેસાં માર 

 

જળની દુનિયા હાથ અડાડો એટલી નિકટ હોય,

જળનાં કેવા વેશ કે એને મોજાં વાછટ હોય.

આભ અજાણું, ધરા આપણી, આપણો પારાવાર.

ખલાસી માર હલેસાં માર

 

૧૭.કેસૂડો ફૂટું ફૂટું થાય…

 

આજ અલી મારામાં કેસૂડો ક્યારનો ફૂટું ફૂટું થાય

ઓ મને એવું તે, એવું તે, એવું કેમ થાય?

રંગોને આવેલા તોફાની સપનાને લૂંટું લૂંટું થાય

આજ અલી મારામાં….

 

રંગઢંગ બદલીને ફાગણમાં મહાલતી અલ્લડ કળીઓને ટોકો,

મારામાં ઊતરતી આખી વસંતને રોકી શકાય તો રોકો.

લજ્જાથી ઝૂકેલા ઠાવકા આ ફૂલોને ચૂંટું ચૂંટું થાય

આજ અલી મારામાં…

 

મારામાં ફૂંકાતા પૂરવના વાયરાએ બદલ્યો છે જ્યારથી મિજાજ,

હોળીમાં રંગાતા રંગોએ પાળ્યો બસ છેડતી કરવાનો રિવાજ.

મારો એ ઉન્માદી આભલાનો હિસ્સો તૂટું તૂટું થાય

આજ અલી મારામાં….

 

૧૮.બારાખડીમાં

 

લખે ગ્રંથના ગ્રંથ તું લાગણીમાં,

નહીં કાંઈ સમજું હું બારાખડીમાં.

 

તમારા જ શ્વાસોની મૌઠી મહેકનું,

રૂપાંતર થયું ફૂલની પાંખડીમાં.

 

નજર સ્થિર છે આગમનની દિશામાં,

પ્રતીક્ષાએ માળો કર્યો આંખડીમાં.

 

ન બનવાનું કેવું અચાનક બને છે !

ગ્રહો પણ લટારે ચડ્યા કુંડળીમાં.

 

મેં માધવને વેચ્યા મહી વેચવામાં,

હતી આ કરામત બધી વાંસળીમાં.

 

બધું જાણવાની સમસ્યા નડી છે,

કશું પણ લખાયું ન ઉત્તરવહીમાં.

 

અગર બાળપણ શોધશું જો ફરીથી,

મળે કોઇ મમતા ભરી આંગળીમાં.

 

૧૯.પ્રતીક્ષા

 

દરિયામાં પડું પડું થતાં સૂરજને

મેં મારી નજરથી ટેકવી રાખેલો

તું આવે ત્યાં સુધી…

ને પછી…

મારી આંખ જ દરિયો

હવે સૂરજની મૂંઝવણ

કે ક્યાં ડૂબવું?

 

૨૦. બિંબ ડોકાયા કરે

 

સાદ પાડી કો‘ક ભીતર રોજ સંતાયા કરે,

બેખબર મારો જ પડછાયો વગોવાયા કરે.

 

તારી મારી વાત રોજેરોજ ચર્ચાયા કરે,

સાવ ખાલી થાય તોપણ કોઇ ખર્ચાયા કરે.

 

લો ! તમારા આગમન ટાણે જ ફૂટે આયનો,

એક ચહેરો ને હજારો બિંબ ડોકાયા કરે.

 

રાતમાંથી બાદબાકી ના કરો અંધારની,

ખૂબ લાગી હો તરસ તો એય પીવાયા કરે.

 

જિંદગીનો અર્થ સમજાઇ ગયો પળવારમાં,

કોઇ પણ કારણ વિના એક બાળ મલકાયા કરે.

 

આપણે ઘટના નથી હોતા કદી પણ આમ તો,

આપણી અફવા થઇ અખબાર વંચાયા કરે.

તેમની અન્ય રચનાઓ વાંચો

 

સુ.શ્રી યામિની વ્યાસની ગઝલો 

યામિનીબેનનો પ્રથમ ગઝલ સંગ્રહ ” ફૂલ પર ઝાકળનાં પત્રો ”  

અહીંથી ડાઉન લોડ કરીને વાચો.

 

નાટકમાં રબારણના વેશમાં યામિની વ્યાસ
                         નાટકમાં રબારણના વેશમાં યામિની વ્યાસ

ગુજરાત પ્રતિભા પરિચય બ્લોગમાં એના સંપાદક મિત્ર શ્રી સુરેશ જાનીએ કરાવેલ સુ.શ્રી યામિની વ્યાસનો પરિચય નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચો.

યામિની વ્યાસ, 

સંપર્ક :

યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ 

૩,પુરુષોત્તમ એપાર્ટમેન્ટસ ,

ચિન્મય હોસ્પીટલની બાજુમાં ,

સેન્ટ ઝેવિયર્સ સ્કુલ સામે,

ઘોડ  દોડ  રોડ, સુરત , ૩૯૫ ૦૦૧ 

ફોન – ૦૨૬૧ ૨૬૬૦ ૯૩૬ 

=============================

હવે પછીની પોસ્ટમાં ….

‘બેટી બચાઓ’ અભિયાનના સમર્થનમાં શ્રીમતિ યામિની વ્યાસ લિખિત લઘુ નાટિકા ‘ જરા થોભો’ ના એક ભાગ રૂપ લિખિત એમના જાણીતા ગઝલ/કાવ્ય “જાહેરાત આવી છે “નું  સુ.શ્રી લતા હિરાણીએ કરેલ સરસ રસ દર્શન, એમના વડીલ બંધુ જાણીતા કટાર લેખક શ્રી પરેશ વ્યાસ એ કરેલ અંગ્રેજી અનુવાદ અને વિડીયો વી. સાથેની માહિતી હવે પછીની પોસ્ટમાં અચૂક વાંચશો.

-વિનોદ પટેલ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

( 757 ) છ અક્ષરનું નામ એટલે રમેશ પારેખ ……સંકલિત

ramesh-2

આભાર … સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન વ્યાસ 

આ ર. પા. કોણ છે? ….. લેખક- શ્રી પરેશ વ્યાસ 

પ્રિય મોરારિ બાપૂનાં શબ્દોમાં કહીએ તો રમેશ પારેખ કાંઇક ભાળી ગયેલો કવિ છે. ર. પા. કથાનો એક સરસ ઉપક્રમ રાજકોટનાં આંગણે રચાયો. રામ કથા હોય, શિવ કથા હોય, ભાગવત કથા હોય, હમણાં હમણાં ગાંધી કથા પણ સાંભળી. પણ આ ર. પા. કથા? પ્રશ્ન થાય એ સ્વાભાવિક છે. સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીનાં ઉપક્રમે શિવરાત્રિનાં પાવન દિવસે ર. પા.નાં જીવનસંગીની રસીલાબેન અને એમનાં કુંટુંબીજનની હાજરીમાં સૌ સહભાવકો સાથે અમે, એટલે મેં અને મારી કોકિલાએ સજોડે ર. પા. કથાનું શ્રવણ કર્યું. ર. પા. ખુદ એસએસસી પાસ પણ યુનિવર્સિટી એમને ડોકટરેટ ઓફ લિટરેચરથી સન્માને. ર. પા. ખુદ કેટલાંયની પી. એચ. ડી.નો વિષય બન્યા. એમની ખુમારી, એમની ખુદ્દારી, એમની સરળતા, એમની સહજતા- અમે અનુભવી હતી. કથાકાર ડો. ગુણવંત વ્યાસને તો ર. પા.નો અંગત પરિચય ઓછો. પણ એમણે ર. પા.ની જે અંતરંગ વાતો કરી, એની મઝા કાંઇ ઓર જ હતી.

રમેશ પારેખ શબ્દનો સ્વામી છે. ગુજરાતી ભાષા એનાં ઘરે પાણી ભરે છે. હું ને ચંદુ છાનામાના કાતરિયામાં પેઠા જેવા બાળકાવ્યો, એક છોકરીનાં હાથમાંથી રૂમાલ પડે જેવા છોકરા-છોકરી ઘરાનાનાં ગીતો, પાંદડું કેવી રીતે પીળું થયું જેવી ગઝલો, મનજી ઓઘડદાસ જેવા વ્યક્તિ કાવ્યો, આલા ખાચર જેવા કરૂણ વ્યંગ કાવ્યો અને મીરાં સામે પાર જેવી આધ્યાત્મ ઊંચાઇ..આવા ચોવીસ કેરેટ શુદ્ધ સોનાનાં સોળ શણગારનાં બત્રીસ લક્ષણા સર્જક, ર. પા. ર. પા. તમે પેલે પાર બહુ વહેલાં ચાલ્યા ગયા?

કથાનો વિચાર કવિ શ્રી હર્ષદ ચંદારાણાનો, રાજકોટમાં કરવી તેવો નિર્ધાર શ્રી કૌશિક મહેતાનો, તૈયારી પ્રા. મનોજ જોશીની અને એને વધાવી લીધો કુલપતિ શ્રી મહેન્દ્ર પાડલિયાએ. પાડલિયા સાહેબે શ્રોતા અને સહભાવકો માટે સરસ શબ્દ પ્રયોજ્યો, સત્સંગીઓ. કથા હોય તો શ્રોતાને સત્સંગીઓ કહેવાય એ વાત જ મને અને કોકિલાને આધ્યાત્મિક ઊંચાઇએ લઇ ગઇ. મુખ્ય મહેમાન જય વસાવડા ધારદાર વક્તા તો ખરા જ. ર. પા. ચાહક પણ એટલાં જ. કવિ સ્મૃતિ વાગોળતા જય વસાવડાએ કહ્યું કે જ્યારે એમણે નવો નવો મોબાઇલ ફોન લીધો ત્યારે રમેશ પારેખની ઇન્સ્ટન્ટ કોમેન્ટ હતી કે આ ગલકું ક્યાંથી લઇ આવ્યો? મોબાઇલ ફોન ખરેખર તો નૂસન્સ જ છે તેવી ર.પા.ને પહેલેથી જ ખબર હતી. ભારત દેશમાં આજે સંડાસની સંખ્યા કરતા મોબાઇલ ફોન વધારે છે ત્યારે અમને થાય છે કે મોબાઇલ ફોન ખરેખર તો ત્રાસ રૂપ જ છે. તમે તમને પણ ન મળી શકો. એમાં ય રીંગ ટોન વાગવા માંડે. ર. પા. બધું પહેલેથી જ જાણી લેતા હતા. ર. પા. ભવિષ્યવેત્તા હતા, ર. પા. કવિ ઉપરાંત ગાયક, ચિત્રકાર, વૈદ્ય, સંમોહન વિદ્યાનાં જ્ઞાતા હતા. ફૂલછાબે એમને ગદ્ય લખવા ઇજન આપ્યું અને જય વસાવડાનાં શબ્દોમાં કહીએ તો તંત્રી કૌશિકભાઇએ આપણને ર. પા. નાં રસોડા સુધી પહોંચાડ્યા. આપણને પહેલી વાર ખબર પડી કે આ કવિતાની અવનવી રસપ્રચૂર વાનગીઓ આવે છે ક્યાંથી?

કથાકાર ડો. ગુણવંત વ્યાસની ભાષા અને શૈલી રીઢા સાહિત્યકાર કોગળા કરે તેવી જરા ય નહોતી. ઘણી વાર સાહિત્યકારો મોઢામાં ગુજરાતી ભાષા ભરી, એને ગુળગુળ અવાજ થાય તેમ ખખડાવી થૂંકી નાંખે છે. માત્ર થોડા છાંટા ઊડે. કાંઇ સમજાય નહીં. પણ આ કથામાં વધારે પડતી સાહિત્યિક ચીરફાડ નહોતી. એટલે વધારે મઝા આવી. સાહિત્યમાં ઊંચાઇએ પહોંચેલા શિષ્ટ સાહિત્યકારો હંમેશા એકલા હોય છે. પોતે જ જાણે અને પોતે જ સમજે. ર. પા. ની માફક લોકભોગ્ય શિષ્ટ સાહિત્ય સર્જવું વધારે અઘરું છે.

ર. પા.ની જીવન યાત્રાનાં પ્રસંગો સાંભળીને અમે ગદગદ થયા. મનોજભાઇએ રાગ ભૈરવીમાં મન પાંચમનાં મેળામાં ગાયું અને કથા સંપન્ન થઇ. તે પછી પણ એક સરસ ઉપક્રમ યોજાયો. શ્રોતાઓને પ્રતિભાવ આપવાનું ઇજન અપાયું. કવિ શ્રી હર્ષદ ચંદારાણાની આંખો લાગણીથી અશ્રુભીની થઇ. ગળે ડૂમો બાઝ્યો. કેટલાંય અભિભાવકો અથવા પાડલિયા સાહેબનાં શબ્દોમાં સત્સંગીઓએ પોતાની વાત કરી. કવિ ડો. જયદીપ નાણાંવટીએ કથા પછી પ્રસાદ રૂપે એમનો નવોનક્કોર કાવ્યસંગ્રહ ભાવકોને ભેટ ધર્યો. મારી કોકિલાએ પ્રતિભાવ આપતા કહ્યું કે આજે શિવરાત્રિએ અમે સામાન્ય રીતે પૂજાઅર્ચના કરીએ, શિવાલયમાં જઇને મહામૃત્યુંજયનાં જાપ કરીએ. એનાં સ્થાને આજે ઘરમાં પણ પૂજા કરવાની રહી ગઇ. પણ ર. પા.ની રસકથામાં અમે તરબોળ થયા.

આમ તો આખા દિવસની ર.પા. કથાનાં શ્રવણ પછી શિવાલયમાં દર્શને જવાની જરૂર નહોતી. પણ સમય હતો એટલે અમે અમારા અંતરંગ મિત્ર ડો. જયપ્રકાશ ભટ્ટ સાથે મુંચકાનાં સોમેશ્વર મંદિરે ગયા. જોડા ગાડીમાં મુક્યા. આમ તો ચોરાતા નથી પણ વ્હાય ટૂ ટેઇક અ રીસ્ક?યુ સી.. દર્શન કરતા ટેન્સન ન થવું જોઇએ. મંદિરનાં પગથિયાં ચઢતા’તા ત્યાં એક સ્વયંસેવકે કહ્યું કે નીચે સભાખંડમાં આધ્યાત્મિક ગીતસંગીતનૃત્યનો કાર્યક્રમ છે. ત્યાં પધારો. મેં કહ્યું પણ આજે શિવરાત્રિએ પહેલા શંકર ભગવાનને મસ્તક નમાવીએ પછી નીચે જઇએ. પણ પેલા સ્વયંસેવકે કહ્યું કે ભગવાનનાં દર્શન તો ગમે ત્યારે થશે. કાર્યક્રમ પછી જોવા નહીં મળે. સ્વયંસેવકનાં આગ્રહને વશ થઇમે અમે પ્રભુદર્શનને પડતા મુક્યા અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનાં સભાખંડમાં ગયા. બેસવાની જગ્યા નહોતી. ઊભા રહ્યા. કાર્યક્રમ માણ્યો. પછી ભગવાનનાં દર્શન કર્યા. મિત્ર ભટ્ટસાહેબે કહ્યું કે પેલા સ્વયંસેવકે ખૂબ ઊંચી વાત કરી હતી. એણે કહ્યું હતું કે ભગવાન તો ગમે ત્યારે મળશે પણ જે આપણને આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી ભાષાથી પરિચય કરાવે, આપણને જીવવાની રીત શીખવાડે, એવા કાર્યક્રમને પ્રાધાન્ય આપવું. શિવરાત્રિએ કદાચ શિવજીનાં દર્શન ન થયા હોત તો અફસોસ ન થાત. પણ ર. પા. કથામાં ન ગયા હોત તો અફસોસ ચોક્ક્સ થાત. સમજ્યા ચંદુભાઇ?

કલરવ:

એક પછી એક ઊંચકે પરદા રમેશ
રોજ વહેંચે છે નવા સપનાં રમેશ

શું કહ્યું, સમજ્યો નહીં, સૉરી સનમ
મારા મનમાં ચાલે છે હમણાં રમેશ

મસ્ત્ય માફક આંખ એમાં ઊતરે
એમ કાગળ પર કરે દરિયા રમેશ

દુ:ખ ઘણાં દાઢી વધ્યા જેવાં અને
જીવ કરતો પેટમાં જલસા રમેશ

આ સદીમાં હોવું યાને ધન્યતા
આ સદીની ગુજરાતી ઘટના રમેશ

– ભરત વિંઝુડા

છ અક્ષરનું નામ એટલે રમેશ પારેખ, કેમ એમ તો એનો ઉત્તર

નીચે એમના કાવ્યોમાં તમને મળશે.

રમેશ પારેખ નાં અનેક કાવ્યોના ઢગલામાંથી મેં ચૂંટેલાં આ ત્રણ કાવ્યો  

મારી જેમ આપને પણ માણવાનાં ગમશે.

રમેશ પારેખના જ હસ્તાક્ષરો માં લખેલ આ આ કાવ્યનો ભાવ કેટલો સરસ છે !

Ramesh-1

એક વરસાદનું ટીપું અમે છબીમાં મઢ્યું,
ત્યારથી ભેજભર્યા ઓરડા કોરા ન થયા.

સમુદ્ર લોહીમાં ખીલ્યો, ખીલ્યો, ઝૂલ્યો ને ખર્યો,
બળી ‘ગ્યો છોડ લીલોછમ ને ધુમાડા ન થયા.

આજ ખાબોચિયાનાં થાય છે શુકન રણમાં,
તો ય ભાંગી પડેલ જીવને ટેકા ન થયા.

આજ વરસાદ નથી એમ ના કહેવાય, રમેશ,
એમ કહીએ કે હશે, આપણે ભીના ન થયા.

–રમેશ પારેખ

દરિયામાં હોય એને મોતી કહેવાય છે
તો આંખોમાં હોય તેને શુ ?
અમે પૂછ્યું,લે બોલ હવે તું!
પંખી વછોયી કોઈ, એકલી જગાને તમે
માળો કહેશો કે બખોલ ?
જોવાતી હોય કોઈ આવ્યાની વાટ ત્યારે
ભણકારા વાગે કે ઢોલ ?
બોલો સુજાણ ઉગ્યું, મારામાં ઝાડવું કે ઝાડવામાં ઉગી છું હુ….
ઉંચી ઘોડી ને એનો ઉંચો અસવાર એના,
મારગ મોટા કે કોલ મોટા,
દરિયો તરવાની હોડ માંડે તો એના,
પાણી જીતે કે પરપોટા?
સુરજ ન હોય તેવી,રાતે ઝીકાય છે,તડકાઓ હોય છે કે લૂ ?!

– રમેશ પારેખ

આ કાવ્યને વિડીયોમાં સાંભળી ર.પા .ને  સ્મરણમાં લાવી મનથી એને

સ્મરણાંજલિ આપીએ….

દરિયામાં હોય એને મોતી કહેવાય છે
તો આંખોમાં હોય તેને શુ ? 

( 722 ) હ્રદયમાં ઉતરી જાય એવી કવિતાઓ….. શ્રી પી.કે.દાવડા

મારા સહૃદયી મિત્ર શ્રી પી.કે.દાવડા એમની નિવૃતિનો સદુપયોગ કરી મનને ગમી જાય એવી સાહિત્ય સામગ્રી શોધીને એમના ઈ-મેલમાં મિત્રોના આસ્વાદ માટે નિયમિત રૂપે મોકલતા રહે છે.

આજની ઈ-મેલમાં એમણે હ્રદયમાં ઉતરી જાય એવી જાણીતા કવીઓ સ્વ.કરસનદાસ માણેક અને સ્વ.કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી ની  બે કવિતાઓ મોકલી છે એ આજની પોસ્ટમાં એમના આભાર સાથે પ્રસ્તુત છે.

આ બે કવિતાઓ પછી આવા જ વિષયની મને ગમતી બે કવિતાઓ મેં ઉમેરીને મૂકી છે એ પણ તમને ગમે એવી છે .

વિનોદ પટેલ 

હ્રદયમાં ઉતરી જાય એવી કવિતાઓ

આપણા દેવસ્થાનો પાસે અઢળક સંપત્તિ છે, જ્યારે દેવે સર્જેલા માનવોને જીવતા રહેવા અન્ન પણ પ્રાપ્ત થતું નથી, આ હકીકતથી દુખી થઈ, આ બન્ને કવિયોએ પોતાના હૈયાની વેદના શબ્દોમાં ઠાલવી છે. 

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

ડુંગર ટોચે  દેવ બિરાજે, ખીણમાં ખદબદ  માનવકીટ

પરસેવે લદબદ ભગતો ને પ્રભુમસ્તક ઝગમગ કિરીટ

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

અવિનાશીને અન્નકોટના આવે  નિત અમૃત ઓડકાર

ખીણમાં કણકણ  કાજે મરતાં માનવજન્તુ રોજ હજાર

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

પ્રભુને નિત જરકશીના જામા પલક પલક પલટાયે ચીર

ખીણના ખેડું  આબરૂઢાંકણ  આયુભર પામે  એક લીર

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

ખીણના  ખાતર ખેડુ  પૂરશે  ધરતીમાં  ધરબી કૃશ કાય

ડુંગર દેવા  જમી  પોઢશે  ઘુમ્મટની  ઘેરી  શીળી  છાંય

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

કીડીને   કણ   હાથીને   હારો  સૌને  સૌનું  જાય  મળી

જગન્નાથ  સૌને   દેનારો   અર્ધવાણી   તો  આજ ફળી

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

જગન્નાથનો જય  પોકારો  કીડીને કણ પણ મળી રહેશે

ડુંગરનો  હાથી  તો  હારો  દ્યો  નવ  દ્યો  પણ લઈ લેશે

જય જગન્નાથ, જય જગન્નાથ

કરસનદાસ માણેક 

 

પૂજારી પાછો જા

ઘંટના નાદે  કાન ફૂટે મારા, ધૂપથી શ્વાસ રૂંધાય

ફૂલમાળા દૂર રાખ પૂજારી, અંગ મારું અભડાય

નૈવેદ્ય તારું , પૂજારી પાછો જા

મંદિરના ભવ્ય મહાલયો, બંધન થાય મને

રે, પૂજારી તોડ દીવાલો, પાષાણ કેમ ગમે

પ્રેમ નું ચિન્હ , પૂજારી પાછો જા

એરણ સાથે અફાળે હથોડા, ઘંટ તણો ઘડનાર

દિન કે રાત  નીંદર લેતો, નૈવેદ્ય  તું ધરનાર

ખરી તો એની પૂજા, પૂજારી તું પાછો જા

દ્વાર સાંકડા કોણ પ્રવેશે, બહાર ખડી જનતા

સ્વાર્થ  તણું  મંદિર  બાંધ્યું, પ્રેમ નહીં, પથરા

તું જો ને જરા, પૂજારી પાછો જા

માળી કરે ફૂલ મહેકતી વાડી, ફૂલને તું અડ કાં

ફૂલને  ધરે  તુંસહવા એણેટાઢ અને તડકા

તે પાપ કે પૂજા, પૂજારી પાછો જા

રે પૂજારી મંદિર કાજે, મજૂર વહે પથરા

લોહીનું પાણી તો થાય એનું ને નામ ખાટે નવરા

અરે તું કાં ના શરમા, પૂજારી પાછો જા

ખેડૂતને અંગ માટી ભરાતી, અર્ધ્ય ભર્યો નખમાં

ધૂપ  ધર્યો  પરસેવો ઉતારી, ઘંટ  બજે   ઘણમાં

પૂજારી સાચો , પૂજારી પાછો જા

કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી

— પી.કે. દાવડા 

 

ઉપરની કવિતાઓ જેવી જ આપણા હૃદયને સ્પર્શી જતી મારી પસંદની આ

બે કવિતાઓ પણ તમને જરૂર ગમશે. -વિ.પ.  

 

પ્રભુજીને પડદામાં રાખ મા

પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા.

વાયુ વીંજાશે ને દીવડો હોલાશે એવી
ભીતિ વંટોળિયાની ભાખ મા,
આડે ઊભો તારો દેહ અડીખમ
ભળી જાશે એ તો ખાખમાં
પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા.

ઊડી ઊડીને આવ્યાં પંખી હિમાળેથી,
થાક ભરેલો એની પાંખમાં
સાત સમંદર પાર કર્યા તોયે
નથી રે ગુમાન એની આંખમાં
પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા.

આંખનાં રતન તારા છોને હોલાય
છોને હીરા લૂંટાય તારા લાખના
હૈયાનો હીરો તારો નહિ રે લૂંટાય કોઇથી
ખોટા હીરાને ખેંચી રાખ મા
પૂજારી, તારા આતમને ઓઝલમાં રાખ મા.

– ઇન્દુલાલ ગાંધી

 

કવિ શ્રી કરશનદાસ માણેકનું એક જાણીતું કાવ્ય

 

“મને એ સમજાતું નથી “

મને એ સમજાતું નથી કે શાને આવું થાય છે ?
ફૂલડાં ડૂબી જતાં ને પથ્થરો તરી જાય છે !

ટળવળે તરસ્યાં, ત્યાં જે વાદળી વેરણ બને,
તે જ રણમાં ધૂમ મૂસળધાર વરસી જાય છે !

ઘર વિના ઘૂમે હજારો ઠોકરાતા ઠેરઠેર,
ને ગગનચૂંબી મહેલો જનસૂનાં રહી જાય છે !

દેવડીએ દંડ પામે ચોર મૂઠી જાર ના,
લાખ ખાંડી લૂંટનારા મહેફિલે મંડાય છે !

કામધેનું ને મળે ના એક સુકું તણખલું,
ને લીલાછમ ખેતરો સૌ આખલા ચરી જાય છે !

છે ગરીબો ના કૂબામાં તેલ ટીપું ય દોહ્યલું,
ને શ્રીમંતો ની કબર પર ઘી ના દીવા થાય છે !!!

– કરસનદાસ માણેક

 

 અગાઉ  વિનોદ વિહારમાં પ્રગટ શ્રી પી.કે.દાવડાજીના બધા લેખો 

આ લીંક ઉપર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

 

 

 

( 557 ) શુભ દીપાવલી ….. નુતન વર્ષાભિનંદન …. ( દીપોત્સવી અંક )

વિક્રમ સંવત ૨૦૭૦ નું  એક વધુ વર્ષ પુરું થઇ ગયું અને આવીને ઉભા નવા સંવત વર્ષ ૨૦૭૧ ના પગથારે દિલમાં નવી આશાઓ અને નવા અરમાનોનોના  દીવાઓનો પ્રકાશ લઈને …..

દિવાળી અથવા દીપાવલી એટલે જ પ્રકાશનું પર્વ.

હિંદુ ધર્મના આ માનીતા અને જાણીતા પર્વ દીપાવલીમાં બહારનો દીવાઓની હાર ( દીપાવલી ) નો પ્રકાશ તો થાય જ છે એની સાથે આંતરિક એટલે કે આત્માના  પ્રકાશનો પણ આ તહેવાર છે.

દિવાળી વિષે આપણા આદ્ય કવિ દલપતરામે ગાયું ………

દિવાળીના  દિવસોમાં ઘર ઘર દીવા થાય

ફટાકડા તો બહું ફૂટે બાળકો હરખાય

આ દિવાળીના પર્વ વિષે વિગતે માહિતી વિકિપીડીયાની આ લીંક ઉપર ક્લિક કરીને વાંચો .

==========================

ચાલો, વિનોદ વિહારના આજના દીપોત્સવીના અંકમાં દિવાળી-નવા વર્ષ અંગેની

નીચેની સાહિત્ય પ્રસાદી માણીએ

લ્યો આવી ગઈ દિવાળી………અનિલ ચાવડા

લ્યો આવી ગઈ દિવાળી દર વર્ષે આવે તેમ,
આ વખતે તો સ્વયં પ્રગટીએ ચલો દીવાની જેમ.

ઉદાસીઓના ફટાકડાઓ
ઝટપટ ફોડી દઈને,
ચહેરા ઉપર ફૂલઝડી સમ
ઝરતું સ્મિત લઈને;
કોઈ પણ કારણ વિના જ કરીએ એકમેકને પ્રેમ
આ વખતે તો સ્વયં પ્રગટીએ ચલો દીવાની જેમ.

સૌની ભીતર પડ્યો હોય છે
એક ચમકતો હીરો,
ચલો શોધીએ ભીતર જઈને
ખુદની તેજ-લકીરો;
ભીતર ભર્યું જ છે અજવાળું ના ઝળહળીએ કેમ?
આ વખતે તો સ્વયં પ્રગટીએ ચલો દીવાની જેમ.

અનિલ ચાવડા

===================

દિવાળી  અને નવું -બેસતું વર્ષ…… ચીમન પટેલ “ચમન”

દિવાળી

કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ !
સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યા ભઈ.
કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ!

સાફ કરે સહું પોતાના ઘર
દિવો પ્રગટાવે અંધકાર પર
સારા કપડાં પહેરીને સૌ ફરે
બને વાનગીઓ સારી ઘરે ઘરે.

દિલની સાફસુફી કરવાની રહી,
કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ!

પૂજન કરી મેળવવું છે સુખ
દેવ દર્શનથી દૂર કરવું દુઃખ
મંદિરમાં જઈ પ્રદિક્ષણા ફરે
ભાથુ ભાવીનું આ રીતે ભરે.

કૃપા પ્રભુની હજુ નથી રે થઈ,
કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ!

સાફ કરે સૌ અંદરના ઘર
રાખે અમિદ્રષ્ટિ સૌની પર
પ્રેમ પૂજન કરી મેળવે સુખ
દૂર કરે જે દુઃખીએાનંુ દુઃખ

શાંતિ ઘરની સૌની લુંટાઈ રહી,
કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ!

કેવા જોઈએ ચમનને સાચું
ભલે લાગે કોઈને કડવું ને ખાટું
હરિફાઈ ચાલી છે મંદિરોમાં જયાં
વાનગીઓ અનેક અન્નાકૂટમાં ત્યાં

ભગવાન ભાવનાનો ભૂખ્યો ભઈ,
કંઈ દિવાળીએા આવીને ગઈ!

— ચીમન પટેલ ચમન

નવા વર્ષે!
(
નવા વર્ષે મળેલ અંગ્રેજી સંદેશા પરથી)

આભાર માનું એમનો;
જેમણે-
સંભાળ ખૂબ તો મારી લીધી,
મૂંઝવણ મારી હટાવી દીધી.

આભાર માનું એમનો;
જેમણે-
ચિંતા કરી છે આજ સુધી મારી,
સાથ, એકલતામાં આપી ભારી.

આભાર માનું એમનો;
જેમણે-
તરછોડી મને, એવી તો ખરી સમજણ દીધી,
ગયા નથી દિવસ કોઇના સરખા, આજ સુધી.

આભાર માનું એમનો;
જેમણે-
ધીક્કાર્યો છે, મને એકલાને આજ સુધી,
મજબૂત બનવાની એમણે જ સૂઝ દીધી.

આભાર માનું એમનો;
જેમણે-
રસ, મારા જીવનમાં ઊતરી લીધો;
હું જે છું,એમણે તો બનાવી દીધો!

ચીમન પટેલ ‘ચમન’

==================

વી.વી ના આ દીપોત્સવી અંકમાં સુરત નિવાસી નવોદિત હાસ્ય લેખિકા અને મારાં નવીન ફેસ બુક મિત્ર શ્રીમતી કલ્પના દેસાઈના હાસ્ય લેખોના બ્લોગ લપ્પન–છપ્પન માં પ્રગટ દિવાળી પર્વના ટાણેનીચેનો પ્રસંગોચિત હળવો લેખ માણો.

જીવનના આનંદની ગુરુચાવી……ઘુઘરા જેવો સ્વભાવ

કલ્પના દેસાઈ

દિવાળીના આ એક અઠવાડિયામાં તો આપણે, સાપ કાંચળી ઉતારે એમ બધું જૂનું, સડેલું, ફાટેલું, તૂટેલું ત્યાગીને નવો અવતાર ધારણ કરવાનાં હોઈએ એટલા ઉત્સાહમાં થનગનતાં હોઈએ. ફક્ત બહુ મથવા છતાં કે ફાંકો રાખવા છતાં કે લોકોને સલાહ આપવા છતાં ને નવા વરસે સંકલ્પો લીધા છતાં, પોતાના સ્વભાવને રવાના કરી શકતાં નથી !

 શ્રીમતી કલ્પના દેસાઈનો આ પૂરો લેખ

લપ્પન–છપ્પનની  આ લીંક ઉપર વાંચી થોડું હસી લઈને નવા વર્ષનું સ્વાગત કરો. 

Diwali- DEVIKA

(ફોટો સૌજન્ય-ગુગલ ઈમેજ )

દિવાળીના પર્વે આ મહાન કવી ઉ.જો.રચિત પ્રભુને કરેલ આ 

પ્રાર્થનાનું મનમાં રટણ કરીએ અને માગીએ કે ખુમારી પૂર્વક જીવી શકાય તેવું જીવન

પ્રભુ આપણને આપે. 

છેલ્લી યાચના …….ઉમાશંકર જોશી

આ છેલ્લી યાચના આપ પાસે,

મારા ઉંડા છેક અંતસ્થલેથી

છેદી નાખો ક્ષીણતા સર્વ મારી

પૂરા જોરે ખડગ ઝીંકી પ્રભુજી !

સુખોને ય જીરવી જાણવાની

શક્તિ દેજો દુઃખમાં એહવી કે

દુઃખો મારાં શાંત મોંએ હસીને

પોતે પોતાની જ પામે ઉપેક્ષા.

શક્તિ દેજો ભક્તિની નાથ એવી

જેણે મારા કર્મ સાફલ્ય પામે

જેણે મારાં દુન્યવી સ્નેહ પ્રેમ

મ્હેંકી ઉઠે પુણ્યના પોયણાં શાં,

કંગાલોને જ્ઞાનહીણાં કરું ના,

જાલીમોને પાય ઝૂકી પડું ના,

ઉંચે માથે ક્ષૂદ્રતાની વચાળે

ચાલું એવી શક્તિ આપો, પ્રભુજી !

શક્તિ દેજો આપને પાય નામી

પોતાને હું સ્થિર રાખું સદૈવ.

– ઉમાશંકર જોષી

========================

વાચક મિત્રો,

ગત વર્ષ દરમ્યાન આપ સૌએ આપેલ સહકાર અને પ્રોત્સાહન બદલ આપનો દિલથી આભાર માનું છું .

નવા વરસે પણ એવો જ સહકાર મળતો રહેશે એવી આશા રાખું છું.

મારી એક હાઈકુ રચના

વી.વી .મિત્રોને

દિવાળી,નવું વર્ષ,

મુબારક હો.   

વિનોદ પટેલ

 

વિનોદ વિહારના સૌ વાચક મિત્રોને શુભ દિપાવલી અને નવા વર્ષે પ્રભુની કૃપાના પાત્ર

બનો એવી હાર્દિક શુભ કામનાઓ સહીત-

શુભ દીપાવલી….નુતન વર્ષાભિનંદન …… સાલ મુબારક

Diwali greetings -1

Share the fragrance…

———————————

આભાર સૌજન્ય

શ્રી અનીલ ચાવડા, શ્રી ચીમન પટેલ , સ્વ.ઉમાશંકર જોશી,શ્રીમતી કલ્પના દેસાઈ, વિકિપીડિયા