વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: ગુજરાત સમાચાર

1304 – ચિંતાનું ચૂરણ અને ફિકરની ફાકી કરીને જલસાથી જીવનારાઓ! … જય વસાવડા

ચિંતાનું ચૂરણ અને ફિકરની ફાકી કરીને જલસાથી જીવનારાઓ!
જય વસાવડા
  

આપણે પબ્લિકની કડવાશ કે ઝેર ઠાલવવામાં પાવરધા છીએ, એટલા વગર સ્વાર્થે મોંથી વખાણ કરવામાં થનગનાટ અનુભવતા નથી. સોશ્યલ નેટવર્કને પણ કાયમ નેગેટીવિટીનો અખાડો બનાવી દીધો છેે. ઘણાખરાને મૃત્યુની નજીક ઉભા રહીને જીંદગી ઓર ખુબસૂરત લાગે છે. ઠાઠડીમાં ઠઠારાને બદલે, એ બંધાય એ પહેલા ઠાઠમાઠથી જીવી લેવાનું રાખવું. દુનિયા જલે તો જલે અને સારી વાત કહેવામાં કે લાગણી પ્રદર્શિત કરવામાં બહુ માન કે મૌન ન રાખવું

જાતભાતની બ્રાન્ડસની ચીજોના વૈશ્વિક વેચાણને લીધે – દક્ષિણ કોરિયાની ઇકોનોમીમાં વિકાસ થતો ગયો, એમ જ ત્યાં આત્મહત્યાનો દર પણ વધતો ગયો! સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ નહિ, પણ રેશિયોમાં ભારતને ય ટપી જાય એવો. આપઘાતની વધતી જતી ઘટનાઓ રોકવા ઘણાએ નુસખા લડાવ્યા એમાંનો એક પ્રોગ્રામ છે, કિમ-ડી-હોએ શરૂ કરેલો, ‘હેપી ડાઇંગ.’ હા, બરાબર વાંચ્યું છે, હેપી ડાઇંગ!

કોન્સેપ્ટ ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે. એમાં ભાગ લેનારાઓએ પોતાના જ અંતિમ સંસ્કારના નાટકમાં જોડાવાનું. ખુદની અવસાન નોંધ પ્લસ આખ્ખી અંજલિ જાતે લખવાની. બનાવટી વસિયત કરવાના, સગા નહિ તો વ્હાલાઓને ફેરવેલ નોટ્સ લખવાની. એટલું જ નહિ, અંતિમવિધિના કપડાં પહેરી, આધ્યાત્મિક સંગીત- સુગંધ સાથે કોફિનમાં અડધી કલાક ચૂપચાપ એકલા પડયા પણ રહેવાનું! આત્મચિંતન કહો કે ધ્યાન.

ભાગ લેનારાઓએ કબૂલ પણ કરેલું છે કે, આ આખા અનુભવ પછી એ લોકો જિંદગીને વધુ ગંભીરતાથી લેતા થયા. મૃત્યુની નિકટ વિસ્તારપૂર્વક જાવ, તો જીવનની ભેટ લઈ પાછા આવો!

આ સમાચાર વાંચ્યા બાદ દિમાગી ચરખો ફેરવો તોલાગે કે આ પ્રયોગ જુદી રીતે ય કરી શકાય. ખાસ કરીને ડાઘુ જેવું ડાચું લઈને ફરતા જીંદગીથી કંટાળેલા કે હારેલા લોકો માટે. ઘણી વાર વ્યક્તિ અચાનક જ જતી રહે પછી સંઘરાયેલા એના સ્મરણો પળવારમાં આપણા મનમાં ધક્કામુક્કી કરવા લાગે. જોડાજોડ રિગ્રેટ્સનો ખડકલો થાય. કાશ, મળી લીધું હોત, ફરી લીધું હોત – અને પછી હવે આપણે સોશ્યલ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી આપણી લાગણી એની અવેજીમાં બીજાઓને સંભળાવીએ છીએ.

કદાચ, આ ભૂલો જતી કરવાની ક્ષમાશીલતા ગઈગુજરી ભૂલી જઈને વખાણ કરવાની ઉદારતા, ચૂકાદાઓ પડતા મૂકી ચાહવાની ચાતુરી – બધું જ જીવતેજીવ એના માટે રાખ્યું હોત તો? તો કદાચ એને લાગત કે એ સમજે છે, એનાં કરતા એની વેલ્યૂ બીજાઓ માટે વધુ છે. કોઈકને એનો ય ખાલી લાગે છે. એની નકામી લાગતી જીંદગી થકી કોઈકના અંધારા રોશન થયા છે, એને ય કોઈ યાદ કરવાવાળું, મિસ કરવાવાળું છે.

તો કદાચ એની આશા, જીવતર પરનો ભરોસો ટકી પણ જાત! એને લાઇફ રિટર્ન આપતી બ્લુ ચિપ સ્ક્રિપ્ટ જેવી લાગત, તો એમાં વધુ ઇન્વેસ્ટ કરવાનું મન પણ થાત. પણ આપણને જેમ જાહેરમાં મૂતરવામાં છોછ નથી, પણ ચુંબન કરવામાં ક્ષોભ થાય છે – એમ જ, આપણે પબ્લિકની કડવાશ કે ઝેર ઠાલવવામાં પાવરધા છીએ, એટલા વગર સ્વાર્થે મોંથી વખાણ કરવામાં થનગનાટ અનુભવતા નથી. સોશ્યલ નેટવર્કને પણ કાયમ નેગેટીવિટીનો અખાડો બનાવી દીધો છેે ઘણાખરાએ.

જે લોકો આટલાને સાફ કર્યા, ઝૂડયા, ફેસબુક આમ ને ટ્વિટર તેમ વગેરે પંચાતો કાયમ કર્યા કરતા હોય, પોલિટિકલ રણમેદાન બનાવી બેઠા હોય, કાયમ માટે પર્સનલ લાઇફના રોદણાં રોતા હોય, કે વારેઘડીએ સિસ્ટમના ફોલ્ટ શોધીને ગુસ્સામાં એંગ્રી મેન બનીને ફરતા હોય – અરે, બીજું કંઈ નહિ તો દિવસમાં આઠ- દસ વાર ફોટા અપલોડ એક જ પ્રકારના કરે કે પોસ્ટ જ મૂક્યા કરે, એમનું વધુ પ્રકાશિત દીવાનું તેલ વહેલું ખૂટે, એમ નક્કી જાણવું!

વાત એ છે કે મૃત્યુની નજીક ઉભા રહીને જીંદગી ઓર ખુબસૂરત લાગે છે. ઠાઠડીમાં ઠઠારાને બદલે, એ બંધાય એ પહેલા ઠાઠમાઠથી જીવી લેવાનું રાખવું દુનિયા જલે તો જલે અને સારી વાત કહેવામાં કે લાગણી પ્રદર્શિત કરવામાં બહુ માન કે મૌન ન રાખવું. ન જાને કિસ ગલી મેં જીંદગી કી શામ આ જાયે! અને કોને ખબર આપણી કોઈ મસ્ત કલંદર વાતથી કોઈકની અંધારી એકધારી રાતમાં લખેલું પ્રભાત પણ આવી જાય!

એક્સ એક્ટ્રેસ સોનાલી બેન્દ્રેને કેન્સર થયું પછી ત્રણ જ દિવસમાં એનો પ્રેમાળ પતિ ગોલ્ડી બહલ એને અમેરિકા લઈ ગયો. ત્યાં ખબર પડી કે આ તો ચોથા સ્ટેજનું ઘાતક કેન્સર છે, જેમાં બચવાનો ચાન્સ ૩૦% ય નથી! દીકરાને ખાતર પણ સોનાલી મક્કમતાથી પહેલો રાઉન્ડ જીતીને હાલ પરત આવી ગઈ છે.

હમણાં એક ઇન્ટરવ્યૂમાં એણે કહ્યું કે, લાઇફ પાર્ટનર ગોલ્ડી મટકું માર્યા વિના દોડાદોડીમાં પડી ગયેલો. પછી બીમાર પત્નીને એણે કહ્યું કે, થોડુંક ‘ઓવર’ થઈ જાય ને પૈસા ખર્ચાઈ જાય કે સમય બરબાદ થાય એ ખોટ સહન થઈ શકશે. પણ એ અફસોસ સહન નહિ થાય કે કાશ, ગમે તેમ કરીને આમ કર્યું હોત તો રિઝલ્ટ આપણી ફેવરમાં આવત! અર્થાત્, ચાન્સ ન લીધા પછીના અફસોસ કરતા ચાન્સ લીધા પછી ફેઇલ જવાની ભોંઠપ સારી!

સોનાલીની માફક અચાનક જ જીવલેણ રોગનો શિકાર બનેલો ઉમદા અભિનેતા ઇરફાન પણ સ્ટીવ જોબ્સ ભોગ બનેલો, એ બીમારીમાં પટકાયા બાદ વાવડ મુજબ ફરી નોર્મલ શૂટિંગ શરૂ કરવાનો છે. એ વખતે લંડનથી એણે લખેલું કે મોત સામે ઉભું હોય, પછી કોઈ ફર્ક નથી પડતો. અચાનક તમે બધાથી પર થઈ જાવ છો, પછી બસમાં કોણ ચડે-ઉતરે છે એમાં ધ્યાન જ રહેતુંન થી. આફત આફત લાગતી નથી સ્વાદ સ્વાદ રહેતો નથી!

બસ, આ પ્રેશર જ ડિફાઇન કરે છે કે તમારું કાર્બન સ્ટ્રક્ચર કોલસાનું છે કે હીરાનું?

ક્રિસ ગેઇલે હમણાં ૩૯ની ઉંમરમાં ૩૯ છક્કાો ઝીંકી દીધા! ફ્લેમબોયન્ટ મિજાજ માટે જાણીતા ગેઇલે ઝટાઝટી બોલાવી વર્લ્ડ ક્રિકેટમાં સૌથી વધુ સિક્સર્સનો રેકોર્ડ પોતાના નામે ચડાવી દીધો છે. આધે મેં રામ, આધે મેં ગામ જેવી બાદશાહત છે એની. આઇપીએલમાં થોડા સમય પહેલાં માંડ બેઝ પ્રાઇઝમાં ગયેલો, આજે ફરી એના ભાવ વધી ગયા છે!

ટિપિકલ કેરેબિયન એવો અલગારી મસ્તીનો મિજાજ ધરાવતો ગેઇલ છેલછોગાળો છે, અને છેતરપિંડીવાળો નથી કારણ કે, એણે એની રંગીનશોખીન વૈભવવિલાસી લાઇફસ્ટાઇલ  છૂપાવી જ નથી! ક્રિસ ગેઇલ માટે લાઇફ ઇઝ કોન્સ્ટન્ટ ઓનગોઈંગ પાર્ટી! આપણા ફાંદ ફેલાવી વેપાર વિસ્તારતા ગુટકામય ગુજેશકુમારો સત્યોતેર જનમમાં ન કરે એટલા જલ્સા આ જમૈકિન જીગરવાલાએ ભોગવી લીધા છે. બોંતેર હૂરોવાળા જન્નતની કલ્પના ખાતર જેહાદીઓ બીજાનો જીવ લઈ લે છે. ક્રિસે તો જીવ લેવાને બદલે જીવ રેડીને એ મંઝિલ મેળવી છે કે જ્યાં એ સદેહે સ્વર્ગ ભોગવી ચૂક્યો છે, એ ય બોંતેરથી વધુ અપ્સરા સાથે!

ટબૂડી દિમાગ ટુચ્ચાઓના નાકનું ટીચકું આ વાંચીને ચડી જશે. પણ એમાંના કોઈએ બાવડાના બળે સ્ટેડિયમ કૂદાવતી સિક્સરો નથી મારી. વીર ભોગ્યા વસુંધરા. ફોર્ચ્યુન ફેવર્સ ધ બ્રેવ. એ લોકોએ સ્ટેડિયમમાં બેસી કોઈકની ફટકાબાજી વખાણવાની કે વખોડવાની છે. રમવાવાળો તો એની મોજના મિજાજથી સ્કોર ને લહેર કરતો જાય છે.

અને એટલું આસાન પણ નથી જલસાથી જીવવું તે! મનમોહન દેસાઈ, ડેવિડ ધવનની ફિલ્મો જોઈને એમ લાગેકે આ તો આપણે ય બનાવી શકીએ એવી મગજ વગરની છે પણ સાચે બનાવવા જાવ તો ખબર પડે! એ તો એ જ તોફાન મસ્તી તમારી અંદર હોય તો બહાર આવે. બાકી ટાંયટાંય ફિસ્સ થઈ જાય. ઓકેઝનલી વાત જુદી છે. પણ સાતત્ય ઉર્ફે કન્ઝિસ્ટન્સી ત્યારે જ રહે જ્યારે તમારું વ્યક્તિત્વ એ બાબતમાં કમ્ફર્ટેબલ હોય, તમારી તાસીરને એ માફક આવતું હોય. આકર્ષક રમનારાઓ થિયરીના મોહતાજ નથી હોતા, પ્રેક્ટિકલ સરતાજ હોય છે.

પણ મમ્મી- પપ્પાઓ જેના ફોટા જોઈ બચ્ચાંઓની આંખો હથેળીથી દાબી દે એવા ગેઇલની લાઇફ સ્ટોરી તો પરીક્ષા આપતા વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટીવેશનનો મહામસાલો છે! યાદ છે, ગેઇલ આજે ગમે તેટલો ધમાકેદાર હોય, એનો આરંભ યાદ છે? ભારત સામે ૧૯૯૯માં રોબિનસિંઘે એને માત્ર એક જ રનમાં આઉટ કરેલો. એ એની વન-ડે ક્રિકેટમાં શરુઆત હતી! આજે ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટમાં ટ્રિપલ સેન્ચ્યુરીઓ સહિત રનોનો ધોધ વરસાવી એ સિક્સર સમ્રાટ છે! પોઇન્ટ ટુ બી નોટેડ: શરુઆતમાં બધું ધાર્યું ન થાય તો મુંઝાવું ગભરાવું નહિ, આગળ સિક્સરો ફટકારવા માટે મજબૂત રહેવું!

અને એથી ય મોટી વાત. એક જમાનામાં સડક પરથી કચરો ય ઉઠાવેલો એણે. કોઈ મોટા કોચને બદલે સ્કૂલમાં ક્રિકેટ શીખ્યો. આજે અબજોપતિ એવો ગેઇલ શાનદાર જીવ છે. મોંઘી કાર, ગોગલ્સ, હેરસ્ટાઇલ, સુંદરીઓ… એનો એવરેજ ડે ‘શાવર, ડિનર, રમ, પાર્ટી, ડ્રન્ક, સ્લીપ’ એવો હોય છે. આપણી ગુડી ગુડી માન્યતાઓ એના સ્વીમિંગ પૂલમાં તણાઈ જાય એવો! જો કે, એના જેવી જ બિન્દાસ ફેશન ડિઝાઇનર નતાશા સાથે લગ્ન વિના થયેલી દીકરી બાદ એનામાં થોડો ઠહેરાવ, બદલાવ આવ્યો છે.

પણ મોટી વાત  એ છે કે ૨૦૦૫ની ઓસ્ટ્રેલિયા  ટૂર દરમિયાન ક્રિસ ગેઇલને અચાનક નબળાઈ લાગવા લાગી. મેડિકલ ચેકઅપમાં ખબર પડી કે એના હૃદયમાં તો વર્ષોથી એક કાણું છે! વર્ષોથી હશે, પણ ખ્યાલ જ ન રહ્યો ચાલુ સીરિઝે જ માતા-પિતા  સિવાય કોઈને  ય જાણ  કર્યા વિના  એની સર્જરી થઈ. જોખમી ઓપરેશન  સફળ  રહ્યું,  અને  આત્મકથા  ‘સિક્સ  મશીન : આઇ ડોન્ટ લાઇક ક્રિકેટ, આઇ લવ ઇટ’માં ગેઇલે હજુ બે વર્ષ પહેલા આ ધડાકો કર્યો!

એના જ શબ્દોમાં  ‘હું વિચિત્ર માણસ લાગું છું. તમે  માનો છો કે, તમે મને ઓળખો છો? ના, તમે મને નથી ઓળખતા. એ (હાર્ટ સર્જરી)ની ક્ષણે મને થયું કે  જીંદગી બહુ અણમોલ છે.  અને એટલે નક્કી કર્યું  કે લિવ લાઇફ કુલેસ્ટ.  એન્ટરટેઇન્મેન્ટથી જીવવું  અને જીવીને  બીજાની ડલ લાઇફમાં એન્ટરટેઇનર આપવું!’

હેડ ઓલ નો હેન્ડસ બાર જેવી એટીટયુડથી જીવતો ગેઇલ ફેમિલી મેન પણ દીકરીના જન્મ પછી જ થયો. પણ જલસાથી જણ જીવે છે, કાલની ચિંતા કે લોકોની પરવા કર્યા વગર, એ ય એની ટાલકાતોડ સિક્સર જ છે! એક જ લાઇફ છે, એમા સુખને ક્યાં સુધી ભવિષ્યકાળમાં રાખવું, વર્તમાનમાં લઈ આવો! ગેઇલ તો એની બદનક્ષી કરનારા દોઢડાઓ સામે ય કેસ કરી કરોડો જીતી ગયો!

સિક્સર કે ગ્લેમર પરમેનન્ટ ટકે નહિ, પણ આ નાફરમાનીથી બેપનાહ લુત્ફ લૂંટવાની મસ્તી લાજવાબ હોય છે. સફર કરો તો સફરિંગ આવે. રસ્તા હોય ત્યાં રોડા ય હોય, હમે ચલતે જાના હૈ! લાઇક, આપણી કોલમમાં એકાધિક ચમકી ગયેલી હિંદુ સંસ્કૃતિપ્રેમી સુપર પોપસ્ટાર ક્યુટડી ઢીંગલી સેલેના ગોમેઝ. જસ્ટીન બિબેરની એક્સ ગર્લફ્રેન્ડથી આગળ એની આગવી ઓળખ છે. એવોર્ડવિનર પોપ્યુલર પોપસિંગર ઉપરાંત હોલિવૂડ હીરોઇન પણ છે.

પણ સેલેના (કે સેલિના)ના ખુદના શબ્દોમાં આપણને એમ હોય કે દુનિયા આપણી મદદ કરશે, માર્ગદર્શન કરશે પણ જગત તો માત્ર બે ચીજ આપે છે: પ્રેશર એન્ડ જજમેન્ટસ. માટે સ્ટોપ ગિવિંગ ધેમ ઇમ્પોર્ટટન્ટસ. સ્ટે સ્ટ્રોંગ. પારકા અભિપ્રાયોને ન ગણકારો, સ્વયંને સિદ્ધ કરો.

સેલેનાનો સેક્સી ફોટો જોઈને લાગે છે કે, આ બધા પીઆર એજન્સીએ ફંક્શન માટે ગોખાવેલા ક્વોટ્સ હશે. વેલ, યુવાન ઉંમરે પ્રેમ, પ્રસિધ્ધિ, પ્રભાવ બધું જ હતું ત્યારે અચાનક એક દવસે કુદરતના સ્ટ્રાઇકે એની કૂકરી ઘૂમાવી. એને લુપસ તરીકે ઓળખાતો અસાધ્ય રોગ થયો, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉંધો કમાન્ડ મળતાં એ ખુદની ઉપર જ આક્રમણ કેર! એનો કોઈ ઇલાજ નથી પણ થોડા કંટ્રોલ માટે આકરી તાવણી કરતી દર્દીલી કીમોથેરાપી લેવી પડે. એની વળી સાઇડ ઇફેક્ટસમાં વીકનેસ અને ડિપ્રેશન આવે.

એક દિવસ પાણી પીવાની બોટલ હાથમાંથી પડી ગઈ અને પકડી ન શકાઈ, એટલી નબળાઈ આવ્યા બાદ ખ્યાલ આવ્યો કે સેલિનાની કિડની કામ નથી કરતી અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવવું પડશે. સ્પેશ્યલ કેસમાં ય વારો આવતા વર્ષો નીકળે. લક બાય ચાન્સ આપણે ત્યાં ખરીદ-વેચાણને લીધે પ્રતિબંધ છે પણ અમેરિકામાં નજીકના સગા ઉપરાંત મિત્રો ય ઓફર કરી શકે. સેલેનાની બહેનપણી ફ્રાન્સીસે ખુશીથી ખુદની એક કિડની આપવાની તૈયારી બતાવી. સદનસીબે મેચ પણ થઈ.

ઓપરેશનની આગલી રાતે બંને જવાન બહેનપણીઓએ  મોં લટકાવી હતાશ થવાને બદલે ધમાલ કરી મૂકી. બહાર ગયા, ફેવરિટ ફૂડ ખાધું. વિલ પણ લખ્યું, નાચ્યા… ફ્રાન્સીસનું ઓપરેશન તો આસાનીથી પતી ગયું પણસેલેનાને કોમ્પિલકેશન અધવચ્ચે થયા. માંડ બચાવ થયો. પછી એને એવોર્ડ મળ્યો એ ય એણે કિડનીદાતા સખીને અર્પણ કર્યો છે. ફરીવાર એ સ્ટેજ પર આવે છે, અને આ સંઘર્ષ બાદ વધુ સોહામણી લાગે છે!

વેલ વેલ વેલ. જલસા કરવાવાળા બે પ્રકારના લોકો છે. એક, જેમને માત્ર જલસા કરવા છે, કોઈ જવાબદારી નથી લેવી. કોઈ ઘડતર માટે જવતર નથી હોમવું. કોઈ ટેલેન્ટને જાત નીચોવીને નિખારવી નથી. કોઈ સમસ્યાનો સ્થિર રહી મુકાબલો નથી કરવો. બસ ફક્ત પાર્ટી કરવી છે. આવા લોકો ‘કરુ પાર્ટી’ બની જતા હોય છે. ઇઝી મની એન્ડ પાથ ઓફ ક્રાઇમ. પછી અમુક બીજાને પૈસે જલસા કરે, અમુકના પૈસે બીજા જલસા કરે કે પછી જલસાનો અંત જેલમાં આવે!

બીજા હોય છે પ્રકૃતિએ મસ્તમૌલા. જે વર્કહાર્ડ, પાર્ટી હાર્ડરમાં માને છે. જે ખુદના જલસાના જોખમો અને જવાબદારીોન સાઇડ ઇફેક્ટસ સ્વીકારીને આગળ વધે છે. જે એટલે મોજમાં રહે છે કે જાણે છે કે જવાની અને મનુષ્યદેહ કાયમી નથી. અને જે પરમેનન્ટ ન હોય, એ જ પ્રેશિયસ હોય. એવરીડે રૂટિન બોરિંગ ઇન્વિટેશન ટુ ડિપ્રેશન. એમને નવું જાણવામાં થ્રિલ આવે છે.

એમને પોતાના થકી બીજા જલસા કરતા શીખે એ જોઈને કલેજે ટાઢક વળે છે. જે પરમાત્માની ગિફ્ટ એવા માનવજીવનને નકામી બાબતોમાં વેડફવાને બદલે પહેલા જલસા જેટલું કમાય છે, અને પછી એના ગયા બાદ બીજાઓ વાપરે એને બદલે ખુદ ભોગવે છે. ધ ક્રિએટીવ સેન્સિટિવ લવર્સ પ્લેઝન્ટ સોલ.

ક્રિસ ગેઇલ કે સેલેના ગોમેઝની કેટેગરી આમાં સેકન્ડ છે. એટલે ક્વોલિટી ફર્સ્ટ છે! એમણે જીંદગીના મેકઅપ પાછળનું બિહામણું અસ્થિકંકાલ જોયું છે. મૃત્યુને ટકોરા મારતું જોયું છે બારણે એટલે જીવન મૂલ્યવાન લાગે છે. હવે પરચૂરણ તકલીફો એમને ડગાવી નથી શકતી, એટલે આત્મવિશ્વાસથી આનંદનો ભોગવટો કરે છે. ખાલીખમ થઈ જવાનું. આ ફેરામાં કાંઈ ઘટવું ન જોઈએ! જોય ઇઝ વેક્સીન! સિદ્ધાર્થ રાંદેરિયા કહે છે એમ: ચાલ, જીવી લઈએ!
 

ઝિંગ થિંગ:-

‘કંઈ કરવાનું ન હોય એવી નવરાશ એ મજા નથી, ઘણું કરવાનું હોય ત્યારે ય ફુરસદ માણવી એ મજા છે.’
(એન્ડ્ર્યુ જેક્સન)

Source …https://www.gujaratsamachar.com/news/shatdal/jay-vasavada-anavrut-shatdal-magazine-13-march-2019

શ્રી જય વસાવડા એક પ્રખર વક્તા તરીકે ..
શ્રી જય વસાવડા સફળ લેખક તો છે જ એ સાથે તેઓ એક પ્રખર મોટીવેશનલ વક્તા તરીકે પણ ખુબ જાણીતા છે.
તેઓને દેશ અને વિદેશમાં સ્પીચ આપવા માટે આમંત્રવામાં આવે છે.
યુ-ટ્યુબ પર તમોને એમની સ્પીચ માટે અનેક વિડીયો જોવા/સાંભળવા મળશે. એમાંથી બે ઉદાહરણ રૂપ મને ગમતા બે વિડીયો સાંભળો.


Jay Vasavda’s latest motivational speech ..2018.

1248- નવા વર્ષને નવપ્રકાશિત કરીએ, હેપ્પી દિવાળી….ચાલો. ….ભવેન કચ્છી

ઘરની સફાઈ તો થઈ ગઈ પણ તમે જ્યાં પ્રત્યેક ક્ષણ વસો છો તે મનની સફાઈ કરી ખરી ?

આ જે દિવાળીનો પર્વ…ચાલો, આપણને નવા વર્ષમાં નવપ્રકાશિત, નવપલ્લવિત, નવસંચારિત અને નવપ્રેરિત નવા માનવી બનાવી શકે તેવા આ તારામંડળના કુમળા તેજ અને તણખાંમાંથી જીવન દ્રષ્ટિનો ઉજાસ પ્રાપ્ત કરીએ. 

મનના ઘરની ડિઝાઇન કેવી ? 

આપણે બંગલો, ડુપ્લેક્સ કે ફલેટમાં નથી રહેતા. આપણે આપણા મનમાં વસીએ છીએ. હા, તે જ આપણું કાયમનું સરનામું છે. ત્યાં કોઈ સ્કેવર ફીટ કે સ્કેવર યાર્ડનું માપ નથી. તે વિશાળ અને અનંત વ્યાપેલું છે. તમે ગમે તેટલા મોટા દિવાનખંડ, શયન કક્ષ, વરંડા, ગરાજ, બાથરૂમ, બગીચા અને સુશોભન સાથે રહેતા હો તો પણ તમને સુખની અનુભૂતિ તો જ થશે. જો મન રૂપી ઘર પારદર્શક, સાફ-સુથરૂ, દિવ્ય દ્રષ્ટિ સાથેનું હશે.

દિવાળીના તહેવાર પૂર્વે પ્રત્યેક ઘેર સફાઈ થતી હોય છે. ઘણા તો એ હદે મનોબીમાર હોય છે કે રોજેરોજ ઘર, કપડા, વાસણને ચમકાવે. પલંગની ચાદર પર એક કરચલી કે જમીન કે ફર્નિચર પર ધૂણની રજકણ સુદ્ધા ચલાવી ના લે. આખો દિવસ આ સફાઈ, ધોલાઇમાં જ આવી ચિવટ બતાવતાં પૂરો કરી દે. જ્યારે પુરૂષો તેના કબાટ, ફાઈલ, પાસબુક, ડાયરીમાં આવી કાળજી બતાવતાં વર્ષ પૂરું કરે છે.

પણ આપણા મનની અસ્તવ્યસ્તતા અંગે ક્યારેય વિચારતા જ નથી હોતા. મનના એક ખૂણામાં સતત ઇર્ષા સળવળાટ કરે છે. બીજા ખૂણામાં વ્યક્તિઓ અને સમાજ તરફથી અપેક્ષાઓ ઉધઇની જેમ મનને ફોલી ખાય છે. કેટલીયે ખંધાઇ અને ચાલાકી આપણા મનના કક્ષની શેતરંજી હેઠળ આપણે છુપાવીને ફરતા હોઇએ છીએ. 

આપણા મનના કક્ષની જમીન પર વ્યર્થ ચિંતા, નકારાત્મકતા અને બીજા સાથેની તુલના ઠેર ઠેર વિખરાયેલી પડી છે. આપણા  મનના ઘરની શીશીઓમાં ગુરૂતાગ્રંથિ લીક થતી હોય છે. મોહ, લોભ, ક્રોધથી વાસણો ઉકળીને ઉભરાઇ રહ્યા છે. જૂના પૂર્વગ્રહોના વાસણો કાટ ખાઈ ચૂક્યા છે. 

દિવાળી નિમિત્તે ચાલો, આ મનના ઘરની સફાઈ કરીએ. મન છે તો જ દુનિયા સ્વર્ગ છે કે નર્ક છે. એટલે જ ‘મન મંદિર’ શબ્દનું પ્રયોજન થાય છે. પણ આ મનના ઘરની સફાઈની એક ખાસિયત પણ છે. તે તમારા વતી બીજા કોઈ કે નોકર સાફ કરી આપી શકે તેમ નથી. તે તમારે જ સાફ કરવું પડે. તો નવા વર્ષનો સંકલ્પ કરીએ કે તન દુરસ્ત અને મન દુરસ્ત રહીએ.

બોક્સિંગની રમત

જીવન બોકસિંગની રમત જેવી છે… તમે જ્યારે હરિફના બોક્સિંગ પંચથી અધમૂઆ થઇ … જમીન પર ચત્તાપાટ પડી જાવ છો ત્યારે રેફરી તમને પરાજીત જાહેર નથી કરતો પણ તમે જ્યારે જમીન પરથી ઉભા થવાની ના પાડો છો ત્યારે તમને પરાજીત જાહેર કરે છે.

પાણીમાંથી છાસ બને ?

પાણીને ગમે તેટલી વલોવશો તો પણ તેમાંથી છાશ ના જ બને. કાંટાને ગમે તેટલું પાણી પીવડાવશો તો પણ ગુલાબ નહીં ઉગે કોઇની 

પ્રકૃતિ સ્વીકારો. તેની જાતને બદલવા માંગતો વ્યક્તિ પોતે ઇચ્છશે તો જ તે બદલાઈ શકશે પણ તમે તે માટે તમારો વ્યર્થ સમય ન ખર્ચો…. બીજ સ્વયં ફૂટતું હોય છે.

સ્વભાવનું મેનેજમેન્ટ

છીએ એના કરતા

ઓછા દુ:ખી થવાની કળા

…અને……

હોઇએ એના કરતા

વધુ સુખી હોવાની અનુભૂતિ

…એટલે…..

”સ્વભાવનું મેનેજમેન્ટ”

ઓશોવાણી

એક ઘરમાં કેટલાયે વર્ષોથી એક ગિટાર ધૂળ ખાતુ પડી રહ્યું હતું. બાપ-દાદાના જમાનાના ઘણા ઘરો એવા હોય છે જ્યાં વર્ષોથી કોઈ ચીજ એમને એમ જ પડી હોય બસ તે જ હાલ ગિટારના હતા. ભૂલથી કોઈ બાળક તેના તાર છેડે અને અવાજ કરે તો ઘરના સભ્યો અકળાઇને કહેતા કે આ ઘોંઘાટ બંધ કર. કોઈ વખત એવું પણ બનતું કે ઘરમાં ફરતી બિલાડી છલાંગ મારે અને ગિટાર પડી જાય તો રાત્રે બધા ડરના માર્યા ઊંઘમાંથી ઊઠી પણ જતા. 

હવે આ ગિટાર ઘરના સભ્યોને ઉપદ્રવ સમાન અને ઘરની શોભા બગાડનાર લાગતી હતી. ઘરના સભ્યોએ નક્કી કર્યું કે આમ પણ નકામી, ખલેલ પહોંચાડતી, ધૂળ ખાતી ગિટારને ફેંકી દઇએ. તેઓએ ઘર નજીકના ઉકરડામાં તે ગિટારને તુચ્છ ભાવ સાથે ફેંકી દીધી. 

હજુ તો ઘરના સભ્યોએ ગિટાર ફેંકી જ હશે ત્યાં ઉકરડા પાસેથી પસાર થઈ રહેલ ભિખારીએ તે ગિટાર લઈ લીધી. તેણે તેની સફાઈ કરી. તારને ઠીકઠાક કર્યા. તેણે તારનો ઝણઝણાટ આંગળીઓ ફેરવીને શરૂ કર્યો. રસ્તાના નાકે બેસીને તે એવી કર્ણપ્રિય રીતે ગિટાર વગાડતો હતો કે રસ્તા પરથી પસાર થતા રાહગીરો તેને સાંભળવા થંભી જતા, કમાણી તો થઈ જ પણ યશ, કિર્તિ અને કરારો પણ થયા.

હવે ઘરના જે સભ્યો હતા તેઓને લાગ્યું કે આ તો એ જ ગિટાર જે વર્ષોથી ધૂળ ખાતી હતી, પજવતી હતી એને ઉકરડાને હવાલે કરેલી. તેઓ તે ભિખારી પાસે ગયા. જો કે હવે તે ભિખારી નહતો રહ્યો. ઘરના સભ્યોએ કહ્યું કે, ”લાવ આ ગિટાર તો અમારી છે. તું તો જાણે જ છે કે અમે તેને અમારા ઘરની સામેના ઉકરડામાં ફેંકી હતી.”

ભિખારીએ મર્મવેધ નિવેદન કર્યું કે ‘ગિટાર એની છે જેને વગાડતા આવડે છે જે તેનું કામણ અને મહત્તા સમજે છે. તમે ગિટાર ઘરે લઈ જશો તો ફરી તમને તે ઘરમાં પછી ભંગારને સ્થાન આપ્યું તેમ લાગશે. તમારી ઘરની જગા રોકનારું જણાશે. તમારી શાંતિમાં ખલેલ પહોંચાડશે’ ભિખારી ઉમેરે છે ‘કે મારા વ્હાલા સજ્જનો તમને ખબર છે આ જ ગિટાર તમને વગાડતા આવડે તો તમને ગહરી શાંતિની અનુભૂતિ પણ કરાવી શકે તેમ છે. બધુ જ વગાડવા પર નિર્ભર કરે છે.’

જીવન પણ એક ગિટાર છે. પણ આ જીવનની ગિટાર કહો કે વીણા કહો તેને વગાડતા બહુ ઓછા લોકોને આવડે છે. આ જ કારણે આપણને તે ગિટાર ભંગાર, હેતુહિન, શાંતિ માટેની બાધારૂપ અને બોજ સમાન  લાગે છે. આપણે જીવનને બગીચાની જગાએ ઉકરડાને હવાલે કરી દઇએ છીએ.

જેને જીવન જીવતા આવડે છે તેની પ્રેરણા લેવાની જગાએ ઇર્ષા કરીએ છીએ. આપણે એવા અજ્ઞાાનમાં રાચીને ફરી ફેંકી દીધેલી ગિટારને મેળવવા જઇએ છીએ જાણે ગિટારમાં સુખ સમાયેલું છે. ના ગિટારમાં નહીં તેને વગાડવામાં, તેના તારને છેડવામાં, લયબદ્ધ કરીને લીન થવામાં જ દિવ્ય સુખ છૂપાયેલું છે. જીવન અને મનરૂપી ગિટાર અને તેના તાર બંને તમારા હાથમાં છે.

 ધૂળ ખંખેરો, તેને ઓળખો, શાંતિના સ્ત્રોતને જ અશાંતિના સ્ત્રોત તરીકે જોવાનું અજ્ઞાાન ત્યજો.

વકીલની મજા

માણસ પોતાની ભૂલો માટે

ખૂબ સરસ ‘વકીલ’ બને છે.

જ્યારે

બીજાની ભૂલો પર

સીધો ”જજ” બની જાય છે.

પૂર્ણવિરામનું મહત્વ 

પકડો, મત જાને દો.

પકડો મત, જાને દો

ઉપરની બે લીટી સરખી છે માત્ર પૂર્ણવિરામ આમ તેમ થઈ જવાથી દુ:ખી થવાનું અને સુખી થવાનું કારણ સમજાઇ જશે !?

કિસ્મત

જીવન કિસ્મતથી ચાલે છે સાહેબ,

એકલા મગજથી ચાલતુ હોત તો

અકબર નહિં બિરબલ રાજા હોત.

અંગત કોણ ?

આપણું અશ્રુ વિનાનુ રૂદન સમજી શકે એ જ આપણો અંગત !!!

કેમ છો કહેનારા તો હજાર મળશે પણ કેમ ઉદાસ છો કહેનારા કોઈ અંગત જ મળશે.

‘કુલી’ની ભૂમિકા

અમિતાભ બચ્ચન અભિનિત ફિલ્મ ‘કુલી’ના ગીતની પંક્તિ

”સારી દુનિયા કા બોજ હમ ઉઠાતે હૈ,

લોગ આતે હૈ લોગ જાતે હૈ

હમ યહાં પે ખડે રહ જાતે હેં”

આ પંક્તિ રેલવે સ્ટેશન પર જીવન ગુજારતા ‘કુલી’ની છે.

આપણું પણ કંઇક આવું જ નથી…?

વર્ષો આવતા અને જતા રહે છે આપણે, આપણો સ્વભાવ, આદતો, પ્રકૃતિ અને અહંકાર હજુ ઠેરના ઠેર છે. સમય વીત્યો છે ચહેરો અને કદ કાઠી બદલાઈ છે આપણે તો એના એ જ રહ્યા. જીવનના સીમકાર્ડમાં પણ પ્લાન બદલીએ.

આધુનિક ‘પંચ’ તંત્ર

દિવાળીના તહેવાર નિમિત્તે હળવી શૈલીમાં પણ બોધ લઈએ.

પહેલી વાત : દરેક માણસ પાનકાર્ડ અને આધાર કાર્ડમાં દેખાય છે તેટલો ખરાબ નથી હોતો.

બીજી વાત : દરેક માણસ તેની પત્ની સમજે છે તેટલો ખરાબ નથી હોતો અને એની મા (માતા) સમજે છે એટલો સારો પણ નથી હોતો.

ત્રીજી વાત : દરેક માણસ એમ ઇચ્છે છે કે તેની પત્ની મિસ યુનિવર્સ જેવી દેખાય  અને ઘરમાં કામ મણિબેન જેવું કરે.

ચોથી વાત : દરેક પત્ની એવું ઇચ્છે છે કે તેનો પતિ અંબાણી જેટલું કમાય અને વ્યવહાર-વર્તન મનમોહનસિંઘ જેવું કરે.

પાંચમી વાત : નસીબ તો મોદી જેવું હોવું જોઈએ. સવાલ પૂછવા વિપક્ષમાં કોઈ નેતા નહીં અને ઘરમાં — નહીં.

કયું વરુ જીતશે ?

એક વૃદ્ધ તેના પૌત્રને વાર્તા કહી રહ્યા હતા

”મારા લાડલા, આપણા મનમાં બે વરૂઓ વચ્ચે જોરદાર લડાઈ ચાલતી રહેતી હોય છે. જેમાંથી એક વરુ ખૂબ જ ખૂંખાર, ઝેરીલું, ક્રોધથી ભરેલું છે. જેને આપણે ઇર્ષા, લઘુગ્રંથિ, અહંકાર તરીકે ઓળખી શકીએ… અને બીજું વરૂ સૌમ્ય, શાંત, ઉમદા, ઉદાર, આશાવાદી, દયાળુ અને સત્યપ્રેમી છે. બંને વરૂ એકબીજાને પછાડવા એકબીજા પર હાવી થવા (લડાઇ-સંઘર્ષ) કરતા રહે છે. બંને ભારે તાકતવર પણ છે.”

દાદાનું વાર્તા કથન જારી જ હતુ ત્યાં પૌત્રએ પૂછી કાઢ્યું કે ”દાદા, બેમાંથી ક્યું વરૂ જીતે છે ?” દાદાએ પૌત્રમાં વિચારવાની શક્તિ પ્રબળ બને તે રીતે ઉત્તર આપ્યો કે ‘તું જે વરૂને ખોરાક આપીને તગડુ બનાવીશ,  તે વરૂ જીતશે.’

છેલ્લી બે-ત્રણ પંક્તિનું અંગ્રેજી :

The boy thought and asked.

” Grand Father, Which Wolfwins ?”

The old man quitely replied

“The one you feed.”

…નવા વર્ષમાં આવી પ્રેરક વાતો આચરણમાં મુકી શકીએ તેવી શુભેચ્છા.

સૌજન્ય-સાભાર ..

વિવિધા .. ગુ.સ… ભવેન કચ્છી 

સૌજન્ય- શ્રી વિપુલ દેસાઈ … સુરતી ઊંધિયું 

CLICK FOLLOWING LINK FOR AUDIO

સુખી થવાના દીવાળીના પાંચ દીવસો-જય વસાવડા

Diwali Greetings-1

1103 – ” માઈક્રો ફિકશન એટલે વાર્તાનું હાઈકુ ! ”  ……. શ્રી ભવેન કચ્છી

ગુજરાત સમાચારના  ”શતદલ-વિવિધા” વિભાગમાં શ્રી ભવેન કચ્છીનો ‘માઇક્રો ફિકશન’ વાર્તા શું છે એ સમજાવતો લેખ અને એમાં મુકેલી ૧૫ નમુના રૂપ માઈક્રો.વાર્તાઓ વાંચી જે મને ગમી ગઈ.

ગુજરાત સમાચાર અને શ્રી ભવેન કચ્છીના આભાર સાથે આજની આ પોસ્ટમાં એને પ્રસ્તુત કરેલ છે.

વિનોદ વિહારના વાચકોને પણ શ્રી ભવેન કચ્છીનો આ લેખ અને ૧૫ માઈક્રોફીક્ષન વાર્તાઓ જરૂર ગમશે .

વિનોદ પટેલ

માઈક્રો ફિકશન એટલે વાર્તાનું હાઈકું !  

જમાનો જામી રહ્યો છે ‘માઇક્રો ફિકશન’નો…. શ્રી ભવેન કચ્છી

વિવિધા – શતદલ …ગુજરાત સમાચાર  …ભવેન કચ્છી

વાર્તા છ શબ્દોની, ૩૦૦ શબ્દોની ૭૫૦ શબ્દોની !

લાંબુ વાંચવાનું બંધ થતું જશે…. જમાનો જામી રહ્યો છે ‘માઇક્રો ફિકશન’નો.

લિંકને તેના મિત્રને લખેલા લાંબા લચક પત્રના પ્રારંભે નોંધ મૂકી હતી કે ‘સોરી દોસ્ત, આજે મારી પાસે સમય નહીં હોઇ આ લાંબો પત્ર લખું છું !’

‘વૉટ્સ એપ’ પર માઇક્રો ફિકશન તરીકે આઠ-દસ લાઇનની વાર્તા ફરતી હોય છે.

આ લેખમાં આપેલી આવી પંદરેક વાર્તા મનભાવન, મર્મભેદી અને મેસેજના મિશ્રણથી મોજ કરાવી દે છે. તમને પણ આ માઇક્રો સર્જન વાંચીને એમ થશે કે ‘ઓહ… આ તો હું પણ કરી શકું’. યસ, અમારે તમને એટલું જ કહેવાનું કે સર્જક માટેની તમારા મનમાં જે છબી છે તે ‘મીથ’ને બદલાતા જમાનામાં તોડી નાંખો. તમારે કયાં કોઇ મોટા પ્લોટ ઘડવા છે. નાનકડા કથાબીજમાં પ્લોટમાં થોડા પાત્રો, સ્થળોના વર્ણન અને આરોહ અવરોહ ઉમેરો એટલે ટૂંકી વાર્તા, નવલિકાથી માંડી નવલકથા સુધી પહોંચી શકશો.

‘માઇક્રો ફિકશન’ ‘માઇક્રો સ્ટોરી પર કમ સે કમ ટૂંકી વાર્તાની સાઇઝનો આ લેખ વાંચતા પહેલા નમૂનાની આ ૧૫ વાર્તાઓ વાંચી જાવ.

૦૧.
સંધ્યા કાળનો સમય હતો. ચાલતા ચાલતા ડાબી બાજુ આવતી મસ્જિદ તરફ સહેજ ડોકુ નમાવીને તેણે કહ્યું, ‘જય શ્રી કૃષ્ણ’. થોડે આગળ જતાં મંદિર આવ્યું, મનોમન બોલ્યો, ‘અલ્લા અકબર.’

૦૨.
આજે ૧૫ વર્ષે બંને એકબીજાની સામે આવ્યા. કંઇ કેટલીયે યાદો સજીવન થઈ ગઈ. હજુ કશું બોલવા જાય ત્યાં તો બંને તરફની ટ્રેનોએ પ્લેટફોર્મ છોડવાનું શરૃ કરી દીધું.

૦૩
૮૬ વર્ષે બા ગયા. દાદાને દિકરાઓએ કહ્યું, ‘આટલા તાપમાં તમને સ્મશાન સુધી નહીં ફાવે. ઘરમાં જ રહો.’ દાદાજી રૃમમાં ગયા. લાલ ચટક સાડીને છાતી સરસી ચાંપીને કોઇને સંભળાય નહીં તેમ મન મૂકીને રડયા.

૦૪
ગઇકાલે લગભગ ૫૦૦૦ માણસો પર્યાવરણ બચાવોની રેલીમાં જોડાયા. આજે સ્વચ્છતા કામદારોએ શહેરના રસ્તા પરથી લગભગ ૮૦૦૦ જેટલા પાણીના ખાલી પ્લાસ્ટિક પાઉચ ભેગા કર્યા.

૦૫
સરકારી દવાખાનાના જનરલ વોર્ડમાં પડેલી ૧૦ પથારીઓ પાસે જઇને દરેકના ઓશિકા પાસે રૃ. ૧૦૦૦નું કવર મુકીને કંઇજ બોલ્યા વગર તે ત્યાંથી ચૂપચાપ નીકળી ગયો. ઘેર આવતા જ માએ પૂછયું, ‘પૂજારી સ્વામીનો ફોન હતો. મંદિરે અન્નકૂટની ભેટ મુકી આવ્યો ?’ એણે હસીને કહ્યું, ‘હા મમ્મી.’

૦૬
ન્યૂયોર્કના ટાઇમ સ્કેવર પાસે દુનિયાભરના દેશોના ધ્વજમાંથી પરમે ભારતનો ધ્વજ શોધી નાંખ્યો. નાનકડા દિકરાએ કહ્યું, ‘જો આપણા દેશનો ધ્વજ છે. આમ સલામી આપવાની.’ ત્યાં જ મોબાઈલ રણક્યો, સામે છેડેથી પરમના પિતા બોલ્યા, ‘દિકરા, ટેન્ડર આપણને મળી ગયું. ૪ કરોડ જરા નેતાજીના સ્વિસ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરી દેજે કાલ સુધીમાં.’

૦૭
હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશનના પ્રમુખ સાંજ પડે ઓફિસમાંથી ઘરે પાછા ફર્યા અને પત્નીએ કહ્યું, ‘આટલા ઓછા પગારમાં આટલું બધુ કામ કરાવો છો’ એમ કહીને આપણા નોકરે કામ છોડી દીધું છે !.’

૦૮
નેતાજી અચાનક પુલ ઉપરથી પડી ગયા. લોકોમાં હાહાકાર થયો. એક યુવાને પાણીમાં ઝંપલાવ્યું અને જીવનના જોખમે નેતાજીને બચાવ્યા. નેતાજીએ આભાર માન્યો. યુવાને હસીને પેલા પાટીયા સામે જોયું જેમાં લખ્યું હતું, ‘ગંદા કચરાથી ગંગાજીને બચાવો.’

૦૯
એક લેખક મૃત્યુ પામ્યા. બીજા જ મહિને પસ્તીના પુરા રૃ. ૩૫૦ તેના પરિવારજનોને મળ્યા.

૧૦
બારીની બહાર પાનની પીચકારી મારી બાંયથી મ્હોં લૂછતા સુમન માસ્ટર મોટેથી બોલ્યા ‘છોકરાઓ… જીવનમાં ખોટી ટેવથી હંમેશા દૂર રહેવું જોઈએ.’

૧૧
નેતાજી નિવાસની સામેની ફૂટપાથ પર વર્ષોથી પીપરમેન્ટની ગોળીઓ અને ધાણાની દાળના નાના પાઉચ વેચતા ખિમજીને પોલીસે ધોલધપાટ મારીને કાયમ માટે દૂર કર્યો.
ખીમજીએ કરગરતા કહ્યું, ‘પણ વર્ષો પછી અચાનક આમ કેમ ?’
પોલીસે વધુ એક લાફો ફટકારતા કહ્યું, ‘સીકિયોરીટી રીઝન’.
અંતે કુટુંબનું ભરણપોષણ ન કરી શકવાથી ખીમજીએ પરિવાર સહિત આત્મહત્યા કરી લીધી. તેના ગજવામાંથી મળી આવેલી ચિઠ્ઠીમાં ધુ્રજતા અક્ષરે લખ્યું હતું, ‘સિકયોરીટી રીઝન.’

૧૨

ઝૂંપડામાં લટકતા ગણપતિજીના કેલેન્ડર સામે આંગળી ચિંધીને નાનકડો મનુ બોલ્યો, ‘આ ફોટો કેમ લટકાવવાનો ?’ કામ પર જતી માએ કહ્યું,
‘બેટા, એ ખાલી ફોટા નથી, ભગવાનના ફોટામાં જે હોય એ બધું સાચુ હોય.’
માની વાત સાચી માનીને ગઇકાલનો ભૂખ્યો મનુ કેલેન્ડર પાસે પહોંચ્યો. એક ખાલી ડબ્બા ઉપર ચઢીને ભગવાનના ફોટામાં દોરેલા લાડુના થાળને ચાટવા લાગ્યો.

૧૩
પાઉભાજીનીલારી પર નાસ્તા માટે ગયેલા પરિવારના વડીલે તેના દિકરાને કહ્યું કે બેટા, ભણીશ નહીં તો નોકરી નહીં મળે, અહીં પ્લેટો સાફ કરવી પડશે.
આ સાંભળી પાઉભાજીની લારીમાં ઓર્ડર લઇને પ્લેટ પીરસતો યુવાન બોલી ઉઠયો, ‘સાહેબ, ભણ્યો તો હું પણ છું, પણ આ ફિક્સ પગારમાં પૂરું નહીં થતું એટલે રાત્રે આ કામ કરવું પડે છે.’

૧૪
સ્વ. તારક મહેતા ૮૦ વર્ષ વટાવેલી ઉંમરે મળ્યા. મેં તેમને કહ્યું, ‘હું તમને નાનો હતો ત્યારથી વાંચું છું.’ તેમણે મારા ખભા પર સ્નેહસભર હાથ મૂકીને કહ્યું કે ‘હું તમને મોટો થયો ત્યારથી વાંચું છું.’

૧૫
ચાર જુદા જુદા ધર્મના ગાઢ મિત્રો પૈકી એક મિત્રના યુવાન પુત્રને અસાધ્ય બીમારી થઈ. ડોકટરે કહ્યું કે, ‘હવે તો દુઆ જ કદાચ આ યુવાનને બચાવી શકે.’
ચારેય મિત્રોએ પોતપોતાના ભગવાનને પ્રાર્થના કરી. ચમત્કાર સર્જાયો હોય તેમ પુત્ર બીમારીમાંથી ઉગરી ગયો.
આ બાજુ ચાર મિત્રો વચ્ચે ‘અમારા ભગવાનને કારણે પુત્ર બચ્યો છે’ તેની દાવા-દલીલો વચ્ચે ઉગ્ર ઝઘડો થયો. ચારેય મિત્રો હવે એકબીજા સામે આંખ મીલાવતા નથી.

છે ને વિચારપ્રેરક વાર્તાઓ. તમને થશે કે, ‘હા, એ બધુ તો બરાબર પણ આને થોડી વાર્તા કહેવાય ? આ તો પરંપરાગત ટૂંકી વાર્તાના બે ફકરામાં ૧૫ વાર્તાઓ છે.’ પણ હવે એક ‘જોનરે’ માઇક્રો વાર્તા માઇક્રો ફિકશન છે.

અમેરિકાના ફલોરિડા સ્ટેટનો જેરોમ સ્ટર્ન આધુનિક માઇક્રો ફિકશનનો પ્રણેતા કહી શકાય છે. છેક ૨૦૦૭માં તેણે ભવિષ્ય ભાખેલું કે ઇન્ટરનેટ અને સોશ્યલ મીડિયાનો પ્રભાવ નાગરિકો પર એ હદે પડશે કે અમુક અપવાદોને બાદ કરતાં લાંબુ કે દળદાર ઓછુ વંચાશે.

વ્યક્તિની સરેરાશ ગ્રહણ શક્તિ એ હદે શાર્પ બનતી જશે કે પ્રસંગ, વિચાર કે ઘટનાનો વિસ્તાર થતો હશે ત્યાં જ તે પામી જશે. તેની પાસે માહિતી અને મનોરંજનના પ્રિન્ટ, ઓડિયો, વિડિયો, ઓનલાઇન એ હદે વિકલ્પો અને તેની વૈશ્વિક કનેકટિવિટી હશે કે એક જ કન્ટેન્ટ જાણવા બહુ સમય નહીં હોય.

જીવનની બીજી પ્રાધાન્યતા, વ્યસ્તતા પણ હોવાની જ. જેરોમ હાટર્ન પણ રાઇટિંગ પ્રોગ્રામના વર્કશોપ પ્રોજેક્ટ ચલાવતો આદરણીય માર્ગદર્શક છે. તેણે દસ વર્ષ પહેલાં એક શોર્ટ શોર્ટ સ્ટોરીની વૈશ્વિક સ્પર્ધા યોજી હતી. પ્રત્યેક આવી સ્ટોરી ૨૫૦ થી વધુ શબ્દોની ના હોવી જોઈએ. આવી સ્પર્ધાને એ હદે આવકાર મળ્યો કે, દર વર્ષે આ સ્પર્ધા યોજાતી રહે છે. તેમાંથી પસંદગીની ૨૫૦૦ માઇક્રો સ્ટોરીને તે પુસ્તકરૃપે પ્રગટ કરે છે. તેની આવી સ્ટોરી અમેરિકાની એફ એમ રેડિયો ચેનલો અને સ્ટોરી માટેની અલાયદી વેબસાઇટો ખરીદે છે.

આ પુસ્તકની ટચુકડી છતાં અદ્ભૂત વાર્તાઓ વાંચીને જે પ્રતિભાવો મળ્યા તેમાં એક વાચકે લખ્યું કે, ‘હું મેદસ્વી કાયા ધરાવું છું પણ માઇક્રો વાર્તા વાંચીને હું સંમત થયો છું કે વજન ઉતારી શકાય છે અને તે પણ વધુ પ્રભાવ પડે તે રીતે.’

એમી હેમ્પેલ અને સ્ટુઅર્ટ ડાયબેક તો આ સ્પર્ધામાં ભાગ લેતા આજે અંગ્રેજી સાહિત્યમાં માઇક્રો ફિકશનમાં આદરભર્યું સ્થાન ધરાવે છે. કેમીલ રેન્શો પણ માઇક્રો ફિકશનનો પ્રચાર કરતા વર્કશોપ ચલાવે છે. તે કહે છે કે માઇક્રો ફિકશનથી વિશ્વની સંસ્કૃતિ, સંવેદના, સામાજિકતા, પીડા, અપેક્ષા, વિકૃતિ, પ્રકૃતિ, માનસિકતાને એક જ નજરે પામી શકાય છે.

માત્ર ૨૫૦ કે ૩૦૦ શબ્દોમાં વાર્તા લખો એટલે તે માઇક્રો ફિકશન તરીકે ખપાવી ના શકાય. તેની ભાષા, જૂજ શબ્દોની ચોટ કે કલ્પનામાં વહેવડાવી શકવાની તેની તાકાત, મર્મ, ખૂબ જ ચૂસ્ત હોવા જોઈએ.

આગળ …આખો લેખ વાંચવા માટે નીચેની લીંક પર ક્લિક કરશો. 

 ગુજરાત સમાચાર ..શત દલ …લેખક…શ્રી ભવેન કચ્છી 

 


અક્ષરનાદ બ્લોગ અને માઇક્રોફિક્શન

ગુજરાતી સાહિત્ય પ્રેમીઓમાં ખુબ જાણીતા શ્રી જીગ્નેશ અધ્વર્યુ સંપાદિત બ્લોગ અક્ષરનાદ ના માધ્યમથી તેઓએ માઇક્રોફિક્શન વાર્તાઓના ક્ષેત્રે અભિનવ પ્રયોગો યોજીને જે ખુબ જ અગત્યનું પ્રદાન કર્યું છે એ માટે એમને અભિનંદન ઘટે છે.

અક્ષરનાદ બ્લોગમાં માઈક્રોફિક્શન વાર્તાઓના વિભાગની નીચેની લીંક પર તમોને નવોદિત લેખકોની અગણિત માઈક્રોફિક્શન વાર્તાઓ વાંચવા મળશે.

સાહિત્ય પ્રકાર મુજબ …. માઇક્રોફિક્શન…અક્ષરનાદ