વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: ચિંતન

( 585 ) ‘બાગબાન’ના નિર્માતા-દિગ્દર્શક રવિ ચોપરાને શ્રધાંજલિ / ‘બાગબાન’ ફિલ્મનો આસ્વાદ

Baghban-2‘ધ બર્નિંગ ટ્રેન’, ‘બાગબાન’, ‘ભૂતનાથ રિટર્ન્સ’ જેવી હિટ ફિલ્મોના નિર્માતા-દિગ્દર્શક રવિ ચોપરાનું તારીખ ૧૨ મી નવેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ મુંબઈની બ્રિચ કેન્ડી હોસ્પિટલમાં ફેફસાંના કેન્સરને લીધે નિધન થયું હતું, તેઓ લાંબા સમયથી બીમાર હતા.તેઓ  ૬૮ વર્ષના હતા.

રવી ચોપરાના પરિવારમાં તેમના પત્ની અને ત્રણ સંતાનો છે.

સ્વ.ચોપરા લોકપ્રિય મહાભારત ટીવી સિરિયલના નિર્માતા-દિગ્દર્શક બી.આર.ચોપરાના પુત્ર હતા અને સદગત ફિલ્મ નિર્માતા યશ ચોપરાના ભત્રિજા હતા .

રવિ ચોપરાએ ઝમીર (1975), બર્નિંગ ટ્રેન (1980), મઝદૂર (1983), દેહલીઝ (1986), બાગબાન (2003), બાબુલ (2006) તેમજ ભૂતનાથ અને ભૂતનાથ રિટર્ન્સ ફિલ્મો બનાવી હતી.

મહાભારત, વિષ્ણુ પુરાણ અને મા શક્તિ જેવી ધાર્મિક ટીવી સિરિયલો પણ એમણે જ બનાવી હતી.

બોલીવુડની આવી લોકપ્રિય વ્યક્તિ સ્વ. રવિ ચોપરાના આત્માને પ્રભુ શાંતિ આપે .

===================================

શ્રધાંજલિ

સ્વ. રવી ચોપરાની હૃદયને સ્પર્શી જતી ફિલ્મ ‘બાગબાન ‘નો આસ્વાદ

Baghban

નિર્માતા-દિગ્દર્શક સ્વ.રવી ચોપરાએ ૨૦૦૩માં બનાવેલી બાગબાન હિન્દી ફિલ્મ બોક્સ ઓફીસ ઉપર બહુ જ લોકપ્રિય બનેલી ફિલ્મ હતી.ઘણા વાચક મિત્રોએ આ ફિલ્મ જરૂર જોઈ હશે અને માણી પણ હશે જ .બાગબાનનો ગુજરાતીમાં અર્થ થાય છે બગીચાનો માળી .જેમ એક માળી પોતાની બધી જ કાર્યક્ષમતાથી દિલ પરોવીને એના બગીચામાં  ફૂલ- છોડોની માવજત કરે છે, એવી જ રીતે એક માતા-પિતા પણ કુટુંબ રૂપી બગીચાનાં એનાં બાળકોની માવજત કરીને ઉછેરીને એમના વ્યક્તિત્વના વિકાસમાં જીવ રેડીને કામ કરતાં હોય છે.

આ બાગબાન ફિલ્મમાં એક મધ્યમ વર્ગીય માતા પિતા અને એના ચાર પુત્રોની કથા બહુ જ કલાત્મક રીતે રજુ કરવામાં આવી છે જે હૃદયને  સીધી સ્પર્શી જાય છે.પિતાના પાત્રમાં સુપર સ્ટાર અમિતાભ બચ્ચન અને માતાના પાત્રમાં હેમા માલિનીએ એમના જીવનનો એક યાદગાર અભિનય આ ફિલ્મમાં આપ્યો છે.

જેમના ઉત્કર્ષ માટે જેઓ તનથી ,મનથી અને ધનથી ઘસાયાં હતાં એવાં માતા-પિતાને એમની વૃદ્ધાવસ્થામાં જ્યારે પુત્રોના પ્રેમ અને સહારાની વધુ જરૂર હતી એવા સમયે ચારે ય પુત્રો તરફથી માતા-પિતાને અવગણના અને અપમાન સહન કરવાં પડે છે.પુત્રોના આવા અણધાર્યા અઘટિત વર્તાવથી આ વૃદ્ધ પ્રેમી યુગલ મનથી ભાંગી પડે છે. કહેવાય છે કે મા-બાપને જીવનમાં બે વખતે આંખમાં આંસું આવતાં હોય છે -જ્યારે દીકરી ઘર છોડે ત્યારે અને જ્યારે પોતાનો સગો દીકરો એમને તરછોડે ત્યારે.

એમના પોતાના દીકરાઓએ જ્યારે આ વૃદ્ધ માતા-પિતાને તરછોડી દીધાં એવા કપરા સમયે, ભૂતકાળમાં અનાથાશ્રમમાં રહેતા એક અનાથ છોકરા આલોકને એના બાળપણમાં જેને મદદ કરી હતી એ છોકરો (સલમાનખાન) એમને સગાં માતા-પિતાની જેમ પ્રેમથી અપનાવી એમને એના ઘેર લઇ જઈને સહારો આપી સાચો પુત્ર સાબિત થાય છે.

આ ફિલ્મમાં મને જો સૌથી વધુ ગમ્યું હોય તો ફિલ્મને અંતે આવતો અમિતાભની સ્પેલ બાઉન્ડ સ્પીચનો પ્રસંગ .અમિતાભ બચ્ચનએ જીવનના કડવા અનુભવો ઉપરથી લખેલ પુસ્તક “બાગબાન” માટે ઇનામ જાહેર થાય છે . આ માટે યોજાએલ એક સન્માન સમારંભમાં એ જે પ્રવચન આપે છે એ ખુબ જ અદભૂત છે . આ પ્રસંગ હૃદય સ્પર્શી તો છે જ પણ એમાં જે સંદેશ એમણે આપ્યો છે એ સમાજનું ખુબ જ વાસ્તવિક ચિત્ર રજુ કરે છે .આ સ્પીચમાં આ મહાન કલાકારનો અવાજ અને એનો અભિનય કાબિલે દાદ છે. અમિતાભને સુપર સ્ટાર કેમ કહેવાય છે એની ખાતરી કરાવતી એની આ સ્પીચ સાંભળવા અને સમજવા જેવી છે .

તો માણો બાગબાન ફિલ્મના આ અંતિમ યાદગાર દ્રશ્યને

રજુ કરતો આ વિડીયો..

Baghban- Amitabh’s Speech -Last scene

મિત્રો ,૨૦૦૩ માં ધૂમ મચાવનાર આ હિટ હિન્દી ફિલ્મ બાગબાન આખી જોવી હોય અથવા એને ફરી માણવી હોય તો નીચેના  વિડીયોમાં  જોઈ શકાશે.

Baghban 2003 Hindi Full Movie

https://youtu.be/fqJU-m_a3zU

( 537 ) Inspiration For Today ….. and …..Always …..for better life.

 

મિત્રોના ઈ-મેલમાંથી પ્રાપ્ત કેટલાંક જીવન ઉપયોગી અંગ્રેજી અવતરણો

આજની પોસ્ટમાં મુક્યાં છે .

આશા છે આપને એ ગમે .

============================

SELECTED WORDS OF WISDOM FROM FRIENDS’ E-MAILS

“There are two primary choices in life:

 
to accept conditions as they exist, or accept the
responsibility for changing them.”
 
~Denis Waitley
 
—————————–
 
“Courage is going from failure to failure without losing
enthusiasm.” ~Winston Churchill
 
———————————
 
“Worry is a futile thing;
it’s somewhat like a rocking chair.
 
Although it keeps you occupied,
it doesn’t get you anywhere.”  
 
-Un known 
 
—————————– 

“You miss 100% of the shots you don’t take” –

How many shots have you not taken? –Wayne Gretzky

————————————–
 

“I have not failed.

I’ve just found 10,000 ways that won’t work.”

– Thomas Edison

==============
 
Please read full msg  – undeniable Facts of Life :
 
1.Don’t educate ​ ​your children  to be rich.​
​Educate them​ ​to be Happy.
So when ​ ​they grow up​ ​they will know​ ​the value
of things  not the price.
 
2.​ ​Best awarded words  in London…
“Eat your food​ ​as your medicines. 
 
Otherwise​ ​you have to​ ​eat medicines ​ ​as your food”.
 
3. ​ ​The One​ ​who loves you ​ ​will never leave you​ ​because​ ​
even if there are  100 reasons ​ ​to give up​
​he will find  one reason​ ​to hold on.
 
4.​ ​There is​ ​a lot of difference  between ​ ​human being​ ​and
being human.  A Few understand it.
 
5.​ ​You are loved ​ ​when you are born. 
You will be loved​ ​when you die. 
In between​ ​ You have to manage…!
 
===========================

Six Best Doctors in the World-

1.Sunlight

2.Rest

3.Exercise

4.Diet

5.Self Confidence

6.Friends

Maintain them in all stages of Life and enjoy healthy life.

If you see the moon… You see the beauty of God…

If you see the Sun… You see the power of God…

And… If you see the Mirror ….

You see the best Creation of GOD…

So Believe in YOURSELF…

 

We all are tourists .

God is our travel agent who already fixed all our Routes

Reservations Destinations.

So! Trust him Enjoy the “Trip” called LIFE…

Our aim in life should be

9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 

9-glass drinking water.

8-hrs sound sleep.

7-wonders tour with family.

6-six digit income.

5-days work a week

4-wheeler. (not the wheel chair!)

3-bedroom flat

2-cute children.

1-sweetheart.

0-tension!

Yeh jindgi na milegi dubara…

 

 SEVEN DANGERS TO HUMAN VIRTUE
 
True Words
 

To Succeed in Life

Talk -Softly

Breathe-Deeply

Dress-Smartly

Work-Patiently

Behave-Decently

Eat-Sensibly

Sleep-Sufficiently

Act-Fearlessly

Think-Creatively

Earn-Honestly

Spend-Intelligently
 
===================
 
THIS IS CALLED ATTITUDE
 

SOLDIER : SIR WE ARE SURROUNDED FROM ALL

SIDES BY ENEMIES ,

MAJOR : EXCELLENT ! WE CAN ATTACK

IN ANY DIRECTION.

10 Life Lessons-Einstain

( 534 ) અંગ્રેજી વાક્ય એક….. સંદેશાવલોકન બે !/ જડ્યો જડ્યો હું જડ્યો……અનીલ ચાવડા

શ્રી સુરેશભાઈ જાનીને મને ગમેલું નીચેનું અવતરણ વાંચવા માટે

ઈ-મેલમાં મોકલ્યું હતું.

  “Somebody has said there are only two kinds of people in the world. There are those who wake up in the morning and say, “Good morning, Lord ,” and there are those who wake up in the morning and say, “Good Lord, it’s morning.” 

આ વાક્ય એમને ગમ્યું અને એના પર વિચાર કરતાં એમાંથી જન્મેલ એક સુંદર અને પ્રેરક સંદેશ સાથેનું અવલોકન એમના બ્લોગ સૂર સાધનામાં પ્રસ્તુત કર્યું  .

આ રહ્યું એમનું  આ સંદેશાવલોકન !

————————

Morning – સંદેશાવલોકન !

ગુજરાતી બ્લોગ પર અંગ્રેજીમાં શિર્ષક?

હા! એનું રહસ્ય છે – આજની સવારે, નેટ મિત્ર શ્રી. વિનોદ પટેલે મોકલેલ આ સરસ ઈમેલ સંદેશ.

      “Somebody has said there are only two kinds of people in the world. There are those who wake up in the morning and say, “Good morning, Lord ,” and there are those who wake up in the morning and say, “Good Lord, it’s morning.” 

થોડુંક અટપટું લાગે; પણ આ સંદેશમાં એક બહુ જ મોટી વાત કહી દીધી છે.

આપણે કદી ન દેખાયેલા, ન દેખાય તેવા, કે, જે કદી દેખાવાના નથી તેવા – ઈશ્વરને હમ્મેશ યાદ કરીએ છીએ. પણ તેણે બનાવેલી કહેવામાં આવે છે; તેવી કેટલી બધી ચીજો જોવા છતાં પણ જોઈ શકતા નથી? અને જુઓ તો ખરા – બીજી રીતના ઉચ્ચારમાં ઈવડા ઈને ‘ગૂડ’ કહ્યો છે. અને સવારને તો બસ નિહાળી જ છે – કોઈ વિશેષણ વિના.

આ જ છે – પ્રેક્ષક ભાવ અને કૃતજ્ઞતા ભાવ. જે કાંઈ છે – તે કોઈક અગમ્ય શક્તિના આધારે છે – એનો આભાર . અને એ હંધીય ચીજોનો કોઈ પણ ન્યાય નહીં- એમનું કોઈ મૂલ્યાંકન જ નહીં.

બસ…
એમને અવલોક્યા જ કરવાનું.
એ ગમતી હોય, કે ન ગમતી હોય…
તો પણ.

 

( સુરેશભાઈનાં આવા 200 અવલોકનોની ઈ-બુક વાચવા આ લિંક ઉપર ક્લિક કરો.) 

================

 

સુરેશભાઈની ઉપરની પોસ્ટના પ્રતિભાવમાં મુકેલ મારા વિચારો

થોડા અપડેટ કરેલા આ રહ્યા …

 

જીવનની દરેક નવી સવાર નવી આશાઓ લઈને ઉગતી હોય છે .

 આખા દિવસ દરમ્યાન માણસ પોત પોતાના નિયત કામકાજ માં વ્યસ્ત રહે છે .

રાત પડે એટલે એ નિંદ્રા દેવીના શરણે જપીને નિશ્ચિંત બનીને સુઈ જાય છે .

એક રીતે એ એક પ્રભુ શરણું પણ બને છે .

જ્યારે એ ઘસઘસાટ સુએ છે ત્યારે જાણે કે એ મૃત દશામાં હોય છે .

જ્યારે સવારે જાગે છે ત્યારે એક નવા દિવસ માટે એનો ફરી જન્મ થાય છે .

આપણને સવારે જીવતા ઉઠાડવા માટે અને એની આ રોજના જન્મ-મરણની

અદભુત લીલાઓ માટે ભૂલ્યા વિના પ્રભુનો પાડ માનીને આપણું રોજ બરોજનું કામ કરીએ

તો કેવું સારું ! આપણા ઉપર અનેક ઉપકારો કરનાર કૃપાળુ પરમાત્મા ઉપર

આટલી આભારવશતા તો આપણે જરૂર બતાવી શકીએ .

ઉપરના અંગ્રેજી અવતરણ માં બે પ્રકારના માણસોની વાત કરી છે .

એક આશાવાદી અને બીજો નિરાશા વાદી .

આશાવાદી માણસને દરેક સવાર નવી – ગુડ મોર્નીગ – લાગે છે પરંતુ જે

નિરાશાવાદી હોય છે એને દરેક નવી સવાર ગુડ નહિ પણ એક વૈતરું લાગે છે .

મનથી દુખી માણસને એમ લાગે છે કે ક્યાં પાછો આ નવો દુઃખનો દિવસ

જીવવવાનો આવ્યો !

એના જીવનનું ગાણું હોય છે “આશ નિરાશ ભઈ , આહ ! ભાઈ,આશ નિરાશ ભઈ ! “

============================== 

તાજેતરમાં જ ‘યુવાગૌરવ પુરસ્કાર’ થી સન્માનિત કવિ શ્રી અનીલ ચાવડાના

આ કાવ્યનો પણ આસ્વાદ લો .

જડ્યો જડ્યો હું જડ્યો……અનીલ ચાવડા

જડ્યો જડ્યો હું જડ્યો છેવટે મને ખરેખર જડ્યો,
ધરતીને કિરણો અડકે એમ જ્યારે તમને અડ્યો.

નાનકડો એક રજકણ હું તો
ક્યાં ઓળંગું સીમા?
ધૂળ અને ઢેફાની માફક
પડ્યો હતો માટીમાં;
પિંડ તમે બાંધ્યો મારો તો હુંય ચાકડે ચડ્યો.
જડ્યો જડ્યો હું જડ્યો છેવટે મને ખરેખર જડ્યો.

એક સવારે આમ તમારું
સવાર જેવું મળવું;
છાતી અંદર રોકાયું ના
રોકાતું કૂંપળવું !
પવન વગર પણ પાન ઉપરથી ઝાકળ જેવું દડ્યો.
જડ્યો જડ્યો હું જડ્યો છેવટે મને ખરેખર જડ્યો.

– અનિલ ચાવડા

કેવા સરળ શબ્દો, કેવા સહજ કલ્પન અને કેવી મોટી વાત ! વાહ કવિ !!

*

દિલ્હી સાહિત્ય અકાદમી’ દ્વારા આપવામાં આવતો ‘યુવાગૌરવ પુરસ્કાર’ આ વર્ષે

કવિમિત્ર અનિલ ચાવડાને ‘સવાર લઈને’ સંગ્રહ માટે મળનાર છે. ટીમ

લયસ્તરો તરફથી અનિલને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન અને હાર્દિક શુભકામનાઓ….

સૌજન્ય – લયસ્તરો

( 502 ) સેરેબલ પાલ્સી સાથે હસતી અને સૌને હસાવતી પ્રતિભાવંત અપંગ મહિલા કોમેડિયન Maysoon Zayid

maysoon-zayid-laughter-therapistકભી ખુશી , કભી ગમ નો ક્રમ દરેકના જીવનમાં આવતો રહે છે , ફરક માત્ર ખુશી અને ગમના પ્રમાણનો જ હોય છે .

કેટલાક જન્મથી ગળથુથીમાં સુખ લઈને જન્મે છે, જ્યારે કોઈકના નશીબમાં જન્મ કે બાળપણથી જ દુખ અને પીડા લખેલી હોય છે .

આવા કમનશીબ બાળકોમાંની એક પેલેસ્ટાઈનની મૂળ વતની પણ હાલ ન્યુ જર્સીમાં રહેતી આરબ અમેરિકન મહિલા કોમેડિયન મેસુન ઝાઈદ -Maysoon Zayid છે.

એના જન્મ વખતે એક ડોક્ટરની ભૂલને લીધે મેસુન સેરેબલ પાલ્સીના રોગનો ભોગ બની છે , જેના લીધે એ એના શરીરને હજુ પણ સ્થિર કે બરાબર ઉભી રાખી શકતી નથી .

મેસુન હસતાં હસતાં કહે છે ” I am a standing Comedian who cannot stand .”

મેસુન ઝાઈદ વધુમાં કહે છે કે:” સેરેબલ પાલ્સી એ જ મારું એક માત્ર દર્દ નથી . ” I got 99 problems… palsy is just one .  I shake all the time. I’m like Shakira meets Muhammad Ali.”

જીવનની આવી પીડાઓને ગોળીને પી જઈને હાસ્યને એણે એની આવકના સાધન તરીકે વિકસાવ્યું છે .

આજે મેસુન વિશ્વમાં એક જાણીતી અને માનીતી મહિલા કોમેડિયન બની ગઈ છે .

એની પીડાઓને હસી કાઠીને સૌને હસાવનાર આ અનોખી  અપંગ મહિલા પ્રતિભાની વાતો TED પ્રોગ્રામના નીચેના વિડીયોમાં એના મુખે જ સાંભળીને તમે ઝૂમી ઉઠશો.

આ અપંગ મહિલાનો જીવન પ્રત્યેનો સકારાત્મક અભિગમ (Positive Attitude)શારીરિક રીતે શશક્ત માણસોએ પણ શીખવા અને અપનાવવા જેવો છે .

Maysoon Zayid: I got 99 problems…

Cerebal palsy is just one

 

 

આવા જ એક બીજા સેરેબલ પાલ્સી સાથે પોતાની હરકતોને પી જઈને હસનાર અને હસાવનાર એક પુરુષ સ્ટેન્ડીંગ કોમેડિયન Josh Blue નો નીચેનો વિડીયો પણ નિહાળો .

Josh Blue, Winner of NBC’s Last Comic Standing and Para Olympic Soccer  Player , who happens to have cerebral palsy, captivates the audience with his original and very funny performance.

Josh Blue at Living Well With A Disability 2013

 

કુદરતની લીલા કેટલી અગમ અને ન્યારી હોય છે , માણસને એ શારીરિક અને માનસિક પીડાઓ આપે પણ છે અને સાથે સાથે એ પીડાઓને સહન કરીને હસી કાઢવાની આંતરિક શક્તિ પણ આપે છે ! વાહ રે કુદરત વાહ !

સેરેબલ પાલ્સી ના રોગ સાથે સૌને હાસ્ય પીરસી રહેલ આ બે પ્રતિભાવંત અપંગ કોમેડીયનો-મહિલા કોમેડિયન  Maysoon Zayid અને પુરુષ કોમેડિયન Josh Blue- ને જીવન પરત્વેના એમના સકારાત્મક અભિગમ અને જિંદાદિલી માટે એમને સો સો સલામ .

 

વિનોદ પટેલ

===============================

જ્યારે આ પોસ્ટ હું તૈયાર કરી રહ્યો ત્યારે જાણીતા ચિંતક શ્રી કાંતિ ભટ્ટ લિખિત દિવ્ય ભાસ્કર માં પ્રગટ અને એક નેટ મિત્રએ એમના ઈ-મેલમાં મોકલેલ લેખ  ” પીડાથી ભાગો નહીં,પીડા સાથે જીવો ”  મારા વાંચવામાં આવ્યો .

આ લેખ આ પોસ્ટના વિષયની પૂર્તિ રૂપ લાગતાં એને નીચે આપને વાંવાચવા અને વિચારવા મુક્યો છે. 

ચિંતક શ્રી કાંતિ ભટ્ટ પોતે શારીરિક અને માનસિક પીડાઓને પી જઈને ગર્વથી ઘણા વર્ષોથી જીવી રહ્યા છે .

આ લેખમાં તેઓ કહે છે કે પીડા કઈ એકની પણ અનેકની હોય છે . એક રોગની નહિ પણ અનેક રોગોની હોય છે .પીડા એ કાંઈ રાજા કે રાણીની શરમ રાખતી નથી! પીડાથી કડી ભાગો નહીં પણ પીડા સાથે હસીને જીવો ની એમની સલાહ  બધાંએ યાદ રાખવા જેવી છે.

વિનોદ પટેલ

==============================

પીડાથી ભાગો નહીં,પીડા સાથે જીવો  …… ચિંતન લેખ …

લેખક- શ્રી કાંતિ ભટ્ટ

આદમી કો આદમી બનાને કે લિયે
જિંદગી મેં પ્યાર કી કહાની ચાહિયે
ઔર કહને કે લિયે કહાની પ્યારકી
સ્યાહી નહીં આંખોવાલા પાની ઔર
દિલ કી પીડા ચાહિયે
પૂજા પાઠ ધ્યાન વ્યર્થ હૈ
આંસુઓ કો ગીતો મેં બદલને કે લિયે
કિસી યાર કા પ્યાર યા પીડા ચાહીએ!
(થોડાક ફેરફાર સાથે)

—-કવિ નીરજ
(કવિ ગોપાલદાસ નીરજ, જન્મ ૧૯૨૪)

આપણને ખબર પણ નથી કે ન્યુયોર્કમાં ‘ધ ઈન્ટરનેશનલ એસોસિયેશન ઓફ પેઈન છે’ ગુજરાતીમાં કહીએ તો પીડામંડળ છે! ૧૯૭૭માં આ મંડળે પીડાના ઈલાજો બતાવવાને બદલે પીડાની વ્યાખ્યા ૧૯૭૭માં જ નક્કી કરી! 

આ આખો લેખ દિવ્ય ભાસ્કર .કોમ ના સૌજન્ય અને લેખક શ્રી કાંતિ ભટ્ટ ના આભાર સાથે  અહીં ક્લિક કરીને વાચો.

A Good life-Thanks YOGESH KANAKIA

( 496 ) ભારતના રાષ્ટ્રગીત જન ગણ મન … અને વંદે માતરમ …નો ઈતિહાસ અને વિવાદ… ( એક સંકલિત હિન્દી લેખ )

 

વિનોદ વિહારના નિયમિત વાચક અને સ્નેહી મિત્ર શ્રી અશ્વિનભાઈ એમ. પટેલ ના ઈ-મેઈલમાં આપણી રાષ્ટ્રભાષા

હિન્દી ભાષામાં ભારતના રાષ્ટ્રગીત જન ગણ મન અધિનાયક ના ઇતિહાસની કહાની કહેતો લેખ મળ્યો .

આ લેખમાં જણાવેલી વિગતો સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસનો એક ભાગ છે જે વાંચવા અને વિચારવા જેવી હોઈ આ

લેખને હિન્દીમાં જ આજની પોસ્ટમાં અશ્વિનભાઈના આભાર સાથે પ્રગટ કરેલ છે .

ઘણાને કદાચ આ ઈતિહાસની વાત વિવાદાસ્પદ પણ લાગે તો નવાઈ નહિ  .

આપણા રાષ્ટ્રગીત અંગેની આ કહાનીમાં શું સત્ય છે અને રાષ્ટ્રગીત -જન ગણ મન … અને વંદે માતરમ

એ બે ગીતોમાંથી કયું હોવું જોઈએ એ વિષયની ચર્ચા કરતા આ હિન્દી લેખ અંગે આપનો અભિપ્રાય શું છે એ

આ પોસ્ટની કોમેન્ટ બોક્સમાં  જરૂર લખશો .

જય હિન્દ ……… વંદે માતરમ

વિનોદ પટેલ

સંપાદક , વિનોદ વિહાર 

======================================

ભારતના રાષ્ટ્રગીત જન ગણ મન … અને વંદે માતરમ  …નો ઈતિહાસ અને વિવાદ…  ( એક હિન્દી લેખ )

jan-gan-manजन गण मन की कहानी ……………………………….​.

सन 1911 तक भारत की राजधानी बंगाल हुआ करता था। सन 1905 में जब बंगाल विभाजन को लेकर अंग्रेजो के खिलाफ बंग-भंग आन्दोलन के विरोध में बंगाल के लोग उठ खड़े हुए तो अंग्रेजो ने अपने आपको बचाने के लिए के कलकत्ता से हटाकर राजधानी को दिल्ली ले गए और 1911 में दिल्ली को राजधानी घोषित कर दिया। पूरे भारत में उस समय लोग विद्रोह से भरे हुए थे तो अंग्रेजो ने अपने इंग्लॅण्ड के राजा को भारत आमंत्रित किया ताकि लोग शांत हो जाये। इंग्लैंड का राजा जोर्ज पंचम 1911 में भारत में आया। रविंद्रनाथ टैगोर पर दबाव बनाया गया कि तुम्हे एक गीत जोर्ज पंचम के स्वागत में लिखना ही होगा।

उस समय टैगोर का परिवार अंग्रेजों के काफी नजदीक हुआ करता था, उनके परिवार के बहुत से लोग ईस्ट इंडिया कंपनी के लिए काम किया करते थे, उनके बड़े भाई अवनींद्र नाथ टैगोर बहुत दिनों तक ईस्ट इंडिया कंपनी के कलकत्ता डिविजन के निदेशक (Director) रहे। उनके परिवार का बहुत पैसा ईस्ट इंडिया कंपनी में लगा हुआ था। और खुद रविन्द्र नाथ टैगोर की बहुत सहानुभूति थी अंग्रेजों के लिए। रविंद्रनाथ टैगोर ने मन से या बेमन से जो गीत लिखा उसके बोल है “जन गण मन अधिनायक जय हे भारत भाग्य विधाता”। इस गीत के सारे के सारे शब्दों में अंग्रेजी राजा जोर्ज पंचम का गुणगान है, जिसका अर्थ समझने पर पता लगेगा कि ये तो हकीक़त में ही अंग्रेजो की खुशामद में लिखा गया था।

इस राष्ट्रगान का अर्थ कुछ इस तरह से होता है “भारत के नागरिक, भारत की जनता अपने मन से आपको भारत का भाग्य विधाता समझती है और मानती है। हे अधिनायक (Superhero) तुम्ही भारत के भाग्य विधाता हो। तुम्हारी जय हो ! जय हो ! जय हो ! तुम्हारे भारत आने से सभी प्रान्त पंजाब, सिंध, गुजरात, मराठा मतलब महारास्त्र, द्रविड़ मतलब दक्षिण भारत, उत्कल मतलब उड़ीसा, बंगाल आदि और जितनी भी नदिया जैसे यमुना और गंगा ये सभी हर्षित है, खुश है, प्रसन्न है , तुम्हारा नाम लेकर ही हम जागते है और तुम्हारे नाम का आशीर्वाद चाहते है। तुम्हारी ही हम गाथा गाते है। हे भारत के भाग्य विधाता (सुपर हीरो ) तुम्हारी जय हो जय हो जय हो। “

जोर्ज पंचम भारत आया 1911 में और उसके स्वागत में ये गीत गाया गया। जब वो इंग्लैंड चला गया तो उसने उस जन गण मन का अंग्रेजी में अनुवाद करवाया। क्योंकि जब भारत में उसका इस गीत से स्वागत हुआ था तब उसके समझ में नहीं आया था कि ये गीत क्यों गाया गया और इसका अर्थ क्या है। जब अंग्रेजी अनुवाद उसने सुना तो वह बोला कि इतना सम्मान और इतनी खुशामद तो मेरी आज तक इंग्लॅण्ड में भी किसी ने नहीं की। वह बहुत खुश हुआ। उसने आदेश दिया कि जिसने भी ये गीत उसके (जोर्ज पंचम के) लिए लिखा है उसे इंग्लैंड बुलाया जाये। रविन्द्र नाथ टैगोर इंग्लैंड गए। जोर्ज पंचम उस समय नोबल पुरस्कार समिति का अध्यक्ष भी था।

उसने रविन्द्र नाथ टैगोर को नोबल पुरस्कार से सम्मानित करने का फैसला किया। तो रविन्द्र नाथ टैगोर ने इस नोबल पुरस्कार को लेने से मना कर दिया। क्यों कि गाँधी जी ने बहुत बुरी तरह से रविन्द्रनाथ टेगोर को उनके इस गीत के लिए खूब डांटा था। टैगोर ने कहा की आप मुझे नोबल पुरस्कार देना ही चाहते हैं तो मैंने एक गीतांजलि नामक रचना लिखी है उस पर मुझे दे दो लेकिन इस गीत के नाम पर मत दो और यही प्रचारित किया जाये क़ि मुझे जो नोबेल पुरस्कार दिया गया है वो गीतांजलि नामक रचना के ऊपर दिया गया है। जोर्ज पंचम मान गया और रविन्द्र नाथ टैगोर को सन 1913 में गीतांजलि नामक रचना के ऊपर नोबल पुरस्कार दिया गया।

रविन्द्र नाथ टैगोर की ये सहानुभूति ख़त्म हुई 1919 में जब जलिया वाला कांड हुआ और गाँधी जी ने लगभग गाली की भाषा में उनको पत्र लिखा और कहा क़ि अभी भी तुम्हारी आँखों से अंग्रेजियत का पर्दा नहीं उतरेगा तो कब उतरेगा, तुम अंग्रेजों के इतने चाटुकार कैसे हो गए, तुम इनके इतने समर्थक कैसे हो गए ? फिर गाँधी जी स्वयं रविन्द्र नाथ टैगोर से मिलने गए और बहुत जोर से डाटा कि अभी तक तुम अंग्रेजो की अंध भक्ति में डूबे हुए हो ? तब जाकर रविंद्रनाथ टैगोर की नीद खुली। इस काण्ड का टैगोर ने विरोध किया और नोबल पुरस्कार अंग्रेजी हुकूमत को लौटा दिया। सन 1919 से पहले जितना कुछ भी रविन्द्र नाथ टैगोर ने लिखा वो अंग्रेजी सरकार के पक्ष में था और 1919 के बाद उनके लेख कुछ कुछ अंग्रेजो के खिलाफ होने लगे थे।

रविन्द्र नाथ टेगोर के बहनोई, सुरेन्द्र नाथ बनर्जी लन्दन में रहते थे और ICS ऑफिसर थे। अपने बहनोई को उन्होंने एक पत्र लिखा था (ये 1919 के बाद की घटना है) । इसमें उन्होंने लिखा है कि ये गीत ‘जन गण मन’ अंग्रेजो के द्वारा मुझ पर दबाव डलवाकर लिखवाया गया है। इसके शब्दों का अर्थ अच्छा नहीं है। इस गीत को नहीं गाया जाये तो अच्छा है। लेकिन अंत में उन्होंने लिख दिया कि इस चिठ्ठी को किसी को नहीं दिखाए क्योंकि मैं इसे सिर्फ आप तक सीमित रखना चाहता हूँ लेकिन जब कभी मेरी म्रत्यु हो जाये तो सबको बता दे। 7 अगस्त 1941 को रबिन्द्र नाथ टैगोर की मृत्यु के बाद इस पत्र को सुरेन्द्र नाथ बनर्जी ने ये पत्र सार्वजनिक किया, और सारे देश को ये कहा क़ि ये जन गन मन गीत न गाया जाये।

1941 तक कांग्रेस पार्टी थोड़ी उभर चुकी थी। लेकिन वह दो खेमो में बट गई। जिसमे एक खेमे के समर्थक बाल गंगाधर तिलक थे और दुसरे खेमे में मोती लाल नेहरु थे। मतभेद था सरकार बनाने को लेकर। मोती लाल नेहरु चाहते थे कि स्वतंत्र भारत की सरकार अंग्रेजो के साथ कोई संयोजक सरकार (Coalition Government) बने। जबकि गंगाधर तिलक कहते थे कि अंग्रेजो के साथ मिलकर सरकार बनाना तो भारत के लोगों को धोखा देना है। इस मतभेद के कारण लोकमान्य तिलक कांग्रेस से निकल गए और उन्होंने गरम दल बनाया। कोंग्रेस के दो हिस्से हो गए। एक नरम दल और एक गरम दल।

गरम दल के नेता थे लोकमान्य तिलक जैसे क्रन्तिकारी। वे हर जगह वन्दे मातरम गाया करते थे। और नरम दल के नेता थे मोती लाल नेहरु (यहाँ मैं स्पष्ट कर दूँ कि गांधीजी उस समय तक कांग्रेस की आजीवन सदस्यता से इस्तीफा दे चुके थे, वो किसी तरफ नहीं थे, लेकिन गाँधी जी दोनों पक्ष के लिए आदरणीय थे क्योंकि गाँधी जी देश के लोगों के आदरणीय थे)। लेकिन नरम दल वाले ज्यादातर अंग्रेजो के साथ रहते थे। उनके साथ रहना, उनको सुनना, उनकी बैठकों में शामिल होना। हर समय अंग्रेजो से समझौते में रहते थे। वन्देमातरम से अंग्रेजो को बहुत चिढ होती थी। नरम दल वाले गरम दल को चिढाने के लिए 1911 में लिखा गया गीत “जन गण मन” गाया करते थे और गरम दल वाले “वन्दे मातरम”।

नरम दल वाले अंग्रेजों के समर्थक थे और अंग्रेजों को ये गीत पसंद नहीं था तो अंग्रेजों के कहने पर नरम दल वालों ने उस समय एक हवा उड़ा दी कि मुसलमानों को वन्दे मातरम नहीं गाना चाहिए क्यों कि इसमें बुतपरस्ती (मूर्ति पूजा) है। और आप जानते है कि मुसलमान मूर्ति पूजा के कट्टर विरोधी है। उस समय मुस्लिम लीग भी बन गई थी जिसके प्रमुख मोहम्मद अली जिन्ना थे। उन्होंने भी इसका विरोध करना शुरू कर दिया क्योंकि जिन्ना भी देखने भर को (उस समय तक) भारतीय थे मन,कर्म और वचन से अंग्रेज ही थे उन्होंने भी अंग्रेजों के इशारे पर ये कहना शुरू किया और मुसलमानों को वन्दे मातरम गाने से मना कर दिया। जब भारत सन 1947 में स्वतंत्र हो गया तो जवाहर लाल नेहरु ने इसमें राजनीति कर डाली। संविधान सभा की बहस चली। संविधान सभा के 319 में से 318 सांसद ऐसे थे जिन्होंने बंकिम बाबु द्वारा लिखित वन्देमातरम को राष्ट्र गान स्वीकार करने पर सहमति जताई।

बस एक सांसद ने इस प्रस्ताव को नहीं माना। और उस एक सांसद का नाम था पंडित जवाहर लाल नेहरु। उनका तर्क था कि वन्दे मातरम गीत से मुसलमानों के दिल को चोट पहुचती है इसलिए इसे नहीं गाना चाहिए (दरअसल इस गीत से मुसलमानों को नहीं अंग्रेजों के दिल को चोट पहुंचती थी)। अब इस झगडे का फैसला कौन करे, तो वे पहुचे गाँधी जी के पास। गाँधी जी ने कहा कि जन गन मन के पक्ष में तो मैं भी नहीं हूँ और तुम (नेहरु ) वन्देमातरम के पक्ष में नहीं हो तो कोई तीसरा गीत तैयार किया जाये। तो महात्मा गाँधी ने तीसरा विकल्प झंडा गान के रूप में दिया “विजयी विश्व तिरंगा प्यारा झंडा ऊँचा रहे हमारा”। लेकिन नेहरु जी उस पर भी तैयार नहीं हुए।

नेहरु जी का तर्क था कि झंडा गान ओर्केस्ट्रा पर नहीं बज सकता और जन गन मन ओर्केस्ट्रा पर बज सकता है। उस समय बात नहीं बनी तो नेहरु जी ने इस मुद्दे को गाँधी जी की मृत्यु तक टाले रखा और उनकी मृत्यु के बाद नेहरु जी ने जन गण मन को राष्ट्र गान घोषित कर दिया और जबरदस्ती भारतीयों पर इसे थोप दिया गया जबकि इसके जो बोल है उनका अर्थ कुछ और ही कहानी प्रस्तुत करते है, और दूसरा पक्ष नाराज न हो इसलिए वन्दे मातरम को राष्ट्रगीत बना दिया गया लेकिन कभी गया नहीं गया। नेहरु जी कोई ऐसा काम नहीं करना चाहते थे जिससे कि अंग्रेजों के दिल को चोट पहुंचे, मुसलमानों के वो इतने हिमायती कैसे हो सकते थे जिस आदमी ने पाकिस्तान बनवा दिया जब कि इस देश के मुसलमान पाकिस्तान नहीं चाहते थे, जन गण मन को इस लिए तरजीह दी गयी क्योंकि वो अंग्रेजों की भक्ति में गाया गया गीत था और वन्देमातरम इसलिए पीछे रह गया क्योंकि इस गीत से अंगेजों को दर्द होता था।

बीबीसी ने एक सर्वे किया था। उसने पूरे संसार में जितने भी भारत के लोग रहते थे, उनसे पुछा कि आपको दोनों में से कौन सा गीत ज्यादा पसंद है तो 99 % लोगों ने कहा वन्देमातरम। बीबीसी के इस सर्वे से एक बात और साफ़ हुई कि दुनिया के सबसे लोकप्रिय गीतों में दुसरे नंबर पर वन्देमातरम है। कई देश है जिनके लोगों को इसके बोल समझ में नहीं आते है लेकिन वो कहते है कि इसमें जो लय है उससे एक जज्बा पैदा होता है।

तो ये इतिहास है वन्दे मातरम का और जन गण मन का। अब ये आप को तय करना है कि आपको क्या गाना है ?

—————————–

 Source …http://www.pravasiduniya.com/jan-gan-man-ki-kahani

 

( 471 ) ‘ભલાઈ’માં જ ‘ભગવાન’ નો વાસ છે !– એક પ્રેરણાદાયી વિડીયો સંદેશ .

 

સુરત નિવાસી સાહીત્ય રસિક મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જર અવાર નવાર એમના ઈ-મેલમાં એમને ગમેલ કોઈ પ્રેરણાત્મક લેખ કેંય સાહીત્ય રચનાઓ વાંચવા માટે મોકલતા હોય છે .

એમના જીવનનો એક એ શોખ રહ્યો છે કે જીવન પોષક સર્જનનો જેટલો પ્રચાર અને પ્રસાર થઇ શકે એટલો કરવો .

થોડા દીવસ પહેલાં એમણે કોઈ આવો લેખ નહી પણ એમને ગમેલ એક વિડીયોની લીંક મોકલી આપી હતી .

આમ તો આ ફક્ત ત્રણ મીનીટનો વિડીયો થાઈલેન્ડની એક કમ્પનીની જાહેર ખબર માટે બનાવ્યો છે . પરંતુ એમાં

જીવનમાં ભલાઈનાં નાનાં નાનાં કામ કેવાં ક્રાંતીકારી, કલ્યાણકારી અને આત્મસંતોષપ્રદ નીવડે છે એનો એક મુંગો સંદેશ એમાં છે .

શ્રી ઉત્તમભાઈ લખે છે —-

લાંબાં વ્યાખ્યાનોથી ન પહોંચે તે વાત – ભવ્ય સંદેશ આ ફિલ્મમાં બખુબી અંતરના ઉંડાણ સુધી પહોંચાડે છે…

તમને ગમશે જ.. બેત્રણ વાર જોજો.. ફક્ત ત્રણ મીનીટની નાનકડી આ ફીલ્મ,

ફિલ્મમાં છેલ્લું વાક્ય છે :

Believe in GOOD.. (GOD નથી લખ્યું; એટલે કે ‘ભલાઈ’માં જ ‘ભગવાન’ !!)

–ઉત્તમ ગજ્જર

આ ફિલ્મ જોયા પછી જાણીતા રશિયન લેખક અને વિચારક Dostoyevsky Dostoyevsky નું આ અવતરણ ટાંકવાનું મન કરે છે .

Love all that has been created by God, both the whole and every grain of sand.

Love every leaf and every ray of light.

Love the beasts and the birds, love the plants, love every separate fragment.

If you love each separate fragment,

you will understand the mystery of the whole resting in God.

– Dostoyevsky

 Heartwarming Thai Commercial – Thai Good Stories By Linaloved

CLICK BELOW TO SEE VIDEO

આ વિડીયોના સંદેશને આબાદ મળતી આવતી વિનોદ વિહારમાં અગાઉ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩ ની એક પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત મારી ” પરંપરા ” નામની વાર્તા નીચે આપને વાંચવા માટે ફરી મૂકી છે .

અંગ્રેજીમાં વાંચેલ સમાચાર ઉપર આધારિત આ વાર્તા અમદાવાદથી પ્રકાશિત માસિક ” ધરતી ” ના જુલાઈ ૨૦૦૬ ના અંકમાં પ્રથમ પ્રગટ થઇ હતી .આ વાર્તામાં પણ ભલાઈ કરવાની પરંપરા જાળવી રાખવાનો દિવ્ય સંદેશો આપવામાં આવ્યો છે .

 

પરંપરા …….. (વાર્તા )………… વિનોદ પટેલ

આ વાર્તાને મારા સહૃદયી મિત્ર શ્રી વલીભાઈ મુસાએ એમના બ્લોગમાં મિત્રોની ગમેલી ૧૦૦ વાર્તા માં પણ સ્થાન આપ્યું છે એનો એમના આભાર સહીત નિર્દેશ કરું છું .

—————————————————

જ્યોત સે જ્યોત જગાતે ચલો , પ્રેમ કી ગંગા બહાતે ચલો

ભૂતકાળમાં બે વાર જોએલી ફિલ્મ સંત જ્ઞાનેશ્વર નું સ્વર સમ્રાટ મુકેશ ના સુરીલા કંઠે ગવાએલ ગીત પણ યાદ આવે છે જેમાં આવો જ સંદેશ છે કે —

જ્યોત સે જ્યોત જગાતે ચલો , પ્રેમ કી ગંગા બહાતે ચલો

રાહમેં આયે જો દિન દુખી , સબકો ગલે સે લગાતે ચલો .

આખું ગીત નીચેની લીંક ઉપર ક્લીક કરીને વિડીયોમાં માણો અને એના સંદેશને ગાંઠે બાંધી લો .

Jyot Se Jyot Jagate Chalo (H) – Sant Gyaneshwar (1964)