વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: જીવન પ્રસંગો

( 914 ) ગામડાનો ઉનાળો…. ( મારાં સંસ્મરણો ) / બે ગ્રીષ્મ કાવ્યો

હાલ ભારત અને ગુજરાતમાં લોકો કાળઝાળ ઉનાળાના તાપથી ત્રાહિમામ પોકારી રહ્યા છે.ઉનાળો તેનો પ્રકોપ બતાવી રહ્યો છે.

ગરમીની આવી પશ્ચાદભુમિકા માં વેબ ગુજરાતીના સૌ પ્રથમ ઈ-બુક પ્રકાશન “ગ્રીષ્મવંદના ” માં પ્રગટ મારો એક લેખ “ગામડાનો ઉનાળો( મારાં સંસ્મરણો ) “આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કર્યો છે.આ લેખમાં ગામડાના ઉનાળાનાં મારાં સંસ્મરણો મેં પ્રસ્તુત કર્યા છે. જેઓ ગામડામાં મોટા થયા હશે એમને આ લેખ એમનો ભૂતકાળ ની યાદોને તાજી કદાચ કરાવશે.

“ગ્રીષ્મ વંદના” ઈ-બુક માં ગ્રીષ્મ ઋતુ વિશે અન્ય લેખકોના લેખો/કાવ્યો  આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચવા ભલામણ છે.ઉનાળાના તાપમાં આ લેખો થોડી માનસિક ઠંડક આપે  એવી આશા .

મારા લેખ નીચે શ્રી ચીમન પટેલ”ચમન” અને શ્રી અનીલ ચાવડાની કાળઝાળ ઉનાળાની કવિતાઓ એમના આભાર સાથે પ્રસ્તુત છે.

વિનોદ પટેલ

ગામડાનો ઉનાળો( મારાં સંસ્મરણો ) …. વિનોદ પટેલ 

મારી જીવન સંધ્યાના નીવૃતીકાળ વખતે અહીં અમેરિકામાં બેઠાં બેઠાં જ્યારે મારી સ્મૃતિને ૭૦ -૭૫ વર્ષ પાછળ લઇ જઈને વિચારું છું ત્યારે મારા વતનના ગામ ડાંગરવામાં વીતાવેલાં મારાં બાળપણ અને શૈશવ કાળનાં શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસું એમ ત્રણે ઋતુઓમાંથી પસાર થયેલાં  વર્ષો અને એની સાથે જોડાયેલી કેટલીક યાદો મારા સ્મૃતિ પટ ઉપર આજે ઉપસી આવે છે.

છાપરા જેવી બેઠા ઘાટની વિલાયતી નળીયાં વાળી ગામની પ્રાથમિક શાળાના મકાનની બહાર ઉનાળામાં વિશાળ લીમડાની છાયામાં ખુરશી ઉપર બિરાજેલા મોહનલાલ શુકલ સાહેબ અને એમની સામે ધૂળમાં લાઈન બંધ બેઠેલા મારા જેવા નાના ખેડૂત પુત્રો-વિદ્યાર્થીઓનું ચિત્ર મારા માનસપટ ઉપર તાજું થાય છે .વૃદ્ધ ઉંમરના અમારા આ શુક્લ શાહેબ એમની છીકણીની ડબીમાંથી એક ચપટી ભરી નાકમાં ઊંડે સુધી ખેંચીને તાજા માજા થઈને આપણા આદ્ય કવિ દલપતરામની શિયાળો,ઉનાળો અને ચોમાસું એમ ત્રણેય ઋતુઓ ઉપરનું જાણીતું કાવ્ય સંભળાવતા હતા એ યાદ આવે છે.આ કાવ્યમાં કવિ દલપતરામે ઉનાળા વિષે બહું જ સુંદર વર્ણન આ રીતે કર્યું છે .

ઉનાળે ઊંડા જળ જાય, નદી સરોવર જળ સુકાય;

 પામે વનસ્પતિ સૌ પાન, કેસૂડાં રૂડાં ગુણવાન.

 સારા હોજ ફુવારા બાગ, પ્યારા ચંદન પંખા લાગ;

 બોલે કોયલ મીઠાબોલ, તાપ પડે તે તો વણ તોલ. 

ગામનું લોકજીવન ત્રણેય ઋતુઓને અનુકુળ થઈને પોતાની પ્રવૃતિઓમાં રત થઇ  જતું .ઉનાળો એના  નામ પ્રમાણે ગરમી અને લુ વરસાવતી ઋતુ. ધૂળની ડમરીઓ ઉરાડતી ઋતુ .આ ઋતુમાં સ્વાભાવીક રીતે જ લોકોની કાર્ય શક્તિ ઘટી જાય છે અને લોકો આળસુ થઇ જાય છે.ઝાડ  નીચે છાયડામાં ખાટલામાં ઉંઘ ખેંચતા ઘણા  માણસો તમને ઠેર ઠેર જોવા મળે .

ચાર માસનું ચોમાસું શરુ થાય એ પહેલાં ખેડૂતો ગામની ભાગોળે પોતાના ઢોરનાં છાણના ઉકરડામાંથી બળદ ગાડામાં ખાતરને પોતાનાં ખેતરોમાં લઇ જઈને  પાથરી દેતા .આ વખતે ગાડામાં ખાતર ઉપર બેસી ખેતર સુધી જઈને ખાલી ગાડામાં પાછા આવવાની ફ્રી રાઈડ મળતાં કુટુમ્બનાં બાળકોને ખુબ મજા આવી જતી .

ગામના ઉનાળાનું  બીજું દ્રશ્ય લગ્નોનું છે .ઉનાળો એટલે લગ્નસરાની સીઝન.ગામમાં ઢોલ ઉપર ડંકો પડે એ સાથે કોની છોકરી કે છોકરો પરણે છે એની જાહેરાત થઇ જતી.જે વ્યક્તિને ત્યાં લગ્ન પ્રસંગ હોય એને ગામ લોકો તરફથી પુરો સહકાર મળતો.કોઈ પણ લગ્ન પ્રસંગનું મોટું આકર્ષણ હોય તો એ એના જમણવારનું .ખેડૂત વર્ગ સામાન્ય રીતે વર્ષ દરમ્યાન રોજ બાજરી કે ઘઉંના રોટલા, ખીચડી,દૂધ ,ઘી જેવું સાદું ભોજન કરે પણ લગ્ન વખતે લાડુ,લાવ્સી,ચુરમું કે અન્ય મીઠાઈ,રસોઈયાએ ખાસ ઉકાળેલી જમણના મસાલેદાર દાળ,શાક વી.નું પાકું જમણ જમવાનો આનંદ અનેરો રહેતો.ઢોલ અને શરણાઈના સુરો અને લગ્ન ગીતોથી ઉનાળામાં આવતા આ લગ્ન ગાળામાં આખાયે ગામનો માહોલ ખુશીમાં બદલાઈ જતો .મોટાઓ અને બાળકો આનંદથી ઝૂમી ઉઠતાં.

ઉનાળો એટલે શાળાઓમાં લાંબી ઉનાળાની રજાઓનો સમય.આ રજાઓ પડતાં ગામના નિશાળીયાઓ  રાજીના રેડ થઇ જાય. ગામમાં , વગડામાં ,મામા કે માસીને ઘેર જઈને પૂરી સ્વતંત્રતાથી ભેરુઓ સાથે રમવાના ,તોફાનો કરવાના, ઝાડ ઉપર ચડીને કેરીઓ ,રાયણ વિગેરે પાડીને ખાવાના એમ આનંદથી  રજાઓ ગાળવાના આ દિવસો. મોટી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓને વેકેશનમાં એમના પિતા અને વડીલો ખેતીવાડીના કામકાજમાં પલોટી દેતા.એક ઇન્ટર્ન ખેડૂત તરીકે !

ઉનાળાના દિવસોમાં ગામમાં નાટક મંડળી ,તુરી અને ભવાઈ મંડળીઓ  આવતી અને રાત્રે ધૂળમાં બેસીને ખુલ્લા આકાશ નીચે મોડી રાત સુધી એમના ખેલો જોવાની બહું મજા આવતી. ગાયનો કટ કરવાની હરીફાઈ જામતી.ઉનાળાની રજાઓનું આ મોટું મનોરંજન બની રહેતું.ગામમાંથી નાટક મંડળી જતી રહે એ પછી એમનામાંથી પ્રેરણા લઈને બાળકો ઘણા દિવસો સુધી એમની નકલ કરીને કોઈની સાડી કે ધોતીયાના પડદા કરી રાજા હરીશ્ચંદ્ર ,રાણા પ્રતાપ વગેરે ખેલો પાડતા એ યાદ આવતાં આજે હસવું આવે છે.

ગામમાં ઉનાળાનું એક બીજું મોટું આકર્ષણ એટલે કેરીઓ ચૂસવાની અને એનો રસ કાઢીને ખાવાની સીઝન.ગામના નાના બઝારમાં,વખારમાં કે બહાર ખુલ્લામાં ઢગલા કરી  કેરીઓ પુષ્કળ પ્રમાણમાં વેચાતી.અમારા  ખેતરમાં પણ કેરીઓના વૃક્ષો હતાં એ વાઘરી લોકોને સાચવવા અને વેડવા માટે આપીએ એટલે ઘરના આંબાની કેરીઓ ખાવા મળતી.

કિશોર અવસ્થા પછી શાળા કોલેજમાં વધુ અભ્યાસ અને નોકરી માટે ગામ છોડીને કડી શહેરમાં અને અમદાવાદ જવાનું થયું અને નિવૃત્તિ કાળમાં અહીં અમેરિકા આવવાનું થયું.દરેક જગાઓએ ઉનાળાની જુદી જુદી અસરો નિહાળી છે પણ એ સૌમાં ગામના ઉનાળાના એ દિવસોની તોલે કોઈ પણ ન આવે .

અહીં અમેરિકામાં તો ઋતુઓ અને હવામાનની તો વાત જ કોઈ ઓર છે. અહીં દરરોજ ટી.વી. ઉપર હવામાનના સમાચાર જોઈએ તો દરેક જગાઓએ જુદી જુદી ઋતુઓ. કોઈ જગાએ ઉનાળો તો કોઈ જગાએ બારે માસ ચોમાસું .કોઈ જગાએ બરફ અને સખ્ત ઠંડી .અમેરિકામાં રોજે રોજ હવામાનના સમાચાર જોઈને લોકો જીવતા હોય છે . ભારતમાં લોકોને હવામાનના સમાચાર જોવાની બહુ જરૂર જ નથી પડતી. શિયાળો ,ઉનાળો અને ચોમાસું એમ લગભગ વરસો વરસ નિયમિત રીતે ચાલ્યા કરે ,કોઈક  વખત કમોસમી માવઠાના અપવાદ સિવાય.  

કહેવાય છે ને કે બફા એટલા નફા .ઉનાળાની ગરમી અને લુ સહન કરીએ તો જ ચોમાસાની ઠંડક અને ખેતરોમાં જીવન ઉપયોગી પાકો લણી શકીએ.એવું જ જીવનમાં પણ,દુઃખનો તાપ સહન કરીએ તો જ સુખના ચોમાસાની ઠંડકનો અનુભવ ભોગવી શકાય .

ત્રણ ઋતુઓનું ચક્ર એ પરમ કૃપાલુ પરમાત્માએ માનવોને આપેલી પર્યાવરણની એક અમુલ્ય ભેટ છે એ સમજી લઈએ અને એને સારી રીતે ભોગવવા માટે લાયક બનીએ.

======================

             ઉકળાટ …..….. ચીમન પટેલ ‘ચમન’

ગરમી!! ગ્રીષ્મની ગરમી સૌને ગૂંગળાવી રહી છે. વરસાદની ચીંતા સહુને સતાવી રહી છે. એમાંયે ‘યાર્ડ’ની કે ખેતરની ખેતી કરતા ખેડુતોનું દયાન આકાશ તરફ જાણે –અજાણે જાય છે. ઍમાયે જ્યારે વાદળો દેખાય છે ત્યારે વરસાદ આજે તો આવશેની આશામાં મન થોડું હળવું થાય છે. જ્યારે વાદળો વાયરા સાથે વિખરાઇ જાય છે ત્યારે મન નિરાશામાં નિચોવાઇ જાય છે.

‘એરકંડીશન’વાળા આલિશાન ઘરમાં,પોતાના પતિ (કે પત્ની) વગર રહેતી વ્યક્તિ,આવા સમયે એ, બાહ્ય અને આંતરિક ગરમીનો અહેસાસ કરતી હોય છે.

૧૯૬૫માં, ભાવનગરની ભૂમીપર,  આવા એક ઉનાળાના દિવસે હું  બાહ્ય અને આંતરિક ગરમીનો અહેસાસ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે આ કાવ્ય રચાયું હતું અને ‘સૌરાષ્ટ સમાચાર’ દૈનિકે એને છાપીને મને પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો.

ઉકળાટ

ક્યાંય આછોય વર્ષાનો ભાર નથી,
એ વાતનો સહુ દિલમાં ઉચાટ છે.

ઋતુનો ન જણાય ક્યાંય રે અણસાર,
ને ગગનમાં ન વાદળનો ગગડાટ છે!

કોના પાપે રે વરસે ન આજ વાદળી,
અનિલની લે’રીએ ખેંચાઇ જે જાય છે.

પશુ,  પક્ષી ને ધરતીની વેદના,
જોઇનેય નવ એને કંઇ થાય છે!

વેદના વધારીનેય એ તો વરસી ગયો;
ઉકળાટ ઉરનો મારો ઉરમાં જ રહી ગયો !!

*ચીમન પટેલ ‘ચમન’ (૦૪ઓગષ્ટ’૧૩)

(‘સૌરાષ્ટ સમાચાર’ ના ૨૦જુલાઇ’૬૫ ના અંક્માં પ્રગટ)

ઉનાળો આવ્યો!

ઉનાળાનું ગીત …… કવિ શ્રી અનીલ ચાવડા 

ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે,
પાંપણથી ગાલ સુધી પ્હોંચે એ પ્હેલાં તો આંસુ વરાળ થઈ જાય છે;
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

તગતગતા તડકાનાં ઊગ્યાં છે ફૂલ એને અડીએ તો અંગઅંગ દાઝીએ,
આવા આ ધખધખતાં ફૂલો પર ઝાકળની જેમ અમે કેમ કરી બાઝીએ?
કોણે આ સૂરજની મટકી છે ફોડી કે ધોમધોમ લાવા ઢોળાય છે?
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

આભ મહીં કોક જોડે બગડ્યું તો ગુસ્સો તું ધરતીની ઉપર કેમ ઠાલવે?
જ્વાળાનું ઠાઠમાઠ રજવાડું સાચવતા રાજાને આવું તે પાલવે?
સૂરજિયા! તારે ત્યાં અવસર કોઈ આવ્યો છે? આભ આખું ગીત તારાં ગાય છે;
ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે.

– અનિલ ચાવડા
http://www.anilchavda.com/archives/1647#comment-13228

(843 ) ગાંધી નિર્વાણ દિને શ્રધાંજલિ….એમના જીવનના પ્રસંગો, ચિત્ર અને કાવ્યાંજલિ …….

Gandhi-artistic૩૦મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ એટલે મહાત્મા ગાંધીએ દેશ માટે આપેલી શહીદીની ૬૮મી સંવત્સરી .

આજથી ૬૮ વર્ષ પહેલાં ૩૦મી જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ ની એ ગોઝારી સાંજે દિલ્હીમાં બિરલા હાઉસના પ્રાર્થના  સભાના સ્થળે એક ધર્મ ઝનૂની હિંદુ ગોડસેના હાથે ગોળીબારનો શિકાર બની ગાંધી દેશ માટે શહીદ થઇ ગયા .

એમની શહીદીના દિવસે એમને યાદ કરીએ અને વંદન સાથે શ્રધાંજલિ આપીએ.

વિશ્વ પ્રસિદ્ધ નાટ્યકાર બર્નાડ શો એ મહાત્મા ગાંધી વિષે કહ્યું હતું કે –

“આવનારી પેઢીઓ ભાગ્યે જ વિશ્વાસ કરશે કે ક્યારેક આ સંસારમાં એવી વ્યકિત પણ રહી હતી, જે આધુનિક સ્વતંત્ર ભારતના પિતા,નવરાષ્ટ્રના નિર્માતા અને ભાગ્ય વિધાતા એવી ઘણી વિવીધતાઓ લઈને કોઈ નોખી  માટીનો માનવી આ દેશમાં જન્મયો હશે”.

ગાંધી ખરેખર કોઈ નોખી માટીથી બનેલી વિભૂતિ હતા.પોરબંદરમાં જન્મેલ  મોહનદાસ કરમચંદ  ગાંધી નામના સામાન્ય માનવીમાંથી જીવન ભર સત્યના પ્રયોગો કરતા કરતા તેઓ   મહાત્મા ગાંધી બની ગયા હતા. 

મહાત્મા ગાંધીનું વ્યક્તિત્ત્વ કેવું અનોખું હતું એ એમના જીવન ના નીચેના ત્રણ પ્રસંગોમાંથી જોઈ શકાય છે.

ગાંધીજી ના શબ્દોની એમના અનુયાયીઓ પર કેવી સચોટ અસર થતી હતી એ કાકા સાહેબ કાલેલકર લિખિત એમના અનુભવનો  આ પ્રસંગ કહી જાય છે .

હું એક માળી છું — ગાંધીજી

એકવાર ગાંધીજીને મેં પૂછ્યું,”આપ,અમ સાધકોના સાથી જ નહી, પણ માર્ગદર્શક પણ છો.અમારા દોષ સહન કેમ કરો છો ?અમને દોષ બતાવતા કેમ નથી?”

ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું કે,”હું એક માળી છું માળી શું કરે છે?એ એક છોડ વાવે છે એટલે એમાં ખાતર,અને પાણી આપે છે.હવે એ છોડની આસપાસ ઘાસ પણ ઉગે,એ ઘાસને પણ પેલા ખાતર-પાણી મળે છે.છોડની દ્રષ્ટિએ ઘાસ અનિષ્ટ છે,છતાંય માળી એને તરત ઉખેડી નાખતો નથી.એને ખબર છે કે જો ઘાસ ઉખેડવા જઈશ તો કદાચ પેલો કુમળો છોડ પણ ઉખડી જશે.તેથી એ ધીરજ રાખે છે.પછી જયારે તેને ખાતરી થાય છે કે, હવે છોડના મૂળિયાં બરાબર મજબૂત થયાં છે ત્યારે જ તે કુશળતા પૂર્વક ઘાસ ઉખેડી નાખે છે.”

ગાંધીજીની આ વાત સાંભળીને તે જ ક્ષણથી હું મારા આચાર વિચારમાં તેમને ન ગમતા દોષ કયા કયા છે તે શોધવા લાગી ગયો.

દોષો શોધવા અઘરા ન હતા .પરંતુ નજરે ચડેલા દોષોને ઉખાડીને ફેકી દેવા એ કેટલું અઘરું છે તેની તે દિવસથી જ મને ખબર પડવા માંડી.

-કાકા કાલેલકર

માલિશ કરવા મળે ને ! – નારાયણભાઈ દેસાઈ

એક વખત ગાંધીજી સાબરમતી આશ્રમમાં રેંટિયો કાંતવામાં મશગૂલ હતા. એવામાં કોઈકે આવીને સાવ હળવેથી એમને કહ્યું : ‘બાપુ ! બહાર કોઈ સાવ ગરીબ માણસ તમને મળવા માગે છે.’

‘ગરીબ છે ? તો, તો હું જરૂર મળીશ.’ બાપુએ પ્રત્યુત્તર વાળ્યો અને બાપુ એને મળવા બહાર ગયા.

‘ઓ…હો….હો…. પરચૂર દેવ શાસ્ત્રી, તમે !? પણ આમ કેમ ?’ ગાંધીજી એમને જોઈ બોલી ઊઠ્યા.

‘મને રક્તપિત્ત થયો છે, એટલે દિકરાએ કાઢી મૂક્યો. હવે બહુ ઓછા દિવસો બચ્યા છે મારી પાસે, એટલે બે ઈચ્છાઓ પૂરી કરવા આવ્યો છું. એક તો, તમારા આશ્રમમાં રહેવાની અને બીજી તમારા જ આશ્રમમાં મરવાની !’ બાપુએ વળતો જવાબ વાળ્યો, ‘પહેલી ઈચ્છા પૂર્ણ થશે, બીજી નહિ થાય. તમને હું મરવા નહિ દઈશ.’

એ પછી સાબરમતી આશ્રમમાં એક વાંસની ઝૂંપડી બાંધી એમને માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી અને જે રોગ માણસને અછૂત બનાવતો હતો એ જ રોગના રોગીને ગાંધીજી સતત 45 મિનિટ રોજ માલિશ કરી આપતા. વખત જતાં, એમની હાલત સુધરવા માંડી અને એ સિમલા ગયા. થોડા મહિના પછી, ગાંધીજીને પણ વાઈસરોય સાથે મુલાકાત અર્થે સિમલા જવાનું બન્યું. એમણે તરત જ ‘હા’ પાડી. કારણ, વાઈસરોયની મુલાકાત તો ઠીક, પણ ત્રણ દિવસ સતત એમને પરચૂરદેવ શાસ્ત્રીને માલિશ કરવા મળે ને, એટલે !

મને જ લોકો ગાંધીજી કહે છે ! 

જનરલ કરીઅપ્પાના  ભાઈ કુમારપ્પા પહેલીવાર ગાંધીજીને મળવા સાબરમતી આશ્રમે આવી પહોંચ્યા .ત્યાં માથે ફાળિયું બાંધેલો એક ડોસો સાવરણાથી સાફસુફીનું કામ કરી રહ્મો હતો. કુમારપ્પાએ તેમને પૂછ્યું “ગાંધીજીને  જણાવો કે જનરલ કરીઅપ્પાના ભાઈ તેમને મળવા આવ્યા છે.’

એ ડોસાએ તેમને સામે પ્રશ્ન કર્યો : ‘ગાંધીજીએ તમને કેટલા વાગ્યાનો સમય આપ્યો છે?”

કુમારપ્પાએ એ પુછપરસ પ્રત્યે  અણગમો પ્રગટ કરતા કહ્યું ,”એનું તારે શું કામ છે ? તું તારે અંદર જઈને ખબર આપ. જો કે એમણે ચાર વાગ્યે મળવાનો સમય આપ્યો છે.”

‘પણ હજી તો સાડા ત્રણ જ વાગ્યા  છે!’ ડોસાએ તેમને જણાવ્યું .

કુમારપ્પા  ખીજાઈ ગયા  : “ડહાપણ કર્યા વગર હું કહું  છું એમ કર !’

આથી એ ડોસો  અંદરના ખંડમાં ચાલ્યો ગયો અને થોડીવારે પાછો આવીને બોલ્યો:  ‘સાહેબ ! આપ બેસો. ગાંધીજી આપને ઠીક ચાર વાગ્ર્યે મળશે.’

કુમારપ્પા બેઠક ખંડની ગાદી પર બેસી ગયા .

બરાબર ચાર વાગ્ર્યે એ ડોસાએ પોતાના માથેથી ફાળિયું કાઢી નાખ્યું અને

કુમારપ્પાને પૂછ્યું :‘બોલો સાહેબ ! શું કામ છે ? મને જ લોકો ગાંધીજી કહે છે ! “

(સંકલિત)

 

ગાંધી અને આઝાદી …અછાંદસ રચના 

Gandhi -color

પંદરમી ઓગસ્ટ ૧૯૪૭, ભારત બન્યો આઝાદ,

ખુશી ફરી વળી, સમગ્ર દેશે ખુબ જશન મનાવ્યો,

દિલ્હીમાં દેશ નેતાઓ ઉજવણીમાં હતા મગ્ન ,

પણ આઝાદીની લડતમાં આગેવાની લેનાર,

દેશ માટે જીવન ખપાવનાર દુખી રાષ્ટ્રપિતા ,

અલિપ્ત રહ્યા, ગેરહાજર રહ્યા એ ઉજવણીમાં,

ક્યાં હતા આ જશન ટાણે, અને શું કરતા હતા ?

કોમી દંગાઓથી દુખી આ દેશનેતા, એ વખતે,

દિલ્હીની ઉજવણીની ખાણી પીણીથી ઘણે દુર ,

બંગાળના નાના ગામડામાં અનશન કરતા હતા ,

એવા નિસ્પૃહી હતા આ દીન દુખિયા મહાત્મા ગાંધી !

કેવી કરુણતા કે ,આઝાદીના માત્ર છ માસ પછી ,

એક ખૂનીના હાથે, દેશ માટે તેઓ શહીદ થઇ ગયા .

દેશ માટે જીવનાર અને મરનાર આ રાષ્ટ્રપિતાને,

શહીદીની ૬૮મી સંવત્સરીએ દિલી સ્મરણાંજલિ . 

–વિનોદ પટેલ

The Last Hours Of Mahatma Gandhi

http://www.mkgandhi.org/last%20days/last%20hours.htm

LAST PHOTO OF GANDHIJI – Courtesy- P.K.Davda 

Gandhi -Last Photo

( 473 ) શ્રાવણી …..ટૂંકી વાર્તા….ડો.જગદીશ જોશી/ સફળ સફર / ” કાવડમાં શ્રવણ ” …( સંકલિત )

૧૫ મી જુન ૨૦૧૪ ના દિવસે રવિવારે સંતાનો દ્વારા એમના પિતાને ખાસ યાદ કરી ફાધર્સ ડે ઉજવાયો .

આ પ્રસંગના માહોલમાં આજની પોસ્ટમાં મારા મિત્ર , “જીવન જીવીએ , સંવેદનોને સથવારે બ્લોગના સંપાદક ડો. જગદીશ  જોશી લિખિત શ્રાવણી નામની  એક વાર્તા એમના આભાર સાથે મૂકી છે એ વાંચવા જેવી છે .

આ વાર્તામાં પરદેશમાં અભ્યાસ કરતી દીકરી ૧૫ દિવસની ટૂંકી રજાઓમાં વતનમાં રહેતાં માં-બાપની સરપ્રાઈઝ વિઝીટે આવે છે .

એ વખતે પિતા માંદગીના બિછાને દુખી થતા  જોતાં જ પિતાની સેવામાં પુત્ર સમોવડી બનીને લાગી જાય છે એનું સુંદર ચિત્રણ આ વાર્તામાં લેખકે કર્યું છે .

શ્રવણની જેમ આવતાં વેંત જ પપ્પાની સેવામાં લાગી ગયેલ દીકરીનું નામ મગરૂર મા-બાપે શ્રાવણી આપી દીધું .

આંધળા મા -બાપને કાવડમાં બેસાડી ચાર ધામની યાત્રા કરાવી એમની સેવા કરતા સત્ય યુગના શ્રવણની વાત જાણીતી છે .

અગાઉ વિનોદ વિહારની આ પોસ્ટ નંબર ૩૩૩ માં ૨૧મી સદીના શ્રવણ કૈલાશપુરી બ્રહ્મચારીની ની સત્ય ઘટના વિડીયો સાથે આલેખી છે .

ડો.જોશી લિખિત  વાર્તા વાંચતા તમને લાગશે કે વાર્તાનું નામ  “શ્રાવણી ” કેટલું ઉચિત છે .

વિનોદ પટેલ

===============================

શ્રાવણી  ………( ટૂંકી વાર્તા )………..ડો.જગદીશ જોશી
 

‘કેમ ? આજે શ્રાવણી ન આવી ?’

ડોક્ટરની સામે દરદીના સ્ટુલ પર બેસુ તે પહેલાં ડોક્ટરનો સવાલ આવ્યો. મારા ચહેરા પર દોરાયેલું મોટું પ્રશ્નાર્થ જોઈ ડોક્ટરે ચોખવાટ કરી, ‘અરે તમારી દીકરી, રોજ તમને લઈને આવતી હતીને ?’

પરદેશ ભણતી દીકરી વેકેશન પડતા, ભણતરનો ભાર ઉતારવા મમ્મી-પપ્પાને મળવા ઇન્ડીયા સરપ્રાઈઝ વીઝીટમાં આવી. ડોરબેલ વગાડતા મમ્મીએ દરવાજો ખોલ્યો, આશ્ચર્ય ભાવ સાથે દીકરીને બથમાં તો લીધી, પણ મોઢા પર અંદર રહેલા દર્દે તરત ડોકીયું કર્યું. દીકરીને પણ આ ઝલક પકડાઈ ગઈ. ‘મમ્મી શું છે ? પપ્પા ક્યાં છે ?’

‘દીકરા, (રી) આજે બે દિવસથી તાવ ચડ્યો છે, ખબર નહીં, પણ ઉતરતો નથી, સુરેશભાઈ પણ બહારગામ છે.’

‘અરે ! એમાં એટલી ચિંતા શું કરે છે. હું આવી ગઈને !’

પપ્પાના હાલચાલ પુછ્યા, હિંમત બંધાવી, દીકરી થાક, જેટલેગ બધુ ભુલી જઈ કામે લાગી ગઈ. જુના મિત્રોને ફોન કરી એક્સપર્ટ ડોક્ટરનો નંબર મેળવ્યો અને એપોઈન્ટમેન્ટ લઈ લીધી. તાવમાં શક્તિ ગુમાવી બેઠેલા પપ્પાને ટેકો કરી ડોક્ટરને ત્યાં લઈ ગઈ, ત્યાંથી લેબોરેટરી, એક્સ રે અને આવી તો કેટલીયે કાર્યવાહીઓ ધડાધડ પુરી કરી દીધી. ત્રણ કલાક થઈ ગયા, હજી તો ઈન્ડીયાનું ફક્ત પાણી જ પીધું હતું, પણ પપ્પાના રોગનું નિદાન થઈ ગયું, દવાઓ આવી ગઈ, પહેલો ડોઝ પણ લેવાય ગયો. થાકોડામાં પપ્પાની આંખ લાગી ગઈ. મમ્મીને પણ હાશ થઈ અને દીકરી બોલી, ‘મમ્મી, હવે તારા હાથની ચા પીવી છે, મશીનની ચા પી પીને કંટાળી ગઈ છું. ચોવીસ કલાકથી જાગું છું’. બસ પછી તો મા-દીકરી, ચા અને વાતો, વર્તમાનનો લોપ થયો, ભુતકાળ જીવંત થયો.

બીજા દિવસે પપ્પા થોડા ઠીક થયા. દીકરીના સાર સમાચાર પુછ્યા. જમ્યા પછી દવાનો બીજો ડોઝ. આ વખતે કંઈક દવાઓ થોડી વધારે હતી. દવાઓ પેટમાં ગઈ ને જાણે ઝંઝાવાત આવી ગયો. પપ્પા ગોટપોટ, બેસાય નહી, ઉભા થવાય નહી, પેટમાં ભયંકર લાય બળે, લોકલાજે બુમો પણ પડાય નહીં. ‘બસ… બસ આ છેલ્લી દવા, હવે ભલે, જે થવાનું હોય તે થાય પણ મારે દવાઓ નથી લેવી.’ સાંજ સુધીમાં તો શરીરના બધા સાંધા પકડાઈ ગયા. દીકરી તો દોડી સુરેશભાઈને (ફેમીલી ડોક્ટર) ત્યાં. ત્યાંથી એમનો મોબાઈલ નંબર મેળવી, ફોન લગાડ્યો, ‘અંકલ, પપ્પા …ને દેખાડ્યું હતું અને દવા લીધી હતી. એક ડોઝમાં તો વાંધો ન આવ્યો પણ બીજા ડોઝ પછી તો બહુ તકલીફ છે.’ ‘જો દીકરી, આજની રાત કાઢી નાખો, હું રાત્રે આવી જવાનો છું, સવારે ક્લીનીક પર લઈ આવજે, પેટમાં બહુ બળે તો ઠંડું દુધ થોડું થોડું આપતી રહેજે.’

બીજા દિવસે સવારે, પથારીમાંથી માંડ ઉઠી શકતા પપ્પાને ટેકો કરી, દીકરા સમોવડી બની, ગાડીમાં લઈ ગઈ સુરેશભાઈના ક્લીનીકે. સુરેશભાઈએ કેસ હીસ્ટ્રી જાણી, અગાઊના ડોક્ટરે પ્રીસ્ક્રાઈબ કરેલી દવાઓ જોઈ તારણ કાઢી લીધું, ‘જો તમને ઝેરી મેલેરીયા છે એ નક્કી, એમાં આ જ દવાઓ આપવી પડે, પણ આજદીન સુધી તમે પેઈનકીલરથી આગળ વધ્યા નથી, આથી આ બધી એન્ટીબાયોટીક્સ એ તમારા માટે મુશ્કેલી ઉભી કરી છે. હવે થોડું લાબું ચાલશે, પણ હું તમને લગભગ રોજ તપાસીને દવા આપીશ તે તમારે લેવાની છે.’ વીસ વર્ષથી સંબંધમાં આવેલા ફેમીલી ડોક્ટરે કેસ હીસ્ટરીની સાથે સાથે કુટુંબની સાથેના સબંધોની ઘનિષ્ટતા સાથે તારણ કાઢી લીધું. ‘હમણાં રોજ તારા પપ્પાને અહી લાવવાની જવાબદારી તારી.’

પછી તો રોજ ક્લીનીક પર જવાનો સીલસીલો અને આખો દિવસ પપ્પાની સારસંભાળમાં દીકરી ખોવાય ગઈ, ભણતરનો ભાર ઉતારવાનું કે એક વર્ષ પછી પરદેશથી આવ્યા પછી જુના મિત્રોને મળવાનું અને તેમની સાથે કોલેજકાળના જુના સંસ્મરણો વાગોળવાનું વિસરી જવાયું. પંદર દિવસમાં તો પપ્પા હાલતા-ચાલતા થઈ ગયા અને રીટર્ન ફ્લાઈટની ટીકીટનો કન્ફર્મેશનનો મેસેજ પણ આવી ગયો.

અને ‘શ્રાવણી’ ભણતરનો ભાર ઉતાર્યા સિવાય, માબાપની ચિંતાના ભાર સાથે, જીવનની કડવી વાસ્તવિકતા સાથે, ભણતરનો ભાર વેંઢારવા ફરી ઉડી ગઈ……

‘અરે… ક્યાં ખોવાય ગયા ? તમારી દીકરીનું મેં નવું નામ આપી દીધું,… શ્રાવણી  …..શ્રવણની જેમ તમારી સેવા કરવા બદલનો સરપાવ !’

(આજના પ્રસંગનું ‘કથાબીજ’ (મારી ભાષામાં ‘તુક્કો’) વિનોદભાઈની એક પોસ્ટ અને મારા જાણેલા એક વાસ્તવિક પ્રસંગ પરથી. ઉપરનો પ્રસંગ ‘બ્લેક એન્ડ વાઈટ’માં લખી નાખ્યો છે, સંવેદનાના રંગો તમારે પુરવાના. ‘અ’સાહિત્યકારની કૃતિની એ જ તો મજા છે – વાંચનાર પોતાના ‘રંગો’ પુરી શકે.)

ડો. જગદીશ જોશી

=========================================================

આભાર- સૌજન્ય-ડો. જગદીશ જોશી……જીવન જીવીએ , સંવેદનોને સથવારે

========================================================

ઉપરની ડો. જોશીની શ્રાવણી વાર્તાના અંતે એમણે મારી જે પોસ્ટ નો નિર્દેશ કર્યો છે એ પોસ્ટમાં મુકેલ મારા જીવનની એક સત્ય ઘટના ઉપર આધારિત  વાર્તા ” સફળ સફર ” નીચ્રની લીંક ઉપર ક્લીક કરીને વાંચો

સફળ સફર ( સત્યઘટનાત્મક ટૂંકી વાર્તા ) લેખક -વિનોદ આર.પટેલ

====================================

Best feeling =parents smiling

કેટલીક વાર માનવીના જીવનમાં બનતી સત્ય ઘટનાઓ સાહિત્યકારોની કલ્પનાઓના ઘોડાઓ ઉપર સવાર થઈને લખેલી વાર્તાઓ કરતાં વધુ સંવેદનશીલ હોય છે એની વધુ ખાત્રી કરવી હોય તો મારા મિત્ર શ્રી સુરેશ જાનીના બ્લોગ સૂર્ સાધનામાં પોસ્ટ થયેલી અને મેં રી-બ્લોગ કરેલી સત્યકથા  “કાવડમાં શ્રવણ “અહીં ક્લીક કરીને વાચો ,

===========================================

” પપ્પા “

મિત્ર મુર્તઝા પટેલે એમના ફેસબુક પેજ ઉપર” પપ્પા ” વિષે સુંદર લખ્યું છે .

એમના આભાર સાથે એ નીચે પ્રસ્તુત છે .

“જે તેના લગ્ન પહેલા આખો ‘પ’ હોય, લગ્ન કર્યા બાદ ‘અડધો પ્ ‘ થઇ જાય અને તેના બાળકના

જન્મ બાદ ‘પા’ થઇ જાય છે તે પૂજ્ય: ‘પપ્પા’. “

“જેની આગળ ખુદને ખુલ્લા મૂકીને, કન્ફેશન કરી અસલ ઓળખ મેળવી શકીએ એ: ‘ફાધર’. “

“જે પોતાના બાળકનાં ગમા-અણગમાને, દુઃખ-દર્દને, મુશ્કેલીઓને, નાદાનીને,

ગુસ્સાને ‘પી’ નાખે છે એ: ‘પિતા’.”

” જે બાપ પોતાના બાળકને જ્યાં સુધી (તેના જેવો) બાપ બનતા ન જોઈ લે ત્યાં સુધી તેની

‘દાદા’ગીરી ચાલુ રાખવાનો પૂરો હક ધરાવે છે.”

– અને એટલે જ એવા સિલસિલાને ‘બાપદાદા’ કહેવાય છે.

“બાપ ક્યારેય ‘ડેડ’ ન હોઈ શકે. એ તો સદાય જીવંત છે. આદમથી જન્મેલાં

‘આદમી’માં કે ‘મનુ’થી પેદા થયેલાં ‘માનવી’માં….”

– | ઈજીપ્તથી બાર વર્ષિય ‘બાબા’…મુર્તઝા પટેલના ‘બાપ દિન’ નિમિત્તે ખાસ પ્રકાશિત થયેલા બાપીકા બોલ. | –

મુર્તઝા પટેલ