વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: પ્રેરણા

( 663 ) કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી ….( કાવ્યાનુવાદ )..

સુપર સ્ટાર પદ્મ વિભૂષણ અમિતાભ બચ્ચનના પિતા અને હિન્દી સાહિત્યમાં

“મધુશાલા” જેવી અમર કૃતિઓથી ખુબ જાણીતા કવી હરિવંશરાય બચ્ચન–

 Harivansh Rai Bachchan ની એક કવિતા कोशिश करने वालों की

कभी हार नहीं होती। નેટ ભ્રમણમાં મારા વાંચવામાં આવી જે મને ખુબ ગમી .

આ કવિતા ખુબ જ પ્રેરક હોઈ વાચકોના આસ્વાદ માટે  મૂળ હિન્દી કાવ્ય અને

એનો મારો ગુજરાતીમાં કરેલ અનુવાદ આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરેલ છે .

પ્રથમ ,કવી હરિવંશરાય બચ્ચનની મૂળ હિન્દી કવિતા આ છે.

koshish karnewalo ki kabhi haar nahi hoti 

कोशिश करने वालों की कभी हार नहीं होती।

 

लहरों से डर कर नौका पार नहीं होती,

कोशिश करने वालों की कभी हार नहीं होती।

  

नन्हीं चींटी जब दाना लेकर चलती है,

चढ़ती दीवारों पर, सौ बार फिसलती है।

मन का विश्वास रगों में साहस भरता है,

चढ़कर गिरना, गिरकर चढ़ना न अखरता है।

आख़िर उसकी मेहनत बेकार नहीं होती,

कोशिश करने वालों की कभी हार नहीं होती।

 

डुबकियां सिंधु में गोताखोर लगाता है,

जा जा कर खाली हाथ लौटकर आता है।

मिलते नहीं सहज ही मोती गहरे पानी में,

बढ़ता दुगना उत्साह इसी हैरानी में।

मुट्ठी उसकी खाली हर बार नहीं होती,

कोशिश करने वालों की कभी हार नहीं होती।

 

असफलता एक चुनौती है, इसे स्वीकार करो,

क्या कमी रह गई, देखो और सुधार करो।

जब तक न सफल हो, नींद चैन को त्यागो तुम,

संघर्ष का मैदान छोड़ कर मत भागो तुम।

कुछ किये बिना ही जय जय कार नहीं होती,

कोशिश करने वालों की कभी हार नहीं होती।

हरिवंशराय बच्चन

આ કાવ્યનો મારો ગુજરાતમાં કરેલ અનુવાદ આ છે :

 

કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી

 

મોજાંઓથી ડરનારાઓની નૌકા પાર થતી નથી ,

કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.

 

મુખમાં દાણો પકડી એક કીડી જ્યારે ચાલે છે,

દીવાલ ઉપર ચઢતાં સો વાર પડી જાય છે,

સફળ થવાનો એના મનનો અડગ વિશ્વાસ,  

એની નસોને સાહસ કરવા પ્રેરતો હોય છે ,

ચઢવાનું કે પડવાનું એને અસર કરતું નથી,

કીડીની એ મહેનત અંતે બેકાર જતી નથી,

કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.

 

મરજીવો સમુદ્રમાં મોતી લેવા ડૂબકીઓ મારે છે,

અંદર જઈ જઈને ખાલી હાથે પાછો આવે છે,

ઊંડા પાણીમાં મોતી મળવાં કંઈ સહેલાં નથી,

ઉત્સાહ બેવડાય છે મરજીવાનો મુશીબતોથી ,

હર વખત કઇ એની મુઠ્ઠી ખાલી નથી રહેતી,

કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.

 

અસફળતા એક પડકાર છે એનો સ્વીકાર કરો,

ખામીઓ રહી હોય એ જોઇને એમાં સુધાર કરો,

સફળતા ના મળે ત્યાં લગી ઊંઘ કે ચેન છોડો ,

સંઘર્ષનું મેદાન છોડી તમે કદી ના ભાગો ,

પ્રયત્ન વિના જય જયકાર કોઈનો થતો નથી,

કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.

-કવી હરિવંશરાય બચ્ચન  … અનુવાદ- વિનોદ પટેલ

 

કવી હરિવંશરાયની આ પ્રેરક હિન્દી કવિતા એમના પુત્ર અમિતાભ બચ્ચનના મુખે આ વિડીયોમાં માણો.

Inspirational Video | PERSEVERE -Koshish Karne Walo Ki Haar Nahi Hoti- Amitabh Bachchan

 

હરિવંશરાય બચ્ચનની  આ હિન્દી કવિતાએ આપણા આદ્ય કવી દલપતરામની બહુ જાણીતી કવિતા “કરતાં જાળ કરોળિયો” ની યાદ તાજી કરાવી દીધી . એમની કવિતા પણ અહીં પ્રસ્તુત છે.

કરતાં જાળ કરોળિયો, ભોંય પડી પછડાય
વણ તૂટેલે તાંતણે, ઉપર ચડવા જાય

મેનત તેણે શરૂ કરી, ઉપર ચડવા માટ,
પણ પાછો હેઠો પડયો, ફાવ્યો નહિ કો ઘાટ.

એ રીતે મંડી રહ્યો, ફરી ફરી બે-ત્રણ વાર
પણ તેમાં નહિ ફાવતા, ફરી થયો તૈયાર

હિંમત રાખી હોંશથી, ભીડયો છઠ્ઠી વાર,
ધીરજથી જાળે જઈ, પોંચ્યો તે નિર્ધાર

ફરી ફરીને ખંતથી, યત્ન કર્યો નહિ હોત
ચગદાઈ પગ તળે, મરી જાત વણમોત

એ રીતે જો માણસો, રાખી મનમાં ખંત
આળસ તજી, મેનત કરે પામે લાભ અનંત.

કવિ દલપતરામ

 

 

( 505 ) સ્વામી વિવેકાનંદ અને રામકૃષ્ણ પરમહંસ વચ્ચેનો એક રસસ્પદ અને પ્રેરક સંવાદ

 

યુગ પુરુષ સ્વામી વિવેકાનંદ એમના ગુરુ રામકૃષ્ણ પરમહંસના પાવન પગલે ચાલીને એમની ટૂંકી જિંદગીમાં ખુબ વિશાળ ધાર્મિક અને સામાજિક કાર્ય કરી બતાવી વિશ્વભરમાં એમનું નામ કરી ગયા છે . 

વિનોદ વિહારના વાચક અને મારા મિત્ર શ્રી યોગેશભાઈએ ઈ-મેલમાં અંગ્રેજીમાં આ ગુરુ -શિષ્ય વચ્ચેનો સંવાદ મને મોકલ્યો હતો એ વાંચતા જ મારા મન અને દીલ ને ખુબ સ્પર્શી ગયો.આ બન્ને દિવ્ય મહા પુરુષો વચ્ચેની પ્રશ્નોત્તરી જેટલી રસસ્પદ છે એટલી જ પ્રેરક છે. 

અંગ્રેજી ના જાણતા વાચકો પણ આ સુંદર પ્રશ્નોત્તરી ( Q & A )ને ગુજરાતી ભાષામાં વાંચી શકે એ હેતુથી એનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરીને આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરતાં ખુબ આનંદ થાય છે .મૂળ અંગ્રેજી પાઠ પણ ગુજરાતી અનુવાદની નીચે મેં મુક્યો છે જેથી સૌને સમજવામાં સરળતા રહે . 

રામકૃષ્ણ પરમહંસએ એમના પરમ શિષ્ય સ્વામીવિવેકાનંદના મુઝવતા પ્રશ્નોનું ખુબીથી નિરાકરણ કર્યું છે.આ જવાબો આપણને એમના ઊંડા જ્ઞાનની પ્રતીતિ કરાવે છે .તેઓ એક સીધા સાદા અશિક્ષિત વ્યક્તિ હતા પરંતુ એમના શુશીક્ષિત શિષ્યના પ્રશ્નોના તેઓએ આપેલા જવાબો કોઈ મોટા વિદ્વાન ફીલસુફની યાદ અપાવે એવા જ્ઞાનપ્રચુર છે એની આ પ્રશ્નોત્તરી વાંચ્યા પછી તમને જરૂર અનુભૂતિ થશે . 

રામકૃષ્ણ પરમહંસે  એમના શિષ્ય સ્વામી વિવેકાનંદને એમના પ્રશ્નોના જવાબમાં જે ઉપદેશ આપ્યો છે એ આપણને બધાને પણ એટલો જ લાગુ પડે એવો છે અને સૌ એ ગાંઠે બાંધવા જેવો પ્રેરણાદાયી છે . 

વિનોદ પટેલ   

====================================

સ્વામી વિવેકાનંદની રામ કૃષ્ણ પરમહંસ સાથેની

રસસ્પદ પ્રશ્નોત્તરી ( Q & A )

———————————————————————–

Vivekanand -Ram Krishna

સ્વામી વિવેકાનંદ – મને ફાજલ સમય બિલકુલ મળતો નથી . મારું જીવન ભાગ દોડ વાળું ખુબ જ વ્યસ્ત રહે છે .

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ –  તારૂ દૈનિક કામકાજ તને વ્યસ્ત રાખે છે .પરંતુ  તારી  ક્રિયાઓ બાદ  જે ફળ તને મળશે એ તારા કામના કંટાળામાંથી તને મુક્ત કરશે . 

 

સ્વામી વિવેકાનંદ – ગુરુજી, આજકાલ મારું જીવન ન સમજાય એવું આંટીઘૂંટીવાળું બની ગયું હોય એમ મને કેમ લાગ્યા કરે છે ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ – વત્સ, જીવનનું પૃથ્થકરણ કરવાનું છોડી દે. એમ કરવાથી ગુંચવાણો પેદા થતી હોય છે .તું તો માત્ર જીવન  જીવવાનું શરુ કરી દે.  

 

સ્વામી વિવેકાનંદ –  તો પછી આપણને સતત એક જાતનું અસુખ-દુખ કેમ વર્તાય છે ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ – કેમ કે ચિંતાઓ  કરવાની તને ટેવ પડી ગઈ છે .તને જીવનમાં કોઈ સુખ જણાતું નથી એનું કારણ એ જ છે .

સ્વામી વિવેકાનંદ- આ જગતમાં હમ્મેશાં સારા  અને ભલા માણસોને જ શા માટે સહન કરવું પડે  છે ?

 

રામકૃષ્ણ પરમહંસ – હીરાને- મણીને બરાબર ચમકાવવો હોય તો એને બરાબર ઘસવો પડે છે . અગ્નિમાં બરાબર તપાવ્યા વિના સોનું શુદ્ધ બની શકતું નથી .એવી જ રીતે સારા માણસો જીવનની વિપદાઓ -મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થતા હોવા છતાં એમનામાં કોઈ પણ જાતની કડવાશ પેદા નથી પણ ઉલટું એમનું જીવન બહેતર બન્યું છે એવો અનુભવ કરે છે .

 

સ્વામી વિવેકાનંદ- તો ગુરુજી તમે એમ કહેવા માગો છો કે આવો અનુભવ મેળવવો ઉપયોગી હોય છે ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ- હા જરૂરી છે ,દરેક દ્રષ્ટીએ જોવા જઈએ તો જીવનનો અનુભવ એ એક કડક શિક્ષક જેવો હોય છે.આ શિક્ષક શિષ્યને કોઈ પાઠ ભણાવે એ પહેલાં એની બરાબર કસોટી કરી લેતો હોય છે.

 

સ્વામી વિવેકાનંદ – ગુરુજી,  જીવનમાં એટલા બધા કોયડાઓ વચ્ચે ઘેરાયો છું કે મને ખબર જ નથી પડતી કે હું કઈ દિશા તરફ જઈ રહ્યો છું ?

રામકૃષ્ણ પરમહંસ –  વત્સ, એમ તું બહાર જ જોયા કરીશ તો તું કઈ તરફ જાય છે એની ખબર નહિ પડે.  તારી ભીતરમાં દ્રષ્ટિ કર. તારી દૈહિક આંખોથી તો તું  બાહ્ય  દ્રશ્યો જોઈ શકીશ પણ તારું હૃદય- તારી આત્મિક આંખો-  જ તને સાચો માર્ગ બતાવશે .

સ્વામી વિવેકાનંદ – ગુરુજી મને એ કહો કે સાચી દિશામાં પ્રયાણ કરવું એ વધુ દુખ આપે છે ( ડંખે છે ) કે જીવનમાં નિષ્ફળ થવું એ વધુ દુખ આપે છે ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ  – વત્સ,  તારી સફળતાનો માપદંડ બીજા લોકો નક્કી કરે  એને આધીન છે પરંતુ એક સંતોષ જ એક એવી ચીજ છે જેનું માપ તો તું પોતે જ નક્કી કરી શકે. 

 

સ્વામી વિવેકાનંદ – ગુરુજી, જીવનના કઠીન સમયમાં પણ નવું નવું સત્કર્મ કરવાનો ઉત્સાહ કેવી રીતે ટકાવી રાખવો એ મને કહેશો ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ  –  વત્સ ,  તું આજે ક્યાં સુધી આવી પહોંચ્યો છે એની તરફ હંમેશાં નજર રાખ નહિ કે તારે ક્યાં સુધી જવાનું છે એની તરફ. જીવનમાં તને જે કંઇક સારું પ્રાપ્ત થયું છે એ તને ભગવાન કૃપાએ મળ્યું છે એમ માની એનો પાડ માન અને જે કઈ ખૂટે છે અને મેળવવાની ઇચ્છા છે એની ચિંતા છોડ.

સ્વામી વિવેકાનંદ- માણસો વિષેની એવી કઈ વાત છે કે જેનું તમને આશ્ચર્ય થતું હોય .

રામકૃષ્ણ પરમહંસ – માણસોને જ્યારે કોઈ પણ જાતનું દુખ સહન કરવાનું આવે ત્યારે પ્રશ્ન  કરે છે “ આવું મને જ કેમ ?” પરંતુ જ્યારે તેઓ જીવનમાં પ્રગતી કરીને સમૃદ્ધ બને છે  ત્યારે કદી એવો પ્રશ્ન કરતા નથી કે ” આવું મને જ કેમ ? “આ જ વાતનું મને મોટું આશ્ચર્ય છે .

સ્વામી વિવેકાનંદ :  હું મારી આ જિંદગીમાં કેવી રીતે મહત્તમ ફળની પ્રાપ્તિ કરી શકું ?

 

રામ કૃષ્ણ પરમહંસ –  જે પસાર થઇ ગયો એ ભૂતકાળ વિષેની  ચિંતા કે શોક છોડી દે . તારી પાસે હાલ જે છે એ વર્તમાન કાળનો મનમાં વિશ્વાસ રાખી સામનો કરી તારું કાર્ય કર્યે જા .  જે હજુ આવવાનો છે એ ભવિષ્યકાળ માટે મનમાં કોઈ પણ જાતની ચિંતા રાખ્યા સિવાય તારી જાતને એ માટે તૈયાર કર.

 

સ્વામી વિવેકાનંદ : ગુરુજી ,હવે આ મારો આ છેલ્લો પ્રશ્ન છે . મને કોઈ કોઈ વાર એમ લાગ્યા કરે છે કે મારી પ્રાર્થનાઓનો  મને કોઈ જવાબ મળતો નથી ,એવું કેમ હશે ?

 

રામકૃષ્ણ પરમહંસ- વત્સ, તું આ વાત જાણી  લે કે એવી કોઈ પ્રાર્થના નથી કે જેનો જવાબ ના હોય.મનમાં શ્રધ્ધા -વિશ્વાસ રાખીને તારા ભયને ખંખેરી નાખ. આ જીવન  અગમ અને અગોચર છે એનો તારે તાગ મેળવવાનો છે.જીવન કઈ એવો મોટો કોયડો નથી કે જેને ઉકેલી ના શકાય. .મારા આ કથન ઉપર વિશ્વાસ રાખ કે જો તને સાચી રીતે જીવતાં આવડતું હોય તો જિંદગી કુદરતની બક્ષેલી એક અદભુત ભેટ છે .

 

મૂળ અંગ્રેજી ઉપરથી અનુવાદ –  વિનોદ પટેલ

 

————————————————

A rare conversation between

Ramkrishna Paramahansa and  Swami Vivekanand

 

Swami Vivekanand-

I can’t find free time .Life has become hectic .

Ramkrishna Paramahans-

Activity gets you busy .But productivity gets you free.

Swami Vivekanand-

Why has life become complicated now?

Ramkrishna Paramahansa

Stop analyzing life.. It makes it complicated. Just live it.

Swami Vivekanand-

Why are we then constantly unhappy?

Ramkrishna Paramahansa-

Worrying has become yourhabit. That’s why you are not happy.

Swami Vivekanand-

Why do good people always suffer?

Ramkrishna Paramahansa-

Diamond cannot be polished without friction.Gold cannot be purified without fire .Good people go through trials ,don’t suffer.With that experience their life becomes better, not bitter.

Swami Vivekanand-

You mean to say such experience is useful?

Ramkrishna Paramahansa-

 Yes ,yes, .In every term.Experience is a hard teather .He gives the first and lesson afterwards.

Swami Vivekanand-

Because of so many problems, we don’t know where we are heading

Ramkrishna Paramahansa-

If you look outside you will not know where you are heading. Look inside. Eyes provide sight. Heart provides the way.

Swami Vivekanand-

Does failure hurt more than moving in the right direction?

Ramkrishna Paramahansa-

 Success is a measure as decided by others. Satisfaction is a measure as decided by you.

Swami Vivekanand-

In tough times, how do you stay motivated?

Ramkrishna Paramahansa-

 Always look at how far you have come rather than how far you have to go. Always countyour blessing, not what you are missing.

Swami Vivekanand-

What surprises you about people?

Ramkrishna Paramahansa-

 When they suffer they ask, “why me?” When they prosper, they never ask “Why me?”

Swami Vivekanand-

How can I get the best out of life?

Ramkrishna Paramahansa-

 Face your past without regret. Handle your present with confidence. Prepare for the future without fear.

Swami Vivekanand-

One last question. Sometimes I feel my prayers are not answered.

Ramkrishna Paramahansa-

 There are no unanswered prayers.  Keep the faith and drop the fear.  Life is a mystery to solve, not a problem to resolve. Trust me. Life is wonderful if you know how to live.

=============================== 

Take each day as it comes, and 

live each day to the fullest.

 

Thanks -Mr. Yogesh Kanakia

 

( 471 ) ‘ભલાઈ’માં જ ‘ભગવાન’ નો વાસ છે !– એક પ્રેરણાદાયી વિડીયો સંદેશ .

 

સુરત નિવાસી સાહીત્ય રસિક મિત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જર અવાર નવાર એમના ઈ-મેલમાં એમને ગમેલ કોઈ પ્રેરણાત્મક લેખ કેંય સાહીત્ય રચનાઓ વાંચવા માટે મોકલતા હોય છે .

એમના જીવનનો એક એ શોખ રહ્યો છે કે જીવન પોષક સર્જનનો જેટલો પ્રચાર અને પ્રસાર થઇ શકે એટલો કરવો .

થોડા દીવસ પહેલાં એમણે કોઈ આવો લેખ નહી પણ એમને ગમેલ એક વિડીયોની લીંક મોકલી આપી હતી .

આમ તો આ ફક્ત ત્રણ મીનીટનો વિડીયો થાઈલેન્ડની એક કમ્પનીની જાહેર ખબર માટે બનાવ્યો છે . પરંતુ એમાં

જીવનમાં ભલાઈનાં નાનાં નાનાં કામ કેવાં ક્રાંતીકારી, કલ્યાણકારી અને આત્મસંતોષપ્રદ નીવડે છે એનો એક મુંગો સંદેશ એમાં છે .

શ્રી ઉત્તમભાઈ લખે છે —-

લાંબાં વ્યાખ્યાનોથી ન પહોંચે તે વાત – ભવ્ય સંદેશ આ ફિલ્મમાં બખુબી અંતરના ઉંડાણ સુધી પહોંચાડે છે…

તમને ગમશે જ.. બેત્રણ વાર જોજો.. ફક્ત ત્રણ મીનીટની નાનકડી આ ફીલ્મ,

ફિલ્મમાં છેલ્લું વાક્ય છે :

Believe in GOOD.. (GOD નથી લખ્યું; એટલે કે ‘ભલાઈ’માં જ ‘ભગવાન’ !!)

–ઉત્તમ ગજ્જર

આ ફિલ્મ જોયા પછી જાણીતા રશિયન લેખક અને વિચારક Dostoyevsky Dostoyevsky નું આ અવતરણ ટાંકવાનું મન કરે છે .

Love all that has been created by God, both the whole and every grain of sand.

Love every leaf and every ray of light.

Love the beasts and the birds, love the plants, love every separate fragment.

If you love each separate fragment,

you will understand the mystery of the whole resting in God.

– Dostoyevsky

 Heartwarming Thai Commercial – Thai Good Stories By Linaloved

CLICK BELOW TO SEE VIDEO

આ વિડીયોના સંદેશને આબાદ મળતી આવતી વિનોદ વિહારમાં અગાઉ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩ ની એક પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત મારી ” પરંપરા ” નામની વાર્તા નીચે આપને વાંચવા માટે ફરી મૂકી છે .

અંગ્રેજીમાં વાંચેલ સમાચાર ઉપર આધારિત આ વાર્તા અમદાવાદથી પ્રકાશિત માસિક ” ધરતી ” ના જુલાઈ ૨૦૦૬ ના અંકમાં પ્રથમ પ્રગટ થઇ હતી .આ વાર્તામાં પણ ભલાઈ કરવાની પરંપરા જાળવી રાખવાનો દિવ્ય સંદેશો આપવામાં આવ્યો છે .

 

પરંપરા …….. (વાર્તા )………… વિનોદ પટેલ

આ વાર્તાને મારા સહૃદયી મિત્ર શ્રી વલીભાઈ મુસાએ એમના બ્લોગમાં મિત્રોની ગમેલી ૧૦૦ વાર્તા માં પણ સ્થાન આપ્યું છે એનો એમના આભાર સહીત નિર્દેશ કરું છું .

—————————————————

જ્યોત સે જ્યોત જગાતે ચલો , પ્રેમ કી ગંગા બહાતે ચલો

ભૂતકાળમાં બે વાર જોએલી ફિલ્મ સંત જ્ઞાનેશ્વર નું સ્વર સમ્રાટ મુકેશ ના સુરીલા કંઠે ગવાએલ ગીત પણ યાદ આવે છે જેમાં આવો જ સંદેશ છે કે —

જ્યોત સે જ્યોત જગાતે ચલો , પ્રેમ કી ગંગા બહાતે ચલો

રાહમેં આયે જો દિન દુખી , સબકો ગલે સે લગાતે ચલો .

આખું ગીત નીચેની લીંક ઉપર ક્લીક કરીને વિડીયોમાં માણો અને એના સંદેશને ગાંઠે બાંધી લો .

Jyot Se Jyot Jagate Chalo (H) – Sant Gyaneshwar (1964)