વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: ભગવતીકુમાર શર્મા

1228- ‘સાહિત્યરત્ન’ ભગવતી કુમાર શર્માની અલવિદા/ હાર્દિક શ્રધ્ધાંજલિ

જાણીતા કવિ અને સાહિત્યકાર ”સાહિત્ય રત્ન” શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માનો ક્ષરદેહ એમની ૮૫ વર્ષની ઉમરે તારીખ ૫, સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮ ના રોજ એમના પ્રિય માદરે વતન સુરત ખાતે પંચમહાભૂતમાં વિલીન થઇ ગયો.

સૌજન્ય- ગુજરાત ટુડે 

સૌજન્ય- લયસ્તરો 

કવિએ જાણે પોતાની વિદાય માટે જ લખી હોય એવી આ ગઝલ વાંચતાં આંખ ભીની થયાં વિના નહીં રહે…

હું ચાલ્યો જઈશ…

ઉઘાડાં દ્વાર છોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ;
જગતથી મુખ મરોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

કિનારો હોય કે મઝધાર : મારે શો ફરક પડશે?
ડુબાડી જાતે હોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

હું માયામાં ઘણો જકડાયેલો છું, પણ વખત આવ્યે,
બધા તંતુઓ છોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

સ્મરણ એકેય રહેવા નહિ દઉં હું ઘરની ભીંતો પર;
છબીઓ સર્વ ફોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

મને ઘોડેસવારીનો અનુભવ તો નથી કિન્તુ,
સખત ચાબુક સબોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

કથા પૂરી થવા આવી તો તેના અંતની સાથે,
તમારું નામ જોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

નદીકાંઠો, સ્વજનની હાજરી, સૂર્યાસ્તની વેળા,
ચિતામાં યાદ ખોડીને ગમે ત્યારે હું ચાલ્યો જઈશ.

– ભગવતીકુમાર શર્મા

મૃત્યુને પ્રણામ

દીર્ઘદામ્પત્યજીવનના અંતે પત્ની જ્યારે જીવનસફરમાં અધવચ્ચે એકલા મૂકીને ચાલ્યા ગયા ત્યારે કવિએ દામ્પત્યજીવનની ખટમીઠી યાદો, મૃત્યુ અને મૃત્યુએ સર્જેલા શૂન્યાવકાશ વિશે સૉનેટ લખવા આદર્યા અને એક આખો સરસ મજાનો સૉનેટસંગ્રહ આપણને આપ્યો.

આ સૉનેટ પણ એમાનું જ એક છે.

મૃત્યુને પ્રણામ … સૉનેટ
(પૃથ્વી)

મને જ હતી જાણ ક્યાં પતાળ શા અંતરે
અગાધ, તટહીન કો’ જલધિ જેટલો પ્રેમ છે
નિતાન્ત ખડકાયલો, ગુપત જાહ્નવીના રૂપે
હતી ફકત તું જ તું સુભગ મધ્યબિંદુ સમી?!

સુદીર્ઘ સહજીવને સરજી દીધી’તી શુષ્કતા;
બધું નીરસ લાગતું સઘન સંનિધિના કારણે;
યથાસ્થિતિ હતી બહુ, ખૂટતી લાગતી હૂંફ યે;
હતી સફર ચાલતી અલગ રેલ-પાટા સમી.

કરાલ કર ત્રાટક્યો મરણનો અરે! તું પરે
અને બધુંય મૂળથી હચમચી ઊઠ્યું સામટું;
ગયું પડ ચિરાઈ ને ધસમસી રહી જાહ્નવી
અદમ્ય હૃદયોર્મિથી સકળ આર્દ્ર ને પ્રાંજલ!

પ્રણામ શત મૃત્યુ હે! ઋણસ્વીકાર તારો કરું;
મને પ્રબળ પ્રેમની પ્રતીતિ પ્રાપ્ત તારા થકી!

– ભગવતીકુમાર શર્મા

 

લયસ્તરોમાં પોસ્ટ થયેલ  સ્વ.ભગવતીકુમાર શર્માનાં કાવ્યો/ગઝલો વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો .

નીચેના બે વિડીયોમાં સ્વ. ભગવતીકુમાર શર્માને એમની રચનાઓનું પઠન કરતા અને એમની વાત કહેતા નિહાળી શકશો.  

કાવ્ય પઠન

સર્જક અને સર્જન

 

શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને જ્યારે ‘સાહિત્ય રત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’
અર્પણ થયું એ વખતે વિનોદ વિહારની નીચેની પોસ્ટમાં એમને બિરદાવવામાં આવ્યા હતા.

નીચેની લીંક પર ક્લિક કરી એ પોસ્ટ વાંચી શકાશે. 

1110- મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને અર્પણ થયું ”સાહિત્ય રત્ન ” પારિતોષિક  

સ્વ.ભગવતીકુમાર શર્માને હાર્દિક શ્રધાંજલિ 

1110 – મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને અર્પણ થયું ‘સાહિત્ય રત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’

મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર અને પીઢ પત્રકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને
ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનું ‘સાહિત્ય રત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’ અર્પણ થયું એ પ્રસંગનો અહેવાલ .


સૂરત તા. ૧૯: ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા સાહિત્ય ક્ષેત્રે સર્વોચ્ચ પ્રદાન માટેના સન્માન રૂપે ‘સાહિત્ય રત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’ સુરતના મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર અને પીઢ પત્રકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને અકાદમીના પ્રમુખ અને પીઢ પત્રકાર શ્રી વિષ્ણુભાઈ પંડયાને હસ્તે શનિવાર, તા. ૧૬ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૭ની સાંજે અર્પણ કરાયું હતું. પોતાની નાદુરસ્ત તબિયતને કારણે હોસ્પિટલને બિછાને ભગવતીકુમારને પારિતોષિક, રૂ. એક લાખનો ચેક અને શાલ સન્માન અર્પણ કરાયાં હતાં.

આ અર્પણ વિધિની જાહેર ઉજવણીનો સમારંભ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને ‘કસ્તૂરી’ ત્રિમાસિક પ્રકાશનના સંયુક્ત ઉપક્રમે શનિવારની સાંજે રંગભવન, જીવન ભારતી, સુરતના ખીચોખીચ ભરેલા હોલમાં સાહિત્યપ્રેમીઓની હાજરીમાં થઇ હતી.

આ સમારોહના પ્રમુખ સ્થાને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના પ્રમુખ પદ્મશ્રી વિષ્ણુભાઈ પંડયા અને અતિથિવિશેષ પદે લેખક-પ્રકાશક શ્રી નાનુભાઈ નાયક હતાં. આરંભમાં નરેશ કાપડીઆ દ્વારા બનેલી ‘સાહિત્ય રત્ન ભગવતીકુમાર કુમાર શર્મા’ નામક ફિલ્મ દ્વારા શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માના વિપુલ સાહિત્ય સર્જનનો ખ્યાલ આપવામાં આવ્યો હતો.

‘કસ્તૂરી’ના સંપાદક શ્રી રમણભાઈ જરીવાલાના આવકાર આપતાં તેમના માતૃભાષા અભિયાનમાં શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરી તેમનો ઋણ સ્વીકાર કર્યો હતો. ત્યાર બાદ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના મહામાત્ર શ્રી મનોજ ઓઝા દ્વારા ‘સાહિત્યરત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’ની ભૂમિકા સમજાવવામાં આવી હતી.

શ્રી ભગવતીકુમારે તેમના કવિકર્મ સાથે કવિઓની એક આખી નવી પેઢીને પણ ઉછેરી હતી. તે પૈકીના પાંચ કવિ મિત્રો, સર્વશ્રી નયન હ. દેસાઈ, બકુલેશ દેસાઈ, ગૌરાંગ ઠાકર, કિરણસિંહ ચૌહાણ અને ડૉ. વિવેક ટેલરે ભગવતીકુમારની ગઝલોનું પઠન કરીને તેમની કાવ્યસૃષ્ટિનો આછેરો પરિચય આપ્યો હતો. તો સુગમ સંગીતના જાણીતા ગાયકો સર્વશ્રી અમન લેખડિયા અને સત્યેન જગીવાળાએ ભગવતીકુમારના ગીતોની સંગીતમય રજૂઆત કરી હતી.

જાણીતા સાહિત્યકાર શ્રી રવીન્દ્ર પારેખે શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માની સાહિત્યયાત્રા વિશે રજૂઆત કરતાં જણાવ્યું કે છેલ્લાં અડસઠ વર્ષથી આપણને સુગંધિત શબ્દોની લ્હાણ કરનાર ‘શબ્દોના અત્તરિયા’ કવિ, સાહિત્યકાર, નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, નિબંધકાર અને વરિષ્ઠ પત્રકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીએ તેનો સર્વોચ્ચ એવોર્ડ ‘સાહિત્યરત્ન’ અર્પણ કરાયો જે સૌ સાહિત્યપ્રેમીઓ માટે ધન્યતાની ક્ષણ છે. તેમણે કહ્યું કે ગીત, ગઝલ, નઝમ, ભજન, સોનેટ સહિતના તમામ કાવ્ય પ્રકારોમાં આ કવિએ વિપુલ સર્જન કર્યું છે.

શ્રી ભગવતીકુમાર શર્મા નિતાન્તપણે હૃદયજીવી સાહિત્યસર્જક છે. તેઓ ‘અસૂર્યલોક’, ‘ઊર્ધ્વમૂલ’ કે ‘સમયદ્વીપ’ જેવી નવલકથાઓ લખે કે ટૂંકી વાર્તા સર્જે કે ‘શબ્દાતીત’ અને ‘બિસતન્તુ’ જેવા નિબંધસંગ્રહો આપે, કે સુદીર્ઘ પત્રકારચર્યાના અંગરૂપે હજારો તંત્રીલેખો લખે, સર્વત્ર તેમનું હૃદયદ્રવ્ય તો રેડાય જ.

ગુજરાતી ગઝલને તેમણે તાજગી, શાસ્ત્રીયતા તથા પ્રયોગપ્રીતિનો પુટ ચડાવ્યો છે. તેમની બહુસંખ્ય વાર્તાઓમાં પ્રયોગશીલતા અને પરંપરાનો સમન્વય વર્તાય છે. તેમના નિબંધોમાં અંગત સંવેદનરસિક સ્પર્શ અને સંયત ભાષાકર્મ ધ્યાનાકર્ષક નીવડ્યાં છે. અનેક સમ્માનોથી અલંકૃત ભગવતીકુમાર ગુર્જર વિવેક અને સૌષ્ઠવપ્રીતિના વિનમ્ર પ્રતિકરૂપ સર્જક છે.

અત્યાર સુધીમાં તેમના પ્રકાશિત ૮૧ પુસ્તકોમાં તેર નવલકથાઓ છે. પ્રથમ નવલકથા ‘આરતી અને અંગારા’ ૧૯૫૬માં પ્રગટ થઇ હતી. ભારતીય જ્ઞાનપીઠ દ્વારા હિન્દીમાં પ્રકાશિત પ્રાતિનિધિક વાર્તાસંગ્રહ ‘દ્વાર નહીં ખુલે’ નોંધનીય છે. તે ઉપરાંત કેટલીક વાર્તાઓના અંગ્રેજી, મરાઠી, તેલુગુ ઈત્યાદિ ભાષાઓમાં અનુવાદો પ્રકાશિત થયા છે.

લલિત નિબંધ ક્ષેત્રે પણ તેમનું આગવું પ્રદાન છે. ‘શબ્દાતીત’, ‘બિસતન્તુ’, ‘હૃદયસરસાં’, ‘પરવાળાની લિપિ’, ‘પ્રેમ જે કશું માંગતો નથી’, ‘માણસ નામે ચંદરવો’, ‘નદીવિચ્છેદ’, ‘સ્પંદનપર્વ’, જેવા આઠેક નિબંધ સંગ્રહ તેમની પાસેથી પ્રાપ્ત થયા છે. ગુજરાતી નિબંધની વિકાસયાત્રામાં તેઓ તેમના સ્વાધિકાર બળે પ્રતિષ્ઠિત છે. તેમની આત્મકથા ‘સૂરત મુજ ઘાયલ ભૂમિ’ એ નર્મદની કાવ્ય પંક્તિમાંથી લેવાયેલું શીર્ષક છે પણ સુરતને કેન્દ્રમાં રાખીને પોતાના જીવન અને સમાજની રજૂઆત કરતી નર્મદની ‘મારી હકીકત’ બાદની યાદગાર કૃતિ છે. તેમનો ‘અમેરિકા આવજે’ કાવ્ય સંગ્રહ કે ‘ગુજરાતમિત્ર’માં દાયકાઓ સુધી રોજેરોજ સંવાદ રૂપે લખાયેલો કટાક્ષ કે હાસ્યરસ ચાર પુસ્તકો રૂપે અને તેમના પસંદગીના તંત્રીલેખોના બે પુસ્તકો એ ભગવતીકુમારે ગુજરાતી સાહિત્યને આપેલો અણમોલ વારસો છે. 

પિતા ભગવતીકુમારના લેખિકા દીકરી રીના મહેતા દ્વારા ભાવસભર પ્રતિભાવ અપાયો હતો, જેમાં તેમણે ભગવતીકુમારની લેખન પદ્ધતિ, સમાજપ્રીતિ અને નિસ્બત વિશે અનેક હૃદયસ્પર્શી વાતો કરી હતી. 

અતિથિવિશેષ રૂપે શ્રી નાનુભાઈ નાયકે પોતે એક પ્રકાશક રૂપે ભગવતીકુમારના મહત્તમ પુસ્તકો પ્રગટ કર્યાનો અનુભવ જણાવી તેમની ઉત્તમ સર્જનશક્તિને બિરદાવી હતી. તો પ્રમુખપદેથી પદ્મશ્રી વિષ્ણુભાઈ પંડ્યાએ જણાવ્યું કે ભગવતીકુમારને સન્માનીને અકાદમી રળિયાત બની છે. પોતાના ભગવતીકુમાર સાથેના અનેક પત્રકારત્વના અનુભવો તેમણે વર્ણવીને તેમના વિપુલ સાહિત્ય સર્જનને તેમણે વંદન કર્યા હતા. 

શ્રી રમણભાઈ જરીવાલાએ આભારદર્શન કર્યું હતું. કાર્યક્રમનું સંચાલન પ્રજ્ઞાબેન વશી અને નરેશ કાપડીઆએ કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં હોસ્પિટલને બિછાનેથી સન્માન સ્વીકારનાર ભગવતીકુમારના દ્રશ્યો અને તેમનું વક્તવ્ય સાંભળીને સમગ્ર સભા ગદગદ થઇ હતી.

અહેવાલલેખન : નરેશ કાપડીઆ
nareshkkapadia@gmail.com
સુરત,2017-09-19

સૌજન્ય .. શ્રી નરેશ કાપડીઆ- એમના ફેસબુક પેજ પરથી સાભાર  


શ્રી નરેશ કાપડીઆ દ્વારા બનેલી ‘સાહિત્ય રત્ન ભગવતીકુમાર કુમાર શર્મા’ એ નામની ટૂંકી ફિલ્મ જેમાં શ્રી શર્માજીના વીપુલ સાહિત્ય સર્જનનો ખ્યાલ આપવામાં આવ્યો છે એ યુ-ટ્યુબ પર અપલોડ થઇ છે.આ વિડીઓ નીચે જોઈ શકાશે.

આ પારિતોષિકની માહિતી અને વિડીયો લીંકની જાણ ઈ-મેલથી કરવા માટે સુરત નિવાસી સાહિત્ય પ્રેમી મિત્ર શ્રી ઉત્તમ ગજ્જરનો હું આભારી છું.

”ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય” બ્લોગ પર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માનો સુંદર પરિચય .(આભાર ..શ્રી સુરેશ જાની )

 ભગવતીકુમાર શર્મા ..Bhagavatikumar Sharma

ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનું ‘સાહિત્ય રત્ન ગૌરવ પારિતોષિક’ પ્રાપ્ત કરવા બદલ વડીલ સાહિત્યકાર શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માજીને હાર્દિક અભિનંદન.