વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની ઓન લાઈન આનંદ યાત્રા

Tag Archives: વાર્તા

1147- ”સંજોગો પ્રમાણે જીવન જીવવું ખોટું નથી ” …સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત …શ્રધાંજલિ વાર્તા મણકો-૨

સ્વ.અવંતિકાબેનના દેહ વિલય બાદ ની શ્રધાંજલિની તારીખ ૧૭ મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ ની  પોસ્ટ નંબર 1142 ના અંતે દર શનિવારે એમની એક વાર્તા પોસ્ટ કરવાનું જણાવ્યું હતું .

એ મુજબ ગત શનિવારની પોસ્ટ નંબર 1144 માં એમની એક સત્ય ઘટનાત્મક  ” અદ્દભુત છે આ માતાઓ ‘વાર્તા ‘ થી શરૂઆત કરી હતી..

એના અનુસંધાનમાં સ્વ.અવંતિકા ગુણવંતની કોલમ ”આંગણની તુલસી ”માં પ્રગટ એમની એક વાર્તા ” સંજોગો પ્રમાણે જીવન જીવવું ખોટું નથી” આ શનિવારની પોસ્ટમાં મૂકી છે એ તમને જરૂર વાંચવી અને વિચારવી ગમશે.

વિનોદ પટેલ 

સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત

(સ્વ.અવંતીકા ગુણવંત  …શ્રધાંજલિ … વાર્તા …. મણકો-૨ )

”સંજોગો પ્રમાણે જીવન જીવવું ખોટું નથી”
આંગણની તુલસી – સ્વ.અવંતિકા ગુણવંત

 વૈશાખ મહિનાની બળબળતી બપોર હતી. બહાર ગરમ ગરમ લૂ વાતી હતી ત્યારે સુહાબહેનના પરદેશ વસેલા દીકરા શર્વિલનો ફોન આવ્યો. દીકરો અત્યંત વહાલભર્યા સૂરમાં પૂછે છે, ‘મમ્મી શું કરે છે?’

સુહાબહેન બોલ્યાં, ‘આરામ કરું છું દીકરા.’

‘એટલે કે તું ઊંઘી ગઈ હતી? મમ્મી, તબિયત તો ઓ.કે. છે ને?’

‘હા, બેટા હું ઓ.કે. છું. હું તો આરામથી સૂતી સૂતી વાંચતી હતી.’

‘એ.સી. ચાલુ કર્યું છે ને?’

‘હા, બેટા. એ.સી. ઓન છે.’

‘મમ્મી, ત્યાંનો ઉનાળો બહુ આકરો હોય છે. હવે તમે જરાય ગરમી વેઠશો નહિ. બિલની ચિંતા કરશો નહિ. સાંભળ્યું ને તેં?’ દીકરાએ ભારપૂર્વક ભાવથી પૂછયું.

‘હા, બેટા હા. તું અમારી ચિંતા ના કરીશ. અમે આરામથી રહીએ છીએ.’ સુહાબહેને પ્રસન્ન અવાજે કહ્યું.

‘મમ્મી, તમારી આરામની વ્યાખ્યા હું જાણું છું, હજારો અગવડો હોય તોય તમને તો આરામ જ લાગે. કોને ખબર તું અને પપ્પા સાવ નોખી માટીનાં બન્યાં છે, પણ મમ્મી, તમારી જુવાની હતી ત્યાં સુધીની વાત અલગ હતી, પણ હવે તો તમે આધેડ વય પણ વટાવી ચૂક્યાં છો, હવે શરીરની સહનશીલતા અને પ્રતિકારશક્તિ ઓછાં થઈ ગયાં હોય. માટે સગવડો ભોગવો. ખોટાં કષ્ટ ના વેઠો.’

‘હા, દીકરા હા, અમે તો મનમાની સગવડો ભોગવીએ છીએ અને મોજથી જીવીએ છીએ.’ સુહાબહેને હેતથી કહ્યું.

‘તમારે મન તો બધી પરિસ્થિતિ મોજપૂર્ણ જ હોય છે. મમ્મી, જ્યારે આપણે સગવડો વસાવી નહોતા શકતાં ત્યારે તારી ફિલોસોફી બરાબર હતી, પણ હવે આપણે કોઈ વાતે ખોટ નથી. હું અહીં આધુનિક સગવડભરી વૈભવી જિંદગી જીવું અને તમે ત્યાં હજીય અગવડો વેઠો તો હું અપરાધભાવ અનુભવું.’

શર્વિલ એના મમ્મી પપ્પાની સંઘર્ષપૂર્ણ જિંદગી જરાય ભૂલ્યો નથી. સુહાબહેન અને એમના પતિ કનકભાઈ સુશિક્ષિત છે. બેઉ પાસે યુનિવર્સિટીની ઉચ્ચ ડીગ્રીઓ છે. તેઓએ ધાર્યું હોત તો ક્યાંક સારી નોકરી મેળવીને નચિંતપણે આરામદાયક જિંદગી જીવી શકત.

પરંતુ બેઉએ નક્કી કર્યું હતું કે ક્યાંય નોકરી નહિ કરીએ પણ મનગમતો વ્યવસાય કરીશું. પતિપત્ની બેઉ બહુ કાળજીપૂર્વક વ્યવસાય કરે છે, પણ વ્યવસાયમાં ખાસ બરકત આવી નહિ. જિંદગીની જરૂરતો માંડ પૂરી થતી હતી. આવી ખેંચાખેંચની એમની જિંદગી હતી, પણ સુહાબહેન કે કનકભાઈને કોઈ ફરિયાદ ન હતી.

જીવન જીવવાની કલા તેઓ જાણતાં હતાં. પેલા આનંદી કાગડાની જેમ તેઓ દરેક પરિસ્થિતિ માણતાં હતાં અને તેથી આફ્ત તેમના માટે અવસર બની જતી. તકલીફમાંય તેઓ કંઈક મજાનું શોધી કાઢતાં.

દીકરા શર્વિલનો જન્મ થયો ત્યારે તેઓ રોડ પરના સાવ નાનકડા ઘરમાં રહેતાં હતાં. એ ઘર ભાડાનું હતું.

સુહાબહેન કહે, ‘આવા ઘરથાળના ઘરમાં દીકરાને મજા ન આવે.’ ગમે તેમ વેત કરીને તેમણે એક પ્લોટ ખરીદ્યો અને મકાન બંધાવ્યું ત્યારે શર્વિલ ચાર વર્ષનો હતો. આશ્ર્ચય અને વિસ્મય પામવાની એ ઉંમર. તરવરાટ અને થનગનાટથી ભર્યો ભર્યો એ.

સુહાબહેને ચારેબાજુ ક્યારા બનાવ્યા. શર્વિલ ખૂબ ઉમંગથી એમને મદદ કરે. દરવાજે ચંપાનું ડાળું રોપતાં સુહાબહેન કહે, ‘કેટલાક છોડ બી નાખીએ ને થાય, પણ ચંપાનું ડાળું રોપીએ અને એમાંથી ઝાડ પાંગરે.’ ડાળ પર નવી કૂંપળ આવી એ બતાવીને કહે, જો આપણે ડાળીનો જે છેડો જમીનમાં રોપ્યો છે એને મૂળ ફૂટ્યાં. હવે આપણો ચંપો મોટો મોટો થશે, એને ફૂલ આવશે.’

ચંપાથી પાંચ ફૂટ દૂર પારિજાતકનાં બી નાખ્યાં અને પારિજાતક થયો. શર્વિલ પૂછે, ‘મમ્મી ચંપાની બાજુમાં પારિજાતક કેમ નહિ? અને આટલો બધો દૂર કેમ વાવ્યો?’

‘બેટા, ચંપો ઘટાદાર મોટું ઝાડ થવાનો અને પારિજાતક પણ મોટું ઝાડ થવાનું, પણ જો આપણે આ મોગરાની કલમ લાવીને નાખી છે તે તો છોડ જ રહેશે. એટલે મોગરાની આખી હાર આપણે

બનાવીશું.’

‘મમ્મી એવું કેમ? પારિજાતકના ફૂલને કેસરી દાંડી છે, પણ મોગરાના ફૂલને નથી અને ચંપાનું ફૂલ પારિજાતક અને મોગરાના ફૂલ કરતાં મોટું છે, આવું કેમ?’ નવાઈ પામતો શર્વિલ પૂછતો.

સુહાબહેન કહે, ‘બેટા આનું નામ કુદરતની કરામત કહેવાય.’

શર્વિલનું નિરીક્ષણ ખૂબ ઝીણવટભર્યું હતું. ક્યાંક જુદું જુએ એટલે એના મનમાં પ્રશ્ર્ન ઊભો થતો અને સુહાબહેન એનું કુતૂહલ શમાવવા જુદા જુદા વિષયોનાં પુસ્તકો વાંચતાં અને બને એટલી ચોક્સાઈથી ઉમંગભેર એની જિજ્ઞાસા સંતોષતાં અને એમને ના ખબર હોય તેની ચોખ્ખેચોખ્ખી ના કહી દેતાં.

ઉનાળાની રાત્રે તેઓ ધાબા પર સૂઈ જતાં ત્યારે તારાઓ ઓળખાવતાં. સુહાબહેન ગીતો ગાતાં અને શર્વિલ પણ એમની સાથે ગાતો અને કનકભાઈને પણ ગાઈને સંભળાવતો. સુહાબહેન એને રંગીન ચોક, પેન્સિલ અને કાગળ આપતાં અને શર્વિલ મનગમતું ચિત્ર દોરતો. સુહાબહેન સાથે રમતાં રમતાં શર્વિલ ભણ્યો અને ક્યારે એન્જિનિયર બની ગયો એની ખબરે ન પડી. શર્વિલને સ્કોલરશિપ મળી અને વિશેષ અભ્યાસ માટે એ પરદેશ ગયો.

એ સમય દરમિયાન શર્વિલ એના મમ્મી પપ્પા સાથે લાગણીના મજબૂત તાંતણાથી બંધાયેલો હતો. વારંવાર એ પત્ર લખતો અને ફોન કરતો. એ કહેતો, ‘મમ્મી, પપ્પા, અત્યારે હું જે કંઈ છું એ તમારી સાધનાનું ફળ છું. તમે મને કેટલા પ્રેમ અને ઉત્સાહથી કેળવ્યો છે, મારો સર્વાંગી વિકાસ થાય એ તમારું સ્વપ્ન સાકાર થયું. હું ખૂબ નસીબદાર છું કે તમારા જેવાં માબાપ મને મળ્યાં છે.’

વિદેશમાં અભ્યાસ પૂરો થયો અને શર્વિલને ત્યાં ખૂબ સારી જોબની ઓફર થઈ. સુહાબહેન તથા કનકભાઈએ કહ્યું, ‘જીવનમાં તક વારંવાર નથી આવતી. દીકરા તક ઝડપી લે.’ શર્વિલે ચિંતાથી પૂછયું, ‘પણ, મમ્મી પપ્પા તમે ત્યાં? આટલા દૂર? ના, ના, મને કબૂલ નથી.’

‘દીકરા, આપણે ત્રણ મનથી જોડાયેલાં છીએ, પછી સ્થળનું અંતર લક્ષમાં ન લેવાય. તારે તો આગળ ને આગળ વધવાનું છે, માટે તું ત્યાં જોબ લઈ લે.’

શર્વિલ માબાપનું કહ્યું માનીને અમેરિકા વસ્યો, પણ માબાપની મહેનતભરી જિંદગી એ ભૂલ્યો ન હતો. એ જાણતો હતો કે મમ્મીપપ્પા સવારે ઊઠે ત્યારથી કામે વળગેલાં હોય. અલબત્ત પપ્પામમ્મી દરેક કામ સાથે મળીને કરતાં અને અન્યોન્યનો સંગ માણતાં. બેઉં કોઈને કોઈ વિષયની ચર્ચા કરતાં હોય, ક્યારેક પપ્પા વાંચી બતાવતા અને મમ્મી સાંભળતી હોય. ક્યારેક મમ્મી ગીત ગાતી અને પપ્પા તાલ આપતાં. ઘરમાં કાયમ સંગીત ગુંજતું હોય અને કામ થતું જાય.

પણ અમેરિકા આવ્યા પછી શર્વિલ એના મમ્મી પપ્પાની જિંદગી વિશે વિચારતો અને સાનંદ આશ્ર્ચર્ય અનુભવતો કે ખાસ ભૌતિક સાધન સગવડો નહિ છતાં મમ્મીપપ્પા કેવી સુંદર મધુર જિંદગી જીવે છે. એમની જાત પર એમના મનનું સ્વામીત્વ છે. તેઓ કદી ઉદાસ નથી હોતાં.

ક્યારેક થતું મમ્મીપપ્પા એમનાં મનને હીપ્નોટાઈઝ કરે છે કે એમનાં મનને ભૌતિક સુખની ઈચ્છા જ ના થાય કે એમનું મન એટલું પાવરફુલ છે કે પોતે રચેલા વિશ્ર્વમાં પ્રસન્નતાપૂર્વક રહી શકે છે – વરસોના વરસો તેઓ એમની રીતે જીવ્યાં છે, સંસારના સામાન્ય માનવીઓથી અલગ, સાવ અલગ બીજાની ધનસંપત્તિ જોઈને એમને કદી – ઊંડાણમાંય વસવસો નહિ થતો હોય કે અમારી પાસે કેમ આવી સંપત્તિ નથી? અત્યારે તો હું મબલખ કમાઉં છું, પણ મારી પાસેય તેઓ એમની કોઈ ઈચ્છા પ્રગટ નથી કરતા? કેમ, કેમ મમ્મીપપ્પા બીજા બધાંથી સાવ અલગ છે? એ અનાસક્તભાવે જીવે છે, પણ એમની જિંદગી શુષ્ક નથી. જીવવી ગમે એવી જિંદગી છે. આવા માબાપ માટે મને ગૌરવ છે.

એક બાજુ શર્વિલ આવું વિચારે છે અને બીજી બાજુ ભારતમાં રહેતા એના મિત્રને કહે છે, ‘હું ડૉલર મોકલું છું તું પપ્પાના ઘેર એક કાર મૂકી આવ.’

ઘરઆંગણે ચકચકિત નવી કાર જોઈને સુહાબહેન તથા કનકભાઈ ચમક્યા અને શર્વિલને કોલ કરીને પૂછે, ‘બેટા, અમારે કારમાં બેસીને ક્યાં જવાનું? કોના ઘેર જવાનું?’

શર્વિલે ઉત્સાહથી કહ્યું, ‘ગાર્ડનમાં જજો. દૂર દૂર ફરવા જજો.’

‘દીકરા, આ ઉંમરે મારે કાર શીખવાની? ના બેટા ના. અમારે તો આપણું આંગણું જ બસ છે. ક્યાંય દૂર જવાના ઓરતા નથી.’

‘મમ્મીપપ્પા, તમે ડ્રાઈવર રાખજો. તમારે જાતે કાર નથી ચલાવવાની. તમારે તો ચારેબાજુનું વાતાવરણ માણવાનું છે અને મમ્મી તું ઘેર જઈને પેઈન્ટિંગ કરજે. પપ્પા તારી બાજુમાં બેસીને જોશે અને તું ઈચ્છીશ ત્યારે તને શરબત આપશે અને તારા મનમાં નવા રંગો ઉમેરાશે.’

કનકભાઈ કહે, ‘અરે, હુંય ચિત્ર કરીશ અને વાર્તાઓ લખીશ. આપણા જીવનની સાચી વાર્તાઓ. તારી મમ્મી મને ગરમ ગરમ ચા આપશે.’

‘હા પપ્પા, તમે તમારી આકાંક્ષા અને અરમાન મુજબ જીવો. પૈસાની જરાય ગણત્રી ના કરશો.’

‘બેટા, તું હવે વધારે પૈસા અમારી પર ના ખરચીશ. અમને તો ઈશ્ર્વરે ખૂબ ખૂબ આપી દીધું છે. તું તારી જિંદગી વિશે વિચાર. અમારી જિંદગી અહીં બહુ સરસ રીતે ગોઠવાયેલી છે.’

શર્વિલ કહેતો, ‘મમ્મીપપ્પા મારે તમારા માટે બહુ બહુ કરવું છે. સમજાતું નથી હું શું કરું?’

‘બેટા તું આટલાં આદરમાન આપે છે અમને તેથી પૂરો સંતોષ છે’ સુહાબહેન કહેતાં.

‘મમ્મી, તેં તારા ચોવીસે ચોવીસ કલાક, તારા કેટલાં બધાં વરસો મને લખી આપ્યાં છે, મેં શું કર્યું છે તમારા માટે? તલભારે નથી કર્યું. તમે મને કેટલા લાડ કર્યાં છે.’

કનકભાઈ બોલ્યા, ‘દીકરા માબાપ તો લાડ કરે, સંતાન માબાપના જીવનનું કેન્દ્ર હોય, પણ તારે તો આગળ જોવાનું છે. હવે તારા પોતાના માટે વિચાર.’

જવાબમાં શર્વિલ હસે છે.

-અવંતિકા ગુણવંત

1143 – બાબો છે કે બેબી? …. ડો.શરદ ઠાકર

ડો.શરદ ઠાકરની વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથેની એક તસ્વીર  

લેખડો.શરદ ઠાકર વ્યવસાયે તબીબ હોવા ઉપરાંત એક લોકપ્રિય કટાર લેખક અને અનોખા સર્જક પણ છે.‘દિવ્ય ભાસ્કર’દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિ ‘કળશ’માં ‘ડોક્ટરની ડાયરી’ અને રવિવારની પૂર્તિ ‘સન્ડે ભાસ્કર’માં પ્રસિદ્ધ થતી એમની લોક પ્રિય કોલમ ‘રણમાં ખીલ્યું ગુલાબ’ના ક ડો..શરદ ઠાકર ઘણાં વર્ષોથી શબ્દોની આરાધના કરીને એમની કલમની કરામતનો ગુજરાતી વાચકોને આસ્વાદ કરાવી રહ્યા છે.

સમાજમાં જીવાતા જીવનમાંથી જડેલી વાર્તાઓ,હ્રદય સ્પર્શી અને સંવેદનશીલ પ્રસંગોને આવરી લઈને ડો.ઠાકર માણસના દિલને સ્પર્શે તેવી વાતને ખૂબજ સરળતાથી રજુ કરે છે.તેમની કલમમાંથી હૃદયને સ્પર્શે એવી રસાળ શૈલીમાં શબ્દો સાહજિકતાથી નીતરે છે.એક સાથે એક આંખમાં આંસુ અને બીજી આંખમાં મુસ્કાન લાવવાની તાકાત આ ગુજરાતી સર્જકમાં છે.

બાબો છે કે બેબી? …. ડો.શરદ ઠાકર

એક જગાએ દર્દ હો તો થાય કંઇ એની દવા!
હોય જો રગરગ મહીં અંગાર, કોઇ શું કરે?

-મરીઝ 

‘સાહેબ, સોનોગ્રાફી કરાવવી છે. પેલું જોવા માટે…’‘શું જોવા માટે?’

‘બાબો છે કે બેબી…?’

‘માફ કરજે, બહેન! હું એ કામ નથી કરતો.’

‘કેમ નથી કરતા? અમે તો તમારા વીસ વરસ જૂનાં પેશન્ટ્સ છીએ. અમારું આખું ફેમિલી…’ ‘જાણું છું, બહેન. તમારા પરિવારની કુલ મળીને સાત સુવાવડો અને આઠ ઓપરેશનો મારા નર્સિંગહોમમાં થયેલાં છે. હું બીજા વીસ વરસ તમારા ફેમિલી ગાયનેકોલોજિસ્ટ તરીકે સેવાઓ આપવા તૈયાર છું. પણ ગર્ભનું જાતિ-પરીક્ષણ કરવું કે કરાવી આપવું એ અત્યારના કાયદા પ્રમાણે ખૂબ મોટો ગુનો બને છે. મારે ગુનેગાર નથી બનવું.’

છ-સાત મહિના પહેલાંની ઘટના. એક ચુસ્ત, રાજસ્થાની પરિવારની વહુ ચાર મહિનાની ગર્ભાવસ્થા સાથે મારી પાસે બાબો-બેબીની તપાસ કરાવવા માટે આવી. મેં ના પાડી, તો એ જીદ કરવા લાગી.

‘પણ તમે અમારું કામ શા માટે ન કરી આપો? અમે તમને પૈસા આપવા તૈયાર છીએ. તમારી ફી બોલો, ‘પાંચ હજાર? દસ હજાર?’

‘બહેન, કાયદા વિરુદ્ધનું કામ કરવા માટે પાંચ-દસ હજાર બહુ નાની રકમ ગણાય. એના કરતાં તો હું જૉ દારૂની હેરાફેરી કરું તો દર મહિને પાંચ-દસ લાખ પાડી શકું. મારે ખોટું કામ નથી કરવું, એટલે તો આ નાનાં-નાનાં પડીકાં વાળવા બેઠો છું. બાકી જૉ હું અસંતોષી હોત, તો આ આસમાન પણ મને ઓછું પડત!’

લક્ષ્મી એનું નામ. વરનું નામ મંગાજી મારવાડી. પૈસાદાર કુટુંબ. ચાર અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ચાર મોટા પ્રોવિઝન સ્ટોર્સ એમની માલિકીના. સંયુકત કુટુંબ. વડલા જેવા દાદાજી અને ધેઘૂર આંબલીના ઝાડ જેવી દાદીમા હજુ હયાત હતાં. ચાર દિયર-જેઠ અને ચાર દેરાણી-જેઠાણીનો જટાઝૂંડ ઝમેલો. દોથો ભરીને છોકરા- છૈયાં. નેવું ટકા ઉત્પાદન નર જાતિનું. માત્ર લક્ષ્મીની કૂખે બે ‘લખમીઓ’ જન્મેલી. આ ત્રીજી વારની ગર્ભાવસ્થામાં શું જન્મશે એ માત્ર ઇશ્વર જાણે.

બે દિવસ પછી લક્ષ્મી એના ધણીને સાથે લઇને આવી. મંગાજી સીધો માણસ પણ વેપારી હોવાના નાતે એની નસ-નસમાં જમા-ઉધાર અને નફો-નુકસાન રકતકણ-શ્વેતકણની જેમ વહી રહ્યાં હતાં. ‘સાહેબ, મું ઇમ જાણવા માંગતો કે મારી ઘરવાળીનાં પેટમાં ટાબરો હે કિ ટાબરી?’

‘જે દિવસે સુવાવડ થશે, તે દિવસે હું સૌથી પહેલાં તને જણાવીશ!’

‘ઇમ નહીં, સાહેબ. મારે તો અબાર જાણવું હે.’

‘વો તો મુશ્કિલ હી નહીં, નામુમકિન ભી હૈ.’

એના ભાગની દલીલો એણે કરી. મારા હિસ્સાના સંવાદો હું બોલી ગયો. છેવટે મારે કડક શબ્દોમાં કહી દેવું પડયું કે એમનું કામ એમની અપેક્ષા મુજબ હું કરી આપવાનો નથી, નથી અને નથી! એ માટે જૉ એમણે બીજા ગાયનેકોલોજિસ્ટ પાસે જવું હોય તો જઇ શકે છે. (એવા બે-ચાર જણાને તો હું ઓળખું પણ છું અને બહુ ટૂંકા સમયમાં એ મિત્રો મરવાના છે એ પણ હું જાણું છું!)

પણ લક્ષ્મી અને એનો વર મંગાજી મને વળગી રહ્યાં. પાંચ મહિના, છ મહિના, સાત,આઠ, નવ…! સમય અને હવા, દેખાતાં નથી પણ વહેતાં રહે છે. નવ મહિનાના અંતે એક દિવસ સવારના પહોરમાં લક્ષ્મી ‘લેબર પેઇન્સ’ સાથે મારા નર્સિંગહોમમાં દાખલ થઇ. મેં શારીરિક તપાસ પૂરી કર્યા પછી અંદાજ કાઢયો કે લગભગ બપોરના બે વાગતાં સુધીમાં એની સુવાવડ થઇ જવી જૉઇએ. સિઝેરિયન કરવાનો કોઇ પ્રશ્ન જ ઠતો નહોતો. બધું બરાબર હતું.

અંગત રીતે હું પોતે તણાવગ્રસ્ત હાલતમાં હતો. લક્ષ્મીને આ વખતે શું આવશે, બાબો કે બેબી? મને થયા કરતું હતું કે બાપડીને બાબો આવે તો સારું.

‘કેમ, તમે પણ દીકરા-દીકરીમાં ભેદ પાડવા મંડયા?’ મારો એક ડોકટર મિત્ર મને મળવા આવેલો, એણે કટાક્ષમિશ્રિત આશ્ચર્ય સાથે મને પૂછી લીધું.

‘ના, દોસ્ત! ભેદ ભગવાને નથી પાડયો, તો પછી એ બંને વરચે ભેદ જૉનારા આપણે કોણ? અને આમ પણ ગાયનેકોલોજિસ્ટની ભૂમિકા ક્રિકેટ મેચના તટસ્થ અમ્પાયર જેવી હોય છે. જે થાય તે જૉયા કરવાનું. સાક્ષીભાવે ભા રહેવાનું. કોઇ બેટ્સમેન શૂન્ય કરે કે સદી, અમ્પાયરે ન દુ:ખી થવાનું, ન રાજી થવાનું.’

‘તો પછી આ વખતે અમ્પાયર એવું કેમ ઇરછે છે કે આ બેટ્સમેન સદી જ ફટકારે?’

‘બાપડી લક્ષ્મીને બે દીકરીઓ તો પહેલેથી જ છે. ત્રીજી આવશે તો એનાં સાસુ-સસરા, જેઠ-જેઠાણીઓ અને આ મંગાજી એને સુખેથી જીવવા નહીં દે અને પાછી ચોથી સુવાવડ તો ભી ને ભી જ રહેશે… દીકરા માટે.’

સમય નીકળી ગયો. બપોરે એક વાગી ને સાડત્રીસ મિનિટ અને ચોવીસમી સેકન્ડે લક્ષ્મીએ બાળકને જન્મ આપ્યો. મારું પહેલું ઘ્યાન નવજાત શિશુની જાતિ તરફ ગયું. એ દીકરો હતો. મને ‘હાશ’ થઇ.

લક્ષ્મી પરસેેવે રેબઝેબ હાલતમાં માથું એક તરફ ઢાળીને પડી હતી. મેં લોહીથી ખરડાયેલું બાળક પગથી પકડીને ધું લટકાવીને એની સામે ધર્યું, ‘બે’ન! જૉ, તેં દીકરાને જન્મ આપ્યો છે! હવે તો ખુશ ને?’ ‘જાણું છું, સાહેબ! પાંચ મહિનાથી જાણું છું કે આ વખતે દીકરો આવવાનો છે એટલે ખુશ તો ખરી જ, પણ આજથી નહીં, પરંતુ પાંચ મહિનાથી…’

હું માની ન શકયો. ‘તને કેવી રીતે ખબર પડી કે આ વખતે દીકરો જ છે?

લક્ષ્મી હસી, ‘સોનોગ્રાફીનો ટેસ્ટ કરાવ્યો હતો ને! ડોકટરે પાંચમાં મહિને જ જણાવી દીધેલું કે…!’ હંુ હચમચી ગયો, શું? આટલા કડક કાયદા વરચે તને કોઇએ ગર્ભનું જાતિ પરીક્ષણ કરી આપ્યું? હું માની શકતો નથી!’

‘એમાં ન માનવા જેવું શું છે, સાહેબ? આ દેશમાં કાયદાનું શાસન નથી, પણ પૈસાનું રાજ ચાલે છે. પૈસો બોલે છે! એ પણ મોટી રકમ નહીં, માત્ર સાતસો રૂપિયા લઇને એક ડોકટરે એ કામ કરી આપ્યું જે તમે દસ હજારના બદલામાં પણ કરી આપવાની ના પાડતા હતા.’

‘પણ સરકાર આટલી કડક છે, અદાલતો આક્રોશમય છે, છતાં પણ આવું બધું ચાલતું હોય છે?’ લક્ષ્મી હસી. એ બહુ ભણેલી ન હતી. એની પાસે શાબ્દિક અભિવ્યકિત સબળ ન હતી પણ એનો ચહેરો ઘણું બધું બોલી રહ્યો હતો, ‘સાહેબ, સરકાર ફીફાં ખાંડે છે. ગાયનેકોલોજિસ્ટો અને સોનોગ્રાફી કિલનિકો પર દરોડાઓ પાડવાથી શું વળવાનું છે! ડોકટરો કંઇ સામે ચાલીને દર્દીના ઘરે થોડા જાય છે? આજ સુધીમાં આરોગ્ય ખાતાએ એવાં કેટલાં દંપતીઓને પકડયાં, જેઓ ગમે તે ડોકટરને પૈસાની લાલચ આપીને પોતાના સ્વાર્થ માટે આ પાપકર્મમાં ભાગીદાર બનાવે છે? સમસ્યાનું મૂળ બીજે કયાંક પડેલું છે. ડાળી-ડાંખળાને કાપવાથી કશું નથી વળવાનું. સમાજમાં ડોકટરોની ઇજજત કમ કરવાને બદલે દીકરીઓની સ્થિતિ સન્માનજનક બનાવો તો જ સ્રી-પુરુષનો જન્મદર સચવાશે. બાકી તો લક્ષ્મીની લક્ષ્મીઓ જન્મતાં પહેલાં જ મરતી રહેશે.

(શીષર્ક પંકિત:- અમૃત ‘ઘાયલ’)

ડો.શરદ ઠાકર
સંપર્ક —
drsharadthaker@yahoo.com

સૌજન્ય-https://gujaratiliterature.wordpress.com

1125- જેહાદીની અમ્મા …. નવલિકા …… શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી

” અગર તૂ શહીદ હો જાયેગા તો તેરે લીયે જન્નતમેં સેવન્ટી ટુ મોસ્ટ બ્યુટિફુલ વર્જીન ગર્લ્સ વીલબી વેઈટિંગ ફોર યુ. તૈયાર હૈ? ઐશ્વર્યાસે જ્યાદા બ્યુટિફુલ હૂર મીલેગી. મેં બારણાંની ફાટમાંથી જોયું તો એના હાથમાં પોર્ન મેગેઝીન હતું. એમાંનું નેકેડ સેન્ટર ફોલ્ડ જોતો હતો. કાલે તારે બાપુની કથા પૂરી થાય ત્યારે ફટાકડા પર લાઈટર સળગાવીને ફેંકી દેવાનું અને અલ્લાહ ગવાહ ટ્રક કથામાંથી આવતા ટોળા પર ચઢાવી દેવાની. અગર તેરે સામને મૈ, તેરે અપને પેરેન્ટ્સ ભી હો, યુ ડોન્ટ કેર. જો અલ્લાહ કે લીયે કરના હૈ વો કરના હી હૈ. અગર તૂ શહિદ હો ગયા તો જન્નતકી સેવન્ટી ટુ હૂર મિલેગી ઇટ્સ ગેરંટી. અગર ઈન્ડિયામેં જીન્દા રહેગા તો અગ્લી ગર્લ હી મિલેગી. યહાં સે કલ શામકો છે બજે તૂ નીકલેગા. શાયદ સાત બજે તું સેવન્ટી ટુ હૂરકે બીચમે એન્જોય કરતા હોગા.’

શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી ની વાર્તા ”જેહાદીની અમ્મા” માંથી ”

આંતર રાષ્ટ્રીય આતંકવાદ એ હાલનો એક સળગતો પ્રશ્ન છે જેના ખપ્પરમાં આજ સુધીમાં અમેરિકા,ભારત અને અન્ય દેશોમાં અસંખ્ય માનવીઓ હોમાઈ ગયા છે.મૂઠીભર ધર્મ ઝનૂની આતંકીઓએ વિશ્વભરમાં ભય ફેલાવી દીધો છે.  

મારા આત્મીય અને સહૃદયી ન્યુ જર્સી નિવાસી મિત્ર શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રીની આતંકવાદના આ પ્રશ્ન પર રચાએલી વાર્તા ”જેહાદીની અમ્મા” એમના બ્લોગમાં વાંચતાં જ મને ગમી ગઈ.આ વાર્તામાં
આતંકવાદના પ્રશ્ન ઉપર એમની સુંદર શોચ અને વિશ્લેષણ શક્તિનાં આપણને દર્શન થાય છે.

આ વાર્તા શ્રી શાસ્ત્રીએ ન્યુ જર્સીના સામયિક  “ગુજરાત દર્પણ” ના નવે. ૨૦૧૭ના અંક માટે બે મહિના પહેલાં લખી હતી અને આ કેવો સંજોગ કહેવાય કે નવે.નો અંક ૪ નવે. શનિવારે પ્રગટ થાય તે પહેલાં જ ૩૧ ઓક્ટોબરના રોજ મંગળવારે હોલોવીનનાં દિવસે જ ન્યુયોર્કમાં અમેરિકામાં વર્ષોથી કુટુંબ સાથે રહેનાર ઉઝ્બેગી મુસ્લિમ આતંકવાદી ટ્રક ડ્રાઈવરે એક ડઝન નિર્દોષ માનવીઓને ટ્રક નીચે કચડી નાંખ્યાનો દુખદ બનાવ બની ગયો.

આ માત્ર કાલ્પનિક નવલિકા હોવા છતાં એમાં ન્યુયોર્કના આતંકી ઘટના સાથેનું સામ્ય આશ્ચર્યજનક છે.ફર્ક માત્ર એટલો છે કે આતંકવાદી હુમલો અમેરિકાને બદલે ભારતમાં બન્યાની શાસ્ત્રીજી એ કલ્પના કરી છે.શ્રી પ્રવીણભાઈની વિચાર શક્તિ અને  વાર્તા લેખનની કુશળતા માટે એમને ધન્યવાદ ઘટે છે.

કોઈ સુંદર જાસુસી વાર્તા વાંચતા હોઈએ એમ આ વાર્તા શરૂથી અંત સુધી વાચકના રસને પકડી રાખતી આ વાર્તા આપને પણ એટલી જ ગમશે એની મને ખાતરી છે.

વિનોદ પટેલ

મિત્ર શ્રી પ્રવીણભાઈ શાસ્ત્રીની વાર્તા ” જેહાદીની અમ્મા ” વાંચવા માટે,કોઈ વાર્તાના પ્લોટનો વિચાર કરતા હોય એવી અદાવાળા એમના મુખારવિંદના આ ચિત્ર પર ક્લિક કરીને એમના બ્લોગમાં પહોંચી જાઓ .

                  શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી -ફોટો ૧૯૭૬

 સાભાર .. શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી, ન્યુ જર્સી

સૌજન્ય- ”પ્રવીણ શાસ્ત્રી અને મિત્રોની વિવિધ વાતો- Gujarati Stories.” 

1114- દર્દ અને દવા….સત્ય ઘટનાત્મક વાર્તા ….. લેખીકા-સૌંદર્યા નસીમ – અનુવાદક : અશોક ભાર્ગવ

દર્દ અને દવા….. સત્ય ઘટનાત્મક વાર્તા ..
મૂળ લેખિકા- સૌંદર્યા નસીમ 
અનુવાદક : અશોક ભાર્ગવ

 

અનુવાદક શ્રી અશોક ભાર્ગવ લેખિકાના પરિચયમાં જણાવે છે ..

કાબુલમાં જન્મેલી સૌંદર્યા નસીમ (https://www.facebook.com/saundarya.naseem) પોતાના પીતાની શોધમાં ભારત આવી છે અને ઇન્દિરા ગાંધી નેહરુ યુનીવર્સીટીમાં પોષણ અને સમાજ વીજ્ઞાનમાં અભ્યાસ કરી, હાલ દેહરાદુનમાં પોતાનું હેલ્થ કેર કલીનીક ચલાવે છે. આ લખાણ એમની ફેસબુક વૉલ પરથી, એમના સૌજન્યથી , સારવીને લીધું છે– અનુવાદક)

લેખીકાને થયેલ એક જાત અનુભવ પર આધારિત આ વાર્તામાં મહિલાઓને શકતીશાળી અને નીર્ભય બનવાનો સંદેશ છે.

સમાચારોમાં અવારનવાર સમાજના મવાલી તત્વો દ્વારા સ્ત્રીઓને રંજાડવાના અને એમને ડરાવી ધમકાવી એમના પર બળાત્કારના બનાવો બનતા જ રહે છે. લેખીકાને પણ જ્યારે મવાલીઓ દ્વારા હેરાનગતીનો અનુભવ થયો ત્યારે એમણે ડર્યા વીના કેવી રીતે એનો સામનો કરી તેઓને પદાર્થપાઠ શીખવાડ્યો એનું રસસ્પદ શબ્દોમાં સુંદર ચિતાર આપ્યો છે.

આ વાર્તાની પી.ડી.એફ. ફાઈલની લીંક ઈ-મેલમાં મોકલવા માટે હું જાણીતા બ્લોગ સંડે-ઈ-મહેફીલના સંપાદક સુરત નીવાસી, સાહીત્ય રસીક મીત્ર શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જરનો આભારી છું.

સ્ત્રી શશકતીકરણનો સંદેશ આપતી આ આખી મજાની વાર્તા નીચેની લીંક પર ક્લીક કરીને વાંચી શકાશે.

 

દર્દ અને દવા ..લેખીકા ..સૌંદર્યા નસીમ ..અનુવાદ …અશોક ભાર્ગવ  

1087 – બચ્ચાંને આવી પાંખ ….વાર્તા …

બચ્ચાંને આવી પાંખ

 

          સવાર-સવારમાં ઉઠીને નીચે આવી, તો બાપ-બેટીની મહેફીલ જામેલી. “પપ્પા, લઈ લો ને આ એક પુડો”.

          “ના બેટા, હવે નહીં. હવે પહેલાં જેવું થોડું ખાઈ શકાય છે? અમે હવે બુઢ્ઢાં થયાં”.

          “જાવ, તમારી સાથે નહીં બોલું. પાછી એની એ ગન્દી વાત “. ચીત્રા ગાલ ફુલાવતાં બોલી. તે વખતે જાણે ફરી એ મારી નાનકી ચીત્રુ બની ગયેલી.

          “આટલી વહેલી શું કામ ઉઠી છું? નાસ્તો તો હું જ બનાવી દેત” અને એમની તરફ ફરીને બોલી, “દીકરી ચાર દીવસ માટે આવી છે, તેનેય તમે આરામ કરવા નથી દેતા”?

          “પણ મમ્મી….ઈ…..ઈ હવે સાસરે મને વહેલા ઉઠવાની ટેવ પડી ગઈ છે”.

          “હા…..અહીં તો મહારાણી આઠ પહેલાં પથારી બહાર પગ નહોતાં મુકતાં. સાસુએ ખરી ગૃહીણી બનાવી દીધી છે”!

          ત્યાં શીરીશ આવી પહોંચ્યો:

          “અમારા બહેનબા હવે એકદમ સમજદાર થઈ ગયાં છે, હોં ! એ તો સોટી વાગે ચમચમ ને વીદ્યા આવે રમઝમ. સાસુ હાથમાં ધોકો લેતાં હશે ને”!

          “જા, જા, ચીબાવલા” ચીત્રા એનો કાન પકડતાં બોલી અને ભાઈબહેને આખા ઘરમાં ધમાચકડી મચાવી દીધી. પહેલાં તો એમની ધમાલથી મારો પારો સાતમે આસમાને ચડી જતો, પણ હવે હું એવું જ જોવા તલસી રહી છું!

          પણ આવું કેટલા દીવસ? એના સસરાનો કાગળ આવી ગયો કે વહુને જલદી મોકલો તો સારું, અશોકને જરા ગોઠતું નથી. મને તો એવો ગુસ્સો આવ્યો. ઘરમાં બીજા માણસો છે કે નહીં? પણ વધારે ગુસ્સો તો ચીત્રુ ઉપર આવ્યો. ઘરે જવાની વાત થતાં જ એનો ચહેરો કેવો ખીલુંખીલું થઈ ઉઠેલો!

 

          જુઓને, અહીં આવી છે પણ મારી પાસે પગવાળીને બેસે છે જ ક્યાં? પડોશમાં જઈ-જઈને નવી નવી વાનગી શીખે છે. ખબર નહીં ક્યાં-ક્યાંથી સ્વેટરના નમુના ભેળા કરી લાવી છે. દીયરની ફરમાઈશ છે કે ભાભી સ્વેટર એવું ગુંથી આપજો કે કૉલેજમાં બધાં જોઈ જ રહે. નાની નણન્દ માટે ગીતો ઉતારે છે. સાસુ માટે શ્રીનાથજીની છબી મોતીથી ભરી રહી છે. બસ ચાર-પાંચ મહીનામાં તો મારી ચીત્રુ હવે મારી રહી જ નથી કે શું?

 

          અને આજે એ પાછીયે જતી રહી. જતી વખતે મને વળગીને ડુસકે- ડુસ્કે રોઈ. કંઈ કેટલીયે વાર સુધી હું વીચારતી રહી કે એનું આ ચોધાર આંસુએ રડવું સાચું કે ઘરે જવાની વાત આવતાં ખીલું ખીલું થઈ ઉઠેલો ચહેરો સાચો?

 

          છેવટે એના લગ્નના ફોટાઓનું આલ્બમ લઈને બેઠી. મને પુષ્પાકાકી યાદ આવ્યાં. બન્ને દીકરીઓ પોતપોતાને ઘેર. એક દીકરો પરણીને ઈન્ગલેન્ડ રહે છે. બીજો અમેરીકામાં ભણે છે. અહીં રહ્યાં બે જ જણ. જ્યારે મળવા જાઉં ત્યારે દીકરાઓના ફોનની જ વાત કરે. “જો, અમેરીકાથી આ ફોટા આવ્યા છે… ઈન્ગલેન્ડથી રમુએ આ મોકલ્યું છે….એની વહુ ત્યાં કાંઈક નૉકરી પણ કરે છે… ” જ્યારે જાવ ત્યારે બસ, આ જ વાત. મારે પણ હવે શું ચીત્રુનું આલ્બમ જ જોવાનું?

 

          મનને હળવું કરવા હું મન્દીરે ગઈ. ત્યાં ઢળતી સાંજના ઝાંખા અજવાળામાં એક આકૃતી પરીચીત જેવી લાગી. “અરે, શીરીશ તું? તું આજે ભગવાનને દર્શન આપવા ક્યાંથી આવ્યો”?

 

          “એ… તો…એ… તો…” એ જરા થોથવાયો. “એ… તો…આ જોને, રેણુની જીદને કારણે આવવું પડ્યું….એ બડી ભગત છે…” ત્યાં તો મન્દીરના પગથીયાં ઉતરતી એક છોકરી હાથમાં પ્રસાદ સાથે સામે આવી ઉભી. શીરીશે પરીચય કરાવ્યો ત્યારે એ લજ્જાથી લાલ-લાલ થઈ ઉઠી અને મને પગે લાગી. શીરીશ આંખને ઈશારે એને વારતો હતો પણ રેણુ બોલી ગઈ : “મમ્મી, એ તો ગયે અઠવાડીયે આમને અકસ્માત થતાં થતાં રહી ગયેલો ને એટલે મન્દીરે લાવેલી. મમ્મી, એમને કહો ને કે સ્કુટરને સ્કુટરની જેમ ચલાવે, એરોપ્લેનની જેમ નહીં”.

“અકસ્માત? ક્યારે? મને તો ખબર જ નથી ને”

          “અરે મમ્મી, એ નકામી ગભરાઈ જાય છે”.

 

          હા, તે દીવસે મને નવું ગ્નાન થયું. મારા શીરીશ માટે નકામું ગભરાઈ જનારું બીજું પણ કોઈ છે. ઘેર જઈને મેં રેણુ વીશે વીશેશ જાણવાની કોશીશ કરી, તો શરમાઈને શીરીશ બીજા ઓરડામાં ચાલી ગયો, અને એણે ધીરેથી બારણું વાસી દીધું.

 

          ક્યાંય સુધી હું એ બન્ધ બારણાને જોઈ રહી. મારી ને ચીત્રુવચ્ચે આવો જ એક દરવાજો ઉભો થઈ ગયો છે. હવે શું આ રેણુ પણ બારણાની જેમ મારી અને શીરીશની વચ્ચે આવીને ઉભશે? મારું મન ઘડીભર ખીન્ન ખીન્ન થઈ ગયું.

 

          પરન્તુ એકાએક હું જોરજોરથી હસી પડી. મને મારા જુવાનીના દીવસો યાદ આવી ગયા. શું હું પણ પાંખો આવતાં નવો માળો બાંધવા નહોતી નીકળી પડી?

 

(શ્રી માલતી જોશીની મરાઠી વાર્તાને આધારે)..    (વી.ફુ. 9 પાનાં 15-16)

 

સાભાર — શ્રી વિક્રમ દલાલ-એમના ઈ-મેલમાંથી 

=================================

ઉપરની વાર્તાના વિષયની પૂર્તિ કરતી અગાઉ આ બ્લોગમાં પોસ્ટ થયેલ મારી એક અછાંદસ રચના …

ઉજડેલો પંખીનો માળો !

bird,s nest

 કોઈ એક છેવાડાના ગામમાં,

વૃક્ષ નીચે ખાટલામાં સુતેલ,

એકલો અટૂલો નિવૃત વૃદ્ધ જન  ,

નીરખી રહ્યો ઉંચી નજર કરી ,

વૃક્ષની ડાળે રચેલ પંખીના માળાને.

માળો જોઈ વિચારે ચડ્યો કે ,

તિનકા તિનકા ગોઠવી દિનરાત,

કેવો મજાનો રચ્યો છે આ માળો

બે મહેનતુ પંખી યુગલે ! 

ચણ વીણી લાવી ચાંચમાં એમની,

જાતે ભૂખ્યા રહીને પણ પોષ્યાં ,

કેવાં એમનાં વ્હાલાં બચ્ચાંઓને ,

ઠંડી, ગરમી કે વરસાદમાં પણ

પાંખો ફેલાવી કેવું જતન કર્યું હતું એમનું હેતથી !

કેવાં ખુશ થયાં હતાં જોઈ એમને મોટાં ,

પણ આ શિશુ પંખીડાં મોટાં થઇ ગયાં ,

એમની પાંખો મજબુત થઇ ગઈ ,

જોત જોતામાં તો ઉડી ગયાં એક દિન,

અને ખુબ મહેનતે રચેલો એમનો ,

આ સુંદર પંખી માળો ઉજડી ગયો !

વૃક્ષ નીચે સુતેલ વિચાર મગ્ન વૃદ્ધ ,

ઊંડો નિસાસો નાખી, કહી રહ્યો  એના મનને,

પંખીડાં મારાં પણ ઉડી ગયાં છે વિદેશે ,

પોત પોતાનો આગવો માળો રચવાને,

પેલાં પંખીઓની જેમ મારો પણ ,

માળો જોત જોતામાં કેવો ઉજડી ગયો !

રહી ગયાં માત્ર હું ને મારી વેદનાઓ,

અને મારાં પંખીડાંની એ હરી ભરી યાદો ,

ઓ મારાં ઉડી ગયેલ પંખીડાંઓ ,

સુખેથી ચણજો, રહેજો ,તમારા રચેલ માળામાં,

આશીર્વાદ આપી રહ્યો  છે તમને આજે,  

ખાટલે સુતેલ આ એકલો અટૂલો તમારો ,

શરીરે હવે નબળો પડેલો વૃદ્ધ બાપ !

વિનોદ પટેલ,૮-૮-૨૦૧૫ 

1080 – ચશ્માં …… સામાજિક વાર્તા …….શૈલજા કાવઠે

સાભાર .. શ્રી વિક્રમ દલાલ – એમના ઈ-મેલમાંથી 

 

એક વૃદ્ધ પીતાના જીવનને સ્પર્શતી સામાજિક વાસ્તવિકતાને ઉજાગર કરતી

એક હૃદયસ્પર્શી વાર્તા  

ચશ્માં

          સવારના પહોરમાં રસોડામાં વાસણ પડવાના અવાજથી એકદમ ઝબકી જવાથી ઘરમાં બધાની ઉંઘમાં ખલેલ પડી. મીઠી નીન્દર ઉડી જતાં ચીડાયેલી રમા, “આ ઘરમાં કોઈ સુખે ઉંઘવાયે દેતું નથી” એમ બબડતી બબડતી રસોડા તરફ ગઈ.

          સામે સસરાને જોયાં. એ થોડા ગભરાયેલા અને ખસીયાણા પડી ગયા હતા. બોલ્યા, “વહુ બેટા, બરાબર દેખાતું નથી. ચશ્માં બદલવાં પડશે. આ ટેબલ સાથે અથડાઈ પડ્યો”. રમા કાંઈ બોલ્યા વગર મોઢું ચડાવી કામે લાગી ગઈ.

          ચીમનકાકાને થોડું ઓછું આવ્યું. વહુએ પોતાની તક્લીફ તરફ કાંઈ ધ્યાન ન આપ્યું. ઉલટાની મોઢું ચડાવીને ચાલી ગઈ. પોતે આ ઘરમાં વધારાનો થઈ ગયો છે? આ આઘાતમાં બે-ચાર દીવસ તો ફરી ચશ્માંની વાત કાઢી ન શક્યા. પણ પછી ખુબ અગવડ પડતી હોવાથી એક દીવસ દીકરાને ક્હ્યું, “બેટા, મારી આંખો તપાસરાવી પડશે. આજકાલ જાણે સાવ આંધળો થઈ ગયો છું. રોજ કથામાં જતાં ક્યાંક અથડાઈ જઈશ એવી બીક લાગે છે”.

          પણ મનુ કાંઈ બોલે તે પહેલાં જ રમા બોલી, “આમ તો તમારે ઘરમાં જ રહેવાનું હોય છે ને? થોડા દીવસ કથા સાંભળવા ન જવાય તોયે શું બગડી જવાનું છે”?

          ચીમનકાકા સડક થઈ ગયા. વાત ટાળી દેતાં મનુ બોલ્યો, “આ રવીવારે કૉલેજમાંથી અજન્તા, ઈલોરા, દોલતાબાદના પ્રવાસે જવાના છે. બધા પ્રાધ્યાપકો પત્ની સાથે આવશે… …”

          “હા,હા, … … તું ને રમા પણ જરુર જઈ  આવો”.

          “પણ…થોડો ખર્ચ વધશે તેથી તમારા ચશ્માં આવતે મહીને બદલાવીશું તો ચાલશે ને”? મનુ થોડાક અપરાધી ભાવે બોલ્યો. ચીમનકાકાએ હા, હા કહીને જાતને સમ્ભાળી લીધી. પણ રમા ડબકું મુકતી ગઈ : “તેના કરતાં ધર્માદા દવાખાને જઈ આવે તો મફતમાં કામ પતી જશે”.

***

          દોલતાબાદનો કીલ્લો જોઈ બધાં ગપ્પાં મારતાં બેઠાં હતાં. કીલ્લાના ભગ્નાવશેશ જોઈ મન ખીન્ન થઈ ગયેલું. એક વીદ્યાર્થી બોલ્યો, “આપણે વૃધ્ધ માબાપની પ્રેમથી સાર-સમ્ભાળ રાખીએ છીએ ને, તેવી જ રીતે પૌરાણીક અને ઐતીહાસીક દૃશ્ટીએ મહત્ત્વનાં સ્થળોની સમ્ભાળ ન લેવાવી જોઈએ?”

          ચર્ચા ચાલતી હતી. પણ મનુ શુન્યમનસ્ક થઈ ગયો.

          વીદ્યાર્થીના ભાવનાભર્યા શબ્દો, “માબાપની પ્રેમથી સાર-સમ્ભાળ”  એને ચુભી ગયા. પીતાએ પોતાને માટે શું શું નથી કર્યું? હતા તો એક પ્રાથમીક શાળાના શીક્ષક. માંડ પુરું થતું. છતાં કેટકેટલી મહેનત કરી ભણાવ્યો. એમને કેટલી કરકસર કરવી પડતી. એક ધોતીયું સાંધી-સુંધીને આખું વરસ ચલાવતા. પછી વરાવ્યો-પરણાવ્યો. રમાનો ઘરેણાંનો શોખ પુરો કરવા પોતાની જીન્દગી આખીની મામુલી બચત ખુશીથી આપી દીધી હતી… … અને એમની આવી ચશ્માં જેવી મામુલી આવશ્યકતા પુરી કરવામાં પણ મેં ગલ્લાં-તલ્લાં કર્યાં?…. સામે કીલ્લાની જગ્યાએ તેને પીતા જ દેખાવા લાગ્યા – ચશ્માં વીના અથડાતા, કુટાતા.

          હરવા-ફરવામાંથી મનુનો રસ ઉડી ગયો. નાના નાના પ્રસંગોનો સન્દર્ભ નાહકનો પીતાની હાલત સાથે જ જોડાઈ જતો. એનું મન એને કોસતું રહ્યું.

          પ્રવાસેથી ઘેર પહોંચતાં એણે અધીરા થઈ બૅલ વગાડ્યો. એને હતું કે ઝટ ઝટ પીતાને આંખના ડૉક્ટર પાસે લઈ જઈ આજ ને આજ નવાં ચશ્માં અપાવીશ. પોતાના અપરાધી ભાવમાંથી એ ઝટ મુક્ત થવા માંગતો હતો. પણ બારણું ઉઘડતાંવેંત સામે પીતાની આંખો એક નવી સુન્દર ફ્રેમમાંથી એના પર વહાલ વરસાવી રહી હતી : “કેમ પ્રવાસ મઝાનો રહ્યોને ? કોઈ તકલીફ તો નથી પડી ને? “

          પીતાની પ્રેમભરી પુછતાછ મનુના કાનથી ચીત્ત સુધી પહોંચી જ નહીં. એ નવાં ચશ્માં જ જોયા કરતો હતો. પીતા ધર્માદા દવાખાનામાં જઈ આવ્યા હશે?….. પણ ના, આટલી કીમતી ફ્રેમ ત્યાં ક્યાંથી મળે? … … એ પુછ્યા વીના ન રહી શક્યો, “તમે ધર્માદા દવાખાને ગયા હતા”?

          “અરે, ના, એ તો પેલો આપણો પ્રકાશ જોશી, ઓળખ્યો ને? તારા કરતાં એક વરસ આગળ ભણતો હતો તે”?

          મનુને પ્રકાશ યાદ આવ્યો. એક બહુ જ ગરીબ વીદ્યાર્થી. ભણવામાં ખુબ હોશીઆર. પીતાનો ઘણો લાડકો. એને ભણવામાં ઘણી મદદ પણ કરતા. “હા, હા,… પણ તેનું શું”?

          “સવારે ઘેર આવેલો. એ આંખોનો મોટો ડૉક્ટર થયો છે.  આટલો મોટો થયો પણ જરીકે બદલાયો નથી. આવતાંવેંત પગે પડ્યો. મેં તો તુરત તેને ઓળખ્યો પણ નહીં. તેમાંથી ચશ્માંની વાત નીકળી. અને એ ન જ માન્યો. મને સાથે લઈ જઈ આ નવાં ચશ્માં અપાવી આવ્યો. હું ના ના કહેતો જ રહ્યો, પણ એ માને તો પ્રકાશ શાનો?” કહેતાં કહેતાં ચીમનકાકાનું ગળું ભરાઈ આવ્યું.

          પ્રકાશે અપાવેલ ચશ્માંથી પીતાને તો સાફ દેખાવા માંડયું જ હતું, પણ તેનાથી મનુની આંખો પણ સારી એવી ખુલી ગઈ!

(શ્રી. શૈલજા કાવઠેની મરાઠી વાર્તાને આધારે)   (વીણેલાં ફુલ – 8 પાના 69-70)

        A BITTER TRUTH