વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

1257 – સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની ૬૮ મી પુણ્યતિથિ પ્રસંગે હાર્દિક શ્રધાંજલિ.

 

૧૫ મી જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ ના રોજ ભારત દેશની એકતાના ઘડવૈયા ,નાયબ વડા પ્રધાન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનું હૃદય બંધ પડવાથી મુંબઈ ખાતે દુખદ અવસાન થયાને આજે ૬૮ વર્ષ પૂરાં થયાં .

આ પ્રસંગે બ્રિટનનાં વિશ્વપ્રસિધ્ધ અખબારે તેમને અંજલિ  આપતાં લખ્યું હતું. ‘‘પોતાના દેશની બહાર ઓછા જાણીતા સરદારે આંતરરાષ્ટ્રીય  પ્રસિધ્ધિની ખેવના રાખી નહોતી. તેમણે ગાંધીજી અને નહેરુ જેવી વિશ્વખ્યાતિ  મેળવી નહોતી પણ તે બંનેની સાથે તેઓ એવી ત્રિમૂ‍ર્તિનાં ભાગ હતાં કે જેણે  આજનાં ભારતનો આકાર રચી આપ્યો છે. સરદારના કાર્યનું મહત્વ , ગાંધી અને  નહેરુનાં કાર્ય કરતાં જરા જેટલું ય ઓછું મહત્વનું ન હતું.‘‘

૧૯૯૧ માં આઝાદીનાં એકતાલીશ વર્ષ પછી તેમને મરણોત્તર ‘‘ભારતરત્ન‘‘ ખિતાબ આપવામાં આવ્યો.

સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલ-એમના 

 જીવન અને કાર્યના અગત્યના બનાવો

૧૮૭પ

જન્મ : તા. ૩૧ ઓકટો. નાં રોજ ખેડા જીલ્લાનાં નડિયાદ ગામે.            વતન : કરમસદ. પિતા ઝવેરભાઇ અને માતા લાડબાઇનાં ચોથા પુત્ર. અભ્યાસ : પ્રાથમિક તેમજ અંગ્રેજી ત્રીજા ધોરણ સુધીનું શિક્ષણ કરમસદમાં. અંગ્રેજી ચોથા ધોરણ સુધી પેટલાદમાં.

૧૮૯૩

લગ્ન : કરમસદ પાસે ગાના ગામે ૧૮માં વર્ષે ઝવેરબા સાથે લગ્ન.

૧૮૯૭

નડિયાદની સરકારી અંગ્રેજી શાળામાં રર વર્ષની વયે મેટ્રીકની પરીક્ષા પાસ.

૧૯૦૦

વકીલીની પરીક્ષા : નડિયાદની વકીલની પરીક્ષામાં ઊતીર્ણ થયા અને પંચમહાલનાં ગોધરામાં વકીલાતનો શુભારંભ.

૧૯૦ર

ગોધરા છોડી બોરસદમાં ફોજદારી વકીલ, જવલંત સફળતા અને ખ્યાપતિ પ્રાપ્તો કરી.

૧૯૦૪/પ

સંતાન પ્રાપ્તિ : ૧૯૦૪ એપ્રિલમાં પુત્રી મણિબહેન અને ૧૯૦પની ર૮ નવેમ્બપરનાં રોજ ડાહયાભાઇનો જન્મ.

૧૯૦૯

પત્નીનું અવસાન : ૧૧મી જાન્યુઆરીનાં રોજ પત્ની ઝવેરબાનું  ઓપ્રેશન દરમ્યાન મુંબઇમાં અવસાન થયાના સમાચાર બોરસદમાં કોર્ટમાં ખૂન કેસની  અગત્યની દલીલો સમયે મલ્યા.

૧૯૧૦

બેરિસ્ટર : બારએટલોની પરીક્ષા માટે ઈંગ્લેન્ડ ગયા, મિડલ ટેમ્પમલ નામની સુપ્રસિધ્ધ્ કોલેજમાં કાનૂની અભ્યા‍સ માટે પ્રવેશ મેળવ્યોં.

૧૯૧૨

બેરિસ્ટરની અંતિમ પરીક્ષામાં પ્રથમ વર્ગમાં પહેલા વર્ગમાં પહેલા નંબરે ઊતીર્ણ. પચાસ પાઉન્ડનું ઈનામ મેળવ્યું.વતન પાછા ફર્યા.

૧૯૧૩

કારકીર્દિ આરંભ : સરદારનાં મોટાભાઈ શ્રી વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ  બોમ્બે કાઉન્સિલમાં મેમ્બર તરીકે ચૂંટાયા. ફેબ્રુ. માં સરદારે બેરિસ્ટર  તરીકે અમદાવાદમાં કારકીર્દિનો પ્રારંભ કર્યો.

૧૯૧૪

પિતાનો સ્વર્ગવાસ : માર્ચમાં પિતા ઝવેરભાઈનું ૮૫ વર્ષની વયે કરમસદ ખાતે અવસાન.

૧૯૧૫

જાહેર જીવન : અમદાવાદની ગુજરાત સભાનું સભ્યપદ અને જાહેર જીવનમાં પદાર્પણ.

૧૯૧૭

પૂજ્ય મહાત્મા ગાંધીજી સાથે પ્રથમ પ્રભાવક સંપર્ક :  સ્વાતંત્ર્ય માટેની દેશદાઝ દ્રઢીભૂત થઈ, ગુજરાત સભાનાં પ્રતિનિધિ તરીકે  લખનૌનાં કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં હાજરી, અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીમાં પ્રથમવાર  સભ્ય,, આરોગ્યિ સમિતિનાં અધ્યક્ષપદે વરણી, ગોધરા ખાતે પ્રથમ ગુજરાત  પ્રાંતિક સભાની કારોબારી સમિતિનાં મંત્રીપદે વરણી, વેઠપ્રથા સામે આંદોલનનાં  પુરસ્કર્તા.

૧૯૧૮

અમદાવાદમાં ઈન્ફલુએન્ઝાનાં રોગચાળાનાં પ્રતિકાર માટે  કામચલાઉ હોસ્પિ‍ટલની સ્થાપના, અછતગ્રસ્ત ખેડા જિલ્લાનાં ખેડૂતો પાસેથી  સરકાર દ્વારા વસૂલ કરાતાં જમીન મહેસૂલની વિરૂધ્ધમાં ‘‘નાકર‘‘ લડતનું સફળ  સંચાલન કર્યુ.

૧૯૧૯

અમદાવાદમાં મ્યુ.નાં મેનેજિંગ કમિટીનાં અધ્યક્ષ,  સ્વા્તંત્ર્ય આંદોલનને કચડી નાંખવા સરકારે લાદેલા રોલેટ બિલ સામે ૭મી  એપ્રિલે વિશાળ સરઘસ સાથે સત્યાગ્રહ શરૂ કર્યો. સરદારે ગાંધીજીના બે  પુસ્તાકો ‘‘ હિન્દ સ્વારાજ્ય ‘‘ અને ‘‘ સર્વોદય ‘‘નાં મુકેલા પ્રતિબંધનો  ભંગ કરી, બંને પુસ્તકોનું જાહેરમાં વેંચાણ કર્યુ, બીજુ પગલું ‘‘સત્યા  ગ્રહ‘‘ પત્રિકા સરકારની પૂર્વમંજુરી વિના પ્રસિધ્ધ કરી કાયદાનો ભંગ કર્યો, આ  ગેરકાયદે પત્રિકાનાં તંત્રી અને મુદ્રક તરીકે સરદાર પટેલનું નામ હોવા છતાં  અંગ્રેજ અધિકારીએ તેમની ધરપકડ કરવાની હિંમત કરી નહીં.

૧૯૨૦

અમદાવાદ મ્યુ.ની ચૂંટણીમાં ધૂરંધર શ્રી રમણભાઈ નિલકંઠને  પરાજિત કરી, સરદારે કોંગ્રેસનાં તમામ ઉમેદવારોને વિજયી બનાવ્યા, અંગ્રેજી  ઢબનાં પોષાકનો ત્યાગ કરી ખાદીનાં વસ્ત્રો અપનાવ્યા‍, સવિનય કાનૂન ભંગ  આંદોલનને ટેકો આપતો ઠરાવ, નાગપુર કોંગ્રેસ અધિવેશનમાંથી તિલક સ્વંરાજ ફંડ  માટેની હાકલનાં જવાબમાં ગુજરાતમાંથી દસ લાખનો ફાળો એકત્ર કર્યો. કોંગ્રેસ  પક્ષનાં ૩ લાખ સભ્યો બનાવી ગુજરાતનું ગૌરવ વધાર્યુ.

૧૯૨૧

ગુજરાત પ્રાંતિક કોંગ્રેસ સમિતિનાં પ્રથમ અધ્યક્ષ બન્યા,  ડિસે.માં અમદાવાદમાં મળેલા ૩૬માં કોંગ્રેસ અધિવેશનની સ્વાગત સમિતિનાં  અધ્યક્ષ બની સફળતાપૂર્વક સંચાલન કર્યુ.

૧૯૨૩

અંગ્રેજ સરકાર સામે નાગપુરમાં સફળ ઝંડા સત્યાયગ્રહ,  અમદાવાદ શાળાઓનાં પ્રશ્ને મ્યુ.માં થી સસ્પેન્ડ થતાં જાહેર ફાળાથી ‘‘પીપલ્સ  એજ્યુકેશન બોર્ડ‘‘ દ્વારા શાળાઓનું સંચાલન, બોરસદ તાલુકાનાં લોકો પર  ડિસે.માં સરકારે નાખેલા અન્યાયી ‘‘હૈડિયાવેરા‘‘ વિરુધ્ધ સત્યાગ્રહના કારણે  વેરો રદ કરવા સરકારને ફરજ પાડી, વલ્લભભાઈને ‘‘બોરસદનાં સરદાર‘‘નું માનવંતુ  બિરુદ મળ્યું.

૧૯૨૪

પુન: જીત્યા અમદાવાદ મ્યું. માં પ્રમુખ ચૂંટાયા.

૧૯૨૭

ગુજરાતમાં અભૂતપૂર્વ રેલસંકટ રાહત કાર્યોથી ગર્વનર જનરલ લોર્ડ વેવલને પ્રભાવિત કર્યા અને સરકાર પાસેથી એક કરોડની સહાય મેળવી.

૧૯૨૮

અમદાવાદ મ્યુ.માંથી રાજીનામુ, ખેડૂતો પરનાં મહેસૂલ વધારા  સામે બારડોલી સત્યા‍ગ્રહનો પ્રારંભ, ખેડૂતોનાં નેતા તરીકે ‘‘સરદાર‘‘ નું  ગૌરવંતુ બિરુદ મેળવ્યું, કલકત્તાનાં કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં સ્વાતંત્ર્ય  લડતનાં ‘‘સરદાર‘‘ તરીકે બહુમાન કરાયું.

૧૯૨૯

પુનામાં મળેલ મહારાષ્ટ્ર રાજકીય પરિષદના પ્રમુખ તથા મોરબી ખાતે કાઠિયાવાડ રાજકીય પરિષદનાં પ્રમુખ તરીકે વરણી.

૧૯૩૦

દાંડીના મીઠા સત્યાગ્રહમાં ૭મી માર્ચે રાસ ગામે  જાહેરસભામાં ધરપકડ અને કેદ, ૩૦મી જૂને કોંગ્રેસના કાર્યકારી પ્રમુખ, ૧લી  ઓગષ્ટે પુઃન ધરપડ અને યરવડા જેલમાં કારાવાસ.

૧૯૩૧

ઓગષ્ટમાં સીમલા ખાતે ગાંધી-ઇરવીન કરાર થતાં માર્ચમાં મુક્તિ, કરાંચીમાં કોંગ્રેસનાં ૪૬માં અધિવેશનમાં પ્રમુખ ચૂંટાયા.

૧૯૩૨

સરકાર વિરોધી આંદોલનમાં નેતૃત્વં લેવા બદલ જાન્યું.માં  યરવડા જેલમાં ગાંધીજી સાથે ૧૬ માસ સુધી નજરકેદ, નવે.માં માતા લાડબાઇનું  કરમસદમાં અવસાન.

૧૯૩૩

૧લી ઓગષ્ટે નાસિક જેલમાં બદલી, મોટાભાઇ વિઠ્ઠલભાઇ પટેલનું ૨૨મી ઓક્ટો.માં સ્વિત્ઝર્લેન્ડમાં અવસાન.

૧૯૩૮

કેન્દ્રીય કોંગ્રેસ પક્ષનાં શિસ્તનું પાલન કરવાની  નેતાગીરી તથા કડક પગલા ભરવાની નીતિને કારણે હિંદના ‘‘તાનાશાહ‘‘નું બિરુદ,  કાઠિયાવાડ રાજકીય પરીષદનાં અધ્ય્ક્ષસ્થાશને, બારડોલીનાં હરીપુરા ગામે  કોંગ્રેસનું પહેલું ગ્રામ અધિવેશન સુભાષચંદ્ર બોઝનાં અધ્યાક્ષસ્થાસને  યોજ્યું.

૧૯૩૯

૧૯૩૯માં ભાવનગર પ્રજા પરીષદનાં યજમાન પદે કાઠિયાવડ  રાજકીય પરીષદમાં સરદારનાં સ્વાગત સરઘસ પર ખૂની હુમલામાં બચી ગયા, પણ  નાનાભાઇ ભટ્ટને ઇજા થઇ અને શ્રી બચુભાઇ પટેલ નામના ખેડૂત સામનો કરતાં શહીદ  થયા.

૧૯૪૦

ગાંધીજીના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં સરદારે, અગ્રભાગ  ભજવ્યો. જાહેરસભાઓ, વ્યાનખ્યાનો, સ્વરાજ્ય માટે જાગૃતિ, સ્વતંત્રતાની  ચોક્કસ બાંહેધરી પ્રજાને આપી, નવે.૧૮નાં સાબરમતી જેલમાં, ત્યારબાદ પુનાની  યરવડા જેલમાં ખસેડાયા.

૧૯૪૧

ર૮ ફેબ્રુ.માં કમલા નહેરુ હોસ્પીટલ માટે રુ.પાંચ લાખનો ફાળો ઉઘરાવી પ્રારંભ કરાવ્યો, ર૦ ઓગષ્ટનાં નાદુરસ્ત તબિયતથી જેલમુક્ત.

૧૯૪૨

ઓગષ્ટ ૮નાં મુંબઇમાં અખિલ હિન્દ કોંગ્રેસ કારોબારીની  બેઠકમાં અંગ્રેજોને ‘હિન્દ છોડો‘‘નાં ઠરાવને અનુમોદન, તા. ૯મીએ ધરપકડ, ૧૯૪૪  સુધી અહમદનગરની જેલમાં કેદ. ૧૯૪પ માં યરવડા જેલમાં, ૧પમી જૂને મુક્ત થયા.           

૧૯૪૬

ડિસે.૯નાં ભારતીય બંધારણ સભામાં પ્રથમવાર ભાગ, કેબીનેટ મિશન સાથે પમી મે એ ત્રણ અંગ્રેજ સભ્યો સાથે સીમલામાં વાટઘાટ.

૧૯૪૭

એપ્રિલ ૪નાં વલ્લભવિદ્યાનગરમાં વિઠ્ઠલભાઇ પટેલ  મહાવિદ્યાલયનું ઉદઘાટન, જૂલાઇ પનાં સરદારશ્રીનાં અધ્યક્ષસ્થાને દેશી  રાજ્યોની સમસ્યાઓનાં ઉકેલ અર્થે કેન્દ્રામાં નવા ‍‘‘રિયાસતી‘‘ ખાતાની રચના,  ૧પમી ઓગષ્ટે સ્વતંત્ર સ્વાયત સંસ્થા હિંદી સંઘના પ્રથમ નાયબ વડાપ્રધાન અને  ગૃહમંત્રી.
૯મી નવે.ના સરદારનાં માર્ગદર્શન અને સહાયથી ભારત સરકારે  જુનાગઢનું શાસન સંભાળ્યું અને તેનો વહીવટ ‘‘આરઝી હકૂમત‘‘ નાં સરસેનાપતિ અને  ‘‘વંદે માતરમ‘‘ પત્રનાં તંત્રીશ્રી શામળદાસ ગાંધીને સોંપ્યો. ૧૩મી એ વિશ્વ  વિખ્યાત સોમનાથનાં મંદિરનાં નવનિર્માણ માટે સમુદ્રજળ હથેળીમાં લઇને  પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.
કાશ્મીરમાં ડિસે.માં પાક લશ્કરની સહાયથી મુઝાઇદીને હુમલો  કર્યો. મહારાજા હરિસિંહજીએ ભારતની મદદ માંગી. લોર્ડ માઉન્ટ બેટનનાં અધ્ય  ક્ષપદે વડાપ્રધાન નહેરુ, સરદાર પટેલ, સરદાર બલદેવસિંહ, જનરલ બૂચર, જનરલ  રસેલ, આર્મી કમાન્ડબર બક્ષી ગુલામ મહમદ વગેરે કાશ્મીરને કઇ રીતે મદદ કરી  શકાય તે અંગે ચર્ચા કરી. પંડિતજીએ અત્યંત ચિંતાભર્યુ ખૂબ જ અસહાય વલણ  અખત્યાર કર્યુ. આ પ્રસંગે કાશ્મીરનાં દિવાન મહેરચંદ ખન્નાએ ઉગ્ર સ્વરે  કહ્યું કે જો તમે કાશ્મીરને મદદ કરવાના ન હો, તો અમે ઝીણા સાથે  પાકિસ્તા્નમાં જોડાઇ જઇશું. આથી નહેરુએ ક્રોધિત સ્‍વરે ખન્નાને ચાલ્યા  જવાનું કહ્યું. જનરલ બૂચરે પણ સાધન સામગ્રીનાં અભાવે કાશ્મીરને લશ્કરી સહાય  શક્ય નથી તેમ જણાવ્યું. ગવર્નર માઉન્ટર બેટન તટસ્થસ રહ્યા.
સરદાર પટેલે ગુસ્સાયભર્યા અવાજે નિર્ણયાત્મ‍ક શબ્દોસમાં  ખન્નાને કહ્યું, ‘‘તમારે પાકિસ્તાન જવાનું નથી. તમે કાશ્મીર પહોંચી જાવ.  તમને બધી મદદ સવાર સુધીમાં મળી જશે.‘‘ અને સરદારે લશ્કરનાં સેનાપતિઓને  સંબોધતા દ્રઢ સ્વરે કહ્યું, ‘‘તમારે ગમે તે ભોગે કાશ્મીર બચાવવાનું છે.  તમારી પાસે સાધન સામગ્રી હોય કે ન હોય તમારે આ કાર્ય પાર પાડવાનું છે. ગમે  તે કરો, પણ કરો જ. કાલે સવારથી આ ‘‘ઓપરેશન એર લિફટ‘‘ શરુ કરી દો. કોઇપણ  સંજોગોમાં કાશ્મીર બચવું જોઇએ.‘‘ અને રાતોરાત વી.પી.મેનને વિમાનમાં  મહારાજાની ભારતીય સંઘમાં જોડાવાની સહી લઈ આવ્યા ત્યારે વહેલી સવારે સરદાર  વિમાનગૃહે હાજર હતા. તા. ર૭ ઓકટો. નાં રોજ લશ્કર શ્રીનગરમાં ઉતારી દીધું.  સરદાર જાતે પ્લેનમાં લશ્કરને માર્ગદર્શન આપવા કાશ્મીર ગયા હતાં. સરદારની  કુનેહથી કાશ્મીંર બચી ગયું.

૧૮૪૮

ફેબ્રુ.૧પનાં જામનગરના લાલ બંગલામાં રાજ પ્રમુખશ્રી  જામસાહેબ અને મુખ્યમંત્રીશ્રી નવલરાય ઢેબરની ઉપસ્થિતિમાં સરદાર પટેલે  સંયુક્ત સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય સંઘની રચના કરી.

૧૯૪૯

ર૦મી જાન્યુ. જૂનાગઢનું રાજ્ય સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યમાં વિલિન  થયું, ૨૬મી ફેબ્રુ.ઉસ્મા‘નિયા યુનિવર્સિટીએ ‘‘ડોકટર ઓફ લોઝ‘‘ની માનદ પદવીથી  સરદારનું બહુમાન કર્યુ.            એપ્રિલ ૭ – જોધપુર, જયપુર, બિકાનેર, જેસલમેર, ઉદેપુર, ભરતપુર  રાજ્યોએ તેમના રાજ્યોનાં બનેલ ‘‘રાજસ્થાન સંઘનું ઉદઘાટન કર્યું , એપ્રિલ  ૨૨ – ગ્વાલિયર, ઈંન્દોર, મધ્યાભારતનાં ર૩ દેશી રાજ્યોએ તેમના રાજ્યોનો સંઘ  બનાવવા સંધીપત્ર સહીઓ કરી.            ૧૭મી સપ્ટેમ્બરે હૈદરાબાદમાં લશ્ક‍રે ‘‘પોલો જંગ‘‘માં વિજયી  બની ૧૮મીએ મેજર જનરલ ચૌધરીએ સરદારનાં માર્ગદર્શન તળે હૈદરાબાદનાં ગર્વનર  જનરલનો હોદો સંભાળ્યો.            નવે. – ૩નાં નાગપુર યુનિવર્સિટી, તા. રપમી એ બનારસ હિંદુ  યુનિવર્સિટી અને તા. ૨૭મીએ અલ્હાબાદ યુનિવર્સિટીએ સરદાર પટેલની સિધ્ધિઓને  ‘‘ ડોકટર ઓફ લોઝ‘‘ની માનાદ ઉપાધિઓ એનાયત કરી.            ઓકટો. – ૭થી નવે.૧૫ સુધી, વડાપ્રધાન નહેરુ અમેરિકા, બ્રિટન,  કેનેડા જતાં કાર્યવાહક વડાપ્રધાન તરીકે સરદાર પટેલે સંચાલન કરી તેમની  સૂઝબૂઝથી સફળ સંચાલન કર્યુ.

૧૯૫૦

૨૮ એપ્રિલે અમદાવાદમાં વતનપ્રેમીઓએ રૂ.૧૫ લાખની થેલી  સાથે સરદારનું સન્માન કર્યુ. સરદારે અમદાવાદમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીનું  ખાતમુહૂર્ત કર્યુ.              તા.૨૦ થી ૨૨ સપ્ટે.નાં રોજ નાસિક કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં  હાજરી. સાતમી નવેમ્બરે સરદારે વડાપ્રધાન નહેરુને તિબેટ અંગે ચીનની દાનત સાફ  નથી તે અંગેના ઐતિહાસિક પત્ર સરદારની દૂરંદેશી, મુત્સદગીરી અને વિશ્વનાં  રાજકારણનાં આટાપાટા અંગેની કોઠાસૂઝનો યાદગાર દસ્તાવેજ સાબિત થયો.              ૯ નવેમ્બરે ચીની આક્રમણ અંગે રામલીલા મેદાનની સભામાં ચેતવણી ઉચ્ચારી.
15 ડિસેમ્બસર મુંબઈમાં આ મહામાનવનો સ્વર્ગવાસ થયો.              પુત્રશ્રી ડાહ્યાભાઈના હાથે દેશનેતાઓની હાજરીમાં અગ્નિદાહ અપાયો.              આ દુઃખદ પ્રસંગે તત્કાલિન વડાપ્રધાન પંડિત નહેરુએ તેમને  શ્રધ્ધાંજલિ આપતાં કહ્યું, ‘‘સ્વાતતંત્ર્ય સંગ્રામનાં કપ્તાન અને  મુશ્કેલીઓમાં માર્ગ બતાવનાર રાહબર હતાં.‘‘              આ પ્રસંગે બ્રિટનનાં વિશ્વપ્રસિધ્ધ અખબારે તેમને અંજલિ  આપતાં લખ્યું હતું. ‘‘પોતાના દેશની બહાર ઓછા જાણીતા સરદારે આંતરરાષ્ટ્રીય  પ્રસિધ્ધિની ખેવના રાખી નહોતી. તેમણે ગાંધીજી અને નહેરુ જેવી વિશ્વખ્યાતિ  મેળવી નહોતી પણ તે બંનેની સાથે તેઓ એવી ત્રિમૂ‍ર્તિનાં ભાગ હતાં કે જેણે  આજનાં ભારતનો આકાર રચી આપ્યો છે. સરદારના કાર્યનું મહત્વ , ગાંધી અને  નહેરુનાં કાર્ય કરતાં જરા જેટલું ય ઓછું મહત્વનું ન હતું.‘‘

૧૯૯૧

આઝાદીનાં એકતાલીશ વર્ષ પછી તેમને મરણોત્તર ‘‘ભારતરત્ન‘‘ ખિતાબ આપવામાં આવ્યો.

लोह पुरुष सरदार वल्लभ भाई पटेल जीवनी |
Sardar Vallabhbhai Patel Jeevani In Hindi

लोह पुरुष वल्लभभाई पटेल एक कृषक परिवार से थे जिसमे चार बेटे थे. एक साधारण मनुष्य की तरह इनके जीवन के भी कुछ लक्ष्य थे. यह पढ़ना चाहते थे, कुछ कमाना चाहते थे और उस कमाई का कुछ हिस्सा जमा करके इंग्लैंड जाकर अपनी पढाई पूरी करना चाहते थे.इन सबमे इन्हें कई परिशानियों का सामना करना पड़ा. पैसे की कमी, घर की जिम्मेदारी इन सभी के बीच वे धीरे-धीरे अपने लक्ष्य की तरफ बढ़ते रहे.शुरुवाती दिनों में इन्हें घर के लोग नाकारा समझते थे. उन्हें लगता था ये कुछ नहीं कर सकते. इस वीडियो में हम आपको सरदार वल्लभ भाई पटेल जीवनी, नारे, कविता सुनाने जा रहे है।

”સરદાર સંગોષ્ઠિ” ..કાજલ ઓઝા વૈદ્ય …

યુ-ટ્યુબ પર વિડીયો ભ્રમણ કરતાં Kaajal Oza vaidya  My Own  

નામની કાજલ ઓઝા વૈદ્યની વિડીયો ચેનલ પર” સરદાર સંગોષ્ઠિ” ના ત્રણ વિડીયો મેં જોયા અને સાંભળ્યા .મને એ ગમ્યા.

આ વિડીયોમાં સરદાર પટેલના જીવનની ઘણી અજાણી બાબતો પર એમના વક્તવ્યમાં પ્રકાશ એમણે ફેંક્યો છે.

ક્રાંતિકારી વિચારો ધરાવતાં કાજલબેનની પાંચ અખબારોમાં પ્રસિદ્ધ થતી વિવિધ કૉલમ્સ દર અઠવાડિયે વાચકો માટે પ્રેરણા અને નવા વિચારો લઈને આવે છે.કાજલ ઓઝા વૈદ્ય અને જય વસાવડાનાં પ્રવચનો અને લેખો ખાસ કરીને આધુનિક યુવાન વર્ગ માટે મોટું આકર્ષણ છે.

સરદાર પટેલના અવનવા જીવન પ્રસંગોનું કાજલબેનના શબ્દોમાં જ ‘સરદાર સંગોષ્ઠિ ” ના નીચેના ત્રણ વિડીયો જોઈ/સાંભળીને લોખંડી પુરુષ સરદાર પટેલને વંદન કરીએ અને એમની પુણ્ય તિથી પ્રસંગે શ્રધાંજલિ આપીએ.

Kaajal oza vaidya || સરદાર સંગોષ્ઠિ 01 ||

Kaajal oza vaidya|| સરદાર સંગોષ્ઠિ 02 ||

kaajal oza vaidya latest speech || સરદાર સંગોષ્ઠિ || part-03

સરદાર પટેલના જીવન અને કાર્યો પર હિન્દી-અંગ્રેજીમાં અનેક

વિડીયો યુ-ટ્યુબ ની આ લીંક  પર જોઈ શકાશે.

આ લોખંડી પુરુષની આજની પુણ્યતિથિ પ્રસંગે દેશ માટે જીવન ન્યોછાવર કરનાર સરદાર પટેલને રાષ્ટ્ર માટેની તેમની અનુકરણીય સેવાઓ તથા દેશની એકતા તથા અખંડતાના યાદગાર કાર્યોનું સ્મરણ કરી એમને હાર્દિક શ્રધાંજલિ.

જય ભારત ….જય સરદાર.

1247- સરદારની વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાઃ અન્યાય બહુ થયો, હવે ન્યાય કરીએ… આલેખનઃ રમેશ તન્ના

સરદારની વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાઃ અન્યાય બહુ થયો, હવે ન્યાય કરીએ…
આલેખનઃ રમેશ તન્ના

statue-1

ભારતના જાહેરજીવન-રાજકારણમાં ઘણાને નાનો-મોટો અન્યાય થયો હશે, પરંતુ સરદાર પટેલ જેટલો અન્યાય ભાગ્યે જ કોઈને થયો હશે. એક જમાનામાં સરદાર ખ્યાતનામ ધારાશાસ્ત્રી હતા અને તેમણે અનેક લોકોને ન્યાય અપાવેલો, પણ તેમના પોતાના કિસ્સામાં કંઈક જુદું જ થયું. જીવનભર તેઓ સતત કામ કરતા રહ્યા અને અન્યાય સહન કરતા રહ્યા. 

તેમના મૃત્યુ પછી પણ અન્યાયનો સિલસિલો બરકરાર રહ્યો. નવી દિલ્હીમાં આરૂઢ કોંગ્રેસી સલ્તનતે સતત એવો પ્રયાસ કર્યો કે સરદાર પટેલનું નામ ભારતીય ઈતિહાસમાંથી ભૂંસાઈ જાય. એમનું ચાલત તો એવી સ્થિતિનું નિર્માણ કરત કે સરદાર પટેલ નામનો કોઈ માણસ ક્યારેય ભારતના રાજકારણમાં હતો જ નહીં. પહેલાં તેમના પ્રદાન પર મોટી ચોકડી મારી, એ પછી કદાચ તેમના અસ્તિત્વ ઉપર જ ડસ્ટર ફેરવી નાખવામાં આવત. કદાચ કોઈને આ વાતમાં અતિશ્યોક્તિ લાગશે, પણ જો તમે ભારતના જાહેરજીવનનો ઈતિહાસ તટસ્થ રીતે તપાસશો તો તેમાં ભારોભાર તથ્ય લાગશે. સરદાર પટલેના નામ અને કામને ભૂલાવવા માટે થયેલા પ્રયાસનું એક સ્વતંત્ર પુસ્તક થાય. 

૩૧મી ઓક્ટોબર, ૨૦૧૮ના રોજ સરદાર સરોવર નર્મદા યોજના પાસે, સાધુબેટ પર વિશ્વમાં સૌથી ઊંચી સરદાર પટેલની પ્રતિમાનું અનાવરણ થશે એ ઔતિહાસિક અને વૈશ્વિક ઘટના છે.


સરદાર પટેલ ભારતની સ્વતંત્રતાની લડતના અગ્રણી હતા. મહાત્મા ગાંધીના વિચારોથી પ્રેરાઈને તેઓ લડતમાં જોડાયા. એ પહેલાં એડવોકેટ તરીકે તેમના નામના ડંકા વાગતા. તેઓ સફળ ધારાશાસ્ત્રી હતા. ખૂબ કમાતા પણ હતા.
 

સરદાર પટેલે બારડોલી સત્યાગ્રહનું સુકાન સફળતાથી સંભાળ્યું એ પછી ક્યારેય તેમણે પાછું વળીને જોયું નથી. ભારતની સ્વતંત્રતાની લડતમાં અનેક નાજુક ક્ષણો આવી, ગૂંચવણો ઊભી થઈ, મૂંઝવણો આવી, દર વખતે સરદારે પોતાની ભૂમિકા યોગ્ય રીતે અદા કરી. આજે કાશ્મીરની એક જ સમસ્યા સામે આપણે લડી રહ્યા છીએ, જો સરદાર ના હોત તો આવી અનેક સમસ્યાઓ આપણા રાષ્ટ્રને નડતી હોય. તેમણે પોતાને સોંપાયેલી દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ શોધ્યો. સમયસર અને પાકો ઉકેલ શોધ્યો. તેઓ કદી મોડા ના પડ્યા કદી મોળા ના પડ્યા. તેઓ કદી કાચા ના પડ્યા કે ક્યારેય પાછા ના પડ્યા. તેમને જે જે કામ સોંપાયુ તે તેમણે સવાયું કરીને પૂર્ણ કર્યું. નિષ્ફળતા તેમના સ્વભાવમાં જ નહોતી. 

સ્વતંત્રતાની લડત દરમિયાન પણ તેમને સતત અન્યાય થતો રહ્યો. તેઓ મહાત્મા ગાંધીની કસોટીમાંથી પાર ઉતરતા રહ્યા અને પાસ થતા રહ્યા. 

આમ છતાં જ્યારે દેશના પ્રથમ વડાપ્રધાન નક્કી કરવાની સૌથી મહત્ત્વની ઘડી આવી ત્યારે મહાત્મા ગાંધીએ સરદાર પટેલને નાપાસ કર્યા. 

હિંદુસ્તાનની મોટાભાગની પ્રાંતિય સમિતિઓએ વડાપ્રધાનપદ માટે સરદાર પટેલનું નામ આપ્યું, પરંતુ ગાંધીજીના મનમાં તો જવાહરલાલ નેહરુનું નામ નિશ્ચિત હતું. તેઓ અગાઉ નેહરુને પોતાના વારસદાર જાહેર કરી ચૂક્યા હતા. 

સરદાર પટેલને જ નહીં, સમગ્ર દેશને થયેલો આ મોટામાં મોટો અન્યાય હતો.રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજી માટે પૂરેપૂરો આદર રાખીને પૂછવાનું મન થાય કે તમને આવું કરવાનો અધિકાર હતો ? જો તમામ પ્રાંતિય સમિતિઓ સરદાર પટેલને વડાપ્રધાન બનાવવા ઈચ્છુક હોય તો તેમના મતનું સમર્થન ના થવું જોઈએ? જો તેમના મતની કોઈ કીમત નહોતી તો પછી તેમનો મત જાણવાની આવશ્યકતા કઈ હતી? 

એના કરતાં પણ મોટો પ્રશ્ન એ છે કે એ વખતે જવાહરલાલ નેહરુએ કેમ કોઈ ચોક્કસ પ્રતિસાદ ના આપ્યો ? તેઓ કેમ ચૂપ રહ્યા ? તેમણે ગાંધીજીને સ્પષ્ટ કહેવું જોઈએ કે કોંગ્રેસ પક્ષની મોટાભાગની પ્રાંતિય સમિતિઓ જો સરદાર પટેલને વડાપ્રધાન બનાવવા માગતી હોય તો મારાથી કેવી રીતે વડાપ્રધાન બની શકાય ? હું નહીં બનું વડાપ્રધાન. સરદાર પટેલ જ વડાપ્રધાન બનવા જોઈએ.

સરદાર પટેલની આકાશને આંબતી પ્રતિભાને તે દિવસે ધરાર, હાડોહાડ, હલહળતો અન્યાય થયો, અને એકવીસમી સદીના પ્રારંભે, તેમની વિદાયનાં ૬૮ વર્ષ પછી, ૩૧મી ઓક્ટોબર, ૨૦૧૮ના રોજ, તેમની ૧૪૩મી જન્મજંયતિએ, આકાશને આંબતી સરદારની વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાંનું સર્જન કરીને રાષ્ટ્ર અને ગુજરાત ચપટીક ન્યાય તોળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.જો સરદાર પટેલ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન થયા હોત તો કાશ્મીર ભારતનું માથું હોત. આજે માથાનો દુઃખાવો છે. આટલો ફરક હોય છે એક સશક્ત નેતા અને એવરેજ નેતા વચ્ચે. સરદાર પટેલે મૂળમાં ઘા કરીને ૧૯૪૭માં જ કાશ્મીરને ભારતનું અભિન્ન અંગ બનાવી દીધું હોત.

જે માણસ જોતજોતામાં ૫૬૨ રજવાડાં એક છત્ર નીચે લાવી શકે તે માણસ અન્ય એક રાજ્યને ભારત સાથે ના જોડી શકે ? સરદાર પટેલ એ કરી જ રહ્યા હતા, પણ નેહરુએ એમ ના કરવા દીધું કારણ કે તેઓ વડાપ્રધાન હતા. તેમનો અહમ્‌ આડે આવ્યો. તેઓ પ્રશ્નને યુનોમાં લઈ ગયા. ત્યારથી કાશ્મીરનો પ્રશ્ન ઉનોને ઉનો એટલે કે ગરમ છે, એ પ્રશ્ન ક્યારેય ટાઢો પડ્યો જ નહીં.

સરદાર પટેલને થયેલા અન્યાયનો કોઈ હિસાબ નથી. કથા ઘણી લાંબી છે. ડગલેને પગલે તેમને મહાત કરવા પ્રયાસો થયા. હિમાલય જેવડા આ માણસને વારેવારે તોડી નાખવા પ્રયાસો કરાયા. ભારતના કરોડો લોકોના હૃદયમાં સ્થાન મેળવનારા આ મહામાનવને કોંગ્રેસ પક્ષે ૧૯૯૧માં ભારત રત્ન આપ્યો હતો.(એ જ વર્ષે રાજીવ ગાંધીને પણ ભારત રત્ન અપાયો હતો.) આનાથી મોટી મશ્કરી કઈ હોઈ શકે સરદારની? સરદાર પટેલનું મૃત્યુ થયું ૧૯૫૦માં અને તેમને ભારત રત્ન અપાયો છેક ૧૯૯૧માં. સરદાર પટેલ ભારત રત્ન હતા તે નક્કી કરવામાં કોંગ્રેસને ૪૧ વર્ષ લાગ્યાં. અને એ દરમિયાન કેવા કેવા લોકોને ભારત રત્ન અપાઈ ગયા ? તેની ચર્ચા ના કરવામાં જ સાર છે. 

જો તટસ્થ રીતે ઈતિહાસ તપાસીએ તો સ્પષ્ટ વંચાય છે કે કોંગ્રેસ પક્ષે, જવાહરલાલ નેહરુએ, નેહરુ-ગાંધી પરિવારે સરદાર પટેલનું નામ ભૂંસવા માટે સતત પ્રયાસો કર્યા. જાણે કે ભારતની સ્વતંત્રતાની લડતમાં તેમનું કોઈ પ્રદાન જ નહોતું. આ અન્યાય આજે ૧૮૨ મીટરની ઊંચી પ્રતિમા બનીને હવે જવાબ આપી રહી છે ત્યારે કોંગ્રેસ પક્ષની માથું ઊંચું કરવાની પણ શક્તિ નથી. એ કબૂલવું જ રહ્યું કે ૧૮૨ મીટરની સરદારની પ્રતિમાનું નિર્માણ કરીને નરેન્દ્ર મોદીએ કોંગ્રેસે સરદાર પટેલને કરેલા અન્યાયનો બદલો લેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. 


ભારતને સરદાર પટેલની વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાની ભેટ આપવા માટે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને ઈતિહાસ સદાય યાદ કરશે. તમે નરેન્દ્ર મોદીના ગમે તેટલા કડક અને કટ્ટર વિરોધી હોવ તો પણ તેમના આ પ્રદાનને કદી ભૂલી નહીં શકો.


પ્રતિમા તો માત્ર પ્રતીક છે, તેમણે ભારતના એક મહામાનવ, સરદાર પટેલની સાચી પ્રતિભાનું, તેમના રાષ્ટ્રપ્રેમનું, તેમની રાષ્ટ્રભક્તિનું, તેમણે દેશ માટે આપેલા સમર્પણનું બહુમાન કર્યું છે. સરદાર પટેલની પ્રતિમાને પૂતળું કહીને હસી કાઢનારા લોકોએ યાદ રાખવું જોઈએ કે પ્રતિમાઓ માત્ર પૂતળાં નથી હોતી. રાષ્ટ્રનાયકોની પ્રતિમાઓ રાષ્ટ્રના લોકોમાં ગૌરવ અને સ્વાભિમાનનો મંત્ર ફૂંકે છે. તેઓ લોકોના હૃદયમાં નવી આશા, નવી હીંમત અને નવા પ્રાણ ભરે છે.


‘સાધુબેટ’ પર ઊભી ઊભી સરદાર પટેલની આ પ્રતિમા સમગ્ર ભારતવર્ષને તેમની હીંમત, તેમની ઉર્જા અને શક્તિ, તેમની સહિષ્ણુતા અને માનવતાના પાઠ યાદ કરાવતી રહેશે. અહીં ઊભા ઊભા સરદાર સમગ્ર રાષ્ટ્ર પર નજર રાખશે. દુબળા અને નબળા લોકોને સશક્ત અને મજબૂત થવા પ્રેરશે. હારી ગયેલાને બેઠા થવા કહેશે. બેઠા થયેલાને ઊભા થઈને આગળ ધપવા હાકલ કરશે. સરદાર પટેલની આ પ્રતિમા પાકિસ્તાન અને ચીન પર પણ કડક નજર રાખશે. સરદાર કહેશે કે સરહદ પર તમે હદમાં રહેજા. અમે તમારી મર્યાદા રાખીશું, પણ તમે મર્યાદા પણ રાખજો. જો તમે તમારી મર્યાદા ચૂકશો તો અમે મર્યાદા છોડીને આગળ વધીશું. કોઈને દુઃખી કરવાના અમારા સંસ્કાર નથી, પણ કોઈ અમને દુઃખી કરવા પ્રયાસ કરે તો અમે ચૂપ બેસીશું નહીં.

સરદાર પટેલની આ પ્રતિમા ભલે કેટલાકને નિર્જીવ લાગે, પૂતળું બનીને ઊભેલી એક આકૃતિ લાગે, પણ ખરેખર તો આ પ્રતિમા, નવો ઉત્સાહ, નવી શક્તિ, નવી ઉર્જા, નવા સંકલ્પો, નવો આનંદ બનીને ભારતના ૧૨૫ કરોડ લોકોના હૃદયમાં પ્રસરી જશે. જે લોકો એમ માનશે કે આ તો જુદાં જુદાં ધાતુઓથી બનેલી એક પ્રતિમા છે તે લોકો ખોટા પડશે. ખરેખર તો ભારતના સ્વાભિમાન અને ભારતના આત્મગૌરવે પ્રતિમાના સ્વરૂપમાં મૂર્ત દેહ ધારણ કર્યો છે. હવે અહીંથી રાષ્ટ્રચેતનાનો શંખ ફૂંકાશે જેનો ધ્વનિ ભારતના ખૂણે-ખૂણે સંભળાશે. એ ધ્વનિ નિરાશ-હતાશ થયેલાને પણ દોડતા કરશે. હારી ચૂકેલાને પણ તે પુનઃ રણમેદાનમાં મોકલશે. 


એ ધ્વનિ રાષ્ટ્રના તમામ પ્રકારના ખાલીપાને ભરી દેશે.


તુલસીપત્રઃ


સરદાર પટેલની વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાના પાયામાં છે ક્રાંતિકારી અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ધરાવતા દંતાલીવાળા સ્વામી સચ્ચિદાનંદ. તેઓ જ્યાં સરદાર સરોવર નર્મદા યોજના થઈ છે ત્યાં કેવડિયા કોલોની ખાતે સરદાર પટેલની એકસો ફૂટ ઊંચી પ્રતિમાનું નિર્માણ કરવા માગતા હતા. ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આ પ્રોજેક્ટને પોતાના હાથમાં લઈને તેને વિશ્વવિક્રમી બનાવી દીધો. વિશ્વવિક્રમી પ્રતિમાના અનાવરણ વખતે સ્વામી સચ્ચિદાનંદનું સ્મરણ પણ કરવું જોઈએ.


(પોઝિટિવ મિડિયા માટે આલેખનઃ રમેશ તન્ના 9824034475)

રમેશ તન્ના 

ઓક્ટોબર  ૨૪,

આજનો કચ્છમિત્ર અને ફૂલછાબમાં પ્રકાશિત થતી કોલમ ખુલ્લી બારીનો લેખ

 

 

1246-સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આખાબોલા, સાચાબોલા હોવાની સાથે હસમુખા પણ હતા…….રમેશ તન્ના

રમેશ તન્ના

રમેશ તન્ના

જેમ સમર્પણ તેમને સહજ હતું એ જ રીતે હાસ્ય પણ તેમને સહજ હતું. તેઓ આખાબોલા, સાચાબોલા હોવાની સાથે હસમુખા પણ હતા.

 

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનું વ્યક્તિત્વ અનેક રીતે વિશિષ્ટ હતું. તેઓ કડક સ્વભાવના ગણાતા. એક ઉદાહરણ જોઈએ. આ વાત મેં મારાં બા પાસેથી સાંભળેલી છે. અમારા ત્યાં રાધનપુર (ઉત્તર ગુજરાત) નવાબી સ્ટેટ હતું. જ્યારે રજવાડાંને એક કરવાનાં હતાં ત્યારે સરદાર રાજાઓ- નવાબોને મળવા બોલાવતા. એ વખતે રાધનપુરના નવાબ એવું કહેતા કે ખુદા કા બુલાવા અચ્છા, લેકિન સરદાર કા બુલાવા તોબા-તોબા.

સરદાર ઓછું બોલતા, પરંતુ જે બોલતા તે ઘણીવાર સોંસરવું ઊતરી જાય તેવું બોલતા. તેમની રમૂજી શૈલી પણ ઘણી જાણીતી છે. તેમની હાસ્યવૃત્તિ (સેન્સ ઓફ હ્યુમર) ઊંચા દરજ્જાની હતી. કેટલાંક ઉદાહરણો જાઈએઃ

વાત છે યરવડા જેલની. એ વખતે ગાંધીજી, સરદાર, મહાદેવભાઈ દેસાઈ વગેરે સાથે જેલમાં હતા.

એક વાચકે ગાંધીજીને એવો પ્રશ્ન પૂછ્યો કે મારી પત્ની દેખાવડી નથી, મને તે જોવી ગમતી નથી. હું શું કરું? ગાંધીજી કાંઈ જવાબ આપે તે પહેલા સરદારે જવાબ આપ્યો કે તેને જવાબ લખો કે તારી બે આંખો ફોડી નાખ. દેખવું પણ નહીં અને દાઝવું પણ નહીં.

એક વખત ગાંધીજીએ જમણા હાથે રેંટિયો કાંતવાનું શરૂ કર્યું. આમ તો ગાંધીજી ડાબોડી હતા, પરંતુ વધુ કામ થાય એ માટે જમણા હાથનો ઉપયોગ કરતા. તેઓ જમણા હાથથી લખતા પણ ખરા. એ જ રીતે તેમણે જમણા હાથે રેંટિયો કાંતવાનું શરૂ કર્યું.

ધીમે ધીમે તેમનો આ પ્રયોગ ચાલતો હતો. સરદારે આ બાબતે કશીક રમૂજ કરી હશે. બીજા દિવસે સવારે ગાંધીજી રેંટિયો કાંતતા હતા ત્યાં સરદાર આવ્યા. સરદારને ગાંધીજીએ કહ્યું કે જુઓ, હવે મને જમણા હાથે કાંતતા આવડી ગયું. તાર તૂટતા નથી.

સરદારે જે તાર તૂટી ગયા હોય તેનો ઢગલો થયો હોય એ ઢગલો બતાવીને ગાંધીજીને કહ્યું કે આ ઢગલો જોઈને જ ખબર પડી જાય છે કે તમને બરાબર કાંતતા આવડી ગયું છે.

ગાંધીજીનું વ્યક્તિત્વ એવું હતું કે તેમની સાથે ભાગ્યે જ કોઈ મજાક-મશ્કરી કરી શકે. સરદાર પટેલ તેમાં અપવાદ હતા. તેઓ ગાંધીજીનું ખૂબ માન રાખતા, આદર પણ આપતા. જોકે મોકો આવે ત્યારે રમૂજ કરવાની તક જતી ન કરતા.

ગાંધીજી ‘નવજીવન’ વિચારપત્ર ચલાવતા ત્યારે તેમાં વાચકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપતા. વાચકો જાત-ભાતના સવાલો પૂછતા. એક વખત મહાદેવભાઈ આવા સવાલો ગાંધીજીને પૂછી પૂછીને તેના જવાબ લખતા હતા. તે વખતે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ તેમની પાસે હતા. એક વાચકે એવો પ્રશ્ન પૂછ્યો કે મારી પત્ની દેખાવડી નથી, મને તે જોવી ગમતી નથી. હું શું કરું? ગાંધીજી કાંઈ જવાબ આપે તે પહેલા સરદારે જવાબ આપ્યો કે તેને જવાબ લખો કે તારી બે આંખો ફોડી નાખ. દેખવું પણ નહીં અને દાઝવું પણ નહીં.

અન્ય એક વાચકે એવો સવાલ પૂછ્યો કે જો હું ચાલું તો નાનાં-નાનાં સૂક્ષ્મ જીવાણું-જીવ મરી જાય.

આ રીતે મારાથી હિંસા થઈ જાય. હું શું કરું? મારે તો અહિંસા પાળવી છે. સરદારે હસતાં હસતાં જવાબ આપ્યો કે તમારા પગ માથા પર લઈને ચાલો.

આવા તો અનેક બનાવો છે. સરદાર નાના હતા ત્યારથી જ ટીખળી સ્વભાવના હતા. એક શિક્ષકે ભણાવવામાં અંચઈ કરી. છોકરાઓને ભણાવવાને બદલે તેઓ બીજા શિક્ષક મિત્રો જોડે વાતો કરતા હતા. એ પછી તેઓ વિદ્યાર્થીઓને ધમકાવવા માંડ્યા. વિદ્યાર્થી વલ્લભભાઈ પટેલે તેમને મોઢા પર ચોખ્ખું કહી દીધું કે, તમે વિદ્યાર્થીઓનો વાંક ના કાઢો તમે પોતે વાતો કરતા હતા. એ શિક્ષકથી આ સહન ન થયું. તેમણે વલ્લભભાઈ પટેલને દાઢમાં રાખ્યા. એક વખત સજારૂપે તેમને ૧૦૦ વખત પાડા લખી લાવવાનું કહ્યું. આ તો સરદાર હતા, ના જ લખી લાવ્યા. પેલા શિક્ષક તેમને દરરોજ પૂછે અને સરદાર જવાબ આપે કે નથી લાવ્યો. એક વખત પુનઃ શિક્ષકે સરદારને પૂછ્યું કે તમે પાડા લાવ્યા છો? સરદારે જવાબ આપ્યો કે સાહેબ તમારા કહેવા પ્રમાણે હું પાડા લઈને આવ્યો હતો, પરંતુ હું એક પાડો માથાભારે હતો. એણે એવી ધમાલ કરી કે બધા પાડા જતા રહ્યા. સરદારનો જવાબ સાંભળીને આખો ક્લાસ હસી પડ્યો. શિક્ષક સરદારને આચાર્ય પાસે લઈ ગયા. સરદારે એવી જોરદાર દલીલ કરી કે ઠપકો શિક્ષકને મળ્યો. (આમેય સરદારમાં વકીલના ગુણ પણ હતા જ ને!) સરદારે આચાર્યને કહ્યું કે સાહેબ સજા યોગ્ય થવી જાઈએ. મેટ્રિકમાં ભણતા હોઈએ અને પાડા લખીને લાવવાનું કહે એ કેટલું યોગ્ય કહેવાય? અમને કંઈ શીખવાનું મળે એવી સજા હોય તો વાંધો નહીં. આચાર્યએ સરદારની વાત સ્વીકારીને શિક્ષકને કહ્યું કે સજા કરવી હોય તો યોગ્ય કરો.

સરદાર ભણતા હતા ત્યારે તેમનામાં નેતૃત્વના ગુણો હતા. સુધરાઈની એક ચૂંટણીમાં તેમના મનગમતા શિક્ષક ઊભા રહ્યા હતા. તેની સામે ઊભેલા ઉમેદવારે એવી શેખી મારી હતી કે જો મારી સામેના ઉમેદવાર જીતી જશે તો હું મૂછ મૂંડાવી દઈશ. સરદારે ખૂબ મહેનત કરી અને તેમના શિક્ષક જીતી ગયા. વિજય જૂલુસ નીકળ્યું તો સરદારે સૌથી પહેલાં હજામને રાખ્યો હતો. તેઓ હારેલા ઉમેદવારના ઘર સુધી ગયા. દોઢ કલાક સુધી છોકરાઓ બૂમો પાડતા રહ્યા, પરંતુ મૂછોવાળા દેસાઈ ઉમેદવારે બહાર આવવાનું ટાળ્યું હતું.

વકીલ તરીકે સરદાર પટેલ ખૂબ જ ધારદાર, જોરદાર અને સફળ હતા. તેઓ એવી દલીલો કરતા કે ગમે તેવો અસીલ પણ સાચું બોલી જતો. તેમની સેન્સ ઓફ હ્યુમરનું શિખર જાઈ શકાય એવી એક વાત બની હતી.

આ બનાવ બોરસદનો છે. એક રેલવે પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટરના ઉપરી અંગ્રેજ હતા. તેઓ એક યા બીજી રીતે પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટરને હેરાન કરતા. તેમણે ઈન્સ્પેક્ટર પર રેલવે વેગનમાંથી બળતણનાં લાકડાં નોકર પાસે ચોરાવ્યાનો આરોપ મૂક્યો. લાકડાંની કિંમત તો એક રૂપિયો થતી હતી, પણ સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટે રજનું ગજ કરીને બંનેની ધરપકડ કરાવી. સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટનો મોટો ભાઈ મુંબઈ રાજ્યનો ગૃહમંત્રી હતો, એટલે તેની લાગવગ કરીને આ નાની ચોરીને મોટું સ્વરૂપ આપીને સ્પેશિયલ મેજિસ્ટ્રેટની નિમણૂક કરાવી. અમદાવાદથી સરકારી વકીલને આ કેસ ચલાવવા બોલાવવામાં આવ્યા.

ઈન્સ્પેક્ટરને પાક્કો ગુનેગાર ઠેરવવા માટે પેલા સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટે તેને અગાઉ કોઈ કેસમાં સજા થયેલી હોય તો તેની તપાસ કરવા માંડી. વલ્લભભાઈને તેની ખબર પડી. તેમને એક તુક્કો સૂઝ્યો. તેમણે આરોપીને જ સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટ પાસે મોકલ્યો. તેણે જઈને કહ્યું કે ૩૦ વર્ષ પહેલાં મને નવ મહિનાની કેદ થયેલી અને બધો વખત એકાંત કોટડી (સોલિટરી કન્ફાઈનમેન્ટ)માં રાખવામાં આવેલો, પણ એ તો ૩૦ વર્ષ પહેલાની વાત છે એટલે આજે તેનું કઈ મહત્ત્વ ના લેખાય. પેલાએ તો લાંબો વિચાર કર્યા વિના ચાર્જશીટમાં નોંધ કરી.

નીચલી અદાલતમાં કેસ ચાલ્યો ત્યારે વલ્લભભાઈ બીમાર હતા એટલે આરોપી તરફથી વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ ઊભા રહ્યા. સરકારી વકીલ સાથે ઘણી દલીલબાજી થઈ. અંતે આરોપીને છ માસની સખત કેદની સજા થઈ.

વલ્લભભાઈએ અમદાવાદ સેશન્સ કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરાવી. કેસમાં સરકારી વકીલે દલીલ કરી કે આરોપીને અગાઉ નવ માસની સજા થયેલી છે. એ હકીકત પણ ધ્યાનમાં રાખવી જાઈએ. વલ્લભભાઈએ અગાઉ સજા થયાનો પુરાવો જોવા માગ્યો. તેમને પેલી નોંધ બતાવવામાં આવી. વલ્લભભાઈએ જજનું ધ્યાન દોરીને કહ્યું કે આરોપીને ૩૦ વર્ષ પહેલાં નવ મહિનાની એકાંત કોટડીની સજા થઈ હતી અને ચાર્જશીટમાં લખ્યા મુજબ આરોપીની ઉંમર પણ ૩૦ વર્ષની છે. આખી અદાલત પણ ખડખડાટ હસી પડી. એ પછી તો વલ્લભભાઈ એમની વિનોદભરી-કટાક્ષમય શૈલીથી દલીલોનો મારો ચલાવ્યો. માતાના ગર્ભમાં નવ મહિના બાળક રહ્યું હોય તેને સજા ન કહેવાય વગેરે વગેરે… તેમની દલીલો વગેરેથી આરોપી છૂટી ગયો, એટલું જ નહીં સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટની સખત ટીકા થઈ અને તેમને રાજીનામું આપવાની ફરજ પણ પડી હતી.

(બેરિસ્ટર તરીકે વલ્લભભાઈ બોરસદમાં એટલું જોરદાર કામ કરતા કે મોટાભાગના ગુનેગારો છૂટી જતા. છેવટે સરકારે કોર્ટ બોરસદથી ખસેડીને આણંદ લઈ જવાનું નક્કી કર્યું હતું. એટલું જ નહીં એમણે એમ કર્યું પણ હતું. કોઈ સફળ વકીલને કારણે કોર્ટનું સ્થળ બદલાયુ હોય તેવું વલ્લભભાઈના કેસમાં જ બન્યું હશે.)

સરદાર પટેલ નાયબ વડાપ્રધાન હતા ત્યારે ચરોતરથી કેટલાક લોકો તેમને મળવા ગયા. એક ખેડૂતે સરદારને માહિતી આપી કે મોટા છોકરાનું આ વર્ષે લગ્ન કર્યું.
સરદારે તરત જ પૂછ્યું: મોટો બળદ કેટલામાં કાઢ્યો?

સરદાર જાણતા હતા કે આ ખેડૂતો અવસર આવે ત્યારે કશુંક વેંચીને જ અવસર કરતા હોય છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં શેખ અબ્દુલ્લાની આણ પ્રવર્તતી હતી ત્યારની વાત છે. તેઓ ભારત સરકારની વાત માનવાને બદલે મનમાની કરતા હતા. તેઓ એમ પણ કહેતા હતા કે હું કાશ્મીરનો સિંહ છું.

એ વખતે સરદાર પટેલે તાત્કાલિક જરૂરી કાર્યવાહી કરી. એ પછી તેમણે શેખ અબ્દુલ્લાની ધરપકડ પણ કરી હતી. તેમને કેદ કરવામાં આવ્યા. એ પછી તેઓ એટલું જ બોલ્યા કે તમે સિંહ જ છો, જોકે પાંજરાના સિંહ છો.

હૈદરાબાદના નવાબ ભારત સાથે જાડાવા માગતા નહોતા. ખાસ્સો સંઘર્ષ ચાલતો હતો. એ વખતે તેઓ સરદારને દિલ્હી મળવા આવ્યા. અકળાયેલા હતા, ગુસ્સામાં હતા, તેઓ સરદાર સાથે ઊભા-ઊભા વાત કરતા હતા.

સરદારે તેમને કહ્યું કે બેસો.

તેમણે જવાબ આપ્યો કે અમને બેસવાની ટેવ નથી.

સરદારે એક જ લીટીમાં કહ્યું: આદત ના હોય તો પાડો.
નવાબ કેવી રીતે બેસે? તેઓ આખે આખા – ઊભેઊભા જ સળગી ગયા હતા.

સરદારની સેન્સ ઓફ હ્યુમર ક્યારેક સામેની વ્યક્તિને આખેઆખી સળગાવી નાખતી.
તેમની સફળતામાં તેમની સેન્સ ઓફ હ્યુમરનું પણ મોટું પ્રદાન રહ્યું છે.

***

લાગણી વેળા

એક વાર વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ મહાત્મા ગાંધીને ફરિયાદ કરી કે સાથી મંત્રીઓ મને ગાંઠતા નથી. હું શું કરું?

ગાંધીજીએ સરસ જવાબ આપ્યો કે તમે પણ સરદારની જેમ સેન્સ ઓફ હ્યુમરનો કેમ ઉપયોગ કરતા નથી?

રમેશ તન્ના 

સંપર્ક..

positivemedia2015@gmail.com

( 799 ) સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જયંતિ……સ્મરણાંજલિ

૩૧મી ઓક્ટોમ્બર એટલે દેશના અને ગુજરાતના ગૌરવ સમા લોહ પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલનો જન્મ દિવસ -સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જયંતિ.

એમના રાજકીય ગુરુ મહાત્મા ગાંધીજીની સાથે રહીને સરદાર વલ્લભભાઇએ દેશની સ્વતંત્રતાની લડતમાં ભાગ લઈને દેશને આઝાદ કરવામાં એમનો સિંહ ફાળો આપ્યો હતો.સરદારને જો ગાંધીનો મેળાપ થયો ના હોત તો સરદાર વલ્લભભાઈ આજીવન એક વિલાયતી બેરીસ્ટર જ રહ્યા હોત .ગુજરાતના આ બે સપૂતોએ વિશ્વમાં ગુજરાતના નામને દિપાવ્યું છે એને ગૌરવ અપાવ્યું છે.

સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલમાં એક અજોડ પ્રતિભા હતી.એમની અદ્વિતીય કાર્યક્ષમતા અને ચાણક્યને યાદ અપાવતી એમની એમની રાજકીય કુનેહથી તેઓ ખુબ જાણીતા થયા છે.આઝાદી પછી અનેક રજવાડાંઓમાં વિભાજીત દેશને એકીકરણથી એક અખંડ રાષ્ટ્ર બનાવીને સરદાર ઇતિહાસમાં બીસ્માર્કની જેમ અમર થઇ ગયા છે .

સરદારની દુરંદેશી અને રાજકીય કુનેહનો ખરેખર પરિચય દેશને રજવાડાંના એકીકરણ વખતે  એમણે અજમાવેલી સામ,દામ અને દંડ નીતિ દ્વારા થયો .

જાણીતા કટાર લેખક શ્રી જય વસાવડા લિખિત મને ખુબ ગમેલો એક સરસ  લેખ “સરદાર :ઉંચેરી પ્રતિભા ,ગગનચુંબી પ્રતિમા ” સરદારની રાજકીય કુનેહનો આબાદ ખ્યાલ આપે છે.આ લેખ નીચે પ્રસ્તુત કરેલ છે.

આ લેખમાં ભારતનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ ફરકાવવાની મના કરનાર કાશ્મીરની જેમ સ્વતંત્ર રહેવા માગનાર રાજસ્થાનના અલવર  રજવાડાના મહારાજાની શાન સરદાર કેવી રીતે ઠેકાણે લાવ્યા એનું એક ફિલ્મી કહાનીને યાદ અપાવે એવું બયાન એમની આગવી શૈલીમાં લેખકે કર્યું છે જે સરદારના અનોખા વ્યક્તિત્વને સમજવા માટે ખુબ ઉપયોગી બને એવું છે.

શ્રી  જય વસાવડાનો આ લેખ નીચે એમના આભાર સાથે પ્રસ્તુત છે .

વિનોદ પટેલ 

Sardar Statue

  સરદારઃ ઊંચેરી પ્રતિભા, ગગનચુંબી પ્રતિમા!

સ્પેકટ્રોમીટર- જય વસાવડા

સરદાર પટેલની યશકલગીમાં કેવી રીતે ઉમેરાયું હતું અલ્વર રાજ્યનું પીંછુ?

એક ફિલ્મી કહાની લાગે એવી આ સત્યકથા છેઃ

ભારત આઝાદ થયું, ત્યારે રજવાડાંઓના એકીકરણનો પડકાર ઉભો થયો હતો, એ વાત તો જાણે જૂની થઈ ગઈ છે. રસિક સુજ્ઞજનો હૈદ્રાબાદ કે જૂનાગઢની તવારિખી દાસ્તાનો વાગોળતા થાકતા નથી.

પણ કાશ્મીરની જેમ સ્વતંત્ર રહેવાની ખુજલી ઉપડી હોય એવા બીજા કેટલાક રાજ્યો ય હતા. એક હતું રાજસ્થાનનું અલ્વર. અલ્વરના મહારાજાએ ભારતનો રાષ્ટ્રઘ્વજ ફરકાવવાનો ઈન્કાર કરીને પોતાનો જ પચરંગી ઘ્વજ ફરકાવવાનો ચાલુ રાખ્યો હતો. મહારાજા પાર્લામેન્ટમાં નોમેની હતા, પણ ભારત સરકારની નીતિઓ વિરૂઘ્ધ ઝેર ઓકતા. અલ્વરના દીવાન આ જ પ્રવૃત્તિ રાજ્યમાં કરતા. કહેવાય છે કે પાકિસ્તાનને વિવાદનો મુદ્દો મળે એ માટે મહારાજાએ કોમવાદી વલણ શરૂ કરી,લધુમતીઓને રંજાડવાનું શરૂ કરેલું. શુઘ્ધિ અભિયાન અંતર્ગત કબ્રસ્તાનોનો સફાયો બોલાવી દેવાયો હતો.

સરદાર પટેલ દિલ્હી બેઠે બેઠે બસ તમાશો ચૂપચાપ જોતા હતા. રજવાડાની આંતરિક બાબતોમાં સીધી દખલગીરી કરે, તો બીજા રાજાઓ નારાજ થઈ જાય.એવામાં અચાનક ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ના રોજ ગાંધીજીની હત્યા થઈ ગઈ. દેશ જ નહિ, સરદાર પણ ખળભળી ઉઠયા.

સરદારપ્રેમીઓએ ગાંધીજીએ નેહરૂ ખાતર કરેલા અન્યાયની સાથો સાથ ન્યાય પુરતું ય એ યાદ રાખવું જોઈએ કે ગાંધી ન હોત તો વલ્લભભાઈ પટેલ એક વિલાયતી બેરિસ્ટર જ રહ્યા હોત, સરદાર નહિ. જૈફ ઊંમરે સરદાર માટે ગાંધીની વિદાય એવો વ્યક્તિગત ઝટકો હતો કે થોડા સપ્તાહો પછી એમને જબરો હાર્ટ એટેક આવેલો!

ગાંધીજીના અવસાન બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં બધા દેશોના ઘ્વજ અડધી કાઢીએ ફરક્યા, પણ અલ્વરે તુમાખીથી પોતાનો ઝંડો નીચે ન કર્યો. લોકોમાં સ્વાભાવિક ગણગણાટ થયો. ત્રીજી ફેબુ્રઆરીએ દેખાવ ખાતર મહારાજાએ એક શોકસભા ગોઠવી. જેમાં એ હાજર રહ્યા, પણ બોલવાથી કતરાતા રહ્યા. બીજે દિવસે સવારે સરદારે મહારાજાને દિલ્હી તેડાવ્યા. એ જ રાત્રે ૯ વાગે ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો પર હેડલાઈન ન્યુઝ હતાઃ ગાંધીજીની હત્યામાં હાથ ધરાવતા કાવતરાંખોર તરીકે અલવરના મહારાજા શકમંદ સાબિત થયા છે. એમને દિલ્હી છોડવાની મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે. ભારત સરકારના ગૃહખાતાએ આ મામલે મહારાજા અને દીવાનની સંડોવણીની તપાસ શરૂ કરાવી છે, અને અન્ય રજવાડાઓની સંમતિથી અલ્વરના એડમિનિસ્ટ્રેશન માટે ભારત સરકારના એક પ્રતિનિધિની નિયુક્તિ થઈ છે!

૧૦ દિવસ પછી દિલ્હીથી નિમાયેલા વહીવટદારે અલ્વરના મંત્રાલય પર તિરંગો ફરકાવ્યો, અને નિવેદન જાહેર કર્યું કે ‘આ તો છ મહીના પહેલા જ થઈ જવાની જરૂર હતી!’ એ ઘટનાના પાંચ દિવસ પછી સરદાર પટેલ ખુદ અલ્વર પહોંચ્યા. ૧૯૪૦માં સ્ટેટની મુલાકાતે આવેલા બ્રિટિશ વાઈસરોયનું જે દબદબાથી મહારાજાએ સ્વાગત કરેલું, એથી યે વઘુ ભપકાદાર રીતે સરદારનું સ્વાગત થયું. સાંજે રાજ રિશિ કોલેજના ગ્રાઉન્ડમાં સરદારે પોતાની લાક્ષણિક કટાક્ષમિશ્રિત ધારદાર બાનીમાં પ્રવચન આપ્યું. પુરૂં કરતાં પહેલા ઉધામા કરવા માંગતા મહારાજાપ્રેમી તત્વોને ચીમકી પણ આપી દીધી:

‘‘તમારામાંના ઘણાય પાસે ચકચકતી તલવારો હશે, પણ હવે એનું મહત્વ ઝાડૂ જેટલું ય રહ્યું નથી. સાવરણીથી કમ સે કમ કચરો તો વળાય, તલવારથી તો એ ય ન થાય!’’

અલ્વર વિમાની મથકે ઉતરતાવેંત સરદારે મહારાજાના સાળાને બોલાવ્યા હતા. કહેલું કે ‘તમારા બહેન (મહારાણી)ને કહેજો, એમના પતિની ચિંતા ન કરે. એ સુરક્ષિત છે.’ પછીના થોડાક દિવસોમાં બે ઘટનાઓ બની. હજુ ગાંધીહત્યાની જાંચ ચાલુ હતી, ત્યાં જ ૧૮ માર્ચે અલ્વરના મહારાજાએ ભરતપુર, ધોલપુર અને કરૌલીના બનેલા ‘મત્સ્ય’ યુનિયન (જેમ જામનગર, ભાવનગર, ગોંડલ, મોરબી વગેરેને ભેળવીને એક સૌરાષ્ટ્ર રચવામાં આવેલું તેમ!) સાથે ભળી જઈને ભારત સાથે જોડાણ કરતાં દસ્તાવેજ પર સહી કરી આપી હતી! એ પછી તરત જ એવી જાહેરાત થઈ હતી કે ગાંધી હત્યામાં અલ્વરના મહારાજાની કોઈ સંડોવણી નથી, એવું તપાસ કરતા જાણવા મળ્યું છે. એટલે એમને નિર્દોષ ઠેરવી મુક્ત કરાયા છે!

આજે, અલ્વર રાજસ્થાન ટુરિઝમની જાહેરાતોમાં વિદેશી સહેલાણીઓને ભારતમાં આકર્ષે છે! ત્યાં ભારતીય વાઘોનું સારિસ્કા અભ્યારણ્ય છે.
* * *
પાઠ પુરો થાય અને વિદ્યાર્થીઓને સ્વાઘ્યાય મળે, એમ અહીં કેટલીક શીખ લેવા જેવી છે. સરદારે અલ્વરને ભારતમાં ભેળવવા માટે કોઈ ઉતાવળિયું પગલું ભર્યું નહોતું. ૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ના રોજ અન્ય રાજાઓને આપેલા વચન મુજબ એ આંતરિક મામલામાં દખલ કરીને માંડ એકઠા થયેલા અન્ય રજવાડાઓમાં ચણભણ કરવા માંગતા નહોતા. પણ દેશહિતને ખાતર ગાંધીહત્યા જેવી અંગત આઘાત આપતી ટ્રેજડીમાંથી પણ તત્કાળ સ્ટ્રેટેજી બનાવતા એમને ખચકાટ થયો નહોતો! (આભિજાત્ય, સિઘ્ધાંતો, સૌજન્ય આ બઘું ડાઈનિંગ ટેબલ પરની ડિબેટ્સ કે બ્લોગ પરના બખાળાઓમાં શોભે- કૃષ્ણ, ચાણક્ય કે સરદાર એવી સુંવાળી સૂફિયાણી સલાહોની ચિંતા કરે તો પરિત્રાણાય સાઘુનામ, વિનાશાય ચ દુષ્ક્રિતામનું કામ ક્યારે કરે?) શોક-વિષાદની એ પળોમાં પણ સરદાર સ્વસ્થ ચિત્તે એક અખંડ ભારત અંગેની વ્યૂહરચના કોઠાસૂઝથી વિચારી શક્યા હતા. આકસ્મિક ઘટનાનું તકમાં રૂપાંતર કરી શક્યા હતા.

લુચ્ચાઈ અને વ્યૂહાત્મકતા વચ્ચેની પાતળી ભેદરેખા ઈરાદાની હોય છે. સરદારે પોતાના ફાયદા માટે નહિ, પણ સમગ્ર દેશના ભવિષ્ય ખાતર ગાંધીજીની લાશનો પણ ઉપયોગ કરવામાં લગીરે શરમ રાખી નહોતી. એમનું ઈન્ટેલીજન્સ નેટવર્ક પર્સનલ રિલેશન્સ પર હતું, પગાર પર નહિ. એટલે મહારાજાને ભીડવવા પુરતી- ભેદી માહિતી એમની પાસે તૈયાર પડી હતી. ગાંધીહત્યા પછીના રાષ્ટ્રીય સ્તબ્ધતાના વાતાવરણમાં મહારાજા કંઈ પણ આડુંઅવળું કરે, તો પ્રજા જ એમને જોખી લે. ટાઈમિંગ પરફેક્ટ હતું. ફ્રેકચર થયું હોય તો ય ઘર-ઓફિસના કામ ભૂલી જવાય એવી આપણી પરિસ્થિતિ વચ્ચે સરદાર સગા બાપથી વિશેષ ગાંધીના નિધન સમયે દેશ માટેના એમના એજેન્ડામાં ફોકસ્ડ હતા. વેવલાઈ એમની નક્કર પટલાઇ સાથે ટકી ન શકે. એટલે સ્તો ભારત વિભાજન અનિવાર્ય છે, એ લાગણીશીલ ગાંધીની પહેલાં એ તત્કાલીન સ્થિતિ મુજબ સમજી ગયા હતા, અને કઠોરતાથી ભાગલાનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી દેશના બે ઉભા ફાડિયા થાય એને બદલે સરહદી ચોથિયાં પ્રદેશો ગુમાવીને પણ બાકીના વિરાટ ભારતને વિકસીત કરવા બચાવવામાં સફળ થયા હતા.

પણ આ મક્કમતા પાછળ એક નિર્મળ સંવેદનશીલતાની સરવાણી સૂકાઇ નહોતી. આ પારાવાર ટેન્શન અને ધમાલ વચ્ચે એ અલ્વરના એક યુવાન મહારાણીની માનસિક પરેશાની અને એમને કોઠે ટાઢક આપતો સંદેશો પહોંચાડવાની કાળજી ભૂલ્યા નહોતા ! આવી ચોકસાઇપૂર્વકની ચીવટને લીધે સ્તો બ્યૂરોક્રેટ્સ પણ સરદારનો પડ્યો બોલ ઝીલવા તત્પર હતા.

સરદારને સગવડ મુજબ હિન્દુવાદી (કોમી રમખાણોમાં સંડોવાયેલા મુસ્લીમો સાથે કડક હાથેકામ લેવા કે સોમનાથના જીર્ણોઘ્ધાર બદલ) કે લધુમતીવાદી (આરએસએસની ઉગ્ર ટીકા કરનાર, બંધારણમાં માઇનોરિટીઝ માટેની કલમો રજૂ કરનાર) કે પછી મૂડીવાદી (બિરલાઓના દોસ્ત, ઉદાર આર્થિક નીતિના ચુસ્ત હિમાયતી, લાયસન્સરાજના ચુસ્ત વિરોધી, સામ્યવાદી મજૂર આંદોલનને ઉગતા જ ડામી દેનાર)ના લેબલ લગાડી જોવામાં જોનારને કદાચ સરળતા થાય છે. પણ સરદાર માત્ર એક જ વાદમાં માનતા હતા. રાષ્ટ્રવાદ ! એ માટે જે કંઇ જરૂરી હતું એ એમણે સ્વીકાર્યુ અને તીનપાટિયાઓની ટીકા કે ચુગલખોરીની પરવા વિના કરી બતાવ્યું !
જસ્ટ થિંક, હાડોહાડ ‘જેહાદી’ પ્રકૃતિના અને પાકિસ્તાન સાથે ભળી હિન્દુઓને પરેશાન કરનાર હૈદ્રાબાદના નિઝામ કે ભગવા રંગે રંગાયેલા ગણાતા અલ્વરના મહારાજાને સરદારે એક જ દવાનો ડોઝ પીવડાવ્યો. બંને પાસેથી યુક્તિપૂર્વક એમના રાજ્યો ખાલસા કરાવ્યા. પોતાના માટે ? હિન્દુ કાર્ડ કે મુસ્લીમ કાર્ડ માટે ? જી ના. સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ સંવૈધાનિક ભારત માટે ! હિન્દુ-મુસ્લિમ સેન્ટીમેન્ટસની રાજકીય પરવા વિના રોકડું પરખાવી દેવાનો એમનો સ્પષ્ટ વક્તા સ્વભાવ હતો !

એટલે જ જો સરદાર જીવતા હોત અને ભારતના સુકાની બન્યા હોત, તો આર્થિક ઉદારીકરણ ૪૦ વર્ષ પહેલાં થયું હોત. આજે જે ચીન કરે છે, એ ક્યારનુંય ભારત લેબર ઓરિયેન્ટેડ એક્સપોર્ટથી કરી ચૂક્યું હોત અને સામ્યવાદી રશિયાને બદલે વાજબી રીતે મૂડીવાદી અમેરિકાની સાથે જોડાણ કરી ચુક્યું હોત, એવા ઉદ્યોગપતિઓના મિત્ર અને મહારાજાઓના રાઝદાર ગણાતા સરદાર ૧૫ ડિસેમ્બર, ૧૯૫૦ના રોજ ગુજરી ગયા.

આજીવન કોંગ્રેસ પાર્ટીના ખજાનચી રહેલો આ પાવરફૂલ પટેલ ભાયડો, જે ભારતવર્ષનો નાયબ વડાપ્રધાન હતો. એ ગુજરી ગયો ત્યારે મિલકતમાં હાથે કાંતેલા કપડા, ૩૦ વર્ષ જૂની એક ઘડિયાળ, તૂટેલી દાંડી સાંધેલા ચશ્મા મુકતો ગયો !
સરદારની સતત સાથે રહેલા દીકરી મણીબહેને ૧૯૮૫માં એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહેલું કે મૃત્યુના ત્રણ દિવસ પહેલાં ૧૨ ડિસેમ્બરે સરદાર દિલ્હીથી મુંબઇ જવા નીકળેલા, ત્યારે મણિબહેનને બોલાવીને એક બોક્સ આપેલું. સૂચના આપી કે મને કંઇ થાય તો આ બોક્સ જવાહરને પહોંચતું કરવું. આમાં જે કંઇ છે, એ કોંગ્રેસનું છે. સરદારના નિધન પછી થોડા દિવસે મણિબહેન નહેરૂને મળવા ગયા. ઉઘાડયા વિનાનું બંધ બોક્સ એમને આપ્યું. પેટી એમની હાજરીમાં જ ઉઘાડવામાં આવી. એમાં (એ જમાનાના) ૨૦ લાખથી વઘુ રૂપિયા હતા. જેનો ઉપયોગ નહેરૂએ ૧૯૫૨ની પ્રથમ લોકસભાની ચૂંટણીમાં પક્ષને જીતાડવા કર્યો હતો !

સરદાર પટેલ જેવા પોતાની નિષ્ઠા, જ્ઞાન, સચ્ચાઇ, દૂરંદેશી મુજબ વખાણ કે ટીકા કરતાં માણસને કોઇ વ્યકિતગત લાભાલાભ કે ગમા-અણગમાની ખેવના નથી હોતી- એ સમજવા જેટલો ઊંચો આપણો સંકુચિત સમાજ ત્યારે પણ નહોતો, અને પોતાની વૃત્તિઓની ફૂટપટ્ટીથી બીજાને માપ્યા કરતો સમાજ આજે ય સરદારને પૂરા સમજી શકે તેમ નથી! સરદારને ય આ ખબર હતી, એટલે એમણે ટોળાઓની ઉપેક્ષા કરવાનું અને બુદ્ધિજીવીઓથી અંતર રાખવાનું શીખી લીઘુ હતું!
* * *
બાઉન્ડ્રી લાઇન પર બેટસમેનને ઝીલાવી દેવા માટે ઉસ્તાદ બોલર લલચામણો ફૂલટોસ નાખે અને બુદ્ધુ બેટસમેન એ ટ્રેપમાં આઉટ થાય, એમ ગુજરાતમાં ચૂંટણી ટાણે મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ નર્મદા તટે વિશ્વનું સૌથી ઊંચુ સરદાર પટેલનું ‘સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી’ બનાવવાની ઘોષણા કરી અને સરદારની મૌન રહેવાની વિચક્ષણતા ભૂલી ચૂકેલા વિપક્ષી આગેવાનો એની સામે ફરિયાદ કરવામાં કોટ એન્ડ બોલ્ડ થઇ ગયા! ઓનેસ્ટલી સ્પીકિંગ, બંગાળ માટે સ્વામી વિવેકાનંદનું હોય કે મહારાષ્ટ્રમાં શિવાજીનું હોય- એથી અનેકગણું મહાન પ્રદાન સમગ્ર દેશ માટે સરદાર પટેલનું છે. પણ એમની સાદાઇ એટલી કે આ ખબર મોટે ભાગે ગુજરાતીઓને જ હોય છે. જે ભારત માટે સરદારે લોહીપાણીવીર્યપસીનો એક કર્યા એ ભારતને ખાસ છે નહિં! જગતમાં તો સરદાર ભારતના બિસ્માર્ક કહેવાય છે, પણ બંનેના કામનો સ્કેલ અને ચેલેન્જ સરખાવો તો જર્મનીના ઓટો વાન બિસ્માર્કને યુરોપના સરદાર પટેલ એમ કહેવું જોઇએ. ગીતાથી ગાંધી સુધીની મેનેજમેન્ટ થિયરીઝ સ્ટડી કરતા અભ્યાસુઓ સરદારના લીડરશિપ ફન્ડા પર કદી કોર્પોરેટ વર્કશોપ કરતા નથી!

ઇનફ. જયારે જે ભાષામાં દુનિયા સમજતી હોય, એમાં એને સમજાવવી જોઇએ. ગાંધીજીએ પણ કોમ્યુનિકેશન ખાતર રામઘૂનથી ચરખા સુધીનું ‘મોકટેલ’ (બાપુમાં કોકટેલ તો ન કહેવાય ને!) મોડેલ બનાવ્યું હતું, અને લોકોને આકર્ષ્યા હતાં. ડફોળેશ્વરો સરદારનું સૌથી ઉંચુ પૂતળુ ગુજરાતમાં બને એ વિચારમાત્રથી ‘આગબબૂલા’ થઇને એને ડિઝનીલેન્ડના કાર્ટુન સાથે સરખાવે છે! છેલ્લાં ૫૪ વર્ષમાં ૬૦ અબજ (દુનિયાની કુલ વસતિના ૧૦ ગણા!) લોકો ડિઝનીલેન્ડની મુલાકાતે આવી ચૂકયા છે! સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી માત્ર પૂતળું નથી. અમેરિકન પ્રજાના મિજાજની ઓળખ છે. અમેરિકનો શેરીએ શેરીએ લિંકનના પૂતળા નથી મુકતા, પણ લાર્જર ધેન લાઇફ લિંકન મેમોરિયલ બનાવવાનું ચૂકયા નથી. લિબર્ટી જેટલી જ ઇન્ટરનેશનલી અપીલિંગ ફીલિંગ યુનિટીની છે. એ નામનો પ્રાસ મળે, તો આપો આપ જ રેડીમેઇડ બ્રાન્ડિંગ થતું જાય!

ગુજરાત સરદારની એક પ્રચંડ પ્રતિમા બનાવે, એમાં અને માયાવતી શેરીએ શેરીએ પોતાના પર્સવાળા પૂતળાઓ ખડકી દે- તેમાં બુનિયાદી ફર્ક છે. કોઇનું ઋણ ચૂકવવાનું ભુલાઇ જાય, તો ખાનદાન માણસ સામે ચાલીને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ સહિત એ પાછું વાળે. ઇતિહાસ બોધ ન ધરાવતાં ભારતીયો પૂતળા પર્યટનના બહાને પણ રજવાડાંની એકતા અને રાષ્ટ્ર નિર્માણ વિશે જાણે, કે પરદેશીઓ સોવેનિયર તરીકે સરદારનું મિનીએચર સાથે લઇ જાય એ તો રળિયામણી ઘડી છે. જગત આજે બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગની ભાષા સમજે છે. એ ઝંઝાવાત સામે ઉખડી જવાને બદલે એ જ પવન સઢમાં ભરી વ્હાણને મંજિલે પહોંચાડનાર કસબી કપ્તાન ગણાય! હજાર કરોડ તો પાણીદાર ગુજરાતીઓ પાટું મારીને ઉભા કરી લેશે, પણ હજાર કરોડ માનવીઓમાં બીજો સરદાર પટેલ વાયડા વિવેચનોથી પેદા નહિં થાય!

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘જે સમાજ પોતાના નાયકનું સમયસર સન્માન કરતો નથી, સમય એ સમાજને અપમાનને લાયક ગણે છે.’

સૌજન્ય- સાભારગુજરાત સમાચાર.કોમા અને શ્રી જય વસાવડા 

ગુજરાતી સાપ્તાહિક સાધના વીકલી ના સૌજન્ય અને આભાર સાથે એની નીચેની લીંક પર ક્લિક કરીને સરદાર વલ્લભભાઈના બાળપણથી લઈ અંત સુધીના જીવનની વિશિષ્ટતા અને વિવિધતા આલેખતા પ્રસંગો માણો.

સરદાર પટેલના પ્રેરક જીવન પ્રસંગો

Sardar Vallbhbhai- Quote

અગાઉ વિનોદ વિહારમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ના જન્મ દિને એમના જીવન વિશેની વિસ્તૃત માહિતી, વિડીયો અને ચિત્રો સાથે વિવિધ પોસ્ટમાં રજુ કરી એમને શ્રધાંજલિ આપી છે .

આ બધી પોસ્ટની લીંક નીચે ક્લિક કરી એને પણ માણો . 

(567 )અખંડ ભારતના શિલ્પી -સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ -એક સ્મરણાંજલિ   

(569 )સરદાર પટેલની ૧૩૯ જન્મ જયંતી-એક શ્રધાંજલિ 

(448 ) અખંડ ભારતના ઘડવૈયા … લેખક ..શ્રી પી.કે.દાવડા 

લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈની જન્મ જયંતી 

મારા કવિ મિત્ર શ્રી ….રમેશ પટેલ(આકાશદીપ) નું  સરદાર વિશેનું એક ગમતીલું કાવ્ય એમના આભાર સાથે અહીં પ્રસ્તુત કરું છું. 

અડિખમ ઐક્ય પ્રતિક તું નરબંકો

તૂટ્યા બંધન ગુલામી જ ભાગી

પડ્યા ભાગલા દેશ બહુદુઃખી

અલગ જ પાંચસો સાઠ રજવાડાં

ભિન્ન જ ધર્મ જાણે સૂર નોંખા

સ્વપ્ન જ ભવ્ય રે વલ્લભ તારું

અખંડ ભારત જ વિશ્વ અજવાળું

કુશળ વહીવટી સ્વમાન સોટી

ધન્ય જ મુત્સદી ઝીલી કસોટી

દ્રષ્ટા અમર શિલ્પી હો વધાઈ

વતનનું વ્હાલ એ મૂડી સવાઈ

ગજગજ ફૂલતી છાતી જ છત્રી

નમું અખંડ મા ભારત જ મૂર્તિ

હર ઉર રંગ ત્રિરંગ નવ જશ્ન

ગુર્જર લાલ તું ભારત જ રત્ન

યુગ ગાંધી તણો ઉજ્જવલ ડંકો

અડીખમ ઐક્ય પ્રતિક તું નરબંકો

રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

લોહ પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની  જન્મ જયંતી પ્રસંગે એમને ભાવસભર 

હાર્દિક સ્મરણાંજલિ  

(120) ૩૧મી ઓક્ટોમ્બર એટલે લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલની જન્મ જયંતી

૩૧મી ઓક્ટોમ્બર એટલે દેશના અને ગુજરાતના ગૌરવ સમા લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલનો જન્મ દિવસ.સરદાર વલ્લભભાઈ જયંતિ.

સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલનો જન્મ ગુજરાતમાં કરમસદના એક સામાન્ય ખેડુત ઝવેરભાઈ પટેલને ત્યાં 31મી ઓક્ટોમ્બર, 1875માં થયો હતો. એમનાં માતા-પિતા સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયનાં અનુયાયી અને ખુબ ધાર્મિક હતાં.વલ્લભભાઇએ તેમનું શિક્ષણ ગુજરાતમાં પુરું કર્યાબાદ ૧૯૧૦ માં ઇગ્લેંડ ગયા અને ૧૯૧૩માં બેરિસ્ટરની પદવી મળ્યા બાદ ભારત આવી અમદાવાદમાં વકીલાત શરુ કરી હતી . ગાંધીજીથી પ્રભાવીત થઇને તેમની સાથે આઝાદીની ચળવળમાં જોડાઇ ગયાં. તેઓએ ખેડૂતોની આગેવાની લઈને બારડોલી સત્યાગ્રહની ચળવળમાં સફળતા મેળવી.એમની કાર્ય પદ્ધતિ અને નેતાગીરીથી ખુશ થઈને ગાંધીજીએ તેમને ‘સરદાર’નું બીરુદ આપ્યુ .

ગાંધીજીની સાથે રહીને સરદાર વલ્લભભાઇએ દેશની સ્વતંત્રતાની લડતમાં પાયાનો ફાળો આપ્યો હતો.સરદાર વલ્લભભાઈ આજીવન એમના ગુરુ સમા ગાંધીજીના એક વફાદાર શિષ્ય બનીને રહ્યા હતા.ગુજરાતના આ બે સપૂતોએ વિશ્વમાં ગુજરાતના નામને નવો આયામ આપ્યો છે અને જય જય કાર કર્યો છે.

૧૯૪૭માં દેશ આઝાદ થયો ત્યારબાદ અંગ્રેજ સરકારે ડીવાઈડ એન્ડ રુલની નીતિ અખત્યાર કરી દેશને અનેક નાના રાજ્યોમાં વહેંચી દીધો હતો .પોતાની કુનેહ વાપરીને સમજાવટથી સરદાર વલ્લભભાઈએ દેશને એક અખંડ રાષ્ટ્ર બનાવીને ઇતિહાસમાં બીસ્માર્કની જેમ અમર થઇ ગયા .સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલમાં એક અજોડ પ્રતિભા હતી.એમની અદ્વિતીય કાર્યક્ષમ નીતિથી કાંગ્રેસમાં જવાહરલાલ નહેરુ કરતાં ય એમણે વધુ પ્રેમ અને માન સંપાદન કર્યું હતું .

દેશની આઝાદી પછી કોંગ્રેસના બહુમતી સભ્યો નહેરુ નહી પણ સરદાર વલ્લભભાઈ દેશના વડાપ્રધાન તરીકે ચૂંટાય એમ ઇચ્છતા હતા . પરંતુ ગાંધીજીની ઈચ્છાને માન આપીને એમણે નહેરુની તરફેણમાં પોતાનો દેશના આ સર્વોચ્ચ પદનો દાવો જતો કરી એક અજબ ત્યાગ અને ગાંધીભક્તિની મિશાલ ખડી કરી હતી.બહુમતી મતો પ્રમાણે જો વલ્લભભાઈ ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન બન્યા હોત તો કદાચ દેશનો ઇતિહાસ જુદો જ હોત અને આજદિન સુધી દેશને માટે કાંટા રૂપ બનેલો કાશ્મીરનો પ્રશ્ન જ ઉભો થયો ન હોત.

કેવા સંજોગોમાં વલ્લભભાઈ નહીં પણ નહેરુ દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન બન્યા અને ગાંધીજીના હાથે વલ્લભભાઈને કેવો અન્યાય થયો એને ઉજાગર કરતો નીચેનો વિડીયો જોવા જેવો છે. જેના ઉપરથી એ વખતની આખી પરિસ્થિતિનો ખ્યાલ આવશે.

How Nerue became First Prime Minister

દેશ માટે આટલો બધો ત્યાગ આપનાર વલ્લભભાઈના કોઈ વારસ વિષે આપણે આજે કશું જાણતા નથી, જ્યારે નહેરુના વંશજોએ આજ દિન સુધી દેશ ઉપર સતાની પકડ ટકાવી રાખી છે.હજુ આવતી ચૂંટણીમાં રાહુલ ગાંધીને દેશના વડા પ્રધાન બનાવવાની પેરવીઓ અને રાજકારણની રમતો રમાઈ રહી છે.ભારતના રાજકીય ઈતિહાસની આ કેટલી વિચિત્ર બલિહારી કહેવાય !

દેશને બીજા સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલ ક્યારે મળશે ? કોણ જાણે ? ડીસેમ્બર, ૧૯૫૦ માં મુંબઈમાં એમનું અવસાન થયું ત્યારે દેશ માટે છેલ્લી ઘડી સુધી લડનાર એક મહાન યોધ્ધો ગુમાવ્યો હોય તેટલો દેશની જનતાને આધાત લાગ્યો હતો.

ગુજરાતના સપૂત સરદાર વલ્લભભાઈનું નામ સાંભળતાની સાથે જ દરેક ગુજરાતી એક પ્રકારનો ગર્વ અનુભવે છે. ગુજરાતના મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાની હેઠળ સદીઓ સુધી સરદાર વલ્લભભાઈનું નામ અમર રહે અને સૌને પ્રેરણા આપતું રહે એ માટે ગુજરાત સરકાર સૌના સહકારથી દુનિયાનું સૌથી ઉંચામાં ઊંચું સરદારનું સ્મારક STATUE OF UNITY ગુજરાતમાં નર્મદા કાંઠે બનાવવાની યોજનાને અમલી બનાવી રહી છે.દેશના આ સપૂતના કાર્યો માટે એ ખરેખર યોગ્ય અંજલિ બની રહેશે..

નીચેના વિડીયોમાંથી આ યોજનાની બધી વિગતવાર માહિતી મળશે.

STATUE OF UNITY:

TALLEST STATUE IN WORLD; HONORING SARDAR VALLABHBHAI PATEL