વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

Tag Archives: હેન્રી શાસ્ત્રી

1297 – ભારતની અવકાશી સફળતા અમેરિકાને દુખે છે પેટ, કૂટે છે માથું …હેન્રી શાસ્ત્રી

હાય! હાય! ભારતે આ શું કર્યું? ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે ઉપર ગગનમાં જે અવકાશી કચરો જમા થઇ ગયો છે એને કારણે વીસેક વર્ષથી અવકાશમાં ભ્રમણ કરી રહેલા ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સામે ખતરો ઊભો થયો છે. જન હિતાર્થે અવકાશમાં સંશોધન કરતી અમેરિકન એજન્સી નૅશનલ ઍરોનૉટિક્સ ઍન્ડ સ્પેસ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન – નાસા (ગઅજઅ) દ્વારા આવા મતલબનો કાળો કકળાટ કરવામાં આવ્યો છે. રોકકળ કરવામાં આવી છે. નાસાના ચીફ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેટર જિમ બ્રિડેન્સ્ટાઇને અકારણ હૈયાવરાળ ઠાલવતા જણાવ્યું છે કે ‘આ અત્યંત અઘટિત અને નુકસાન કરી શકે એવું પગલું છે. ભારત દ્વારા ઉપગ્રહ તોડી પડવાને કારણે સ્પેસમાં જે કંઇ ભંગાર-કાટમાળ જમા થયો છે એનાથી ઇન્ટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશનને નુકસાન થઈ શકે છે.’ આ સિવાય પણ કેટલાક મુદ્દા ફરિયાદ સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતે જાણે માનવહિત વિરુદ્ધનું પગલું ભર્યું હોય એવી છાપ ઉપસાવવાનો આ પ્રયત્ન પ્રથમ દૃષ્ટિએ લાગે છે.

હકીકત તો એ છે કે યુએસ, રશિયા અને ચીન પછી એન્ટિ-મિસાઈલ સામર્થ્ય ધરાવતા દેશ તરીકે ચોથા દેશ તરીકે ભારતનું નામ જોડાતા અમેરિકાને પેટમાં દુખ્યું છે. જો આ ધોરણે પ્રગતિ ચાલુ રહી તો એક દિવસ ભારત અવકાશી સંશોધનમાં પોતાના કરતા આગળ નીકળી જશે એવો કલ્પિત ભય અમેરિકાને સતાવતો હોય તો એની નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. ગઈકાલનું છોકરું પોતાની હારોહાર બેસે એ મહાસત્તાનો ઈજારો ધરાવતું રાષ્ટ્ર કઈ રીતે સહન કરી શકે? આ પ્રકારની મનોદશાને પગલે મગરનાં આંસુ સારવામાં આવ્યા છે.

‘વાંધો લેવા ખાતર લેવામાં આવ્યો છે,’ એમ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અને આક્રોશભર્યા અવાજમાં નહેરુ પ્લેનેટેરિયમના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર અને અવકાશ વિજ્ઞાનના સમર્થ અને ઊંડા અભ્યાસુ ડૉક્ટર જે. જે. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ સાથેની વાતચીતમાં જણાવે છે. પોતાની દલીલના સમર્થનમાં તેઓ આગળ કહે છે કે ‘છેક ૧૯૬૭થી અવકાશમાં કાટમાળ-કચરો ફેંકાતા આવ્યા છે. પચાસથી વધુ વર્ષથી ચાલી આવતી આ પ્રવૃત્તિ સામે કોઈને વિશિષ્ટ રીતે ટાંકીને ફરિયાદ થઇ હોવાનું સ્મૃતિમાં નથી. સાચું કહું તો આપણી આ સિદ્ધિથી અમેરિકાના પેટમાં તેલ રેડાયું છે. એને ઈર્ષા થઇ છે આપણી પ્રગતિથી અને એટલે આ હૈયાવરાળ કાઢી છે. હકીકતમાં આપણી ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટને પગલે જે પણ કાટમાળ-કચરો અવકાશમાં જમા થયો હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે એ માત્ર રજકણ જેવો છે. એનાથી કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન થશે એવો ભય કે ચિંતા રાખવાની જરૂર જ નથી.’ વૈજ્ઞાનિક મિજાજ અને સમજણ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી શકવાની તાકાત ધરાવે છે. રાવળ સાહેબની દલીલમાં એ તાકાત છે અને એના પરથી નાસાના આંસુ એ મગરના આંસુ છે એ વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ થાય છે.

અલબત્ત અવકાશમાં તરી રહેલો ભંગાર કે કાટમાળ સાવ નિર્દોષ છે એવું સાબિત કરવાનો કોઈ પ્રયાસ નથી કરવો. કાટમાળ એટલે કાટમાળ અને એ તકલીફ આપી શકે. અહીં વાત કરવી છે ભારત સામેની ફરિયાદની. ગયા વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં અવકાશી ભ્રમણકક્ષામાં રહેલાં સાધનો અને કાટમાળ વિષે અભ્યાસ કરીને એક વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. એ અહેવાલની શરૂઆતની જ નોંધમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ‘આશરે ૪૫૦૦ ઉપગ્રહો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં હોવા ઉપરાંત ૧૪૦૦૦ જૂના રૉકેટના પાર્ટસ્ તેમ જ બીજી કેટલીક વસ્તુઓ અવકાશી કાટમાળ – ભંગાર (જઙઅઈઊ ઉંઞગઊં) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.’ ઓકે, મહત્ત્વનોે મુદ્દો હવે આવે છે. આગળની લાઈનમાં જણાવાયું છે કે ‘અવકાશમાં સૌથી વધુ કચરો યુએસનો છે. ત્યારબાદ વારો આવે છે રશિયા અને ચીનનો. ભારત છઠ્ઠા ક્રમે આવે છે.’ કોઈ તારણ બાંધવાની ઉતાવળ કરતા આગળની વિગતો ધ્યાનથી વાંચો, વિચારો, સમજો અને પછી તમારું પોતાનું તારણ કાઢવાની છૂટ છે. પ્રથમ નજરે કચરો ધરાવવામાં ભારત ઘણું ઉપલા ક્રમે છે એવી છાપ પડે છે. આ છઠ્ઠો નંબર કેવો ભ્રામક છે એ દર્શાવવું છે. ૨૦૧૮ના એ અહેવાલમાં સ્પેસમાં કયા દેશના કેટલા પ્રવૃત્ત ઉપગ્રહો, રોકેટ બૉડી અને કાટમાળ-ભંગાર છે એનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

અવકાશી કાટમાળમાં ૩૯૯૯ ટુકડાઓ સાથે યુએસ નંબર વનના સ્થાને બિરાજમાન છે. ૩૯૬૧ સાથે રશિયા બીજા નંબરે અને ૩૪૭૫ સાથે ચીન ત્રીજા નંબરે છે. જેટલી મોટી સત્તા- મહાસત્તા- એટલો મોટો કાટમાળ, હેં ને! હવે આને સરખાવો ભારતના આંકડા સાથે. કાટમાળના માત્ર ૧૦૦ ટુકડા સાથે ભારત છઠ્ઠા ક્રમે છે. આ ક્રમ કેવો ભ્રામક છે એનો ખ્યાલ આવી ગયો ને. સૌથી વધુ કાટમાળ ધરાવતી ત્રણ મહાસત્તાઓ આપણા કરતા ૧૦૦ ગણો કરતાં વધુ કાટમાળ અવકાશમાં ધરાવે છે. શું એનાથી કોઈ ખતરો નથી નાસાને કે બીજા કોઈને? આ તો ‘યહૂદી’ ફિલ્મના સોહરાબ મોદીના ડાયલૉગ જેવું થયું: તુમ્હારા ખૂન હૈ ખૂન ઔર હમારા ખૂન પાની હૈ? આના પરથી એક વાત દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે કે અવકાશમાં સૌથી વધુ ગંદવાડ ધરાવતા દેશનો ઇલકાબ યુએસએના ફાળે જાય છે. ચીન કચરો કરવામાં વીસમી સદીના અંત સુધી પાછળ હતું. એકવીસમી સદીના પ્રારંભમાં તેણે હરણફાળ ભરી છે. સૌપ્રથમ ૨૦૦૭માં એના દ્વારા પણ ઍન્ટિ-સૅટેલાઈટ વેપન ટેસ્ટ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારે તેણે પણ પોતાનો એક ઉપગ્રહ તોડી પાડતા કાટમાળના ૨૩૦૦ ટુકડા અવકાશમાં તરવા લાગ્યા હતા. એની સાથેનો સંપર્ક તૂટી જવાને કારણે ગયા વર્ષે એટલે કે ૨૦૧૮ના એપ્રિલ મહિનામાં તેનું સ્પેસ સ્ટેશન તિઆન્ગઓન્ગ -૧ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ્યું હતું અને એનો કાટમાળ પ્રશાંત મહાસાગરના વિસ્તારમાં અવકાશમાં જ બળીને નાશ પામ્યો હોવાના અહેવાલ આવ્યા હતા.

વધુ અભ્યાસપૂર્ણ માહિતી આપતા ડૉ. રાવળ ‘મુંબઈ સમાચાર’ને જણાવે છે કે ‘અમેરિકા અને ચીનનો કાટમાળ કદમાં ઘણો મોટો હોય છે અને કેટલોક તો આજની તારીખમાં પણ ભ્રમણકક્ષામાં છે. આપણે જે પરીક્ષણ કર્યું છે એને કારણે થયેલા ટુક્ડાઓમાંના મોટા ભાગના તો છએક ઇંચના માંડ છે. આવા ટુકડા તો પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં આવે એ પહેલા જ સળગી જાય અને જો કોઈ ભંગાર બચી જાય તો એ સમુદ્રમાં પડીને નાશ પામે. યુએસનું સ્પેસ શટલ તૂટી પડ્યું ત્યારે કલ્પના ચાવલાના શરીરના કેટલાક ટુકડા સમુદ્રમાંથી હાથ લાગ્યા હતા, પણ એ પૃથ્વીની એકદમ નિકટ આવ્યું ત્યારે તૂટી પડ્યું હતું. ભારતનું પરીક્ષણ તો ઘણી ઊંચાઈએ કરવામાં આવ્યું છે. લેવા ખાતર લેવામાં આવેલા વાંધાની આપણે તો અવગણના જ કરવી જોઈએ.’

વાત એકદમ સ્પષ્ટ છે. જે વિષયમાં વર્ષો સુધી આધિપત્ય જમાવ્યું હોય, એમાં સર્વોત્તમ હોવાની ભાવના કેળવાઈ હોય એ વિષયમાં જેને ગઈકાલના છોકરાનું લેબલ ચીપકાવ્યું હોય એ જો પ્રગતિના એંધાણ આપે તો એને કારણે પેટમાં ચૂંક આવે , ઈર્ષાથી હૈયું બળે એ માનવસ્વભાવ છે. નાસાની ફરિયાદમાં આવું જ થઇ રહ્યું હોવાનો ખ્યાલ આવે છે. અલબત્ત અવનારો સમય જ દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી સાબિત કરી દેશે, કેમ બરોબર ને?

કાટમાળનો કકળાટ

સ્પેસમાં ટહેલવાની ઇચ્છા તો માણસને વર્ષોથી થતી આવી છે. જોકે, માનવ દ્વારા અવકાશી આંટાફેરા ૧૯૬૦ના દાયકામાં શરૂ થયા હોવાનું કહેવાય છે. ૧૯૬૭ના ઑગસ્ટ મહિનામાં પૂર્વ આફ્રિકાના દેશ સુદાનના કુટુમ શહેરમાં ૮૦ કિલોમીટર દૂરના વિસ્તારમાં સૌથી પહેલો અવકાશી કાટમાળ મળ્યો હોવાની નોંધ છે. ત્રણ ટન વજનનો એ ઉપગ્રહ એલ્યુમિનિયમ જેવી કોઇ ધાતુનો બનેલો હોવાની ધારણા એ સમયે બાંધવામાં આવી હતી. ૧૯૬૭ના એપ્રિલ મહિનામાં જ સોવિયેત સંઘનું અવકાશયાન સોયુઝ ૧ તૂટી પડ્યું હતું. અલબત્ત એ સમયની સોવિયેત વિચારસરણી અનુસાર એના અકસ્માતની વિગતો વર્ષો સુધી ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. ગણાં વર્ષો પછી એની તસવીર અને કેટલીક વિગતો બહાર આવી હતી ખરી.

અવકાશી કાટમાળ વિશે કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ બહાર પાડવામાં આવી છે. લો-અર્થ ઑરબિટ (૨૦૦૦ કિલોમીટર અથવા એના કરતાં ઓછી ઊંચાઇ) પર ભ્રમણ કરતા સ્પેસક્રાફ્ટનું મિશન પૂરું થતાની સાથે એને ભ્રમણકક્ષામાંથી દૂર કરી દેવું જોઇએ એવી ભલામણ એ માર્ગદર્શિકામાં કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં ૬૦ ટકા કામ જ આ દિશામાં કરવામાં આવ્યું છે. આવા નિયમો હોવા છતાં અવકાશી કાટમાળ વિશે વધુ કંઇક નક્કર થાય એ જરૂરી છે. અલબત્ત સ્પેસની સાફસૂફી અત્યંત ખર્ચાળ હોવાને કારણે વિવિધ દેશની સરકારો એ કરવા વિશે બહુ ઉત્સાહિત નથી હોતી. એક અહેવાલ પ્રમાણે ૩૦૦૦ મૃતપ્રાય સૅટેલાઇટ ભ્રમણકક્ષામાં છે જેના વિશે ઉચિત પગલાં ભરવામાં આવે એ જરૂરી છે.

Source-
http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShowA.aspx?sNo=493678

( 1018 ) રાજકારણમાં રમુજની સરવાણી …. ( હાસ્ય યાત્રા )

humor-in-politics

રાજકારણીઓની રમૂજવૃત્તિ …..

રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીની રમૂજવૃત્તિ તીક્ષ્ણ અને માર્મિક હતી. ગાંધીજી ઇંગ્લૅન્ડ ગયા ત્યારે બકિંગહૅમ પૅલેસમાં કિંગ જ્યોર્જ પાંચમાને પોતડી પહેરીને મળવા ગયા એની ટીકા થઇ ત્યારે મંદ મંદ સ્મિત વેરીને ગાંધીજીએ કહ્યું હતું કે ‘રાજાએ અમે બેઉ પહેરી શકીએ એટલા કપડાં પહેર્યા હતા.’

વડા પ્રધાન બન્યા પછી સતત થયેલા મોદીના વિદેશ પ્રવાસો પણ જોકનું કેન્દ્ર બની ગયા હતા. એક જોકે એવી હતી કે ‘બ્રેકીંગ ન્યુઝ. સેશલ્સ, ઑસ્ટ્રેલિયા અને મોરિશ્યસની મુલાકાત લીધા પછી વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ભારતની ટૂંકી મુલાકાતે આવ્યા છે અને દિલ્હી પહોંચ્યા છે.’

ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી પશ્ર્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ બન્યા ત્યારે એ સમયના ઉત્તર પ્રદેશનાં રાજ્યપાલ સરોજિની નાયડુ એમને મળવા કલકત્તાના રાજભવનમાં આવ્યા. રાજાજીની જરૂરિયાતો ઓછી અને સામાન્ય હતી. બંગાળનું રાજભવન આલીશાન છે. બેઉ નેતા આંટો મારતા મારતા ગવર્નરના બેડરૂમમાં આવ્યા જેમાં એક વિશાળ ડબલ બેડ હતો. રાજાજીએ કહ્યું, ‘સરોજિની, મારા જેવા માણસને આ લોકોએ કેવો મોટો ડબલ બેડ આપ્યો છે.’ મંદ મંદ સ્મિત કરીને સરોજિનીએ જવાબ આપ્યો, ‘રાજાજી, મેં જીવનમાં તમને ઘણી વાર તકલીફમાં મદદ કરી છે, પણ આમાં મદદરૂપ થવાય એમ નથી,’ અને બેઉ જણ ખડખડાટ હસી પડ્યા.

અમેરિકાને આંતરિક કટોકટીમાંથી ઉગારનાર પ્રેસિડન્ટ અબ્રાહમ લિંકન હાજરજવાબી હતા. એક વખત તેમને જૂતા પૉલિશ કરતા જોઇને એક દોઢડાહ્યા રજકારણીએ ટીખળ કરવાના આશયથી પૂછ્યું, ‘મિસ્ટર પ્રેસિડન્ટ, તમારા બૂટને તમે જાતે પૉલિશ કરો છો?’ લિંકને ક્ષણભર પણ અચકાયા વિના કહ્યું, ‘હા, તમે કોના જૂતાને પૉલિશ કરો છો?’ કહેવાની જરૂર ખરી કે પેલો માણસ ખો ભૂલી ગયો.

ઉપરના રાજકારણીઓના રમુજી પ્રસંગો મુંબઈ સમાચારમાં પ્રગટ લેખક શ્રી હેન્રી શાસ્ત્રીના લેખ-કવર સ્ટોરી ” રાજકારણમાં રસની સર: થોડી મૂંજી, ઝાઝી રમૂજી” માંથી સાભાર પ્રસ્તુત કર્યા છે.

જવાહરલાલ નહેરુ , રામમનોહર લોહિયા, ફિરોઝ ગાંધી, પીલુ મોદી, અટલ બિહારી વાજપેયી, ઇન્દિરા ગાંધી જેવા બીજા રાજકારણીઓના રમુજી પ્રસંગો વાંચવા માટે મુંબઈ.સમાચાર.કોમની નીચેની લીંક પર ક્લિક કરો.(સાભાર :મુંબઈ સમાચાર,કોમ, શ્રી હેન્રી શાસ્ત્રી )

રાજકારણમાં રસની સર …..હેન્રી શાસ્ત્રી