વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

( 946 ) નિવૃત્તિ બાદ સવાઈ પ્રવૃત્તિ ……કેતકી નીતેશ જાની

નિવૃત્તિ બાદ સવાઈ પ્રવૃત્તિ 

કવર સ્ટોરી – કેતકી નીતેશ જાની

ketki articleમાનવ આયખામાં સાંઠ એટલે ગાંઠ? સાઠમા વરસે સામાન્યપણે લોકો જીવનની વિવિધ સાંઠગાંઠોથી નિવૃત્ત થવા ઈચ્છતા હોય. જવાબદારીની ગાંઠડી ખભા ઉપરથી ખંખેરી નિવૃત્તિનું બોનસ જીવન પ્રભુકૃપાથી સ્વસ્થ વીતે તો ભયોભયો. ન શોક, ન સપના, ન સ્ફૂર્તિ, ન ઉત્સાહ, પરંતુ આ બધી પરંપરાગત માન્યતાઓનો દમામભેર છેદ ઉડાડી વૃદ્ધાવસ્થામાં નવા ઉત્સાહ, સ્ફૂર્તિ, પ્રવૃત્તિ, આનંદ, સફળતા, સિદ્ધિ, સંતોષ અને સન્માનના એકદમ ઓફબીટ સ્ટાઈલ મંત્રનું નામ છે: વીણા બરુઆ.

‘મુંબઈ સમાચાર’ સાથે વાતની શરૂઆત કરતાં વીણાબેન જણાવે છે કે: મારું બાળપણ અને ઉછેર ત્યાર બાદ ૬૦ વર્ષ સુધીની જિંદગી મુંબઈમાં જ વીતી છે. ભણતર પણ મુંબઈમાં જ. લગ્ન બાદ પણ હું મુંબઈમાં જ હતી. વરસો સુધી મુંબઈની બાલાજી ઈન્ટરનેશનલ સ્કૂલ મલાડમાં શિક્ષિકા તરીકે નોકરી કરી. નિવૃત્ત થયા પહેલાં એ જ શાળામાં આચાર્યા પણ હતી. ત્યાં સુધી મારું જીવન ઘર, શાળા, વિદ્યાર્થીઓ પૂરતું જ હતું. પિસ્તાળીસ વર્ષની હતી ત્યારે મારા પતિનું મૃત્યુ થયું. ત્યાર બાદ બે બાળકો અને હું એ જ મારી દુનિયા હતી. બંને બાળકો પોતાના લગ્ન અને કેરિયરમાં મગ્ન અને હું મારી શાળા, ઘર અને વિદ્યાર્થીઓમાં મગ્ન. નિવૃત્ત થયા પછી જ જીવનમાં આગળ શું? તેવો પ્રશ્ર્ન આવ્યો. મારી દીકરી લગ્ન કરી બેંગ્લોરમાં સેટ થઈ છે. તેણે કહ્યું કે મમ્મી એકલા રહ્યા વિના મારી પાસે આવો. નિવૃત્તિ સુધી મને મારા માટે ટાઈમ જ મળ્યો નહોતો. બાળકોને તેમની કારકિર્દીમાં સેટ કર્યા બાદ હું મારા માટે જીવીશ તેમ હું વિચારતી. દીકરીનું કહ્યું માની હું તેની સાથે બેંગલોર રહેવા આવી.

મુંબઈથી બેંગલોર ગયા પછી તમે જીવન કેવી રીતે ગોઠવ્યું? તમને ત્યાં ફાવ્યું? તમે કેવી રીતે કંઈક નવું કરવા વિચાર્યું? જેવા મુંબઈ સમાચારના અનેક પ્રશ્ર્નોનો જવાબ આપતા તેમણે સસ્મિત જણાવ્યું કે આમ જોવા જાઉં તો બેંગ્લોર જઈને જ હું મારા માટે જીવતા અને મારી તરફ જોતા શીખી. ત્યાં ગયા પહેલાં તો મારો બધો જ સમય ઘર, શાળા અને વિદ્યાર્થીઓનો જ હતો. જાણે મારી જિંદગી ઉપર મારો જ હક નહોતો. પણ ખેર, હવે મારો બધો જ સમય માત્ર અને માત્ર મારા જ માટે હતો. મુંબઈમાં જે ના થઈ શક્યું, તે બધું જ કરવા માટે અચાનક જ મન અધીર બન્યું હતું. મારી દીકરી અને દીકરાએ આ માટે મને સતત પ્રોત્સાહિત કરી છે. મેં સૌ પ્રથમ ક્રોેશે, ચોકલેટ-કેન્ડલ મેકિંગ, ટેરેસ ગાર્ડનનું જતન કરવું જેવા મારાં શોખોને પોષણ આપ્યું. ગુગલ ઉપર સર્ચ કરીને તથા ક્લાસીસમાં જઈ હું આ બધું શીખવા માંડી. મને ફરવાનો ખૂબ શોખ હતો, તે સાઠ વર્ષ સુધી ભલે પૂરો ન કર્યો, પણ હવે તે કરી શકાય એમ વિચાર્યું. કાશ્મીર, ભૂતાન અને અન્ય ઘણા સ્થળોએ હું ઠઘઠ  ના ગ્રુપ સાથે ફરી. ત્યાર બાદ મારી દીકરી મલ્લિકાએ મારી ઓળખાણ સિલ્વર સર્ફર્સ ક્લબના દીપ્તિબહેન સાથે કરાવી. આ ક્લબ નિવૃત્ત લોકોને એકબીજા સાથે બાંધી રાખતી. ક્લબમાં મહિને એક વખત બધા જ મેમ્બર મળી ખાનપાન, નાચગાન કરે, એકબીજાના મત અને વિચારો વ્યક્ત કરે. આ ક્લબના મેમ્બર્સ સાથે થોડા સમય પહેલાં જ હું શ્રીલંકા ફરી આવી. આ ઉપરાંત હું ઈનર વ્હીલ ક્લબની પણ સભ્ય છું. જેની સાથે હું સમાજ સેવાના વિવિધ કામમાં જોડાયેલી છું.

અરે વાહ, તમે તો જિંદગી ફૂલ ફ્લેજમાં જીવવા લાગ્યા, ઘણી જ સારી વાત છે.

આ વાત સાંભળતાં જ તેઓ કહે છે કે, ‘અરે હજી તો મુખ્ય વાત બાકી જ છે, હું લગભગ રિટાયર્ડ થઈ તે પછી મેં ક્યાંકથી સાંભળ્યું કે કોઈ એક એડ એજન્સી મારા જેટલી ઉંમરવાળી સ્ત્રીની શોધમાં છે. તેમની કોઈ જાહેરખબર માટે. મેં ઘરમાં જ પાડેલા મારાં ફોટા તેમને મોકલી આપ્યા. એ ફોટા કોઈ પ્રોફેશનલ ફોટોગ્રાફરે પાડ્યા ન હોવા છતાં હું એ જાહેરખબર માટે પસંદ થઈ. આમ, સાંઠ પછી મને જાહેરખબરની દુનિયા મળી. મારી પહેલી જાહેરખબર એક રેફ્રિજરેટરની હતી. પછી મેં કીન્ડલ, એપ્સ, ઝીવામી, જીવનવીમો અને અન્ય ઘણી જાહેરખબરો કરી. ઉપરાંત મેં ‘પા’ અને ‘ગઝની’ જેવી ફિલ્મોમાં નાનો શો રોલ પણ કર્યો હતો.

તમે આટલું વ્યસ્ત તંદુરસ્ત જીવન આજે પણ જીવો છો, તેનું રહસ્ય શું છે?

મને ચલાવનારું સૌથી મોટું ચાલકબળ છે, મારી બૌદ્ધિઝમમાં અથાગ આસ્થા. હું “મહાયાન બૌદ્ધિઝમમાં માનું છું. જે મને ખુશ અને કેન્દ્રિત રાખે છે. સામાજિક કાર્યના અંતર્ગત ઘણા યુવાનોને હું બૌદ્ધિઝમના આધારે જીવનબળ આપું છું. સમાજમાં ખાસ કરીને વૃદ્ધોને હું એટલું કહેવા માંગું છું કે: કદી હિંમત ના હારશો. તમારી મૂડી તમારી પાસે જ રાખો, તેને તમારાં સંતાનોમાં જીવતે જીવત વહેંચી આપવાની ઉતાવળ ના કરો. તમારી તબિયતનું ખાસ ધ્યાન રાખો. તમારાં સંતાનો તમારા માટે કંઈક કરે તેવી આશા કદી ન રાખો, ઊલટ તેમને તેમની જિંદગી સેટ કરવામાં સહકાર આપો. તેમને કહો કે, તમે તમારું જોઈ લેશો, તમારી ચિંતા તેઓને જબરદસ્તી ના કરાવો. સંતાનો તેમની પોતાની મેળે ક્યારેક કંઈ આપે તો તેનો અસ્વીકાર ન કરો. તેનો પ્રેમથી સ્વીકાર કરો. તમારું પોતાનું એક મિત્રવર્તુળ બનાવો. તેમને નિયમિત મળવાનું રાખો. યાદ રાખો, કે વૃદ્ધત્વ ક્યારેય મર્યાદા નથી બનતું, દિલ જુવાન હોવું જોઈએ.

તમારા જીવનમાં તક મળે કંઈક બદલવાની, જે ના થયું તે કરવાની, તો તમે શું બદલવાનું ઈચ્છો?

આ સવાલના જવાબમાં વીણાજી જણાવે છે કે, યુવાનીમાં હું કથ્થક શીખતી હતી. તે શીખવાનું પતી ગયા બાદ સારો કથ્થક ડાન્સ કરતી. તે સમયે મને ફિલ્મોમાં કામ કરવાની ઓફર આવી હતી. પણ તે સમયે મારા પિતાજીએ મને આ કામ કરવાની સમાજની બીકે રજા ન આપી. મારા હાથમાં હોય તો હું સમય રીવર્સ કરી એ તક ઝડપી લઉં…

વીણાજીની વાતો તો તાજગીથી તરબતર કરી મૂકે છે. આશા રાખીએ કે એમના પરથી પ્રેરણા લઈને ઘણાની જિંદગી ઉત્સાહ, આનંદ અને સ્ફૂર્તિની તાજગીથી તરબોળ થઈ જાય.

સૌજન્ય-મુંબાઈ સમાચાર .કોમ 

(945 ) મિત્ર-દેવ કૃષ્ણની સળંગ જીવન કથા નથી!….શ્રી મનોજ શુક્લ/ શ્રી કૃષ્ણ ભજનો

સદીઓથી કરોડો ભાવિક જનો પૂર્ણ પુરુષોત્તમ રામ અને યોગેશ્વર શ્રી કૃષ્ણનું હૃદયની ઊંડી ભક્તિ અને આસ્થાથી પૂજન અને અર્ચન કરે છે.

તારીખ ૨૫મી ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ ના રોજ વિષ્ણુ ભગવાનના અવતાર મનાતા શ્રી કૃષ્ણના જન્મ દિવસ જન્માષ્ટમી અથવા ગોકુલાસ્ટમી તરીકે દેશ ને વિદેશમાં ભક્તિપૂર્વક ઉજવાયો.

આ દિવસને અનુરૂપ શ્રી કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતી એક હિન્દી રચના મારા એક રેખાચિત્ર સાથેની નીચે પ્રસ્તુત છે.

Krishna Stuti -sanskrit

સંદેશ.કોમમાં પ્રસિદ્ધ શ્રી મનોજ શુક્લ લિખિત શ્રી કૃષ્ણ વિશે એમના મૌલિક વિચારો વ્યક્ત કરતો મને ગમેલો લેખ એમના નીચે મુક્યો છે .આપને પણ એ જરૂર ગમશે .

વિનોદ પટેલ

મિત્ર-દેવ કૃષ્ણની સળંગ જીવન કથા નથી!

ખુલ્લી વાત ખૂલીને : મનોજ શુક્લ

Shrikrishna-sandesh articleઆવતી કાલે ભગવાન કૃષ્ણનો જન્મ દિવસ છે.હિંદુ ધર્મ સતત પરિવર્તનશીલ રહ્યો છે,એટલે એના દેવી-દેવતા બદલાતાં રહ્યાં છે. પણ, તેમાં એક ચક્રી શાસન કરનાર ભગવાન રામચંદ્ર અને શ્રીકૃષ્ણ છે. આમાં કૃષ્ણ લોક દેવતા છે. મનુષ્યમાત્ર એવું માને કે રામને વંદન કરી શકાય જ્યારે કૃષ્ણને તો ભેટી શકાય.

છેલ્લાં ૨-૩ હજાર વર્ષથી કૃષ્ણ કથા કહેવાતી રહી છે. કૃષ્ણને કેન્દ્રમાં રાખીને ગીતો, પદો ગવાયાં છે, નાટકો ભજવાયાં છે, ચિત્રો દોરાયાં છે, શિલ્પો ઘડાયાં છે,નૃત્યો થયાં છે. ભારતમાં ધર્મગ્રંથોમાંથી કૃષ્ણને બાદ કરવામાં આવે તો પછી ખાસ કશું બચે નહીં.

કૃષ્ણ મનુષ્યની બાજુમાં ચાલીને દેવત્વ પ્રાપ્ત કરનાર ઈશ્વર છે. પણ કૃષ્ણની કમનસીબી તો જુઓ કે એની કથા આપણી પાસે સળંગ નથી.વાલ્મીકિ જેવા મહાસમર્થ આદિ કવિએ રામાયણ સળંગ લખી છે પણ, કૃષ્ણને કોઈ વાલ્મીકિ મળ્યા નથી એટલે કૃષ્ણની કથા છૂટી-છવાઈ લખાઈ છે અને ઉંધેથી લખાઈ છે. સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથ મહાભારતમાં કૃષ્ણ જીવનની આધેડ વયથી અવસાન સુધીની કથા છે.હરિવંશમાં બાળપણથી આધેડ વય સુધી કહેવાયું છે.

વિષ્ણુપુરાણમાં કૃષ્ણની જીવનકથાનાં થોડાં-થોડાં પ્રસંગો છે. ભાગવતમાં બાળજીવનનો વિસ્તાર છે.એ રીતે જોઈએ તો કૃષ્ણચરિત્રની કથા આખે-આખી વાંચવી કે લખવી હોય તો ઠેરઠેરથી ટુકડાઓ વીણવા પડે. જે કામ આજ દિન સુધી કોઈ વિદ્વાને કર્યું નથી.

રામ અને કૃષ્ણની સરખામણી કરી શકાય તેમ નથી. તેમ છતાં જો વિહંગાલોકન કરીએ તો રામનું જીવન અતિ સરળ અને સુખમય છે. રાજકુળમાં જન્મ્યા, ઉછળ્યા, ભણ્યા , પરણ્યા અને ૧૪ વર્ષ વનમાં ગયાં. તેમાં તેર વર્ષ તો રંગે ચંગે પસાર થઈ ગયાં. છેલ્લું વર્ષ આફ્તનું રહ્યું.ફરી પાછા અયોધ્યા આવીને રાજપાટ સંભાળી લીધું. રામાયણમાં સીતા દુઃખી થયાં છે.રામને ભાગે બહુ લાંબુ દુઃખ આવ્યું નથી. જ્યારે કૃષ્ણ તો યાદવ કુળમાં જન્મ્યા. ‘તું યાદવ કુળનો માણસ. તું ધર્મમાં શું સમજે?’ એવા મહેણાં કૃષ્ણએ મહાભારતમાં અનેકવાર સાંભળ્યા છે. સામે પક્ષે પોતાની બુદ્ધિ પ્રતિભા અને પરાક્રમોના કારણે ભીષ્મ પાસેથી ‘મહાપ્રજ્ઞા ’ નું બિરુદ પણ મેળવ્યું છે. કૃષ્ણની જીવનયાત્રા સતત કાંટાળી રહી છે. કેદખાનામાં જન્મ થયો અને માતાનું ધાવણ પામે એ પહેલાં તો ભાગવું પડયું. ગોપ જેવી જાતિમાં અને ગરીબ ઘરમાં ઉછેર થયો. ઢોર ચારવા જેવું અતિ કષ્ટદાયી કામ તેમને કરવું પડયું. બાળપણ પણ લાંબુ ન ટક્યું. ભાગવત પ્રમાણે ૧૧ વર્ષે અને હરિવંશ પ્રમાણે ૧૮ વર્ષે મથુરા આવીને પોતાનાં મામા જોડે જીવલેણ સંઘર્ષ કર્યો. મથુરાના લોકોને કંસના જુલ્મી શાસનમાંથી છોડાવ્યાં.પરિણામે લોકોમાં લાડકા થયા. પણ એ જમાનાનો ભારતનો મહાપ્રતાપી સમ્રાટ જરાસંઘ કંસનો સસરો થાય. જમાઈનું વેર લેવા એ કૃષ્ણ સામે યુધ્ધે ચઢયો. લાંબી ચાલેલી એ લડાઈમાં કંટાળેલા મથુરાવાસીઓએ ઉપકાર ભુલીને કૃષ્ણ અને બળરામને કાઢી મુક્યાં. બન્ને ભાઈઓ જીવ બચાવતાં છેક કોંકણમાં આવેલાં, અઘોર જંગલ વચ્ચે પરશુરામ ટેકરી પર જઈને રહ્યાં. થોડાં વર્ષ આ ટેકરી ઉપર વીતાવ્યાં ત્યાં તો જરાસંઘની વિરાટ સેના પગેરું દબાવતી આવી ચડી અને બંને ભાઈઓને જીવતા સળગાવવા આખી ટેકરી ફરતી આગ લગાડી. નસીબ જોગે બે-ચાર દિવસ પછી વરસાદ પડયો ત્યારે ધુમાડાનો લાભ લઈ બંને ભાઈઓ ભાગી ગયા. રખડતાં-ભટકતાં માંડ મથુરા પહોંચ્યા પણ જરાસંઘથી ગભરાતાં મથુરા વાસીઓએ તેમને સંઘરવાની ના પાડી એટલે પોતાના સાથીઓ અને સગાં-વહાલાંઓને એકઠા કરીને સૌરાષ્ટ્રના ટાપુમાં કૃષ્ણએ દ્વારકા વસાવ્યું.

કૃષ્ણએ દ્વારકામાં પોતાનું બળ જમાવ્યું. અનેક લડાઈઓ લડીને કૃષ્ણએ પોતાનો પ્રભાવ ઊભો કર્યો પણ રાજગાદી સ્વીકારી નહીં. કૃષ્ણ માટે દ્વારકાધીશ વિશેષણ વપરાય છે, પણ કૃષ્ણ ક્યારેય પણ દ્વારકાનાં રાજા બન્યા જ નથી. મહાભારતમાં પાંડવોએ યજ્ઞ કર્યો ત્યારે સર્વ પ્રથમ પૂજા કૃષ્ણની કરી હતી. પરંતુ શિશુપાલે કૃષ્ણ રાજા નથી તો પછી તેમની પહેલી પૂજા શા માટે કરી? તેવો પ્રશ્ન ઊઠાવ્યો હતો અને કૃષ્ણને ગાળો આપીને પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ બધું વાંચીએ એટલે સમજાય કે નાસભાગ, ચડ-ઊતર, હાર-જીતને કારણે કૃષ્ણનું જીવન સમતોલ નથી રહ્યું. છતાંય આશ્વર્યની વાત એ છે કે કૃષ્ણએ પોતાની માનસિક સમતુલા કદી ગુમાવી નથી. કોઈને વખોડયાં નથી અને પોતાના કટ્ટર દુશ્મનોને પણ કલ્યાણકારી સલાહ આપી છે.

કૃષ્ણને ઓળખવા બહુ અઘરા છે. સાચા અર્થમાં એ વિરાટ પુરૂષ છે. એમના દુશ્મનો પણ એમની શક્તિનો સ્વીકાર કરે છે. શ્રી કૃષ્ણ અત્યંત વ્યવહારુ અને ચતુર પુરૂષ છે. મહાભારતનાં યુધ્ધમાં પોતે શસ્ત્ર નહીં ઉપાડે એવી પ્રતિજ્ઞાા કરી હતી. પણ ભીષ્મ પિતામહ જ્યારે કાળો કેર વર્તાવતા હતા, ત્યારે તેમને અટકાવવા અને પાંડવોને બચાવવા તેમણે રથનું પૈડું સુદર્શન ચક્રની જેમ ઉપાડીને વિંઝવાનો દેખાવ કર્યો હતો. આવો વ્યવહારુ ઉપાય યુધ્ધનાં મેદાનમાં પણ વ્યક્તિને સુઝે એ એમની ત્વરીત નિર્ણય શક્તિ અને તીક્ષ્ણ બુદ્ધિનો પ્રત્યક્ષ દાખલો છે.કૃષ્ણએ કુરૂવંશના રાજકારણમાં સક્રિય ભાગ ભજવ્યો અને પોતાની ફોઈના દીકરા પાંડવોને આજીવન રક્ષણ આપ્યું.

કૃષ્ણના જીવનનો પ્રારંભ પણ દુઃખમાં થયો અને અંત પણ દુઃખમાં જ આવ્યો. મહાભારતનાં યુધ્ધ પછી પાછા ફરેલા કૃષ્ણ યાદવોની વ્યસનપરસ્તી અને આંતરિક ઝઘડાથી વ્યથીત હતા. એમણે દ્વારકામાં દારૂબંધી દાખલ કરી હતી. પણ કોઈએ સ્વીકારી ન હતી. મહાભારતમાં કૃષ્ણએ નારદ પાસે પોતાનું હૈયું ઠાલવ્યું છે. યાદવોના બે જુથો સતત બાખડતાં રહે છે. અને બન્ને જુથના લોકો મને પોતાની બાજુ ખેંચવા પ્રયત્ન કરે છે. મારી દશા કફેડી છે. આટલું કહીને ઉમેરે છે કે બે દીકરા એકબીજાનો જીવ લેવા તરસતા હોય ત્યારે તેમની મા શું કરે? એક દીકરો જીતે તે ગમે પણ બીજો દીકરો હારે તે પસંદ ન પડે. આવી વેદના સાથે થાકેલા કૃષ્ણ એક શિકારીના બાણથી મરણ પામ્યા. આવું એકલવાયું મૃત્યુ આપણે સંસારી તરીકે તો કલ્પી પણ ન શકીએ. કૃષ્ણના જીવન પાસે ઊભા રહો એટલે તમને સતત આશ્વાસન મળ્યાં કરે એવું એમનું જીવન છે. 

ઈતિ સિધ્ધમ :

“ હીંચકે બેસીને કેવી વાંસળી મારી વગાડું છું,

જિંદગીનાં દુઃખ સઘળા રોજ એ રીતે ભગાડું છું.”

– કનૈયાલાલ ભટ્ટ.

manojshukla55@gmail.com

સૌજન્ય- સંદેશ.કોમ 

ઉપરના લેખને અનુરૂપ નીચેનું મીરાંબાઈની કૃષ્ણ ભક્તિથી નીતરતું મીરાં ભજન લતા મંગેશકરના મધુર કંઠે યુ- ટ્યુબ વિડીયોમાં સાંભળીએ છીએ ત્યારે ભક્તિ રસમાં તરબોળ બની જવાય છે.

મેરે તો ગિરધર ગોપાલ દૂસરોં ન કોઈ ( મીરાં ભજન )

મેરે તો ગિરધર ગોપાલ દૂસરોં ન કોઈ
જાકે સિર મોર મુકુટ મેરો પતિ સોઈ
અસુવન જલ સીંચ-સીંચ પ્રેમ બેલ બોઈ
અબ તો બેલ ફૈલ ગઈ આનન્દ ફલ હોઈ
મેરે તો…
તાત માત ભ્રાતા બન્ધુ આપણો ન કોઈ
છોડ દઈ કુલ કી આન કા કરિહે કોઈ
મેરે તો…
જાકે સિર મોર મુકુટ મેરો પતિ સોઈ
ચુનરી કે ટૂક કિએ ઓઢ લીન્હી લોઈ
મોતી-મૂંગે ઉતાર વનમાલા પોઈ
મેરે તો…

ઉપરનું ભજન આ વિડીયોમાં સાંભળવાનો આનંદ લો.
Mere To Girdhar Gopal – Lata – (Hema Malini – Meera)

લોકપ્રિય ગાયક સ્વ.જગજીતસિંહના સુરીલા કંઠે નીચેનાં નવ લોકપ્રિય કૃષ્ણ ભજનો

Bhajan -track Details:

1. Shalok – Hey Gobind Hey Gopal 00:00
2. Baat Nihare Ghanshyam 08:13
3. Tum Meri Rakho Laaj Hari 14:24
4. Sab Se Oonchi Prem Sagai 19:08
5. Banke Bihari 24:17
6. Jai Radha Madhav 31:05
7. Hey Krishna Gopal Hari 39:26
8. Krishna Murariji Aankh Base Man Bhave 47:069.
Krishna Pranat Pal Prabhu 53:45 

 

 

 

( 944 ) વૃદ્ધો દવાથી વધુ બીમાર પડી જાય છે !…– વિનોદ પંડયા

આપણામાં એક કહેવત પ્રચલિત છે કે ગાંધી વૈદ્યનું સહિયારું. દેશી દવા કરતા વૈદ્ય દર્દીને તપાસીને અમુક તમુક દેશી ઔષધ લખી આપે અને એના ઓળખીતા ગાંધીની દુકાને મોકલે જેના બદલામાં ગાંધી એના નફામાંથી વૈદ્યને અમુક નક્કી કરેલ કમીશન આપે.આવી જ કૈંક વણ લખી સમજણ આજે ડીગ્રી ધારી ડોકટરો,એલોપથી દવા વેચતી ફાર્મસીઓ અને દવા બનાવનારી કમ્પનીઓ વચ્ચે ચાલતી હોય એમ લાગે છે .દર્દીઓના ભોગે આ સૌ લોકો ધૂમ કમાણી કરે છે.

ખાસ કરીને વૃદ્ધ દર્દીઓ ડોક્ટરને ભગવાન માની એમની લખેલી ઘણી બધી દવાઓ એક સાથે લેતા હોય છે.આ દવાઓ ઘણીવાર શરીરમાં જઈને વિપરીત અસરો પેદા કરે છે અને આરોગ્ય સુધરવાને બદલે બગડતું હોય છે.ઉલમાંથી ચૂલમાં પડવા જેવું થાય છે.!

આ લખું છું ત્યારે ફેસબુક પર વાંચેલી આ પંક્તિઓ યાદ આવે છે.

એય હકીમો દૂર હઠો,
મારી કોઈ દવા નથી.
હું ઈશ્કનો બીમાર છું,
બીજી કોઈ બીમારી નથી.

સંદેશમાં પ્રગટ શ્રી વિનોદ પંડ્યા લિખિત લેખ “વૃદ્ધો દવાથી વધુ બીમાર પડી જાય છે !” એ આ વિષયમાં સરસ પ્રકાશ પાડતો હોઈ વાચકો માટે આજની પોસ્ટમાં સાભાર પ્રસ્તુત છે.ખાસ કરીને સીનીયર સીટીઝનો માટે એ ઉપયોગી માર્ગદર્શક રૂપ નીવડશે.

વિનોદ પટેલ 

 

વૃદ્ધો દવાથી વધુ બીમાર પડી જાય છે !
ફોર્થ ડાઇમેન્શન : – વિનોદ પંડયા

old men and medicineઅમેરિકામાં વૃદ્ધોને જરૂર કરતાં વધારે દવાઓ અપાય છે અને તેને કારણે તેઓ ફરીથી બીમાર પડે છે. વૃદ્ધોની દવાઓની જરૂરિયાત, તે દવાઓની વૃદ્ધો પર થતી અસરનું અલગ તબીબી વિજ્ઞાન છે અને તેના નિષ્ણાત ડોક્ટરો છે પણ તેઓની સંખ્યા ખૂબ થોડી છે. ભારતમાં પણ વૃદ્ધો દવાઓનું આડેધડ સેવન કરે છે અને બીમારીનું કારણ એ દવાઓ હોઈ શકે એવું દરદીઓના માનવામાં આવતું નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં વધુ પડતી દવા ગળચવા માટે વૃદ્ધ દરદી જવાબદાર હોય છે પણ મોટાભાગના કેસમાં ડોક્ટરો જવાબદાર હોય છે.

આધેડ અને વૃદ્ધ લોકો પર દવાઓ જુદી રીતે અસર કરે છે. જે દવા યુવાન દરદીનાં શરીરમાં કામ કરે છે તેનાં કરતાં વૃદ્ધ દરદીનાં શરીરમાં જુદી રીતે વર્તન કરે છે. અમુક દવા યુવાન દરદીનાં શરીરમાં બાર કે ૨૪ કલાક ટકી રહેતી હોય તે વૃદ્ધ દરદીનાં શરીરમાં ૪૮થી ૬૦ કલાક ટકતી હોય છે, આથી વૃદ્ધોને અપાતી દવામાં તેનું પ્રમાણ નક્કી કરવું તે ખૂબ મહત્ત્વની બાબત બને છે. અમેરિકામાં અભ્યાસ થયો તેમાં જણાયું કે એક ૯૯ વરસની વૃદ્ધા દરદી માટે બ્લડપ્રેશર માટેની દવાઓનો મોટો ડોઝ નક્કી કર્યો હતો, જેને કારણે એ વૃદ્ધા મૂર્છિત બની જતી હતી અથવા ચાલતાં ચાલતાં પકડી રાખવી પડતી હતી. એક ૭૪ વરસની વૃદ્ધાને શ્વસનક્રિયા અને બ્લડપ્રેશરની તકલીફ હતી, તેને ન્યુમોનિયા થયો તેથી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી. તેના ડોક્ટરોના કાગળ પરથી જણાયું કે એ દિવસમાં ૩૬ પ્રકારની દવાઓ આરોગતી હતી.

ફાર્માસિસ્ટો કહે છે કે આ રીતે બિનજરૂરી દવાઓ ચગળવાનું પ્રમાણ ભયજનક છે. એ વૃદ્ધાને તબીબોએ પૂછયું ત્યારે એણે જવાબ આપ્યો કે મને એમ હતું કે આ બધી દવા મહત્ત્વની છે તેથી લેતી હતી. એ દવામાં કેટલીક ઊંઘવાની ગોળીઓ હતી, જેની આડઅસરને કારણે એ વૃદ્ધાના શ્વાસોશ્વાસ પણ અટકી ગયો હોત. લાંબા સમયથી ચાલતી બ્લડપ્રશર, ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટરોલ, આર્થરાઇટીસ જેવી ક્રોનિક બીમારીઓની સારવાર માટે દરદીઓ જુદા જુદા તબીબોની દવાઓ આરોગતા હોય છે. એ તબીબોએ દરદીની અવસ્થા વિશે આપસમાં ચર્ચા પણ કરી હોતી નથી. ઘણી વખત દરદી જુદા જુદા તબીબોની દવા સાથે વારાફરતી પ્રયોગ કરતા રહે છે. દવાની આ નવી સમસ્યાને ‘પોલીફાર્મસી’ તરીકે ઓળખાવવામાં આવી રહી છે અને પોલીફાર્મસીની સમસ્યાએ મોટું રૂપ ધારણ કર્યું છે. મોટી હોસ્પિટલોમાં જેરિયાટ્રિક એટલે કે વૃદ્ધોની દવાઓના નિષ્ણાત રોકવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી દવા વૃદ્ધોને જીવાડવાને બદલે મારી ના નાખે. વૃદ્ધોમાં કેટલીક દવાઓને કારણે માનસિક મૂંઝવણ, માનસિક ગડમથલ, વધુ પડતો રક્તસ્રાવ, પડી જવું, લો બ્લડપ્રેશર અને શ્વાસોશ્વાસની તકલીફ શરૂ થાય છે. અમેરિકાના આરોગ્ય વિભાગના અભ્યાસ પ્રમાણે હોસ્પિટલોમાં દરદીઓ જે સમય વિતાવે છે તેમાંનો ૩૫ ટકા સમય વૃદ્ધ દરદી વિતાવે છે અને દવાઓને કારણે થતી સમસ્યાઓનાં નિવારણ માટે વૃદ્ધ દરદીઓએ સરેરાશ ત્રણ દિવસ વધુ હોસ્પિટલમાં ગાળવા પડે છે.

વરસ ૨૦૦૬માં વૃદ્ધોમાં દવાની આડઅસરના ચાર લાખ કેસ નોંધાયા હતા, જે કાળજી લેવાઇ હોત તો રોકી શકાયા હોત. ઘણા વૃદ્ધોની કોઇ યોગ્ય કાળજી લેનાર હોતું નથી અને વૃદ્ધ સ્મૃતિભ્રંશનો શિકાર બને છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં હાડકાં કેલ્શિયમના અભાવે બટકણાં બનતાં હોય છે અને દવાની આડઅસરને કારણે દરદીને ચક્કર આવે અને પડી જાય કે તુરત હાડકાં તૂટી જાય અને હોસ્પિટલમાં લાંબા સમય માટે દાખલ કરવાં પડે છે. દવાની વિપરીત અસરોને કારણે અમેરિકામાં દરદીઓને ફરીવાર હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા પડે તેને કારણે વરસે સાડા ત્રણ અબજ ડોલરનો વધુ બોજ એ દરદી અથવા વીમા કંપનીએ ઉઠાવવો પડે છે.

દવાની કોઈ આડઅસર થતી ના હોય તો તેનો અર્થ એવો નથી કે દરદીને એ દવાની જરૂર છે. દરદીને હોસ્પિટલમાંથી રજા અપાય ત્યારે ડોક્ટરો જે દવા લખી આપે છે તેમાંની ૪૪ ટકા દવા બિનજરૂરી હોય છે પણ દરદીને મૂડમાં રાખવા કે અન્ય કારણોથી ડોક્ટરો દવા લખતા હોય છે.ભારતમાં તો દવા કંપનીઓને ખુશ રાખવા તબીબો દવા લખતા હોય છે. ઘણા કેસમાં દરદીએ કેટલો સમય દવા લેવી પડશે તે બાબતમાં ડોક્ટર જ ચોક્કસ હોતા નથી. ઘણા દરદીઓને અમુક દવાથી રાહત જણાય પછી તબીબને પૂછયા વગર આડેધડ એ દવા લેવાનું ચાલુ રાખે છે,જે ગંભીર પરિણામ લાવી શકે છે. ૨૦૧૩ના એક અભ્યાસ મુજબ હોસ્પિટલમાંથી રજા અપાયા બાદ દરદીને અપાયેલી દવાઓની આડઅસર પ્રથમ ૪૫ દિવસમાં ૨૦ ટકા દરદીઓમાં ઉદ્ભવી હતી અને હોસ્પિટલમાં ફરી દાખલ કરવાં પડયાં હતાં. આમાંનાં પાંચ ટકા કેસમાં દરદીનો જીવ જવાનો ખતરો પેદા થયો હતો. ૩૫ ટકા કિસ્સા પહેલેથી કાળજી લેવાઈ હોત તો નિવારી શકાયા હોત.

અમેરિકાની એક હોસ્પિટલમાં જેરિયાટ્રિક(વૃદ્ધો)ના વોર્ડ માટે ખાસ ફાર્માસિસ્ટ અથવા દવાનિષ્ણાત રોકવામાં આવ્યા. એ પછી દવાની આડઅસરને કારણે દરદીઓને ફરીવાર દાખલ કરવાના ૨૨ કેસ બનતા હતા તે ઘટીને માત્ર ત્રણ થઇ ગયા. આ હકીકત દર્શાવે છે કે દવાનો પ્રકાર અને પ્રમાણનું જ્ઞાન હોવું ખૂબ જરૂરી છે. હોસ્પિટલો દ્વારા વૃદ્ધો માટે જોખમી દવાઓની એક યાદી તૈયાર કરવામાં આવી છે. ડોક્ટર બીઅર્સ દ્વારા આ યાદી તૈયાર કરી હોવાથી તે ડોક્ટર બીઅર્સ લિસ્ટ તરીકે ઓળખાય છે. હતાશા અને માનસિક બીમારીઓની ઘણી દવાઓની વૃદ્ધો પર અવળી અસર થાય છે. વૃદ્ધ એકલા છે કે તેની આસપાસ કોઇ પ્રમાળ વ્યક્તિ છે તેના પર પણ દવાની અસર નિર્ભર કરે છે.

સાભાર-સૌજન્ય :સંદેશ .કોમ 

(943 ) ગૃહિણીઓ અને ગૃહસ્થો માટેની ઉપયોગી ટીપ્સ … સં.ચીમન પટેલ

ચીમન પટેલ

ચીમન પટેલ

હ્યુસ્ટન નિવાસી શ્રી ચીમનભાઈ પટેલએ એમના ઈ-મેલમાં કેટલીક  ઉપયોગી ટીપ્સ મોકલી છે.

આ બધી ટીપ્સ ગૃહિણીઓ અને ગૃહસ્થોને માટે દૈનિક જીવનમાં ઉપયોગી થાય એવી હોઈ આજની પોસ્ટમાં ચીમનભાઈના આભાર સાથે પ્રસ્તુત છે. — વિનોદ પટેલ 

[ક] રસોઈ ટિપ્સ :

[1] લીલા ચણા અથવા વટાણા બાફતી વખતે તેમાં ખાંડ નાખવાથી તેનો લીલો રંગ યથાવત રહે છે.
[2] રોટલી માટે લોટ ગૂંદતી વખતે બે ચમચી દૂધ, ઘી કે મલાઈ મેળવી દેવાથી રોટલી એકદમ પાતળી બનશે.
[3] ભીંડાનું શાક બનાવતી વખતે તેમાં એક ચમચી દહીં નાખવાથી તેની ચીકાશ ઓછી થશે.

[4] મેળવણ ન હોય તો ગરમ દૂધમાં લીલા મરચાં નાખવાથી પણ દહીં જમાવી શકાય છે.
[5] ભાત બનાવતી વખતે તેમાં લીંબુના રસના ટીપાં નાખવાથી ભાત એકદમ સફેદ રંગનો બનશે. અને તેમાં એક ચમચી તેલ કે ઘી નાખવાથી દાણા અલગ-અલગ રહેશે.
[6] ફલાવરનું શાક બનાવતી વખતે એમાં બે ચમચી દૂધ ઉમેરવાથી ફલાવર ચડી ગયા પછી પણ સફેદ રહે છે.
[7] પૂરીનો લોટ પાણીથી બાંધવાને બદલે દહીંથી બાંધવાથી પૂરી પોચી થશે.

[8] મીઠા સક્કરપારા બનાવવાના મેંદામાં થોડું મીઠું ભેળવવાથી સક્કરપારા સ્વાદિષ્ટ લાગશે.
[9] ચણા પલાળતાં ભૂલી ગયા હોવ તો તેને બાફતી વખતે તેની સાથે કાચા પપૈયાના બે-ચાર ટૂકડા મૂકી દો તો ચણા જલ્દી બફાશે.
[10] બિસ્કિટ પર દૂધ લગાવી ધીમા તાપે ઓવનમાં રાખવાથી બિસ્કિટ કડક, તાજા અને કરકરા થશે.
[11] વેફરને છૂટી કરવા કેળાં-બટાટાની કાતરી પર મીઠાના પાણીનો છંટકાવ કરવો અને પછી તળવી.
[12] દાળ-ઢોકળી બનાવતી વખતે ઢોકળીને કાચી-પાકી શેકીને દાળમાં નાખવાથી તે ચોંટશે નહિ.
[13] પાણીપૂરીની પૂરી બનાવતી વખતે ઝીણા રવામાં પીવાનો સોડા લોટ બાંધવા માટે લેવાથી પૂરી ફૂલશે.
[14] ઈડલીનું ખીરું જો વધારે પડતું પાતળું થઈ ગયું હોય તો તેમાં શેકેલો રવો નાખવાથી જાડું બનશે અને ખીરાથી ઈડલી મુલાયમ પણ બને છે.
[15] સાબુદાણાને બનાવતા પહેલાં એને દૂધમાં પલાળીને મૂકવાથી એ એકદમ ફૂલેલાં બનશે.

[ખ] આરોગ્ય ટિપ્સ

[1] વરિયાળી સાથે આદું અથવા જીરાનું સેવન કરવાથી પેટની બળતરા તથા પાચન ક્રિયામાં લાભ થાય છે.
[2] હાલતા દાંત અટકાવવા મોંમાં તલના તેલના કોગળા ભરી રાખવાથી ચાર-છ મહિનાના પ્રયોગ બાદ દાંત બરાબર ચોંટી જાય છે.
[3] ઘઉંના લોટમાં શક્કરિયાંનો લોટ મેળવીને રોટલી ખાવામાં આવે તો થોડા દિવસોમાં જ શરીરનું વજન વધવા લાગે છે.
[4] શેરડીના રસમાં આદુંનો રસ નાખી પીવાથી કફ થતો નથી અને કફની તકલીફ મટે છે.
[5] એક ગ્લાસ ઠંડા પાણીમાં થોડો લીંબુનો રસ મેળવી પ્રાત:કાળે પીવાથી કબજિયાતમાં ખૂબ જ ફાયદો થાય છે.
[6] ખોરાક પચતો ન હોય તેમણે જીરું શેકીને સંતરાના રસમાં ભેળવી પીવું જોઈએ. પેટનો ગેસ તથા અપચો દૂર થશે.
[7] ત્રણ ચમચી નાળિયેરના તેલમાં કપૂર મેળવીને રાત્રે વાળના મૂળમાં ઘસીને સવારે વાળ ધોવાથી જૂ-લીખ સાફ થઈ જાય છે.
[8] નાળિયેરના પાણીમાં લીંબુનો રસ મેળવીને પીવાથી પથરીની તકલીફમાં રાહત થાય છે.
[9] રાત્રે ભારે ખોરાક લીધા પછી છાસમાં જીરું, લીમડો અને આદુનો ઘીમાં વઘાર કરીને પીવાથી ફાયદો થશે.
[10] ઊલટી થતી હોય કે ઊબકા આવતા હોય તો તુલસીના રસમાં એલચીનો પાઉડર મિક્સ કરીને પીવાથી રાહત થશે.
[11] સંધિવામાં આવતા સોજા પર અજમાનું તેલ લગાવવાથી ફાયદો થાય છે.
[12] મેથીના દાણાનો પાઉડર પાણીમાં ભેળવી સવાર-સાંજ તે પાણી પીવાથી ડાયાબિટીસ તેમજ બ્લડપ્રેશરમાં ફાયદો થાય છે.
[13] હાઈબ્લડપ્રેશરના દર્દી માટે પપૈયું ફાયદાકારક હોય છે. તેને રોજ ભૂખ્યા પેટે ચાવીને ખાવું.
[14] એક ચમચી તુલસીનો રસ અને બીલીના ફૂલની સાથે એક ચમચી મઘ ઉમેરી દિવસમાં બે વખત લેવાથી તાવમાં રાહત થાય છે.
[15] જે વ્યક્તિને ખાસ ઉનાળામાં ગરમી નીકળતી હોય તેમણે કારેલાનો રસ જીરું પાવડર નાખીને એક ચમચી પીવો.

[ગ] હોમકેર ટિપ્સ

[1] દૂધ ગરમ કરતાં પહેલાં તપેલીમાં થોડું પાણી રેડવાથી દૂધ ઉભરાશે નહિ. આ ઉપરાંત તપેલીમાં ચમચો રાખવાથી પણ દૂધ જલદી ઉભરાતું નથી.
[2] ફ્રિજમાં જીવાત થઈ ગઈ હોય તો એક લીંબુ સમારીને ફ્રીજમાં મુકી દો.બીજે દિવસે જીવાત આપમેળે દૂર થઈ જશે.
[3] આદુને ફૂલના કૂંડામાં કે બગીચામાં માટી નીચે દબાવી રાખવાથી તાજું રહેશે.

[4] મલાઈમાંથી ઘી બનાવતી વખતે તેમાં થોડા મીઠા લીમડાંના પાન નાખવાથી ઘીમાં સુગંધ આવશે.
[5] કાચના વાસણને ટૂથપેસ્ટ લગાવી બ્રશથી ઘસીને સાફ કરવાથી ચમક વધારે આવે છે.
[6] અરીસાને ચોખ્ખો કરવા માટે તેની પર શેવિંગ ક્રીમ લગાવી થોડીવાર રહેવા દેવું. પછી ભીના મલમલના કપડાથી લૂછી કોરા કપડાથી લૂછવું.
[7] વાસણમાંથી બળેલા ડાઘ દૂર કરવા માટે કાંદાના બે ટુકડા નાખી થોડું પાણી નાખીને ઉકાળો. થોડીવાર બાદ તેને સાફ કરો. ડાઘ તરત નીકળી જશે.
[8] ખીલીને ગરમ પાણીમાં બોળીને દીવાલમાં લગાવવાથી પ્લાસ્ટર તૂટતું નથી.
[9] બેટરીના સેલ કે મીણબત્તીને ફ્રિજમાં રાખવાથી એ લાંબો સમય ચાલે છે.
[10] પંખા અને લોખંડની બારીઓ કે ગ્રિલ પર જાળાં ન જામે એ માટે એને કેરોસીનથી સાફ કરવી.

[ચ] સોંદર્ય ટિપ્સ

[1] કાંદાનો રસ અને મધ સમાન માત્રામાં ભેળવી વાળમાં લગાડી વાળ ધોવાથી વાળ ખરતા અટકે છે.
[2] ત્વચા પર ડાઘ અને ધબ્બા હોય તો સરસિયાના તેલમાં ચપટી મીઠું નાખીને એનાથી માલિશ કરો. ડાઘા જરૂર ઓછા થશે.
[3] એક મુઠ્ઠી જેટલી અગરબત્તીની રાખમાં ખાટું દહીં ભેળવો. તેને ચહેરા પર લગાવી પંદર મિનિટ પછી ધોઈ નાખો. એથી ચહેરા પરની દૂર કરેલી રૂવાંટી ઝડપથી નહીં ઉગે.
[4] દૂધીનો રસ અને નાળિયેરનું તેલ મિક્સ કરી એનાથી માથામાં સારી રીતે માલિશ કરો. વાળની ચમક વધી જશે.
[5] ચહેરા પરની રૂંવાટી દૂર કરવા માટે ત્રણ ચમચી રવામાં થોડોક ઘઉંનો લોટ,થોડોક ચણાનો લોટ તથા દૂધ મિક્સ કરીને લગાવો. સૂકાઈ જાય એટલે એને વાળની ઊલટી દિશામાં હળવેથી ઘસો. પછી ધોઈ નાખો.
[6] લીમડાની લીંબોડીને છાસમાં વાટી તેને ખીલ પર લગાવવાથી ખીલ દૂર થાય છે અને ચહેરાની ત્વચા મુલાયમ બને છે.
[7] જાયફળ વાટીને ચહેરા પર લગાડવાથી કરચલીઓ દૂર થાય છે.
[8] ચહેરા તથા ગરદન પરની કાળાશ દૂર કરવા માટે ફુદીનાના પાન વાટીને તેનો અર્ક કાઢીને રૂ વડે ચહેરા તથા ગરદન પર લગાવી 20 મિનિટ પછી ચહેરો ધોઈ નાખવો.
[9] કાંદા શેકી તેની પેસ્ટ બનાવી એડી પર લગાડવાથી એડી પરના ચીરા મહિનામાં મટી જશે.
[10] તુવેરની દાળને પાણીમાં રાતના પલાળી દેવી. સવારે તેને ઝીણી વાટી લેવી. આ મિશ્રણથી વાળ ધોવાથી વાળ ખરતા અટકાવી શકાય છે.

[છ] જાળવણી ટિપ્સ

[1] ચાંદીના વાસણોને કાળા થતા બચાવવા માટે ચાંદીનાં વાસણોની સાથે કપૂરની ગોળી રાખવી.
[2] સ્વેટરને ધોતા પહેલાં મીઠાના પાણીમાં પલાળવાથી ઊન ચોંટવાનો ભય રહેતો નથી.
[3] આમલીને લાંબો સમય તાજી રાખવા એક કપ પાણીમાં હિંગ અને મીઠું નાખી ઘોળ તૈયાર કરી આમલી પર છાંટવો અને એને ત્રણ-ચાર દિવસ સુકાવવી.
[4] અથાણાંને ફૂગથી બચાવવા માટે રૂને સરકામાં બોળીને જે બરણીમાં અથાણું ભરવાનું હોય એને સારી રીતે લૂછી નાખો. પછી અથાણું ભરવાથી ફૂગ નહીં લાગે.
[5] લીમડાના છોડમાં ખાટી છાશ કે વપરાયેલી ચાની ભૂકી નાખવાથી છોડ મોટો અને તાજો રહે છે.
[6] વધારે પ્રમાણમાં લીંબુ ખરીદી લીધાં હોય તો બગડી જવાની બીક ન રાખશો.લીંબુને મીઠાની બરણીમાં રાખી મૂકવાથી લાંબા સમય સુધી તાજાં રાખી શકાશે.
[7] સાડી પર તેલના ડાઘ પડ્યા હોય તો, એ જગ્યા પર કોઈ પણ ટેલકમ પાઉડર સારી રીતે રગડીને સાડીને બે-ત્રણ કલાક સુધી તાપમાં મૂકો પછી ધોઈ લો.
[8] નવા ચંપલને રાત્રે ઘી કે તેલ લગાડી રાખવાથી એ સુંવાળાં રહેશે અને નડશે નહિ.
[9] રાઈના પાણી વડે બોટલ ધોવાથી બોટલમાંની વાસ દૂર થાય છે.
[10] માઈક્રોવેવ ઓવનની સફાઈ કરવા માટે સફેદ દંતમંજન પાઉડર ઓવનમાં ભભરાવી કોરા કપડાંથી લૂછી સાફ કરવાથી ઓવન ચમકી ઊઠશે.

[જ] સ્પેશ્યલ ટિપ્સ

[1] દરવાજાના મિજાગરા પર તેલ નાખવા કરતાં પેન્સિલ ઘસો. એનાથી મિજાગરા અવાજ નહીં કરે અને કાટ પણ નહીં લાગે.
[2] કપડાં ધોતી વખતે શર્ટના કોલર પર પડેલા જિદ્દી ડાઘને દૂર કરવા માટે સાબુની જગ્યાએ શેમ્પુનો ઉપયોગ કરો.
[3] પુસ્તકોના કબાટમાં લીમડાના પાન રાખવાથી જીવડાં અને ઊઘઈ લાગવાની શક્યતા નથી રહેતી. થોડા-થોડા સમયે પાન બદલતા રહેવું.
[4] ચાની વપરાયેલી ભૂકીને સૂકવીને બારીનાં કાચ સાફ કરવાથી કાચ ચમકે છે.

[5] કાચના ગ્લાસ ચકચકિત કરવા પાણીમાં થોડી ગળી મિક્સ કરીને એનાથી ધોવા અને પછી સ્વચ્છ પાણીથી ધોઈ નાખવા.
.
[ઝ] જીવન માટેની ટિપ્સ

[1] તમારે જીવવું હોય તો ચાલવું જોઈએ, તમારે લાંબું જીવવું હોય તો દોડવું જોઈએ.
[2] સૂરજ જ્યારે આથમવાની તૈયારીમાં હોય ત્યાર સુધીમાં તમે કસરત ન કરી 
હોય, તો માનજો કે દિવસ ફોગટ ગયો.
[3] થાક લાગે તેના જેવી ઊંઘની ગોળીની શોધ હજી થઈ નથી.
[4] હાથ ચલાવવાથી અન્નની કોઠીઓ ભરાઈ જાય છે અને જીભ ચલાવવાથી ખાલી થાય છે.
[5] શરીર પિયાનો જેવું છે અને આનંદ એનું મધુર સંગીત છે. વાદ્ય બરાબર હોય તો જ સંગીત બરાબર વાગે છે.

NEEDS ANY COMMENT ?

NEEDS ANY COMMENT ?

Chiman Patel, Huston 

(942 ) સંત શિરોમણી સ્વ.પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ- અંતિમ દર્શન અને ભાવાંજલિ

આ અગાઉની વિનોદ વિહારની પોસ્ટ નંબર 941 માં ભગવાન સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાય(બે.એ.પી.એસ.) ના પાંચમા આધ્યાત્મિક ગુરુ પૂ.પ્રમુખ સ્વામીના ૧૩ મી ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ ના રોજ સારંગપુર ખાતે થયેલ દેહ વિલયના  દુખદ સમાચાર અને  ૯૬ વર્ષના એમના કાર્યશીલ દીર્ઘ જીવન દરમ્યાનની એમની અદભુત ધાર્મિક પ્રવૃતિઓ અને સામાજિક સેવાઓ વિષે વિડીયો દ્વારા ઝાંખી કરાવવામાં આવી છે.

Pramukh Swami- Modi -2 last darshanસ્વ. પ્રમુખ સ્વામીના અવસાનથી બે.એ.પી.એસ સંપ્રદાયમાં જ નહી પણ દેશ વિદેશમાં વસતા એમના અગણિત ચાહકોમાં શોક છવાઈ ગયો છે.સ્વામી બાપાનાં અંતિમ દર્શન કરવા માટે લાખ્ખો રાજકીય નેતાઓ,હરિભક્તો અને સાધુ સંતો સારંગપુરમાં આવી રહ્યા છે.વિદેશમાં રહેતા સ્વામીજીના ચાહકો પણ દર્શન માટે આવી રહ્યા છે.ગુરુ મંડપમાં પ્રમુખસ્વામી મહારાજનો પાર્થિવ દેહ સૌનાં દર્શન માટે વિરાજીત કરવામાં આવ્યો છે.

પૂ.પ્રમુખ સ્વામી મહારાજનાં અંતિમ દર્શન અને ભાવાંજલિ – વિડીયોમાં 

Darshan of HH Pramukh Swami Maharaj,

13 Aug 2016

ગુજરાતના નવા મુખ્ય પ્રધાન શ્રી વિજય રૂપાણી આ સંતનાં અંતિમ દર્શન કરવા સારંગપુર આવ્યા હતા .તેઓએ આપેલ અંજલિ આ વિડીયોમાં જોઈ શકાશે.

Divine Darshan of HH Pramukh Swami Maharaj,

14 Aug 2016, 

વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલ પૂ.પ્રમુખ સ્વામીનાં

 અંતિમ દર્શન અને અશ્રુભીની ભાવાંજલિ

સારંગપુર, 15 Aug 2016

The Prime Minister, Shri Narendra Modi paid rich tributes to HH Pramukh Swami Maharaj at Sarangpur in Gujarat.

“પૂજ્ય બાપાનાં ચરણોમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરું છું. એમનો આત્મા સદાસર્વદા આપણને માર્ગદર્શન આપતો રહેશે, શક્તિ આપતો રહેશે.”-શ્રી નરેન્દ્ર મોદી 

આજે ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી પરમ પૂજ્ય પ્રમુખસ્વામી મહારાજનાં ચરણોમાં ભાવ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવા માટે તીર્થધામ સારંગપુર ખાતે પધાર્યા હતા.

દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લા પર સવારે  ધ્વજ વંદન અને ત્યાં જુસ્સાદાર  પ્રવચન કરીને માનનીય પ્રધાન મંત્રી શ્રી સીધા જ હવાઈ માર્ગે સારંગપુર આવી પહોંચ્યા હતા.બરાબર 11-55 વાગ્યે તેઓ સારંગપુર પહોંચ્યા હતા.

ગુરુ મંડપમમાં જ્યાં પ્રમુખસ્વામી મહારાજનો પાર્થિવ દેહ સૌનાં દર્શન માટે વિરાજીત કરવામાં આવ્યો છે ત્યાં પહોંચીને માનનીય પ્રધાનમંત્રીશ્રી થોડીક ક્ષણો સુધી તેમનાં ચરણોમાં પલાંઠી સાથે બેસીને અશ્રુભીની આંખે શ્રધ્ધાપૂર્વક વંદન કરતા રહ્યા હતા.

વૈદિક શાંતિપાઠના ગાન વચ્ચે પ્રધાનમંત્રીશ્રીએ પ્રમુખસ્વામી મહારાજનાં ચરણે પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરી હતી. પ્રમુખ સ્વામી મહારાજની પરિક્રમા કરીને તેઓએ આરતી ઉતારી હતી.

ત્યારબાદ ઉપસ્થિત સમુદાય સમક્ષ સંબોધનની શરૂઆત કરતાં પહેલાં શ્રી નરેન્દ્રભાઈ ભાવુક બનીને શબ્દહીન બની ગયા હતા. કેટલીયે ક્ષણો સુધી માઈક્રોફોન સામે આંખોમાં અશ્રુ સાથે તેમણે ત્રૂટક ત્રૂટક સ્વરે જણાવ્યું કે “તમારામાંથી ઘણા બધાએ ગુરુ ગુમાવ્યા હશે, મેં પિતા ગુમાવ્યા છે.” આટલું બોલતાં તેઓ પુનઃ ભાવુક બનીને રડી પડ્યા હતા.

મારું સૌભાગ્ય છે કે હું આપની વચ્ચે આવી શક્યો.પૂજ્ય બાપાનાં અંતિમ દર્શન કરી શક્યો. આપ સૌ સંતોના સાંનિધ્યમાં કેટલાક પળ વિતવવાનો મને અવસર મળ્યો.

પૂજ્ય બાપાનાં ચરણોમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરું છું. એમનો આત્મા સદાસર્વદા આપણને માર્ગદર્શન આપતો રહેશે, શક્તિ આપતો રહેશે.’

પ્રમુખસ્વામીજીને અંજલિ અર્પણ કર્યા બાદ શ્રી નરેન્દ્રભાઈએ, પ્રમુખ સ્વામીજીના અનુગામી મહંત સ્વામીજીને વ્યક્તિગત મળીને રાષ્ટ્રની સુરક્ષા અને પ્રગતિ માટે આશીર્વાદની ઝંખના કરી હતી. લગભગ એક કલાક કરતાં વધુ સમય વીતાવીને તેમણે પુનઃ દિલ્હી જવા વિદાય લીધી.

આ પ્રસંગનો સંપૂર્ણ અહેવાલનો ગુજરાતીમાં પાઠ http://www.baps.org ની આ લીંક પર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

આ પ્રસંગે વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સ્વ.પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ ને આપેલ હાર્દિક ભાવાંજલિ અને ગુજરાતીમાં આપેલ આખું પ્રવચન આ વિડીયોમાં સાંભળો.

સંતશિરોમણી પ્રમુખસ્વામી મહારાજના બાળપણથી માંડી એમના અંતિમ વરસો દરમ્યાનની સ્મરણયાત્રા કરાવતો એક સુંદર વિડીયો  

 Tribute & Life story of Pramukh Swami Maharaj – BAPS | Divine Darshan on YouTube

Pramukh Swami- last Rites

Live Telecast and Webcast of Last Rites of

HH Pramukh Swami Maharaj

બ્રહ્મસ્વરૂપ પ્રમુખસ્વામી મહારાજના દિવ્ય દેહના

અંતિમ વિધિનાં દર્શન
Date: 17 August 2016, Wednesday
Time: 3:00pm IST onwards

His Holiness Pramukh Swami Maharaj’s Last Rites
Funeral took place at BAPS Sarangpur campus in Gujarat on August 17,2016

Check on this BAPS.ORG link also:

http://www.baps.org/Announcement/2016/Live-Telecast-and-Webcast-of-Last-Rites-of-HH-Pramukh-Swami-Maharaj-10049.aspx 

( 941 ) BAPSના વડા પૂ પ્રમુખસ્વામી મહારાજ બ્રહ્મલીન થયાઃદેશ વિદેશના સૌ હરિભક્તોમાં શોકનું મોજુ

બોચાસણવાસી અક્ષરપુરૂષોતમ સંસ્થા BAPSના વડા પૂજય  પ્રમુખસ્વામી મહારાજ બ્રહ્મલીન થયાઃ

દેશ વિદેશના સૌ હરિભક્તોમાં શોકનું મોજુ

અલવિદા !

PRAMUKH SWAMI-EX-1

પ્રમુખ સ્વામી પ્રોફાઈલ
નામ : શાંતિલાલ પટેલ
જન્મ તારીખ : સાતમી ડિસેમ્બર ૧૯૨૧
જન્મ સ્થળ : ચાણસદ, વડોદરા
બ્રહ્મલીન થયા : ૧૩મી ઓગસ્ટ ૨૦૧૬
બ્રહ્મલીન સ્થળ : અમદાવાદ-સાળંગપુર
ગુરૂ : ગુણીતાનંદ, ભગતજી મહારાજ, શાસ્ત્રીજી મહારાજ, યોગીજી મહારાજ
સંપ્રદાય : સ્વામી નારાયણ
સંત બન્યા : ૧૭ વર્ષની વયે

છેલ્લા કેટલાક દિવસથી બીમાર રહેતા પ્રમુખ સ્વામી મહારાજે તારીખ ૧૩ મી ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ ની સાંજે છ વાગે અંતિમ શ્વાસ લીધ્યા હતા.તેમનાં પાર્થિવ દેહને બે દિવસ સાળંગપુર હરિભક્તોના દર્શન માટે રખાશે.

તા.૧૩ ઓગસ્ટ : પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ આજે સાંજે બ્રહ્મલીન થતા આઘાતનું મોજુ ફરી વળ્યું હતું.ખાસ કરીને સ્વામી નારાયણ સંપ્રદાયના દેશ વિદેશના તેમના હરીભક્તોમાં આઘાતનું મોજુ ફરી વળ્યું હતું.પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ છેલ્લા ઘણા સમયથી બીમાર હતા. તેમને જુદી જુદી તકલીફ થયેલી હતી. આજે સાંજે છ વાગે સાળંગપુર ખાતે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજે અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા.

બાપ્સના બ્રહ્મવિહારી દાસ સ્વામીએ હાલમાં જ કહ્યું હતું કે તેઓ બ્રહ્મલીન થયા છે.તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે લાખો હરીભક્તો દર્શન કરી શકે તે માટે વિશેષ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી રહી છે. બે દિવસ બાદ તેમના અંતિમ સંસ્કારની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે તેવી શક્યા છે.૯૫ વર્ષની વયે પહોૅચેલા પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ હજુ પણ સક્રિય હતા. પરંતુ તેમની છાતીમાં ઈન્ફેકશન થયું હતું. સાળંગપુર સ્વામી નારાયણ મંદિરમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી તેમને સારવાર આપવામાં આવી રહી હતી. ૧૦ તબીબોની ટીમ તેમના આરોગ્ય પર નજર રાખી રહી હતી.

શાંતિલાલનો જન્મ સાતમી ડિસેમ્બર ૧૯૨૧ના દિવસે ગુજરાતના ચાણસદ ગામમાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મોતીભાઈ અને દિવાળીબેન પટેલ શાસ્ત્રીજી મહારાજના હરીભક્ત હતા. સાથે સાથે અક્ષર પુરૂષોત્તમ સંપ્રદાયમાં વિશ્વાસ રાખતા હતા.મોતીભાઈ અને દિવાળીબેન બંને સ્વામી નારાયણમાં ખૂબ જ વિશ્વાસ ધરાવતા હતા.દિવાળીબેનના પરિવારના સભ્યો ભગતજી મહારાજના ગાળામાં પણ આગળ વધ્યા હતા. શાસ્ત્રી મહારાજે તે વખતે યુવા શાંતિલાલને જન્મ વખતે વિશેષ આશિર્વાદ આપ્યા હતા અને તે વખતે તેમના પિતાને શાસ્ત્રીજી મહારાજે કહ્યું હતું કે આ બાળક અમારો છે.જ્યારે સમય આવશે ત્યારે આ બાળકને અમને આપી દેજો.તેઓ ભગવાન પ્રત્યે લાખો લોકોને અગ્રેસર કરશે. ત્યારબાદથી જ પ્રમુખ સ્વામી મહારાજમાં લોકોની શ્રદ્ધા વધવા લાગી હતી.

શાંતિલાલની માતા તેમને શાંત અને ઓછા બોલનાર બાળક અને એક સક્રિય બાળક તરીકે ગણતા હતા. તેમના બાળપણના મિત્રો વાત કરતા કહે છે કે શાંતિલાલે સ્કુલમાં એક ઈમાનદાર વિશ્વાસપાત્ર વિદ્યાર્થી તરીકેની છાપ ઉભી કરી હતી. શાંતિલાલ છ વર્ષ સુધી જ સ્કુલમાં જઈ શક્યા હતા.સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં દર્શન કર્યા બાદ જ તેઓ ભોજન લેતા હતા.શાંતિલાલથી દુનિયાની ઘણી હસ્તીઓ પ્રભાવિત રહી હતી.

પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ હાલમાં બાપ્સ સ્વામી નારાયણ સંસ્થાના પ્રમુખ અથવા તો ગુરૂ તરીકે હતા. બાપ્સ સ્વામી નારાયણ સંસ્થા ઈન્ટરનેશનલ હિન્દુ સોસાયટી તરીકે છે જે ધાર્મિક વિદેશીઓ સાથે જોડાયેલી રહી છે. બાપ્સને સ્વામી નારાયણના પાંચમા અનુગામી તરીકે ગણવામાં આવે છે. ગુણિતાનંદ સ્વામી, ભગતજી મહારાજ, શાસ્ત્રીજી મહારાજ, યોગીજી મહારાજ બાદ પાંચમાં અનુગામી તરીકે તેમને ગણવામાં આવતા હતા.

PRAMUKH SWAMI- GURUS

સ્વામી નારાયણ સાથે જોડાયેલા અને અન્ય સમુદાય સાથે પણ જોડાયેલા તમામ લોકોને પ્રમુખ સ્વામી જુદા જુદા સૂચનો વારંવાર કરતા રહેતા હતા.તેમના સત્સંગમાં લાખો લોકો એકત્રિત થતા હતા.

તેમના મિત્રો પ્રમુખ સ્વામી મહારાજને હરીદાસ તરીકે પણ બોલાવતા હતા.નાની વયમાં પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ શાસ્ત્રીજી મહારાજથી ખુબ જ પ્રભાવિત રહ્યા હતા.સાતમી નવેમ્બર ૧૯૩૯ના દિવસે જ્યારે શાંતિલાલ ૧૭ વર્ષના હતા ત્યારે તેમને તેમના ગુરૂ શાસ્ત્રીજી મહારાજ તરફથી એક પત્ર મળ્યો હતો. જેમાં કહેવાયું હતું કે તેમને સાધુ સંત તરીકે બનીને સેવામાં જોડાઈ જવું જોઈએ.

શાસ્ત્રીજી મહારાજ દ્વારા કરવામાં આવેલા સૂચન બાદ તરત જ તેમના માતા-પિતાએ તેમને મંજુરી આપી દીધી હતી અને શાંતિલાલ ઘર છોડીને શાસ્ત્રીજી મહારાજ અને તેમના સાધુ સંતોની સાથે જોડાઈ ગયા હતા. શાસ્ત્રીજી મહારાજે શાંતિલાલને જુદી જુદી પ્રાથમિક શિક્ષણની માહિતી આપી હતી જેમાં પ્રસાદ દિક્ષાનો સમાવેશ થાય છે.

૨૨મી નવેમ્બર ૧૯૩૯ના દિવસે અમદાવાદમાં આંબલી-વાડી પોળમાં પ્રસાદ દિક્ષા આપવામાં આવી હતી અને તેમને શાંતિ ભગત નામ આપવામાં આવ્યું હતું. શાસ્ત્રીજી મહારાજના આદેશ પૈકીના એક આદેશને સ્વીકારીને તેઓએ સંસ્કૃતમાં અભ્યાસ કરવા તૈયારી કરી હતી. શાંતિ ભગત તરીકે તેમની ઓળખ થવા લાગી ગઈ હતી. શાંતિ ભગતે ત્યારબાદ તેમની ઈચ્છાઓ પુરી કરી બતાવી હતી. ૧૦મી જાન્યુઆરી ૧૯૪૦ના દિવસે ગોંડલમાં અક્ષર ડેરી ખાતે શાંતિ ભગતને ભગવતી દિક્ષા આપવામાં આવી હતી અને તેમને સાધુ નારાયણ સ્વરૂપદાસ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ નામ આપવામાં આવ્યા બાદ શાસ્ત્રીજી મહારાજે આ સંદર્ભમાં વધુ સ્પષ્ટતા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે તેમના ચહેરા ઉપર ભગવાનનું તેજ ચમકે છે. જેથી તેમને નારાયણ સ્વરૂપદાસનું નામ તેઓ આપી રહ્યા છે. યોગીજી મહારાજે તેમને નારાયણ સ્વરૂપદાસજી તરીકે આશિર્વાદ આપ્યા હતા.સાધુ નારાયણ સ્વરૂપદાસે આજીવન સેવા કરી હતી.

બાપ્સના પ્રમુખ તરીકે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજે બાપ્સ સંસ્થાને વિશ્વના દેશોમાં પહોંચાડી દેવામાં ભૂમિકા ભજવી હતી.તેઓ એમના લાખો અનુયાયીઓમાં પ્રમુખ સ્વામી કે “બાપા” ના હુલામણા નામથી જાણીતા હતા.ભારતમાં જ નહીં બલ્કે ભારત બહાર પણ એક પછી એક સ્વામી નારાયણ મંદિરોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.બાપ્સ સંસ્થાઓના સંદેશાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.

પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ બ્રહ્મલીન થતાં માત્ર હરીભક્તોમાં જ નહી બલ્કે તેમના પ્રત્યે સંકળાયેલા જુદા જુદા સંપ્રદાયના લોકોમાં પણ શોકનું મોજુ ફરી વળ્યું હતું. પ્રમુખ સ્વામી મહારાજથી દુનિયાના ઘણા ટોચના નેતાઓ, તબીબો, વૈજ્ઞાનિકો પણ પ્રેરીત થયા હતા. સૌથી મોટો દાખલો ભારતના વૈજ્ઞાનિક અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામનો રહેલો છે. અબ્દુલ કલામે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજને અનેક વખત મળીને તેમના આશિર્વાદ લીધા હતા.સાથે સાથે તેમની પાસેથી ઘણું માર્ગદર્શન મેળવ્યું હતું.

ભારતના પરમાણુ વૈજ્ઞાનિકે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજના સંદર્ભમાં પોતાના પુસ્તકમાં અનેક વાક્યોનો સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કર્યો છે જેમાંથી સાબિત થાય છે કે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજ કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે ન હતા. કોઈ પણ મોટી હસ્તી અમદાવાદમાં આવે અને પ્રમુખ સ્વામી મહારાજને ન મળે તે બાબત ક્યારેય શક્ય દેખાતી ન હતી. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકેના ગાળામાં હાલના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ અનેક વખત તેની સાથે ભેટ કરી હતી.અબ્દુલ કલામ સહિતની અનેક દેશની અને વિદેશની હસ્તીઓ પ્રમુખ સ્વામીથી પ્રભાવિત હતી.

(સમાચાર સૌજન્ય- અકિલા,રાજકોટ) 

Pramukh Swami with ex-President Kalam and Narendra Modi

pramukh -dr.kalam-2

Divine memories of Dr APJ Abdul Kalam and his Spiritual guru Pramukhswami Maharaj.(2001 -2015)

સાભાર— શ્રી વિપુલ દેસાઈ 

નીચે ક્લિક કરી પુ.પ્રમુખ સ્વામી વિષે જાણો અને માણો 

PUJYA  PRAMUKH SWAMIA MAHARAJNICE PRESENTATION AND PICTURES 

Chesta- Sung By: Pramukh Swami Maharaj

Successor of H.H.Pujya Pramukh Swami …

H.H.Mahant Swami Maharaj (Sadhu Keshavjivandas)

HH Mahant Swami Maharaj

                  H.H. Mahant Swami Maharaj

Pujya Doctor Swami also added that four years ago, on 20 July 2012, His Holiness Pramukh Swami Maharaj had declared in a letter that His Holiness Mahant Swami Maharaj (Sadhu Keshavjivandas) would succeed him as the guru of BAPS. Thus, His Holiness Mahant Swami Maharaj is now the president of BAPS Swaminarayan Sanstha, as the sixth spiritual head in the gunatit guru parampara tradition of Bhagwan Swaminarayan. Henceforth, he will steer BAPS and further the great teachings and works of Bhagwan Swaminarayan and His Holiness Pramukh Swami Maharaj.

Sourcehttp://www.baps.org/Announcement/2016/Final-Darshan-and-Rites-of-Pramukh-Swami-Maharaj-9961.aspx

Speeches of H.H.Pramukh Swami

-You-tube video’s link 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 321 other followers