વિનોદ વિહાર

ગુજરાતી ગદ્ય-પદ્ય સર્જનની આનંદ યાત્રા

1221- ભૂતપૂર્વ PM, ‘ભારત રત્ન’ વાજપેયી (93)નું નિધન-હાર્દિક શ્રધાંજલિ

टूटे मन से कोई बड़ा नहीं होता,

टूटे मन से कोई खड़ा नहीं होता।

जलना होगा, गलना होगा !

कदम मिलाकर चलना होगा !

Atal Bihari Bajpai 

August 16,2018-નવી દિલ્હી

ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અટલબિહારી વાજપેયીનું આજે અહીં નિધન થયું છે. એ 93 વર્ષના હતા. એમણે અહીં AIIMS હોસ્પિટલમાં આજે સાંજે 5.05 વાગ્યે અંતિમ શ્વાસ લીધો હતો.

વાજપેયી બે મહિનાથી પણ વધારે સમયથી હોસ્પિટલમાં કિડનીમાં ચેપ ઉપરાંત યુરિનરી તકલીફ, છાતીમાં કફનો ભરાવો થવા જેવી તકલીફો માટે સારવાર હેઠળ હતા. એઈમ્સ હોસ્પિટલ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી અખબારી યાદીમાં વાજપેયીના નિધનના સમાચાર આપવામાં આવ્યા હતા.

વાજપેયીના પાર્થિવ દેહને આજે સાંજે AIIMS હોસ્પિટલમાંથી એમના નિવાસસ્થાને લઈ જવામાં આવ્યો હતો. અંતિમ દર્શન માટે એ આવતીકાલે નવી દિલ્હીમાં ભાજપના મુખ્યાલયમાં રાખવામાં આવશે. અંતિમ સંસ્કાર આવતીકાલે દિલ્હીમાં યમુના નદીના કિનારે કરવામાં આવશે.

વાજપેયીના પાર્થિવ શરીરને અંતિમ દર્શન આજે રાતે 9.30 વાગ્યાથી એમના નિવાસસ્થાને રાખવામાં આવશે. ત્યારબાદ આવતીકાલે સવારે 9 વાગ્યાથી બપોરે 1 વાગ્યા સુધી ભાજપના મુખ્યાલયમાં અંતિમ દર્શન કરી શકાશે. બપોરે 1 વાગ્યાથી અંતિમ યાત્રા કાઢવામાં આવશે અને સાંજે 4 વાગ્યે અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવશે.

વાજપેયીના માનમાં કેન્દ્ર સરકારે સાત દિવસનો રાજકીય શોક જાહેર કર્યો છે.

નાદુરસ્ત તબિયતને કારણે વાજપેયી એક દાયકાથી પણ વધારે સમયથી જાહેર જીવનથી દૂર રહ્યા હતા. એમને ડાયાબિટીસની બીમારી હતી. છેલ્લા 36 કલાક દરમિયાન એમની તબિયતમાં વધારે બગાડો થયો હતો. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ છેલ્લા બે દિવસમાં બે વાર એઈમ્સ હોસ્પિટલની મુલાકાત લીધી હતી.

વાજપેયીનો જન્મ 1924ની 25 ડિસેંબરે મધ્ય પ્રદેશના ગ્વાલિયરમાં થયો હતો. એમના પિતા પંડિત કૃષ્ણબિહારી વાજપેયી એક સ્કૂલ શિક્ષક હતા.

ભારતીય જનતા પાર્ટીના સંસ્થાપકોમાંના એક, વાજપેયી 1996થી 1999 વચ્ચે ત્રણ વાર વડા પ્રધાન બન્યા હતા. પહેલી વાર, 1996માં એ વડા પ્રધાન બન્યા હતા, પણ એમની સરકાર માત્ર 13 દિવસ જ ચાલી હતી. 1998માં એ બીજી વાર વડા પ્રધાન બન્યા હતા. ત્યારે એમની સરકાર 13 મહિના ચાલી હતી. 1999માં એ ફરી વડા પ્રધાન બન્યા હતા અને પાંચ વર્ષની મુદત એમણે પૂરી કરી હતી.

પાંચ વર્ષની મુદત પૂરી કરનાર એ પહેલા બિન-કોંગ્રેસી વડા પ્રધાન બન્યા હતા.

વાજપેયી વિશે એવું કહેવાય છે એ ભારતીય રાજકારણના અજાત શત્રુ હતા. એમને કોઈ રાજકીય શત્રુઓ નહોતા.

વાજપેયીના નિધનના સમાચાર સાંભળીને એમની પર ચારેબાજુએથી શ્રદ્ધાંજલિનો વરસાદ વરસી રહ્યો છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના ટ્વીટમાં વાજપેયીના નિધનને એક યુગના અંત તરીકે ઓળખાવ્યું છે અને કહ્યું છે કે દરેક ભારતીય તથા ભાજપ કાર્યકર્તા વાજપેયીના દ્રષ્ટિકોણ પ્રમાણે જીવનમાં આગળ વધવાનું ચાલુ રાખશે.

Atal- Modi

મોદીએ અનેક ટ્વીટ્સ દ્વારા પોતાની શબ્દાંજલિ એમને અર્પણ કરી છે.

Narendra Modi-1
@narendramodi
मैं नि:शब्द हूं, शून्य में हूं, लेकिन भावनाओं का ज्वार उमड़ रहा है।

हम सभी के श्रद्धेय अटल जी हमारे बीच नहीं रहे। अपने जीवन का प्रत्येक पल उन्होंने राष्ट्र को समर्पित कर दिया था। उनका जाना, एक युग का अंत है।

Narendra Modi-2
@narendramodi
लेकिन वो हमें कहकर गए हैं-
“मौत की उमर क्या है? दो पल भी नहीं,
ज़िन्दगी सिलसिला, आज कल की नहीं
मैं जी भर जिया, मैं मन से मरूं,
लौटकर आऊँगा, कूच से क्यों डरूं?”

Narendra Modi-3
@narendramodi
अटल जी आज हमारे बीच में नहीं रहे, लेकिन उनकी प्रेरणा, उनका मार्गदर्शन, हर भारतीय को, हर भाजपा कार्यकर्ता को हमेशा मिलता रहेगा। ईश्वर उनकी आत्मा को शांति प्रदान करे और उनके हर स्नेही को ये दुःख सहन करने की शक्ति दे। ओम शांति !
Narendra Modi-4
@narendramodi
India grieves the demise of our beloved Atal Ji.
His passing away marks the end of an era. He lived for the nation and served it assiduously for decades. My thoughts are with his family, BJP Karyakartas and millions of admirers in this hour of sadness. Om Shanti.

Narendra Modi-5
@narendramodi
It was Atal Ji’s exemplary leadership that set the foundations for a strong, prosperous and inclusive India in the 21st century. His futuristic policies across various sectors touched the lives of each and every citizen of India.

Narendra Modi-6
@narendramodi
Atal Ji’s passing away is a personal and irreplaceable loss for me. I have countless fond memories with him. He was an inspiration to Karyakartas like me. I will particularly remember his sharp intellect and outstanding wit.

પોતાના આદરણીય નેતા વાજપેયીના નિધન અંગે ભારતીય જનતા પક્ષે કરેલું ટ્વીટ…
ओजस्वी वक्ता, जनकवि व अपने व्यक्तित्व और कृतित्व से मां भारती को विश्व में गौरवान्वित करने वाले भारतीय राजनीति के शिखर पुरुष महान जननेता श्रद्धेय अटल बिहारी वाजपेयी जी को अश्रुपूर्ण श्रद्धांजलि।
https://twitter.com/twitter/statuses/1030066306790223872

સૌજન્ય – ચિત્રલેખા

http://chitralekha.com/news/national/atal-bihari-vajpayee-passes-away-delhi/

अटल बिहारी वाजपेयी पहले ग़ैरकाग्रेसी प्रधानमंत्री थे, जिन्होंने अपना पाँच साल का कार्यकाल बिना किसी समस्या के पूरा किया. मशहूर पत्रकार किंगशुक नाग ने हाल ही में उनकी जीवनी लिखी- अटलबिहारी वाजपेयी- अ मैन फॉर ऑल सीज़न. विवेचना में रेहान फ़ज़ल नज़र डाल रहे हैं अटलबिहारी वाजपेयी के राजनीतिक सफ़र और उनसे जुड़े कुछ मानवीय पहलुओं पर.

Atal Bihari Vajpayee: Life of a Leader, Statesman and Prime Minister (BBC Hindi)

 

વિનોદ વિહારની સ્વ. અટલજીને હાર્દિક ભાવપૂર્ણ શ્રધાંજલિ 

 

 

1220 -માણસના દુઃખનું કારણ પોતાનાઓનો મોહ છે … મોહમ્મદ માંકડ

માણસના દુઃખનું કારણ પોતાનાઓનો મોહ છે …. 

કેલિડોસ્કોપ – મોહમ્મદ માંકડ

જીવનની ઘટમાળ એવી વિચિત્ર છે કે માણસ પારકાંથી જેટલો દુઃખી થાય છે એના કરતાં અનેક ગણો વધારે પોતાનાંઓથી દુઃખી થાય છે. આમ છતાં પોતાનાંઓ તરફનો પક્ષપાત એ છોડી શકતો નથી. 

એક યુવાન અધિકારીના દીકરાને આ વર્ષે જ સ્કૂલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. અધિકારી વિશે એમ કહેવાય છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ એમના ઘરે જાય એટલે એમનાં પત્ની અને તેઓ પોતે બંને જણાં એમના બાબાની વાતમાં જ પ્રવૃત્ત થઈ જાય છે અને મૂળ કામ હોય એની વાત તો બાજુમાં જ રહી જાય છે. 

બાબો વેકેશનમાં જ એબીસીડી શીખી ગયેલો. સ્કૂલમાં ટીચર બધું બાબાને જ પૂછે. બાબો મિકી-માઉસની કાર્ટૂન ફિલ્મ જુએ છે અને બધું જ યાદ રાખે છે. એવડા હતા ત્યારે આપણને તો ક્યાં કશી ગતાગમ જ પડતી! 

ચા-પાણી થાય છે, પરંતુ બાબા પ્રકરણ પૂરૂ થતું નથી. વળી, એકાદ નાનકડું અંગ્રેજી કાવ્ય બાબો એના ગરબડિયા ઉચ્ચારોમાં ગાય છે. ગરબડિયા અને નહીં સમજી શકાતા શબ્દોની સ્પષ્ટતા દંપતીમાંથી કોઈ એક કરે છે. બાબા જેવી સચોટ મેમરી કોઈની નથી એવું અનેક વાર નક્કી થયા પછી પણ ભાગ્યે જ બીજી કોઈ વાત થઈ શકે છે. ગમે તેવી ગંભીર કે અગત્યની વાતમાં બાબો કે બાબાની વાત ગમે ત્યારે દાખલ થઈ જાય છે.એક મોટા અધિકારી હોવા છતાં એમના કર્મચારીઓ અને લોકો એમની વાત કરીને હસતા થયા છે. 

બુદ્ધિશાળી ગણાતા માણસો પણ પોતાનાં સંતાનો બાબતમાં સારાસારનું ભાન ગુમાવી બેસે છે. ‘હું’, ‘મારૂ-મારાં’ કે ‘પોતાનાં’ની વાત આવે એટલે માણસ પોતાનો સંયમ ગુમાવી બેસે છે. માણસ જેટલા અંશે સભાનપણે એમાંથી છૂટવા પ્રયત્નશીલ રહે એટલા અંશે જ એમાંથી છૂટી શકે છે. 

સાધુ-સંન્યાસીઓ પણ પોતાના પૂર્વાશ્રમના સંબંધોને ભૂલી શકતા નથી. સંસાર છોડી દીધા પછી પણ પોતાનાં અને પારકાંનો ભેદ એમનો કેડો મૂકતો નથી. માનવજીવનના ઇતિહાસમાં પણ ‘પોતાનાં’ અને ‘પારકાં’ના ખ્યાલે બહુ મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. ‘રામાયણ’ અને ‘મહાભારત’ બન્ને કથાઓના પાયામાં પણ આ જ વાત રહેલી છે. 

જો કૈકેયીએ પોતાના પુત્ર ભરત તરફ પક્ષપાત રાખીને રાજા દશરથ પાસે ભરત માટે રાજગાદી અને રામ માટે વનવાસનું વચન ન માગ્યું હોત તો’રામાયણ’ની રચના જ ન થઈ હોત. એ જ રીતે ધૃતરાષ્ટ્રે કૌરવો તરફ પક્ષપાત ન રાખ્યો હોત તો ‘મહાભારત’ પણ ન થયું હોત. 

જીવનની ઘટમાળ એવી વિચિત્ર છે કે માણસ પારકાંથી જેટલો દુઃખી થાય છે એના કરતાં અનેક ગણો વધારે પોતાનાંઓથી દુઃખી થાય છે. આમ છતાં પોતાનાંઓ તરફનો પક્ષપાત એ છોડી શકતો નથી. 

હજી થોડા દિવસ પહેલાં જ છાપામાં ચોરી થયાના એક સમાચાર છપાયા હતા. જેમના ઘરમાં ચોરી થઈ હતી એમણે પોલીસ ફરિયાદ પણ કરી દીધી હતી. આઘાતજનક વાત એ હતી કે ઘરધણીના પોતાના દીકરાએ જ ચોરી કર્યાનું ખૂલ્યું હતું. મા-બાપ દુઃખી દુઃખી થઈ ગયાં હતાં. પોતાનો પુત્ર ચોરી કરે જ નહીં એવું ગાઈ વગાડીને એમણે કહ્યું હતું.પુત્રનો બચાવ કરવામાં એમણે કોઈ કમી રાખી નહોતી, પણ છેવટે પુત્રે પોતે જ ઘરમાંથી ચોરી કર્યાની કબૂલાત કરી લીધી હતી. એટલે મા-બાપને દુઃખી થવા ઉપરાંત પોલીસ અને બીજાઓ સમક્ષ છોભીલા પડવું પડયું હતું. જો આ વાતની એમને વહેલાસર ખબર પડી ગઈ હોત તો કદાચ એમણે પોલીસમાં ફરિયાદ પણ ન કરી હોત. 

માણસને પોતાનાં બાળકો માટે જ નહીં, પોતાનાં કૂતરાંઓ માટે પણ પક્ષપાત હોય છે એવી એક વાત પી.જી. વુડહાઉસે લખી છે.

વુડહાઉસ પાસે રૂડોલ્ફ નામનો એક કૂતરો હતો. વુડહાઉસ પોતાના ફાર્મ ઉપર રહેતા હતા. એક વાર બાજુના એક ખેડૂતે આવીને એમને ફરિયાદ કરી કે “તમારો કૂતરો મારાં બતકાં મારી નાખે છે.” 

વુડહાઉસને એથી ખોટું લાગ્યું, “એવું શા ઉપરથી માન્યું કે બતકાંને રૂડોલ્ફ જ મારી નાખતો હશે? એની સાબિતી શું?”

ખેડૂતે કહ્યું કે “એટલામાં માત્ર બે જ કૂતરાં રહેતાં હતાં. એક રૂડોલ્ફ અને બીજો મારો પોતાનો કૂતરો. મારો પોતાનો કૂતરો તો એટલો સોજો છે કે બતકાંને સૂંઘે પણ નહીં. નાનું ગલુડિયું હતો ત્યારથી એ બતકાંઓ સાથે જ ઉછર્યો છે.” 

પરંતુ વુડહાઉસ સાહેબને ખેડૂતની વાત વજૂદ વિનાની લાગી. ખેડૂતનો કૂતરો કદાચ એનાં બતકાંને નહીં મારતો હોય, પણ એથી રૂડોલ્ફ બતકાં મારતો હતો એવી વાત થઈ શકે નહીં. વગડામાં શું શિયાળ અને વરુ નથી? બીજા જાનવરો નથી? રૂડોલ્ફને ગુનેગાર ગણવાનું કારણ શું? 

ખેડૂત અને વુડહાઉસની વાત રૂડોલ્ફ એક તરફ બેસીને ડાહ્યોડમરો થઈને સાંભળતો હતો. વુડહાઉસે રૂડોલ્ફ તરફ આંગળી ચીંધીને ખેડૂતને પૂછયું, “આ કૂતરો તમારાં બતકાં મારે એવો તમને લાગે છે?” 

ખેડૂત ખસિયાણો પડી ગયો. વુડહાઉસસાહેબની વાત એને સાચી લાગી. એણે માફી માગી અને થોડી આડીઅવળી વાતો કરીને જવાની તૈયારી કરી. વુડહાઉસસાહેબને પોતાની જીતનો થોડો ગર્વ પણ થયો. 

પણ, એ જ વખતે વુડ હાઉસસાહેબને આંચકો આપનારો બનાવ બન્યો. રૂડોલ્ફ થોડી વાર પહેલાં જ એમના રૂમમાંથી ચુપચાપ છટકી ગયો હતો અને અત્યારે પેલા ખેડૂતનું એક બતકું પોતાના મોઢામાં પકડીને રૂમમાં દાખલ થતો હતો.વુંડહાઉસ અવાક થઈ ગયા હતા! એમણે નક્કી કર્યું કે પોતાનાંઓનો બહુ પક્ષ લેવો નહીં, એમાં ગમે ત્યારે ખોટા પડી શકાય છે. 

માણસ નાનો હોય કે મોટો ‘હું’ અને ‘મારાં’માંથી છૂટી શકતો નથી અને એવી વળગણોને કારણે જ એ હાસ્યાસ્પદ બને છે અને દુઃખી પણ થાય છે. જે કોઈ ડૂબ્યાં છે એ પારકાંઓને કારણે નહીં, પોતાનાંઓને કારણે જ ડૂબ્યાં છે. દુઃખી થયાં છે એ પણ પોતાનાંઓને કારણે જ દુઃખી થયાં છે પારકાંઓને કારણે નહીં. 

સૈફ પાલનપુરીની ગઝલના શે’રમાં અનેક અનુભવી માનવીઓના મનની આ વાતનો પડઘો સંભળાય છે. 

જીવનની સમી સાંજે મારે,જખ્મોની યાદી જોવી’તી.

બહુ થોડાં પાનાં જોઈ શક્યો, બહુ અંગત અંગત નામ હતાં. 

અહીં શે’રમાં એ વાત પણ ગર્ભિત છે કે જિંદગીભર જેમને ચાહ્યાં હોય છે, જેમને પોતાનાં ગણ્યાં હોય છે એ ક્યારેય પોતાનાં થતાં નથી અને એટલે જ જે જખ્મો અને પીડા પોતાનાંઓ આપે છે એવા ઝખ્મો અને પીડા પારકાંઓ ક્યારેય આપી શકતાં નથી.

==મોહમદ માંકડ 

અને છેલ્લે એક ચિનગારી ….. 

ઝેન ગુરુ ગેત્સુએ પોતાના શિષ્યો માટે આ મુજબ શિખામણ લખી હતી : 

[1] એકાંત અંધારા ઓરડામાં પણ, સામે કોઈ માનવંત મહેમાન હોય એ રીતે વર્તન કરો. 

[2] માણસ બહારથી ભોટ દેખાતો હોય છતાં એવો ન પણ હોય. ઘણી વાર બહારના અંચળા નીચે પોતાનું ડહાપણ તેણે છુપાવી રાખ્યું હોય એવું પણ બને. એટલે કોઈનું મૂલ્યાંકન તેના બાહ્ય દેખાવ પરથી કરશો નહીં.

[3] સદગુણો શિસ્તનો પરિપાક છે; એ કાંઈ વરસાદ કે બરફની જેમ આકાશમાંથી કોઈ ઉપર વરસતા નથી. 

[4] નમ્રતા સદગુણોનો પાયો છે. તમે તમારી જાતની જાહેરાત કરો તે કરતાં તમારા પડોશીઓને તમે કોણ છો એ શોધી કાઢવા દો. 

[5] ઉમદા પુરુષો ક્યાંય ઘૂસવાનો પ્રયત્ન કરતા નથી. તેઓ ઓછું બોલે છે અને તેમના શબ્દો બહુ જ કીમતી હોય છે.

 [6] ઉદ્યમી શિષ્ય માટે દરેક દિવસ ભાગ્યશાળી જ હોય છે. તેને ક્યારેય વીતી ગયેલા સમય માટે અફસોસ કરવો પડતો નથી.

 [7] તમારી ગરીબી તમારો મોંઘો ખજાનો છે. સુંવાળા જીવનની સગવડોના બદલામાં તેને વેચશો નહીં.

મોહમ્મદ માંકડ,Mohammad Mankad

ચિંતન લેખો અને પરિચય –સૌજન્ય-ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય 

1219- વેદનાની આરપાર નિહાળેલો આનંદ ……સ્વ.ભૂપત વડોદરિયા

અમેરિકાની એક અગ્રણી કવિયત્રી તરીકે આજે પણ જેની ગણના થાય છે તે ઈમિલી ડિકિન્સન એક ગરીબ અને દુઃખી નારી હતી, પણ તે દુઃખી અને ગરીબ હોવા છતાં તેનાં સ્વમાન અને સ્વતંત્રતા અકબંધ રહ્યાં હતાં. તેના મૃત્યુને એક સૈકાથી વધુ સમય વીતી ગયો છતાં આજે પણ તમે તેની કવિતા પર નજર કરો તો તરત તેના હૃદયમાંથી ઊગેલી લીલીછમ કાવ્યમાલા તમારી આંખને ભીની કર્યા વગર ન રહે – માત્ર ભીની જ નહીં કરે, તે તમારી નજરને થોડી વધુ તેજીલી અને વધુ સ્નેહભરી બનાવ્યા વગર નહીં રહે.

પોતાનાં કાવ્યો વિશે ઈમિલી ડિકિન્સન કહે છે : ‘આ (કાવ્યો) જગતને મેં લખેલો એક પત્ર છે. દુનિયાએ મને કદી જવાબ આપ્યો નથી. મારો આ સંદેશો મેં નહીં જોયેલા હાથમાં હું મૂકું છું. એને સદભાવથી મૂલવજો.’

ઈમિલી અમેરિકામાં એમહર્સ્ટ (મેસેચ્યુસેટ્સ) ખાતે ઈ.સ. 1830માં જન્મી હતી અને છપ્પન વર્ષની ઉંમરે ઈ.સ. 1886માં મૃત્યુ પામી. તેણે લગભગ સત્તરસો કાવ્યો લખ્યાં હતાં પણ તેમાંથી બહુ જૂજ કાવ્યો તેના જીવનકાળ દરમિયાન પ્રગટ થયાં હતાં. એકપણ કાવ્યસંગ્રહ તેની હયાતીમાં બહાર પડ્યો નહોતો. તેના મૃત્યુ પછી તેના ત્રણ કાવ્યસંગ્રહો પ્રગટ થયા. રાતદહાડો શ્રમ કરીને તે ગુજારો કરતી હતી. ઘર છોડીને તે કદી ક્યાંય ગઈ નહોતી, પણ તેની કવિતામાં તે તેના વાસ્તવિક જીવનની બધી જ મર્યાદાઓને ઓળંગી જાય છે. તેની પાર તે તમને ધરતી પર અને આકાશમાં ઠેરઠેર સફર કરાવે છે. ઈમિલી જીવનની, પ્રેમની, પ્રકૃતિની અને અમરત્વની કવિતા કરે છે. તેની કવિતાના વિષયો અને તેમાં પ્રગટ થતી ઊર્મિઓ પ્રત્યેક વ્યક્તિને ‘પોતીકાં’ લાગે છે.

ઈમિલી એટલી શરમાળ છે કે તે માત્ર એકાંતમાં પોતાની જાત સાથે જ જીવે છે. એની આકાંક્ષા એક જ છે : ‘જો હું કોઈક એકાદ વ્યક્તિનું હૈયું ભાંગતું બચાવી શકું તો મને લાગે છે કે હું તદ્દન નિરર્થક નથી જીવી.’ તેની એક નાનકડી કવિતામાં તે આગળ કહે છે : ‘જો હું એકાદ જિંદગીની વેદના ઓછી કરી શકું, કોઈકની પીડાને થોડી હળવી કરી શકું અગર કોઈ એકાદ મૂર્છિત પંખીને તેના માળામાં પાછું મૂકી શકું તો મને લાગે છે કે હું છેક નિરર્થક નથી જીવી.’

ઈમિલી માટે કવિતા શ્વાસોચ્છવાસ જેવી સહજ છે. તેને દુનિયાદારીના ભપકા-દમામ ગમતા નથી. એક કાવ્યમાં તે કહે છે : ‘પહેલા હૃદય આનંદ માગે છે અને પછી વેદનામાંથી છુટકારો અને પછી વેદનાને બૂઠી બનાવનારાં કંઈક દર્દશામકો અને પછી ‘ઊંઘી’ જવાનું અને પછી-ઈશ્વરેચ્છા-મૃત્યુની મુક્તિ !’ એણે વેદના ખૂબ પીધી છે અને પચાવી છે.

એક ઓર કાવ્યમાં કહે છે : ‘હું ઝીણી નજરે મને મળતા દરેક શોકને માપી જોઉં છું. મારા શોકનું વજન મારા જેટલું જ છે કે તેનું કદ કંઈક નાનું છે ? મને અચંબો થાય છે – બીજાઓ વેદના લાંબા સમયથી વેઠી રહ્યા હશે કે તેમની વેદના હમણાંની જ હશે ? હું મારી વેદનાની તારીખ તો કહી શકતી નથી – મારું દુઃખ બહુ જૂનું લાગે છે.’ એક બીજી રચનામાં એ કહે છે : ‘વેદનાની આરપાર નિહાળેલો આનંદ કેટલો રમણીય લાગે છે ! મળવો અસંભવ હોવાથી કેટલો સુંદર દેખાય છે ! દૂરદૂરનો પહાડ હીરા-માણેક જેવો દેખાય છે. નજીક જઈએ ત્યાં હીરા ઝાંખા પડી જાય છે અને માત્ર આકાશ નજરે પડે છે.’

જીવતાં હોવું એ જ આનંદ :

જીવતાં હોવાનો જ એક આનંદ છે, પણ એ આનંદ પણ માણસ મિલકતની જેમ સંતાડી રાખે છે. અડોશપડોશમાં, સગાંસંબંધીઓમાં, બીજે ક્યાંક મોત દરોડો પાડે છે ત્યારે રખે મારો ‘દલ્લો’ લૂંટાઈ જાય તેનો ડર તેની પાસે એ મિલકત જાહેર કરાવે છે અને પછી મોત કોઈકને ઉપાડી ગયું પણ પોતે બચી ગયા – પોતાનો ‘દલ્લો’ બચી ગયો તેનો આનંદ એક ક્ષણિક ઊભરારૂપે પ્રગટ થાય છે. પણ જીવતા હોવાનો જ આ એક અનોખો આનંદ રોજબરોજના જીવનમાં પ્રગટ થતો નથી. આપણો ઘણો બધો સમય આપણા માટે કિંમતી પોશાક તૈયાર કરવામાં અને કિંમતી રહેઠાણ તૈયાર કરવામાં જાય છે. પોશાકો તૈયાર થઈ જાય, રહેઠાણ તૈયાર થઈ જાય, આખી જિંદગી ખૂબ ખૂબ મહેનત કરીને ઘણું કમાયા તેનું ‘માનપત્ર’ પણ તૈયાર થઈ જાય – પણ પછી મૂળ માણસ પાસે નિજાનંદે જીવવાનો ઝાઝો વખત રહ્યો જ નથી હોતો. આનંદથી જીવવા માટે પણ એક મિજાજ જોઈએ છે. પણ આપણે જે જાતજાતની ચીજોની પાછળ દેખાદેખીથી દોડ્યા, તેમાં વારંવાર પેટ ઉપર ચાલ્યા અને પેલા મસ્ત મિજાજનું તો સત્યનાશ કાઢી નાખ્યું. માણસ જીવવામાં પણ કોઈકની નકલ કરે છે, જાણ્યે કે અજાણ્યે, તે પોતાની જિંદગીની કોઈ મૌલિક કિતાબ લખવા બેસતો જ નથી.

કેટલાક માણસો માને છે, સુખસંપત્તિનાં સાધનો ગમે તે ભોગે ઊભાં કરવાં, પેદા કરવાં એનું નામ જિંદગી. બીજા કેટલાક વળી માને છે કે સાચાં કે ખોટાં જાતજાતના માનપત્રો અને પ્રમાણપત્રો ભેગાં કરવાં એ જ જિંદગી ! બીજા કેટલાક વળી એમ જ માને છે કે બસ ક્યાંક નજર ચોંટેલી રહેવી જોઈએ, નહીં પોતાની અંદર જોવાનું, નહીં આસપાસ નજર કરવાની, નહીં દિલને ઢંઢોળવાનું કે નહીં મગજને ક્યાંય સાચી રીતે કસોટીએ ચઢાવવાનું. દુનિયા જેને ‘સુખ’, ‘આનંદ’, ‘વૈભવ’, ‘નસીબ’ સમજે છે તે તો માત્ર રૂપિયાની જાદુગરી છે ! એટલે ગમે તેમ કરીને ગમે તે ભોગે રૂપિયા મેળવો-બસ ! એ માટે ભલે બધું જ હોમી દેવું પડે. જિંદગીમાં જે કંઈ લીલુંછમ છે તે બધું ભલે બળીને કાળુમેંશ કે રાખ થઈ જાય. પછી માણસ પાસે કંઈ જ બચતું નથી. તે પોતે પણ બચી શકે તેમ નથી હોતો ત્યારે તેને અંતિમ ક્ષણે સંભવતઃ ભાન થાય છે કે જિંદગીમાંથી કશું કામનું તો પામ્યા નહીં અને જે પામ્યા તે હવે પોતાના કોઈ કામનું તો રહ્યું જ નથી. જીવતા કે મૂઆ પછી વીમાની એક પોલિસી પાકે એટલું જીવ્યા. બાકી, જીવવા જેવું જે ઘણુંબધું હતું તે તો ન જ જીવ્યા.

પોતાની અંદર જ પરમ આત્માના કે પરમ શક્તિનાં દર્શન કર્યા હોત, સમગ્ર સૃષ્ટિમાં પ્રાણ અને પદાર્થના અગણિત આવિષ્કારોમાં પરમ આત્માના કે પરમ શક્તિના એક અંશરૂપે પોતાની જ છબીનાં પણ દર્શન કર્યાં હોત – આ બધામાં પોતાને ભેળવીને અને પોતાનામાં આ બધું મેળવીને જીવ્યા હોત તો જિંદગીનો આનંદ કાંઈક જુદો જ હોત. એવું કર્યું હોત તો મોતની ક્ષણે મૂલ્યવિહીન મીંડું બની ગયાની, નામશેષ થઈ ગયાની લાગણી ન થાત, પણ પ્રેમ અને પ્રકાશની પરમ ચેતનામાં ભળી જઈને મુક્તિ પામ્યાનો આનંદ જ થયો હોત.

[‘વિચારવલોણું’ સામાયિક એપ્રિલ-2011માંથી સાભાર.]

 સૌજન્ય …રીડ ગુજરાતી.કોમ 

(સ્વ.ભૂપત વડોદરિયાના આવા બીજા પ્રેરણાત્મક લેખો રીડ ગુજરાતી.કોમના સૌજન્યથી વાંચવા આ લીંક પર ક્લિક કરશો.)

1218- ૧૧ વર્ષની વૈજ્ઞાનિક ગીતાંજલિ રાવ

Gitanajali

અમેરિકાના કોલોરાડો રાજ્યમાં રહેતી ગીતાંજલિ રાવ માત્ર ૧૧ વર્ષની જ છે. પણ તેને નાનપણથી વિજ્ઞાનમાં બહુ જ રસ હતો.  તેના પપ્પા તેમના કામમાં વિવિધ રસાયણો (chemicals) શોધી કાઢવામાં માહેર છે. તેમની વાતો પરથી પ્રેરણા લઈ તેને પાણીમાં   સીસા ( lead)નું પ્રમાણ સહેલાઈથી શોધી શકાય તેવી રીત શોધી કાઢવા મન થયું. તેની શિક્ષિકાએ અને તેના સ્કાઉટ ગ્રુપમાંથી તેને આ બાબત ઉત્તેજન મળ્યું.

       તેને અમેરિકામાં કિશોર વિજ્ઞાનિકોને ઉત્તેજન આપતી એક સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા મન થયું. 

This summer, ten lucky young scientists were finalists in the Discovery Education 3M Young Scientist Challenge. Students from 5th to 8th grade from all over the United States sent in videos explaining why their projects would benefit from three months of work alongside a mentor.

 તેની ખંતના પ્રતાપે આ સ્પર્ધાના અંતે તેને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવી.

 

ગીતાંજલિરાવ અને એની શોધની વધુ વિગતો નીચેના વિડીયોમાંથી મળી રહેશે. 

 

1217- મારે પણ એક ઘર હોય! તમારી પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે? દૂરબીન’ …..કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ

(લેખક શ્રી ‘કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ દિવ્ય ભાસ્કર’ દૈનીકની રવિવારીય પૂર્તિ ‘રસરંગ’માં ‘દૂરબીન’ કૉલમમાં લખે છે. આ લોકપ્રિય કૉલમનો તા. 15 જુલાઈ, 2018નો આજની પોસ્ટમાં લેખકના આભાર સાથે પ્રસ્તુત લેખ તમને જરૂર ગમશે.)

મારે પણ એક ઘર હોય! તમારી પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે? ….‘દૂરબીન’…
–કૃષ્ણકાન્ત ઉનડકટ

સુખનું સૌથી મોટું સરનામું પોતાનું ઘર છે. માત્ર ઘર હોય એ પૂરતું નથી; ઘરે જવાની ઉતાવળ પણ હોવી જોઈએ. કહેવાય છે : ‘જેને ઘરમાં સુખ નથી મળતું એને ક્યાંય સુખ મળવાનું નથી.’

‘હવે તો એમ થાય છે કે જલદી ઘરે પહોંચી જાઉં’. લાંબો સમય બહારગામ ગયા હોઈએ ત્યારે થોડાક દિવસ તો વાંધો નથી આવતો; પછી એમ થાય છે કે હવે જલદી આ દિવસો જાય તો સારું! ફરવા ગયા હોય પછી પણ જ્યારે આપણે ઘરે આવી જઈએ ત્યારે હાશ થાય છે. ઘરનું ઘર એ દરેક વ્યક્તિ માટે એક ગજબનું સપનું છે.

એક યુવાનની આ વાત છે. તેણે કહ્યું હતું કે મારા પિતાએ મારા માટે ઘણું બધું કર્યું છે; પણ જો કોઈ ઉત્તમ કામ કર્યું હોય તો એ છે કે એમણે મારા માટે સરસ મજાનું ઘર બનાવી રાખ્યું છે. જો એ ઘર ન હોત તો હું કેમ કરીને મારું ઘર બનાવત? દરેક મા-બાપને એમ હોય છે કે દીકરાને વારસામાં ઘર આપતા જઈએ. દીકરી તો સાસરે ચાલી જવાની હોય છે. દીકરી માટે છોકરો જોવા જાય એ પહેલાં મા-બાપ સૌથી પહેલા એ તપાસ કરાવતા હોય છે કે એની પાસે ‘ઘરનું ઘર’ છે કે નહીં?

એક સરસ મજાનો સાચો કિસ્સો છે. મુંબઈમાં એક ફેમિલી ચાલીમાં રહેતું હતું. દીકરીને ભણાવવા માટે મા-બાપ ઘર ખરીદતા ન હતાં. દીકરી પાછળ જ બધો ખર્ચ કરતાં હતાં. દીકરી ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર હતી. એ ભણી ગણીને ડોક્ટર થઈ. મા-બાપે પછી દીકરીને લગ્ન માટે પૂછ્યું. દીકરીએ ના પાડી. તેણે કહ્યું કે મારું એક સપનું પૂરું થઈ જવા દો પછી લગ્નનું કહીશ. એક દિવસે દીકરીએ ઘરે આવીને મા-બાપના હાથમાં કાગળિયાં મૂક્યાં. દીકરીએ કહ્યું કે, આ તમારા માટે ફ્લેટના પેપર્સ છે. તમારા માટે ગિફ્ટ. હવે તમે મારા માટે છોકરો શોધો તો મને વાંધો નથી. મને ડૉક્ટર બનાવવા માટે તમે આખી જિંદગી ચાલીમાં રહ્યાં છો એ મને ખબર છે. મા-બાપને એવું ફીલ થયું કે અમારી આખી જિંદગી વસૂલ થઈ ગઈ.

તમને ખબર છે ઘણા લોકોને વારસામાં મળેલું ઘર પણ ગમતું હોતું નથી. એનું કારણ એ હોય છે કે એના સપનાનું ઘર જુદું હોય છે. એક દીકરાએ મા-બાપને કહ્યું કે તમારું ઘર તમને મુબારક. મારે તો મારું ઘર લેવું છે. મેં એ ઘરમાં તમારા માટે પણ સુવિધાઓ કરાવી છે. તમે આવશો ને?

એક યુવાનની પીડા તો વળી સાવ વિચિત્ર છે. એ ગામડામાંથી શહેરમાં આવ્યો. ખૂબ કમાયો. બંગલો બનાવ્યો. મા-બાપને ગમે એવું બધું કરાવ્યું. એક દિવસ મા-બાપને કહ્યું કે તમે હવે મારી સાથે રહેવા આવી જાવ. પિતાએ ના પાડી. અમને શહેરમાં નહીં ફાવે. અમારે તો આ ગામ અને આ ઘર જ બરાબર છે. આ વાતે ઝઘડો થઈ ગયો. દીકરાએ કહ્યું કે તમને મારી લાગણીની કદર જ નથી. દીકરાના ઘરમાં રહેશો તો કંઈ નાના નહીં થઈ જાવ!

આખરે એક વડીલે તેમને સમજાવ્યા કે જેમ તારા બંગલા પ્રત્યે તને લગાવ છે એમ તારાં મા-બાપને પણ ગામડાનું ઘર વહાલું છે. એ એમનાથી નથી છૂટતું તો રહેવા દે. આ ઘટનાને પ્રેસ્ટિજ ઇસ્યુ ના બનાવ. પિતાની લાગણી સમજ. આવું ઘણા સાથે બનતું હોય છે, દીકરાના ઘરે થોડા દિવસો રોકાવવા આવીને મા-બાપ પાછાં ચાલ્યાં જાય છે.

દરેક ઘરની એક કથા હોય છે. એ ઘરની ખરીદી પાછળ સંવેદનાઓ હોય છે. મોટાભાગના લોકોએ ઘર ખરીદ્યું હોય ત્યારે ખેંચાઈ જ રહ્યા હોય છે. માંડ માંડ મેળ કરીને જ ઘર બનાવ્યું હોય છે. ઘણાનું કિસ્મત તો વળી સાવ જુદું જ હોય છે. નોકરી કરવા કોઈ શહેરમાં આવે ત્યારે ભાડે રહેવું પડતું હોય છે અને વતનમાં મોટું ઘર ખાલી પડ્યું હોય છે. શહેરમાં આવ્યા પછી પણ; એક જ સપનું હોય છે કે એક નાનકડું ઘર બની જાય તો હાશ. પતિ-પત્ની માટે સૌથી સુંદર સપનું ઘરનું જ હોય છે. આમ કરાવીશું અને તેમ કરાવીશું એવાં સપનાં જિંદગીને રોમાંચક બનાવે છે. જે લોકો ઘર બનાવી નથી શકતા એની વેદના કલ્પના બહારની હોય છે.

ઘર વિશે હમણાં એક સર્વે થયો છે. આમ તો આ સર્વે બ્રિટનનો છે; પણ આખી દુનિયાના લોકોને એક સરખો લાગુ પડે છે. બ્રિટનની માન્ચેસ્ટર યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા આ સંશોધનમાં એવું બહાર આવ્યું છે કે જે લોકો ભાડાના ઘરમાં રહે છે એ લોકોમાં ડિપ્રેશનનો ખતરો વધુ રહે છે. ઘર બનાવી ન શકવાની પીડા સતત તેના મન પર હાવી રહે છે. 7500 લોકો પર આ સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું.

આપણે ત્યાં પણ એવા લોકો છે જેનાં મન અને મગજ પર સતત એ ભાર રહે છે કે યાર ઘરનો મેળ નથી પડતો. ઘરની જાહેરાતો, હોમ સ્કીમની ડિટેઇલ્સ અને હોમ લોનની વિગતો પર સતત નજર રાખતા આવા લોકોને એક જ વિચાર આવતો હોય છે કે ક્યાંય મેળ પડે એમ છે ખરો? ઘરના ઘરનો મેળ પડી જાય ત્યારે માણસ બહુ જ ખુશ હોય છે. ઘરની સાથે જિંદગી જોડાયેલી હોય છે. ઘર નાનું હોય કે મોટું, એનાથી બહુ લાંબો ફેર પડતો નથી. એ વાત જુદી છે કે ઘર હોય એને પણ મોટું અને વધુ સુવિધાઓવાળું ઘર લેવાનું સપનું હોય છે. આમ છતાં; એને એક સંતોષ તો હોય જ છે કે આપણી પાસે ઘર તો છે!

જેની પાસે ઘર નથી, જે લોકો ભાડાના ઘરમાં રહે છે એની વાત, એની વેદના અને એનો વલવલાટ જેની પાસે ઘર છે, એને ક્યારેય સમજાતો નથી. તમારી પાસે ઘરનું ઘર છે? જો હોય તો તમે નસીબદાર છો. અલબત, ઘર થઈ જાય એ પછી એ ઘર ખરા અર્થમાં ઘર બને એનું ધ્યાન રાખવાનું હોય છે. મકાનને ઘર બનાવવાની આવડત પણ દરેકમાં નથી હોતી. સ્વર્ગની કલ્પનામાં ઘરની વાત હોતી નથી; પણ સાચું સ્વર્ગ તો એ જ હોઈ શકે કે દરેક માણસની પાસે પોતાનું ઘર હોય.

પેશ-એ-ખિદમત

મૈં ઇસ દુનિયા કો અકસર દેખકર કે હૈરાન હોતા હૂં,
ન મુજ સે બન સકા છોટા સા ઘર, દિન રાત રોતા હૂં,
ખુદાયા તુને કૈસે યે જહાં સારા બના ડાલા?

આનંદ બક્ષી

કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

ઈ-મેલ સંપર્ક – kkantu@gmail.com

સોર્સ : http://digitalimages.bhaskar.com/gujarat/epaperpdf/15072018/14RASRANG-PG7-0.PDF

સાભાર …શ્રી ઉત્તમભાઈ ગજ્જર … એમના ઈ-મેલમાંથી 

ઘર એટલે ઘર ……… વિનોદ પટેલ

આજની ઘર વિશેની પોસ્ટ ના સંદર્ભમાં વિનોદ વિહાર, સહિયારું સર્જન – ગદ્ય અને શબ્દોનું સર્જન એમ ત્રણ બ્લોગમાં પ્રગટ મારો લેખ ” ઘર એટલે ઘર ” નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે.

ઘર એટલે ઘર ..……… વિનોદ પટેલ

1216- ” જુઠાભાઈની ઠાઠડી !” …. લેખક … શ્રી રજનીકુમાર પંડ્યા

શ્રી રજનીકુમાર પંડ્યા

શ્રી રજનીકુમાર પંડ્યા એટલે વાર્તા કળાના સર્વ માન્ય કલાકાર. વાર્તાના પાત્ર વિષે ઊંડાણથી મેળવેલ માહિતીને તેઓ એમની આગવી શૈલીમાં એવી નજાકતથી રજુ કરે છે કે અંત સુધી બસ વાંચ્યા જ કરો.

સામાજિક સત્ય ઘટનાઓ અને પાત્રોનું સંશોધન કરી એને અદભુત વાર્તા રસથી આલેખન કરી તેઓ વાચકોને ખુશ કરી દે છે .એમનો લેખ વાંચ્યા બાદ વાચક તૃપ્તિની લાગણી અનુભવીને બોલી ઉઠે છે ” મજા આવી ગઈ !”

જાણીતા બ્લોગ ”વેબ ગુર્જરી” માં ”લ્યો,આ ચીંધી આંગળી ‘ અંતર્ગત એમના પાત્રો આધારિત રસાળ લેખો નિયમિત પ્રગટ થાય છે.

રજનીકુમાર પંડ્યા તરફથી ઇ-મેલમાં મળેલ આવો એક રસ સ્પદ લેખ એમની મંજુરીથી વિનોદ વિહારની આજની પોસ્ટમાં સહર્ષ પ્રસ્તુત કરેલ છે.

વિનોદ પટેલ

”લ્યો, આ ચીંધી આંગળી, જુઠાભાઈની ઠાઠડી !” …. શ્રી રજનીકુમાર પંડ્યા

અંધશ્રદ્ધા સામે જંગ માંડનાર એક અનોખી વ્યક્તિનો પરિચય-આલેખ

Mithabhai
“અખતરાની આગલી રાતે પેટ્રોમેક્સના અજવાળામાં મોટાવડાની ખળાવાડમાં ગોળાઈમાં થાંભલા ખોડીને સ્વયંસેવકોએ ચોક ઊભો કર્યો. ઉતારે એક મંડપ બાંધ્યો. મીઠાભાઈ અને તેમના સાથીઓ માટે. દક્ષિણમાં પચાસ ફૂટ જ દૂર બીજો મંડપ બાંધ્યો. મેલી વિદ્યા લઈને આવનાર મોંઘેરા મહેમાનો માટે ! અને વચ્ચે ચોકમાં મીઠાભાઈની ઠાઠડી રચી ! કારણ કે નેવું ટકાને ખાતરી હતી કે મીઠાભાઈનું ભવન ફર્યું છે. ડોશીઓ બોલવા માંડી કે મીઠોભાઇ હવે ઘડી-બે ઘડીનો મહેમાન છે. ફાટી પડવાનો થયો છે, મૂવો.’”

આખો લેખ ‘વેબગુર્જરી’ પર અહીં:

http://webgurjari.in/2018/07/ 30/mithbhai-parsana/

(શ્રી રજનીકુમાર પંડ્યાના આવા અગાઉના કોઇ પણ લેખ વાંચવા માટે આ લેખને અંતે આપેલી પેનલમાં લેખકના નામ પર ક્લિક કરશો. ખૂલેલી ઇંડેક્સમાં જોઇતા લેખ પર ક્લિક કરી એને વાંચી શકશો.)